Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Jandarma Okul Komutanlığında Yarbay olarak görev yapan bir kişinin emeklilik sevk onayı talebine ilişkindir. 13 Mart 2017 tarihinde yapılan başvuruda, başvuran, 01 Eylül 2016 tarihli 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığını ve emeklilik işlemlerinin tamamlanması için Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvurduğunu belirtmiştir. Ancak, Jandarma Genel Komutanlığı tarafından SGK’ya gerekli belgelerin gönderilmemesi nedeniyle emeklilik işlemleri tamamlanamamıştır.

Sosyal Güvenlik Kurumu, emeklilik işlemlerinin tamamlanabilmesi için emekliye sevk onayının alınmasının zorunlu olduğunu ifade etmiştir. Başvuranın emeklilik talebinin, 5434 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirileceği ve emekli ikramiyesinin ödenebilmesi için ilgili idarenin onayının gerekliliği vurgulanmıştır. Jandarma Genel Komutanlığı, başvuranın emeklilik işlemleri için gerekli belgeleri zamanında SGK’ya iletmemiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, Jandarma Genel Komutanlığına emeklilik sevk onayı işlemlerinin makul sürede tamamlanması için tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, ilgili idarenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi ve başvuranın mağduriyetinin giderilmesi açısından önem taşımaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 10092-10092 |sayi|53878609-101.07.04-E.53878609-101.07.04-E.

BAŞVURU NO : 2017/1881 2017/ 1881

KARAR TARİHİ : 24/08/2017 |tarih|

TAVSİYE KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : 1. Jandarma Genel Komutanlığı 2. Sosyal Güvenlik Kurumu

BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik sevk onayı hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 13/03/2017 13.3.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza 13/ 03/ 2017 tarihinde dilekçe yoluyla yapılan başvuruda başvuran, Jandarma

Okulla Komutanlığında (Ankara) Yarbay rütbesi ile çalışmakta iken 01/ 09/ 2016 tarih ve 29818 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında

Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkartıldığını, 2016 yılı Ocak ayı itibariyle hak ettiği emeklilik işlemlerinin yapılması için 28/ 09/ 2016 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına (SGK) başvuruda bulunduğunu, ancak emeklilik sevk onay belgesinin SGK tarafından birkaç defa istenmiş olmasına rağmen, Jandarma

Genel Komutanlığı tarafından SGK’ya gönderilmediğini belirterek, emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin 29/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 4447 sayılı Kanunun yürürlük tarihi olan 08/ 09/ 1999 tarihinden önce 5434 sayılı Kanuna tabi olarak göreve başlayan 4/ 1-(c) kapsamındaki sigortalılara istekleri üzerine, anılan Kanunun değişik

1 / 12geçici 205 inci maddesi uyarınca; 23/ 05/ 2002 tarihindeki hizmet sürelerine göre belirlenmiş

emeklilik yaşları ile kadın ise 20, erkek ise 25 fiili hizmet yılının tamamlamaları şartıyla emeklilik aylığı bağlandığı, 2.2. Diğer taraftan, 5510 sayılı Kanunun 4/ 1-(c) sigortalıların emeklilik işlemlerinde esas alınan 48 inci maddesi uyarınca; 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı sayılan kamu görevlilerinin emeklilik işlemlerinin sonuçlanması açısından emekliye sevk onayının alınmasının bir zorunluluk olarak belirlendiği ve emekliye sevk onayının hangi hallerde hangi makamlarca alınacağının da sayma yoluyla hükme bağlandığı, 2.3. Ayrıca, yine 4/ 1-(c) kapsamındaki sigortalılara emekli ikramiyesi ödenmesine ilişkin esasları düzenleyen 5434 sayılı Kanunun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin on birinci fıkrası uyarınca, gerek görevleri sırasında gerekse açıkta bulundukları sırada yapmış oldukları talepler kapsamında aylık bağlama işlemi gerçekleştirilen ve 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesi ile belirlenmiş esaslara göre emekli ikramiyesine ödenmesine hak kazanan 4/ 1-(c) sigortalılarına yapılacak emekli ikramiyesi ödemelerinin, Sosyal Güvenlik Kurumunca ilgili kurumlardan tahsili amacıyla emekliye sevk onayının alınmış olmasının bir zorunluluk olarak ortaya çıktığı, 2.4. Benzer şekilde ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı olanlar hakkında uygulanmakta olan 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında benzer düzenlemeye yer verildiği, buna göre, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)

bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesinin, Sosyal Güvenlik Kurumunca ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıktığı, bu itibarla, isteği ile emeklilik talebinde bulunan ilgiliye emekli aylığı bağlanabilmesi için kurumunun en yüksek amirince talebinin onaylanarak Kurumlarına gönderilmesi gerektiği, 2.5. Öte yandan, 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesi uyarınca emeklilik sevk onaylarının tesisi yönündeki kamu idarelerine tanınan en fazla bir aylık sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmamasına imkân tanındığı, 2.6. Tüm bu nedenlerle, Sosyal Güvenlik Kurumunca 28/ 12/ 2016 tarihli ve 5510 Sayılı Kanunun

4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendine Tabi Sigortalıların Emeklilik Talepleri

Kapsamında Yapılacak İşlemlere İlişkin Duyuru’da ;

“…Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanunun “Emekli Aylığı Bağlanacak Haller” başlıklı mülga 39 uncu maddesiyle, istifa eden, istifa etmiş sayılan, emeklilik hakkı tanınmayan kadrolara nakil suretiyle tayin edilen, idareten veya cezaen vazifelerine son verilen, Bakanlık emrine alınanlardan kurumlarca teklif edilen eski vazifelerine eşit veya bir aşağı derecedeki emeklilik hakkı tanınan vazifeleri kabul etmemek suretiyle ilgisi kesilerek aylıksız duruma geçen, kadro yüzünden açıkta kalanlardan aylıksız veya ücretsiz duruma giren veya kadroları kurumlarınca geçici hale getirilen iştirakçilere (sigortalılara) 25 fiili hizmet yılını ve kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanabileceğini hükme bağlanmıştır . Ancak, 08/ 09/ 1999 tarihinden önce göreve başlayanlara aylık bağlanabilmesi için 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci

2 / 12maddesi ile hizmet süreleri itibariyle kademeli olarak belirlenen emeklilik yaşı esas alınmaktadır .

Dolayısıyla, 5510 sayılı Kanunun 4/ 1-(c) bendi kapsamında sigortalı sayılan kamu görevlilerinden, yukarıda belirtilen durumlarda olanlara, emeklilik/yaşlılık aylığı bağlanmasına ilişkin genel şartları taşımaları ve talepleri halinde Kurumumuzca emekli aylığı bağlanması yasal bir zorunluluktur .

…Buna göre, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddede sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi, gerek emeklilik işlemimin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin ilgili kurumlardan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır . Bu nedenle, Kurumumuza yapılan emeklilik başvuruları kapsamında ilgililer hakkında gerekli emeklilik işlemlerinin sonuçlandırılması bakımından, talep edilen emekliye sevk onayı ile diğer bilgi ve belgelerin herhangi bir duraksamaya neden olunmadan Kurumumuza gönderilmesi gerekmektedir . Diğer taraftan, 15/ 08/ 2016 tarihli ve

673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesi hükmüyle, fiilen görevine devam

eden kamu görevlilerinin emeklilik talepleri ve bu kapsamda alınacak emekliye sevk onayı ile ilişik kesme işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması hükme bağlanmışsa da, bu hüküm olağanüstü hal süresince emeklilik talebinde bulunulamayacağı veya emeklilik işlemlerinin yapılmayacağı veyahut haklarında yaş haddi dahil resen emeklilik işlemi uygulanması gereken sigortalılar hakkında da emeklilik ve ilişik kesme işleminin tesis edilmeyeceği anlamına gelmemektedir . Bu çerçevede, ilgili mevzuat esas alınarak emekliliğe hak kazanmış olanlarca yapılan emeklilik talepleri kapsamında, personelinin emekliye sevk onayının alınma süresini belirleme konusunda idareler yetkilidir .” şeklinde açıklamalara yer verilmek suretiyle 4/ 1-(c) sigortalara Kurumca bağlanacak aylık ve ödenecek emekli ikramiyesine esas olmak üzere emekliye sevk onayının düzenlenmesi hususunun duyurulduğu, 2.7. Bu açıklamalar kapsamında emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; başvuranın 01/ 09/ 1990- 30/ 08/ 1994 tarihleri arasında Kara Harp Okulunda eğitim görerek 30/ 08/ 1994 tarihinde subaylığa naspedildiği, 01/ 09/ 2016 tarihli ve 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 4/ 1(c)

kapsamında 26 yıl fiili hizmeti, 5 yıl 6 ay fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 31 yıl 6 ay hizmeti bulunmaktayken kamu görevinden çıkarıldığı, 2.8. Kurum kayıtlarına 28/ 09/ 2016 tarihinde geçen aynı tarihli dilekçesi ile açıkta iken emeklilik talebinde bulunduğu, bunun üzerine 12/ 10/ 2016 tarihli yazı ile ilgilinin kurumundan emekliye sevk onayı ile birlikte aylık bağlanmasına ilişkin diğer belge ve bilgilerin talep edildiği, 21/ 11/ 2016 tarihli cevabi yazıda talep edilen bilgi ve belgelerin gönderildiği ancak ilgilinin kamu görevinden çıkartılması nedeniyle emekliye sevk onayının gönderilemediğinin bildirildiği, 2.9. Bu yazı kapsamında 02/ 01/ 2017 tarihli yazı ile ilgilinin kurumundan 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (ç) fıkrası uyarınca alınacak emekliye sevk onayının gönderilmesinin tekrar talep edildiği ve söz konusu yazıya cevap alınamadığı, 04/ 04/ 2017 tarihli yazı ile tekiden ilgilinin emekliye sevk onayının bir kez daha talep edildiği , cevaben alınan 20/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı yazıda talep edilen emekliye sevk onayın Bakanlık görüşüne sunulduğu ve alınacak cevaba göre işlem tesis edileceğinin bildirildiği,

3 / 122.10. Bu defa dostane çözüm kapsamında Kurumun 11/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı işlemiyle

ilgiliye talep tarihini takip eden aybaşı olan 01/ 10/ 2016 tarihinden itibaren 26 yıl fiili hizmeti, 5 yıl 6 ay fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 31 yıl 6 ay hizmeti, 1 nci derece 4 üncü kademe intibakı, + 3600 ek gösterge rakamı, + 2000 makam ve + 8000 görev tazminatı üzerinden emekli aylıklarının bağlandığı, ancak emekli ikramiyesinin Kurumca emekliye sevk onayını veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının kurumunca gönderilmemesi nedeniyle emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilemediği, 2.11. Son olarak 23/ 05/ 2017 tarihli yazı ile ilgiliye emekli aylığının bağlandığı bildirilerek, kurumundan bir kez daha ilgiliye emekli ikramiyesi ödenebilmesi için emekliye sevk onayının gönderilmesinin talep edildiği, 2.12. Bu itibarla, ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin Kurumca onayı veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının kurumunca gönderilmemesi nedeniyle, ikramiye tahakkuk ettirilmeyen ilgili hakkında yapılan işlemlerde

Kurumlarınca yapılan herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, 2.13. Özellikle 15 Temmuz darbe teşebbüsü nedeniyle kamu görevinden uzaklaştırılan ve haklarında adli işlem başlatılan kamu görevlilerine bağlanacak emekli aylıkları ve tahakkuk ettirilecek emekli ikramiyeleri hakkında mahkemelerce tedbir kararı alınmakta olup, Kurumca ödenecek aylık ve ikramiyelere mahkeme kararı üzerine tedbir konulmaktadır .

2.14. Diğer taraftan, ilgili Kanun Hükmünde Kararnameler ile görevine son verilen kişiler hakkında talep edilen emekliye sevk onaylarının ilgili kurumlarca hiç gönderilmemesi veya geç gönderilmesi nedeniyle bu kurumlarla sürekli yazışma yapılmasını gerektireceği, bu durumun ise aylık bağlama işlemlerinin gecikmesine ve aylık bağlanacak kişilerin mağduriyetine sebep olacağı değerlendirilerek 19/ 08/ 2016 tarihli ve SK Md . sayılı yazı ile Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali

Kontrol Genel Müdürlüğünden memuriyetten ihraç edilenlerden veya herhangi bir nedenle memuriyet görevlerinden ayrılmaları sonrasında aylık talebinde bulunanlardan 5434 ve 5510 sayılı

Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanmasına veya emekli ikramiyesine hak kazananlar hakkında emeklilik onayı aranmaksızın; emeklilik işlemlerinin tekemmülü ve müstahak olanlara bu nedenle ödenecek emekli ikramiyesinin ilgililerin son defa görev yaptıkları kurumlardan tahsil edilip edilemeyeceği konusundaki Bakanlık görüşlerinin bildirilmesinin talep edildiği, 2.15. Anılan yazıya cevaben alınan 10/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda; bahsi geçen kişiler hakkında 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi ve bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacaklara Kurum tarafından ödenecek emeklilik ikramiyesi tutarlarının emekliye sevk onayını düzenleyen kamu kurum veya kuruluşlarına fatura edilmesi gerektiğinin bildirildiği, 2.16. Bu nedenle, emeklilik aylığı bağlama işlemlerinde etkinlik ve bu işlemlerin hızlandırılması açısından, gerek son defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı bulunmaları nedeniyle, gerekse son defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) veya (b) bendi kapsamında sigortalılığı nedeniyle 2829 sayılı

Kanunun 8 inci maddesi uyarınca hizmet birleştirilmek suretiyle açıkta emeklilik talepleri üzerine

4 / 12gerçekleştirilecek emeklilik işlemleri kapsamında, aylığın hangi kanun (statü) kapsamında

bağlandığına bakılmaksızın, yalnızca emekli ikramiyesinin ödenmesini gerektiren hallerde ilgili kurumlardan emekliye sevk onayının talep edilmesi, kurumlarınca emekliye sevk onayları ısrarla gönderilmeyenlere emekli aylıklarının bağlanması ancak emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilmemesi, görevlerinden 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak ayrılmamış olanlara ise emekli ikramiyesi ödenmeyeceğinden herhangi bir adla ayrıca bir onay talep edilmeksizin, emekli aylığı bağlanması işlemlerinin gerçekleştirilmesi yönünde Kuruma karar alındığını, Hususları belirtilmiştir .

3. Devlet Personel Başkanlığının 21/ 04/ 2017 tarihli ve E sayılı cevabi yazısında özetle; konunun Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının görev ve yetki alanı içerisinde olduğu değerlendirildiğinden, görüş tesis edilemediği bildirilmiştir .

4. Jandarma Genel Komutanlığının 30/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 4.1. Başvuranın, emeklilik için aranan yaş ve hizmet süresi şartlarını 23/ 11/ 2015 tarihinden itibaren haiz olduğu, teşkilatından çıkarılmasını müteakiben SGK ve OYAK işlemlerine esas belgelerinin (hizmet cetveli, KHK fotokopisi, adres belirtir belge, son iki aylık OYAK kesinti cetveli) tanzim edilerek, 29/ 09/ 2016 tarihinde SGK ve OYAK’a gönderildiği, 4.2. Emekli aylığı bağlama ve ikramiye ödeme işlemleri 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanunu ve

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında SGK Başkanlığının

yetki ve sorumluluğunda yürütülen işlemler olduğu gerekçesiyle, herhangi bir sebeple kurumundan ilişiği kesilen tüm devlet memurlarında olduğu gibi tarafından SGK’ya yapılan başvuru üzerine, söz konusu kurum tarafından ilgili hakkında 5434 sayılı Kanun kapsamında ayrıca bir emeklilik onayı alınarak gönderilmesinin talep edilmesi üzerine, cevap yazısı ile KHK ile ihraç edilenler hakkında tesis edilecek müteakip işlemlere yönelik 5434 sayılı Kanunda açık bir hüküm bulunmaması nedeniyle, söz konusu kanunun hangi maddeleri kapsamında onay alınması gerektiğinin bildirilmesinin SGK Başkanlığından talep edildiği, 4.3. SGK tarafından cevaben, 5434 sayılı Kanunun 39 uncu maddesinin (ç) fıkrasına istinaden onay alınması için tekrar talep yazısı yazıldığı, 4.4. Bunun üzerine, SGK Başkanlığınca KHK ile kurumundan çıkarılan tüm şahıslar hakkında benzer taleplerde bulunulması üzerine onay yetkisine sahip İçişleri Bakanlığına, yazı ile “Kanun

Hükmünde Kararnamelerin; Anayasanın 121 inci maddesi ile 25/ 10/ 1983 tarihli ve 2935 sayılı

Olağanüstü Hal Kanununun 4 üncü maddesine göre Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan

Bakanlar Kumlunca kararlaştırıldığı ve Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği dikkate alındığında, teşkilatından/kamu görevinden KHK ile çıkarılanlar için SGK Başkanlığının talebi doğrultusunda ayrıca bir onay alınması hususunda, en üst seviyede zaten alınmış bir karar bulunduğu için gerek idari gerekse hukuki bakımdan emeklilik onayının verilip verilemeyeceğinin, İçişleri

Bakanlığına 19/ 01/ 2017 tarihinde görüş sorulduğu ancak henüz cevap alınamadığı,

5 / 124.5. SGK tarafından başvuru sahibine emekli aylığı bağlanmasına karar verilmesi halinde,

idarelerince önceden gönderilen belgeler yeterli olmakla birlikte, SGK tarafından ilave olarak istenen emeklilik onayının Bakanlık görüşüne sunulan hususta alınacak cevaba göre işlem tesis edileceği, 5. Konunun İçişleri Bakanlığına yazılan bilgi ve belge talep yazısı ile tekrar sorulması üzerine, yazımızın ilgisi nedeniyle Jandarma Genel Komutanlığına gönderildiği anlaşılmıştır . Bunun üzerine

Jandarma Genel Komutanlığının 22/ 06/ 2017 tarihli ve sayılı ve Kurumumuza ve

İçişleri Bakanlığına gereği için gönderilen yazısında da; yapılan inceleme neticesinde; Kamu

Denetçiliği Kurumunun aynı konulu yazısına daha önce cevap verildiğinin tespit edildiği, son yazının ise İçişleri Bakanlığına hitaben yazıldığı ve J.Gn.K.lığına gönderildiği, bu kapsamda, bahse konu hususta Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirilen cevaba ilave olarak başvuru sahibine SGK tarafından emekli aylığı bağlandığına dair evrakın ekte sunulduğu; aidiyeti cihetiyle bilgi talep edilen diğer hususların Bakanlık Hukuk Müşavirliği takdirlerine maruz olduğu bildirilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

6. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 8. 31/ 05/ 2066 tarihli 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;

“5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında;

“…

( 4) Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten

kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır . (Ek cümle :

11/ 10/ 2011-KHK- 666/ 5 md.) Bu fıkra kapsamına girenlerden 375 sayılı Kanun Hükmünde

Kararnamenin ek 10 uncu maddesi kapsamında bulunanların emekli kesenekleri ile kurum karşılıklarının hesabında, işgal ettikleri kadrolar için ilgili mevzuatında belirlenen unsurlar esas alınır .” 9. 5510 sayılı Kanunun; 48 inci maddesinde;

“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malûllük veya

6 / 12vazife malûllüğü işlemleri;

…

b) İstek üzerine veya yaş haddi, malûllük veya vazife malûllüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, …

onayı ile tekemmül eder .

Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez . Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder .

Özelleştirilmeleri sonucu sermayesindeki kamu payı % 50’nin altına düşen kuruluşlar ile satış veya devri yapılmış olan kuruluşlarda çalışmakta iken emekliye ayrılanlar için emekliye sevk onayı aranmaz. Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” hükmünü amirdir .

…” 10. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinin on birinci fıkrasında;

“Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal

Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal

Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur .” 11. 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında;

“Bu madde gereğince ödenen emekli ikramiyesi, emekliye sevk onayı veren kamu idareleri (Danıştay Başkanları için Danıştay, Sayıştay Başkanları için Sayıştay) tarafından yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır . Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ( 6) numaralı fıkra uyarınca fazladan ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ile ( 7) numaralı fıkra gereğince ödenecek emekli ikramiyesi tutarları ise yazı ile istenilmesi üzerine en fazla iki ay içinde faturası karşılığında Hazine tarafından

Sosyal Güvenlik Kurumunun göstereceği hesaplara yatırılır .” 12. 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesinde;

“( 1) 20/ 07/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ilan edilen olağanüstü halin yürürlüğe girdiği 21/ 07/ 2016 tarihinden geçerli olmak üzere, 31/ 5/ 2006 tarihli ve 5510 sayılı

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasında emekliye sevk onayı için öngörülen bir aylık süre olağanüstü hal süresince uygulanmaz .” düzenlemelerine yer verilmiştir .

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

7 / 12ÖNERİSİ

13. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, Jandarma Genel Komutanlığının emekli sevk onayı işlemlerini makul sürede tamamlaması gerektiği yönünde ilgili kuruma tavsiyede bulunulmasına ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuru konusu uyuşmazlık; 01/ 09/ 1990- 30/ 08/ 1994 tarihleri arasında Kara Harp Okulunda eğitim görerek 30/ 08/ 1994 tarihinde subaylığa naspedilen, 01/ 09/ 2016 tarihli ve 672 sayılı KHK ile 4/ 1(c) kapsamında 26 yıl fiili hizmeti, 5 yıl 6 ay fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 31 yıl

6 ay hizmeti bulunmaktayken kamu görevinden çıkarılan başvuranın, emeklilik işlemlerinin aradan

uzunca bir süre geçmiş olmasına rağmen tamamlanmamasına ilişkindir .

15. Sosyal Güvenlik Kurumu, Kurumumuzca yazılan ve dostane çözüme davet içerikli bilgi ve belge talebi yazısı uyarınca; dostane çözüm kapsamında Kurumun 11/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı işlemiyle ilgiliye talep tarihini takip eden aybaşı olan 01/ 10/ 2016 tarihinden itibaren 26 yıl fiili hizmeti, 5 yıl 6 ay fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 31 yıl 6 ay hizmeti, 1 nci derece 4 üncü kademe intibakı, + 3600 ek gösterge rakamı, + 2000 makam ve + 8000 görev tazminatı üzerinden emekli aylıklarının bağlandığını, ancak emekli ikramiyesinin Kurumca emekliye sevk onayını veren kurumdan tahsili açısından yasal bir gereklilik olan emekliye sevk onayının kurumunca gönderilmemesi nedeniyle, emekli ikramiyesi tahakkuk ettirilemediğini bildirmiştir . Bu yönüyle emekli aylığı ve emekli ikramiyesi ödenmemesine müteallik uyuşmazlığın emekli aylığı kısmı dostane çözüme kavuşturulmuş; ancak emekli ikramiyesi ödenmemesi kısmı, başvuranın çalıştığı idare olan Jandarma Genel Komutanlığının emekli sevk onayını vermemesi nedeniyle çözümsüz kalmıştır . Bu nedenle, uyuşmazlık konusu, başvurana emekli ikramiyesi ödenmesi için ilgili idarece emekli sevk onayı verilmesinin gerekli olup olmadığı, bu onayın verilmesi yetkisinin niteliği ve bu onay için öngörülen sürenin tespiti hususlarının tespitini gerektirmektedir .

16. Sosyal Güvenlik Kurumunca Emekli ikramiyesinin ödenmesi için emekli sevk onayı aranıp aranmayacağı ile ilgili olarak; 16.1. Başvuran, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008 yılı Ekim ayı başından önce 01/ 09/ 1990- 30/ 08/ 1994 tarihleri arasında Kara Harp Okulunda eğitim görerek 30/ 08/ 1994 tarihinde subaylığa naspedilerek 5434 sayılı Kanuna tabi göreve başladığından, hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerekmektedir .

16.2. Bu kapsamda, 5434 sayılı Kanunun “Emekli Aylığı Bağlanacak Haller” başlıklı mülga 39 uncu maddesiyle, istifa eden, istifa etmiş sayılan, emeklilik hakkı tanınmayan kadrolara nakil suretiyle tayin edilen, idareten veya cezaen vazifelerine son verilen , Bakanlık emrine alınanlardan kurumlarca teklif edilen eski vazifelerine eşit veya bir aşağı derecedeki emeklilik hakkı tanınan vazifeleri kabul etmemek suretiyle ilgisi kesilerek aylıksız duruma geçen, kadro yüzünden açıkta kalanlardan aylıksız veya ücretsiz duruma giren veya kadroları kurumlarınca geçici hale getirilen iştirakçilere (sigortalılara) 25 fiili hizmet yılını ve kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmaları halinde istekleri üzerine emekli aylığı bağlanabileceğini hükme bağlanmıştır .

8 / 1216.3. 5510 sayılı Kanunun “Kamu Görevlilerinin Emekliye Sevk Onayları” başlıklı 48 inci maddesi;

“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların yaşlılık, malullük veya vazife malullüğü işlemleri; a) Re’sen emekliye sevk hallerinde, sigortalının çalıştığı göreve atamasındaki usule göre atamaya yetkili makamın, b) İstek üzerine veya yaş haddi, malullük veya vazife malullüğü hallerinde kamu idaresinin en yüksek amirinin, … onayı ile tekemmül eder . Özel kanun hükümleri hariç olmak üzere yetkili makamın emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez .

Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atananların görevleriyle ilişiklerinin kesilmesi ilgili bakanın onayı ile tekemmül eder . … Birinci fıkranın (b) bendine göre emekliye ayrılmak isteyenler için her durumda, istek tarihinden itibaren bir aylık süre sonunda ilişikleri kesilmiş sayılır .” Hükmünü amirdir .

16.4. 5434 sayılı Kanunun 89 uncu maddesinin on birinci fıkrası ise; “Bu madde gereğince Sosyal

Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır . Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır . Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur .” hükmünü amirdir .

16.5. Benzer şekilde ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra 4/ 1-(c) kapsamında sigortalı olanlar hakkında uygulanmakta olan 5434 sayılı Kanunun ek 82 nci maddesinin sekizinci fıkrasında benzer düzenlemeye yer verilerek, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesinin, Sosyal Güvenlik Kurumunca ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin onayı veren kurumdan tahsili düzenlenmiştir .

16.6. Diğer taraftan, Sosyal Güvenlik Kurumunun 19/ 08/ 2016 tarihli ve Md.

sayılı yazı ile Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden memuriyetten ihraç edilenlerden veya herhangi bir nedenle memuriyet görevlerinden ayrılmaları sonrasında aylık talebinde bulunanlardan 5434 ve 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre emekli aylığı bağlanmasına veya emekli ikramiyesine hak kazananlar hakkında emeklilik onayı aranmaksızın; emeklilik işlemlerinin tekemmülü ve müstahak olanlara bu nedenle ödenecek emekli ikramiyesinin ilgililerin son defa görev yaptıkları kurumlardan tahsil edilip edilemeyeceği konusundaki Bakanlık görüşü sorulmuş, anılan yazıya cevaben alınan 10/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda; bahsi geçen kişiler hakkında 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi ve bunlardan emekli ikramiyesine hak kazanacaklara Kurum tarafından ödenecek emeklilik ikramiyesi tutarlarının emekliye sevk onayını düzenleyen kamu kurum veya kuruluşlarına fatura edilmesi gerektiği bildirilmiştir .

16.7. Tüm bu mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Sosyal Güvenlik Kurumunca emekli ikramiyesinin ödenmesi için ilgili idarece emekli sevk onayının gönderilmesinin yasal bir zorunluluk olduğu değerlendirilmektedir .

17. Emekli sevk onayının ilgili idarece verilmesi yetkisinin niteliği ile ilgili olarak;

9 / 1217.1. 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan

kamu görevlileri hakkında Kanunun 48 inci maddede sayılan yetkili makamlar tarafından emekliye sevk onayının düzenlenmesi, gerek emeklilik işlemimin tekemmülü ve gerekse ilgililere tabi oldukları mevzuat uyarınca ödenecek emekli ikramiyesinin ilgili kurumlardan tahsili açısından yasal bir gereklilik olarak ortaya çıktığı tespitinden sonra, idarelerin bu yetkisinin takdir yetkisi mi yoksa bağlı yetki mi olduğu hususunun incelenmesi gerekmektedir .

17.2. Bazı konularda hukuk düzeni, idareye, belirli şart ve durumların gerçekleşmesi halinde belli bir çözüm şeklini uygulama ödevi yükler . Bu durumda idarenin bağlı yetkisinden söz edilir . İdareye bir tercih imkânı sağlanmamışsa idarenin bağlı yetkisinden söz edilir .

17.3. Bunun aksine bazı durumlarda da idarenin takdir yetkisi mevcuttur . İdarenin ne zaman, nerede, nasıl bir işlem yapacağının hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığını kabul etmek gerekir . Buna göre takdir yetkisi , idareye, işlemin sebebini, konusunu, zaman ve yerini belirlemek; çeşitli çözümlerden birini seçmek; işlem yapmak ya da yapmamak konusunda verilen hareket serbestisi veya belli olguların varlığı halinde, idarenin serbestçe ya da mevcut seçeneklerden birini uygun gördüğünce tercih ederek karar alabilme imkânı olarak tanımlanabilir . (SEÇKİN, Sinan, ÜSTÜN Gül; “ Mehmet Akif Aydın’a Armağan; İdari

İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi” , http : //dergipark .gov.tr/download/article-file/ 273387, Erişim tarihi : 18/ 08/ 2017, s. 511 v.d.) .

17.4. Kanunlarda, emredici kelimeler yerine “verebilir”, “edilebilir”, “atayabilir”, “görevlendirilebilir”, “dönüştürülebilir” gibi yetki verdiği makama yapmak ya da yapmamak konusunda bir seçim imkânı tanıyan düzenlemeler, idarenin takdir yetkisinin mevcut olduğu durumlara örnek gösterilmektedir .

17.5. Somut olaya uygulanan mevzuat hükümlerine bakıldığında, kanunun seçim imkânı tanıyan bir düzenleme içermediği; hatta aksine “ emekliye sevk onayı, talep tarihinden itibaren bir ayı geçemez .” şeklinde emredici hükmü kuvvetlendiren bir hüküm ihtiva ettiği görülmektedir .

17.6. 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı 6 ncı maddesi hükmüyle, fiilen görevine devam eden kamu görevlilerinin emeklilik talepleri ve bu kapsamda alınacak emekliye sevk onayı ile ilişik kesme işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması hükme bağlanmıştır . Ancak anılan hüküm, Sosyal Güvenlik Kurumunun 28/ 12/ 2016 tarihli ve 5510

Sayılı Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (c) Bendine Tabi Sigortalıların

Emeklilik Talepleri Kapsamında Yapılacak İşlemlere İlişkin Duyuru’sunda da açıkça ifade edildiği üzere; “…bu hüküm olağanüstü hal süresince emeklilik talebinde bulunulamayacağı veya emeklilik işlemlerinin yapılmayacağı veyahut haklarında yaş haddi dahil resen emeklilik işlemi uygulanması gereken sigortalılar hakkında da emeklilik ve ilişik kesme işleminin tesis edilmeyeceği anlamına gelmemektedir .” Anılan hükmün, emekli sevk onayının yaşanan olağanüstü hal nedeniyle

1 aylık süre içerisinde yerine getirilememesi haline ilişkin olduğu, idareye anılan mevzuat hükümleri

kapsamında emekli sevk onayı vermeme yetkisi olarak değerlendirilemeyeceği şeklindeki görüşe iştirak edilmektedir . Bu yönüyle anılan yetkinin bağlı yetki olarak değerlendirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir .

10 / 1218. Emekli sevk onayı için öngörülen sürenin tespiti ile ilgili olarak ise;

18.1. Belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, emekli sevk onayının 1 aylık süre içerisinde gönderilmesi gerektiği; ancak 15/ 08/ 2016 tarihli ve 673 sayılı KHK’nin “Emeklilik onayları” başlıklı

6 ncı maddesi hükmüyle, fiilen görevine devam eden kamu görevlilerinin emeklilik talepleri ve bu

kapsamda alınacak emekliye sevk onayı ile ilişik kesme işlemleri hakkında, 5510 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde yer alan bir ( 1) aylık yasal sürenin olağanüstü hal süresince uygulanmaması yönünde hüküm tesis edildiği görülmektedir .

18.2. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan hain darbe girişimi ve ülkemizin bekasıyla ilgili yaşanan olağanüstü olaylar kapsamında, devletin, anılan KHK ve diğer KHK’lar ile tedbirler almasının elzem olduğu kadar bir gereklilik olduğu aşikârdır . Bu noktada, hain darbe girişiminin en yoğun etkisinin yaşandığı idarelerden biri olan Jandarma Genel Komutanlığının diğer kamu idarelerine kıyasla; işlem yükünün artması, personel sayısının azalması, öncelikli başkaca tedbirlerin alınması gerekliliği gibi nedenlerle sevk onayını bugüne kadar vermemiş olması anlaşılmakla birlikte, hukuk devletinin gereği olarak, anılan KHK ile süre kıstı kaldırılmış olsa da, makul bir sürede gerekli işlemleri tamamlayarak yasanın öngördüğü işlemleri yerine getirmesi ve sevk onayını makul sürede göndermesi beklenmektedir .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarelerin, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği, başvuranın emeklilik aylığının bağlanması konusunda dostane çözüm çağrısına olumlu yanıt vererek işlemleri sonuçlandırdığı, ancak emekli ikramiyesinin ödenmesi konusunda ilgili idarenin sevk onayının alınması yasal bir zorunluluk olduğundan işlemleri tamamlamadığı görüldüğünden, anılan ilkelere uygun davrandığı değerlendirilmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuran hakkında emekli sevk onayı gönderilmesi işlemlerinin makul sürede tamamlanması için

JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

11 / 12Kararın BAŞVURANA, JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI ve SOSYAL GÜVENLİK

KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi