|
ÖZET: Başvuru, 21 Eylül 2016 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu’na e-başvuru yöntemiyle yapılmış olup, Etimesgut Belediye Başkanlığı tarafından emlak vergisi muafiyeti talebine ilişkin bir şikayet içermektedir. Başvuran, 2012 yılında emekli olduğunu ve tek konutunun brüt alanının 200 m²’yi geçmediğini belirterek, kendisine çıkarılan emlak vergisi borcunun iptal edilmesini istemiştir. Ancak, belediye tarafından yapılan incelemelerde, konutun brüt alanının 224,48 m² olarak tespit edilmesi nedeniyle muafiyet talebi reddedilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sürecinde, daha önce yapılan başvurunun süresinde yapılmadığına dair bir incelemezlik kararı vermiştir. Başvuran, bu karara itiraz ederek yeniden başvuruda bulunmuş ve bu başvuru, idari yolların tüketildiği gerekçesiyle kabul edilmiştir. Ancak, yapılan detaylı inceleme sonucunda, başvuranın konutunun brüt alanının 200 m²’yi aştığı ve dolayısıyla emlak vergisi muafiyetinden yararlanamayacağı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlandırılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediği gerekçesiyle başvurunun reddine karar vermiştir. Bu karar, hem başvurana hem de Etimesgut Belediye Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2402-2402 86171061- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2016/3794 2016/ 3794
KARAR TARİHİ : 23/03/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Etimesgut Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Emlak vergisi muafiyeti tanınması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 21/09/2016 21.9.2016
I. USÛL
A. Başvuru Süreci 1. Başvuru, Kurumumuza e-başvuru yoluyla, 21/ 09/ 2016 tarihli ve evrak numarası ile kayıt altına alınan, 21/ 09/ 2016 tarihli şikayet başvuru belgesiyle yapılmıştır . Başvurunun karara bağlanması için 14/ 06/ 2012 tarihli 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası ile 28/ 3/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve İmza Yetkileri Yönergesinin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, başvurunun incelenmesine ve araştırmasına geçilmiş, 21/ 02/ 2017 tarihli “Ret Karar Önerisi” ile Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
B. Ön İnceleme Süreci 2. Yapılan ön inceleme neticesinde, başvuranın daha önceki 31/ 05/ 2016 tarihli başvurusu hakkında 21/ 06/ 2016 tarihinde, “şikâyet başvurusunun idari başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren 6 ay içinde yani süresi içinde yapılmadığı anlaşıldığından şikâyet başvurusunun anılan Yönetmeliğin 19 ve 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince gereğince İNCELENMEMESİNE” karar verilmiştir .
Söz konusu İncelenemezlik Kararı üzerine, başvuranın, 02/ 08/ 2016 ve 11/ 08/ 2016 tarihlerinde
Etimesgut Belediye Başkanlığına başvurduğu, anılan Belediyenin 05/ 08/ 2016 tarihli, sayılı ve
1 / 926/ 08/ 2016 tarihli, sayılı yazıları ile başvuranın talebinin reddedildiği ve 21/ 09/ 2016 tarihinde
Kurumumuza yeniden başvuru yaptığı, dolayısıyla başvuranın ikinci başvurusu ile söz konusu eksikliği giderdiği tespit edilmiştir . Bu doğrultuda başvurunun yeniden yapılan ön incelemesi neticesinde, başvuru konusunun Kurumumuzun görev alanına girdiği, başvuranın meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin olduğu, idari başvuru yollarının tüketildiği, başvurunun süresinde yapıldığı ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle başvurunun incelenmesine ve araştırılmasına engel bir durumun olmadığı tespit edilmiştir .
II- OLAY ve OLGULAR
A. Başvuranın Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları 3. Başvuran, Etimesgut Belediye Başkanlığı tarafından üzerinde kayıtlı konutuna emlak vergisi borcu çıkarıldığını, 2012 yılında emekli olduğunu, ikinci bir işte çalışmadığını ve ikinci bir daire 2 yada arsasının olmadığını, dairesinin 156,03 m olması sebebiyle söz konusu verginin muhatabı olmadığını, dolayısıyla bu yanlışlığın düzeltilmesi için Belediyeye başvurduğunu, Belediyenin 2 dairenin brüt alanının kendi kayıtlarında 224 m olduğu ve hesaplarında yanlışlık yapmadıkları gerekçesiyle talebini reddettiğini belirtmiştir .
2 3.1. Başvuran, konutunun net alanı Belediye kayıtlarına göre 156,03 m , brüt alanın ise Maliye
2
Bakanlığının 6 ve 14 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre %25 fazlası olan 195 m olduğundan, adına çıkarılan emlak borcunun iptal edilerek, bundan sonra emlak vergisi borcu ödemekten muaf tutulmasının sağlanması ile mümkün olması halinde şimdiye kadar ödemiş olduğu 375,52 TL’nin tarafına iade edilmesini talep etmiştir .
B. İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları 4. Başvuruya konu iddialar hakkında 13/ 10/ 2016 tarihli, sayılı bilgi-belge talebi yazımıza istinaden, Etimesgut Belediye Başkanlığının 04/ 11/ 2016 tarihli ve sayılı cevabi
yazısı ve eklerinde özetle :
4.1. Belediyelerinin numaralı sicilinde vergi mükellefi sahibi olduğu ada parselde bulunan nolu taşınmazın kullanım alanının, Kanunda belirtilen 200
2 2
m sınırını ( 224,48 m ) aşması sebebiyle muafiyetten yararlanamayacağının başvurana bildirilmesi 2 üzerine; başvuranın, taşınmazının net alanının 156,03 m olduğu, Emlak Vergisi Kanunu seri 2 no.lu Tebliğinde net alanın %25 fazlası brüt alan olarak hesaplandığında 195 m olduğu ve Kanunda
2 2
belirtilen 200 m kullanım alanını geçmediği gerekçesiyle muafiyet talebini yinelemesi üzerine; m cetvelinin nasıl hesaplandığının, içeriğinin neleri kapsadığının, bir hata olup olmadığının tekrar araştırıldığı, 4.2. Bahse konu seri no.lu Tebliğde, binanın dıştan dışa yüzölçümünde uygulanan %25’lik hesabın, binanın yüzölçümünün tespitinin mümkün olmadığı hallerde uygulanmakta olduğu, 4.3. Belediyelerinin İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce, bahse konu taşınmazın kullanım alanını
2 2
gösteren m cetvelinde; 2. normal kat 5 nolu konutun brüt alanı = 125,00 m , balkon brüt alanı =
2 2 2
31,03 m , konut + balkon = 156,03 m , ortak hisse (kapıcı dairesi + merdiven + sığınak) = 68,45 m , 2 toplam daire alanının 224,48 m olduğunun tespit edildiği, bu bilgiler ışığında başvuranın muafiyet talebine işlem yapılamadığı, hususları bildirilmiştir .
5. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Kurumumuza iletilen 27/ 05/ 2016
2 / 9tarihli ve sayılı yazıda;
5.1. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmünün verdiği yetkiye dayanılarak, muhtelif tarihlerde çıkarılan 2006/ 11450 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2007 ve müteakip yıllar için kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin 2 dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde ( 2004 yılından itibaren intifa hakkına sahip olunması hali dahil) bu meskene ait bina vergisi oranının sıfır olarak belirlendiği, 5.2. 38 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin 1/ 1 bölümünde “Bakanlar Kurulunca 2 belirlenecek indirimli vergi oranından, Türkiye’de brüt yüzölçümü 200 m ’yi geçmeyen tek meskeni olan …gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları emekli, dul, yetim, ölüm ve malûliyet aylığından ibaret bulunanlar, … yararlanacaklardır .” hükmünün yer aldığı, 5.3. Binanın brüt alanı ile ilgili olarak 6 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin “Ortak yerlerin değerlemesi” başlıklı A/l-c bölümü ile 14 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin
“Binanın Dıştan Dışa Yüzölçümünün Tespiti” başlıklı bölümünde yapılan ayrıntılı açıklamalara göre, 2
1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında geçen brüt 200 m ’nin, binanın
(apartmanda dairenin) dış duvarları arasındaki mesafeler itibarıyla metrekare cinsinden bulunacak alanı olduğu; bu alana kömürlük, çamaşırlık, ortak garaj ve emsali, binaya (bina apartman ise daireye) tahsis edilmiş müştemilatın alanının eklenmekte olduğu; hol, merdiven boşlukları, kapıcı ve kalorifer daireleri, sığınaklar gibi ortak kullanım yerlerinin arsa hissesine göre bulunacak alan paylarının da ayrıca ilave edileceği; bununla birlikte dükkan, daire, depo, ardiye ve mağaza gibi müstakilen kullanılan ve apartman maliklerine ait bulunan yerlerin ortak kullanım alanı sayılmayıp, ayrı olarak bildirilmesi gerektiği, 5.4. Binanın dıştan dışa yüzölçümünün kesin olarak bilinemediği takdirde faydalı, diğer bir ifade ile net alanın % 25 fazlasının dıştan dışa yüzölçümü olarak bildirilmesinin mümkün 2 olduğu; buna göre net alanı 100 m olan bir apartman dairesinin bildirilmesi gereken brüt alanının 2
125 m olacağı; bu şekilde hesaplanan brüt alan hol, merdiven boşluğu, kapıcı ve kalorifer dairesi,
sığınak gibi ortak kullanım yerlerinden gelen paylar ile kömürlük ve çamaşırlık gibi müştemilatın yüzölçümünü de içermekte olduğu, 2 5.5. Buna göre, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasında 200 m ‘lik brüt alanın yukarıdaki 2 hüküm ve açıklamalara göre hesaplanması gerektiği; Türkiye sınırları içinde brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskene sahip olanların indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanabileceği; dolayısıyla, indirimli bina vergisi oranı (sıfır) uygulamasından yararlanabilmek 2 için Türkiye sınırları içinde brüt 200 m ‘yi geçmeyen tek meskene sahip olunması gerektiği, ifade edilmiştir .
C. Olaylar
6. Başvuru belgesi ve ekleri ile idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi
neticesinde olaylar özetle şöyledir :
6.1. Başvuranın ikamet etmekte olduğu konutuna Etimesgut Belediyesince emlak vergisi borcu çıkarılmış olup; 23/ 07/ 2015 ve 09/ 11/ 2015 tarihlerinde düzenlenen tahsilat makbuzları ile toplamda 375,52 TL anılan Belediyeye vergi ödemesi yapılmıştır .
6.2. Başvuran, 18/ 05/ 2015 tarihinde Etimesgut Belediye Başkanlığına başvurarak bahse konu vergi uygulamasına itiraz etmiştir . Anılan idare, başvurana 15/ 06/ 2015 tarihinde cevap vererek talebini
3 / 9reddetmiştir .
2 6.3. Başvuran, konutunun net alanının Belediye kayıtlarına göre 156,03 m , brüt alanının ise Maliye
2
Bakanlığının 6 ve 14 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre 195 m olduğunu belirterek, Belediye kayıtlarının söz konusu Kanun maddelerine göre güncellenmesi, tarafına çıkarılan emlak borcunun iptal edilmesi ve ödemiş olduğu 375,52 TL’nin tarafına iadesi talebiyle 31/ 05/ 2016 tarihinde Kurumumuza başvurmuştur . Anılan başvuru hakkında, 21/ 06/ 2016 tarihinde, “şikâyet başvurusunun idari başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren 6 ay içinde yani süresi içinde yapılmadığı anlaşıldığından şikâyet başvurusunun anılan Yönetmeliğin 19 ve 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince İNCELENMEMESİNE” karar verilmiştir .
6.4. Söz konusu İncelenemezlik Kararı üzerine, başvuran; 02/ 08/ 2016 ve 11/ 08/ 2016 tarihlerinde
Etimesgut Belediye Başkanlığına tekrar başvurmuş, anılan Belediyenin 05/ 08/ 2016 tarihli, sayılı ve 26/ 08/ 2016 tarihli, sayılı yazıları ile talebinin reddedilmesi üzerine, 21/ 09/ 2016 tarihinde Kurumumuza yeniden başvurmuştur .
D. Kamu Denetçisi Av. Hüseyin YÜRÜK’ün İnceleme ve Araştırma Bulguları 7. Başvurunun çözümüne dayanak teşkil etmek üzere ilgili idareden istenen bilgi ve belgeler ile idarenin cevaplarına “İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları” ve “Olaylar” bölümünde yer verilmiştir .
E. Başvuru Konusu Uyuşmazlığın Çözümü İçin Yürütülen Uzlaşma Çalışmaları 8. Başvuru konusunun çözümü için, 12/ 10/ 2016 tarihinde Etimesgut Belediye Başkan Yardımcısı ile yapılan telefon görüşmesinde, Emlak Vergisi Kanunu Tebliğine göre başvurandan alınan emlak vergisinin yerinde olduğu, dolayısıyla yapılacak herhangi bir işlemin bulunmadığı bildirilmiştir . Bu itibarla başvuru konusu uyuşmazlığın çözümünde İdare ile uzlaşma yoluna gidilememiştir .
III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. İlgili Mevzuat 9. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü yer almaktadır .
10. Anayasanın “Vergi Ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır . Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar
Kurulu’na verilebilir .” hükmüne yer verilmiştir .
11. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler…Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler
4 / 9ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”
hükmü yer almaktadır .
12. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü yer almaktadır .
13. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinde; “Bakanlar Kurulu, kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, engellilerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye 2 sınırları içinde brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskeni olması (intifa hakkına sahip olunması hali dahil) halinde, bu meskenlerine ait vergi oranlarını sıfıra kadar indirmeye yetkilidir . Bu hüküm, yukarıda belirtilenlerin tek meskene hisse ile sahip olmaları halinde hisselerine ait kısım hakkında da uygulanır . Muayyen zamanda dinlenme amacıyla kullanılan meskenler hakkında bu hüküm uygulanmaz . Geliri olmadığını belgelemenin usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir .” hükmü düzenlenmiştir .
14. 20/ 12/ 2006 tarihli ve 2006/ 11450 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında; ” 1319 sayılı Emlak
Vergisi Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü gereğince kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları 2 içinde brüt 200 m ‘yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde (intifa hakkına sahip olunması hali dahil), söz konusu meskene ait bina vergisi oranı, 2007 ve müteakip yıllar için sıfıra indirilmiştir .” hükmüne yer verilmiştir .
15. 28/ 03/ 2013 tarihli 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Ret kararı” başlıklı 33’üncü maddesinde “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir .” hükmü yer almaktadır .
16. 31/ 12/ 2003 tarihli ve 25333 ( 3. Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Maliye
Bakanlığının 38 Seri Nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin I. Bölümünde yer alan
“İndirimli Bina Vergisi Oranından Yararlanacak Mükellefler” başlıklı 1 inci kısmı; “Bakanlar 2
Kurulunca belirlenecek indirimli vergi oranından, Türkiye’de brüt yüzölçümü 200 m ’yi geçmeyen tek meskeni olan veya tek meskenin intifa hakkına sahip bulunan; … Gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları emekli, dul, yetim, ölüm ve malûliyet aylığından ibaret bulunanlar, … yararlanacaklardır .” şeklinde düzenlenmiştir .
17. 29/ 07/ 1972 tarihli ve 14260 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Maliye Bakanlığının 6 Seri
Nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin “Ortak yerlerin değerlemesi” başlıklı A/ 1-c bölümünde; “Kat mülkiyeti kurulmuş binalarda ortak yerlerin nasıl değerlendirileceği Emlâk
Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzüğün 15 inci maddesinde belirtilmiştir .
Bu maddedeki ortak yerler deyimi, kat mülkiyetine konu olabilecek veya ortak faydalanma dışında müstakilen kullanılabilecek duruma getirilen (dükkân, daire, depo gibi .) yerleri kapsamaktadır . Bu bakımdan sözü edilen hükümlere göre bu nitelikteki yerlerin ayrıca değerlendirilerek kat (bağımsız bölüm) malikleri tarafından payları oranında ayrı ayrı beyan edilmesi gerekir .
Buna karşılık, Kat Mülkiyet Kanununa göre kat maliklerinin ortak kullanımına tahsis edilen ve müstakilen tasarrufu mümkün olmayan (çamaşırlık, sığınak, kapıcı ve kalorifer dairesi, bahçe, ortak
5 / 9garaj ve benzeri .) yerler için, eklentilerde olduğu gibi, bunlar da bağımsız bölümlerin değerini tayin
eden kısımlar olduğundan, ayrıca vergi değeri tayin ve takdir edilmiyecek ve bağımsız bölümlerle bağlantıları ölçüsünde bu bölümlerle birlikte değerleme konusu yapılacaktır .” düzenlemesine yer verilmiştir .
18. 01/ 03/ 1983 tarihli ve 17974 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Maliye Bakanlığının 14 Seri
Nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinde; “Bakanlığımıza intikal eden bilgilerden, binaların dıştan dışa yüzölçümü ile inşaat sınıflarının tespitinde mükelleflerin tereddüde düştükleri anlaşılmış olup, bu konularda aşağıdaki açıklamaların yapılmasına gerek görülmüştür .
Binanın Dıştan Dışa Yüzölçümünün Tesbiti :
Emlâk Vergisine esas olacak bina değerinin tespitinde binanın DIŞTAN DIŞA (BRÜT)
YÜZÖLÇÜMÜ esas alınmaktadır .
Binanın (apartmanlarda ise dairenin) dıştan dışa yüzölçümü dış duvarlar arasındaki mesafeler 2 itibariyle m cinsinden bulunacak alanıdır .
Binanın dıştan dışa yüzölçümü kesin olarak bilinemediği takdirde, faydalı yani net alanın % 25 fazlasının dıştan dışa yüzölçümü olarak bildirilmesi mümkün bulunmaktadır . Buna göre net alanı
2 2
100 m olan bir apartman dairesinin beyan edilmesi gereken brüt alanı 125 m olacaktır .
Bu şekilde hesaplanan brüt alan, hol, merdiven boşluğu, kapıcı ve kalorifer dairesi, sığınak gibi ortak kullanım yerlerinden gelen paylar ile kömürlük ve çamaşırlık gibi müştemilatın yüzölçümünü de içermektedir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
B. Başvuru Konusuna İlişkin Uygulamalar
19. Anayasa Mahkemesinin 26/ 01/ 2011 tarihli ve E:2009 / 42, K :2011 / 26 sayılı Kararında :
“Anayasa’nın 73. maddesinin birinci fıkrasında, herkesin, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlü olduğu belirtilmiş ve diğer fıkralarında da bu yükümlülüğün ilkeleri gösterilmiştir . Maddenin üçüncü fıkrasında, ‘Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır .’ denilerek verginin kanuniliği ilkesi benimsenmiştir . Verginin kanuniliği ilkesi, takdire dayalı keyfî uygulamaları önleyecek sınırlamaların yasada yer almasını gerektirmekte ve vergi yükümlülüğüne ilişkin düzenlemelerin konulması, değiştirilmesi veya kaldırılmasının yasa ile yapılmasını zorunlu kılmaktadır . Buna göre vergide, yükümlü, matrah, oran, tarh, tahakkuk, tahsil, uygulanacak yaptırımlar ve zamanaşımı gibi konuların yasayla düzenlenmesi zorunludur .”
C. Kamu Denetçisi Hüseyin YÜRÜK’ün Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi
20. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlandırılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
D. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 21. Başvuranın, 3 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesi uyarınca emekli aylığı dışında gelirinin bulunmaması ve ikamet etmekte olduğu ve tek meskeni olan 2 konutunun 200 m ’yi geçmemesi sebebiyle sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlanması gerektiği hususunda itirazı bulunmaktadır . Başvuran, konutunun net alanının Belediye kayıtlarına göre 156,03 2 m , brüt alanının ise Maliye Bakanlığının 6 ve 14 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğine 2 göre %25 fazlası olan 195 m olduğu iddiasıyla, adına çıkarılan emlak borcunun iptal edilerek, bundan sonra emlak vergisi borcu ödemekten muaf tutulmasının sağlanması ile mümkün olması
6 / 9halinde şimdiye kadar ödemiş olduğu 375,52 TL’nin tarafına iade edilmesini talep etmektedir .
2 22. Etimesgut Belediye Başkanlığı ise toplam daire alanının 224,48 m olduğunun tespit edildiğini
belirterek, başvuranın sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlanma ve ödemiş olduğu emlak 2 vergisinin iade edilmesi talebini reddetmektedir . Bu anlamda uyuşmazlığın, brüt alanın 200 m ’den az olup olmadığı hususunda ortaya çıktığı anlaşılmıştır .
2 23. Emlak Vergisi Kanununun 8 inci maddesinde “ … brüt 200 m ’yi geçmeyen tek meskeni olması
…” ibaresine yer verilmiştir . Dolayısıyla emlak vergisi muafiyetine ilişkin olarak konutun metrekare hesaplamasında, brüt alanın dikkate alınacağı Kanunun açık ifadesidir . Bununla birlikte, uygulamada “brüt alan” ibaresinin nasıl anlaşılması ve miktarının nasıl hesaplanması gerektiği konusunda tereddütlerin yaşandığı ve bu tereddütlerin Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan, 17 ve
18 numaralı paragraflarda yer verilen 6 ve 14 Seri Nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğlerinde
açıklandığı görülmektedir .
24. 14 seri nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğinde, emlâk vergisine esas olacak bina değerinin tespitinde binanın dıştan dışa (brüt) yüzölçümünün esas alınacağı; binanın (apartmanlarda ise 2 dairenin) dıştan dışa yüzölçümünün, dış duvarlar arasındaki mesafeler itibariyle m cinsinden bulunacak alan olduğu; binanın dıştan dışa yüzölçümü kesin olarak bilinemediği takdirde, faydalı yani net alanın % 25 fazlasının dıştan dışa yüzölçümü olarak bildirilmesinin mümkün olduğu ; bu şekilde hesaplanan brüt alanın, hol, merdiven boşluğu, kapıcı ve kalorifer dairesi, sığınak gibi ortak kullanım yerlerinden gelen paylar ile kömürlük ve çamaşırlık gibi müştemilatın yüzölçümünü de içerdiği belirtilmiştir .
25. Aynı şekilde, 5 numaralı paragrafta yer verilen Gelir İdaresi Başkanlığının görüş yazısında da anılan Tebliğler uyarınca, 1319 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında geçen brüt 200 2 m ’nin, binanın (apartmanda dairenin) dış duvarları arasındaki mesafeler itibarıyla metrekare cinsinden bulunacak alanı olduğu; bu alana kömürlük, çamaşırlık, ortak garaj ve emsali, binaya (bina apartman ise daireye) tahsis edilmiş müştemilatın alanının eklenmekte olduğu; hol, merdiven boşlukları, kapıcı ve kalorifer daireleri, sığınaklar gibi ortak kullanım yerlerinin arsa hissesine göre bulunacak alan paylarının da ayrıca ilave edileceği; bununla birlikte dükkan, daire, depo, ardiye ve mağaza gibi müstakilen kullanılan ve apartman maliklerine ait bulunan yerlerin ortak kullanım alanı sayılmayıp ayrı olarak bildirilmesi gerektiği ifade edilmiştir .
2 26. Başvuran, konutunun net alanının Belediye kayıtlarına göre 156,03 m , brüt alanının ise Maliye
2
Bakanlığının 6 ve 14 seri nolu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğine göre %25 fazlası olan 195 m 2 olduğu, dolayısıyla 200 m ’yi geçmemesi sebebiyle sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlanması gerektiği hususunda Belediyenin hatasını düzeltmesi gerektiğini ifade etmektedir . Yukarıda anılan
Tebliğlerde ifade edildiği üzere, binanın dıştan dışa yüzölçümünde uygulanan %25’lik hesabın, binanın yüzölçümünün tespitinin mümkün olmadığı hallerde uygulanacağı anlaşılmaktadır .
Oysaki somut olaya ilişkin olarak, Belediye tarafından sunulan metrekare cetvelinde, binanın yüzölçümlerine ilişkin bilgilere yer verildiği görülmektedir . Bu anlamda, başvuranın ifade ettiği
%25’lik hesabın somut olay açısından uygulanması söz konusu değildir .
27. Belediye tarafından sunulan bina metrekare cetveline göre, başvurucuya ait konutun brüt alanı
2 2 2
125,00 m , konut + balkon 156,03 m , ortak hisse (kapıcı dairesi + merdiven + sığınak) 68,45 m , 2 toplam inşaat alanı ise 224,48 m olarak tespit edilmiştir . Bu anlamda, Belediye tarafından, bina metrekare cetvelinde “toplam inşaat alanı” olarak ifade edilse de; Kanunda ve Tebliğlerde yer 2 alan brüt ifadesine uygun olacak şekilde, toplam inşaat alanı adı altında hesaplanan 224,48 m 2 dikkate alınmış ve konutun 200 m ’yi geçmesi hasebiyle başvurucunun muafiyet talebi reddedilmiştir .
28. Konutun tüm alanlarının toplamı “brüt metrekare” olarak tanımlanmakta olup; somut olayda, bina metrekare cetvelinde, toplam inşaat alanı olarak ifade edilen 224,48 m ’nin, anılan Tebliğde dıştan dışa yani brüt yüzölçümü olarak ifade bulan tanıma denk gelir şekilde hesaplandığı, yani bina metrekare cetvelinde toplam inşaat alanı olarak yer alan ( 224,48)
metrekarenin Tebliğdeki dıştan dışa yani brüt yüzölçümünü ifade ettiği anlaşılmaktadır .
Dolayısıyla idarenin konutun brüt alanına ilişkin hesabının, anılan Tebliğe uygun olduğu, bu 2 anlamda başvurana ait konutun, Kanunda yer alan “brüt 200 m ’yi geçmeyen” şartını taşımadığı, başvuranın 3 numaralı paragrafta iddia ettiği konutun net alanının Belediye kayıtlarına göre 156,03
2 2
m , brüt alanının ise Maliye Bakanlığının anılan Tebliğlerine göre %25 fazlası olan 195 m olduğu hesabının da 25 numaralı paragrafta açıklanan gerekçeyle somut olay açısından uygulanması mümkün olmadığından, başvuranın sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlanma talebinin idarece reddi işleminde, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
29. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlandırılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddine karar vermek gerekmiştir .
E. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme 30. 2709 sayılı T .C. Anayasasının “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde ifadesini bulan kanun önünde eşitlik ilkesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13 üncü maddesindeki etkili başvuru hakkının ve 17 inci maddesindeki hakları kötüye kullanma yasağının ihlal edildiğine dair herhangi bir bulgu ve bilgiye rastlanmadığı gibi başvuruya konu olayda, uluslararası sözleşmelerde yazılı ve güvence altına alınmış olan diğer haklara da aykırı bir durum tespit edilememiştir .
F . İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 31. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .
32. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim
İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesi; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup uyar .” şeklindedir . Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden
Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış
Yasası”nda da yer verilmiştir .
33. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurucuya verdiği
8 / 9cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı
başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması gerekmektedir .
IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 34. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .
B. Yargı Yolu 35. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı
40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında “ Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve
mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup; 6328 sayılı
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden varsa arta kalan süre içinde Ankara Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; başvuranın konutu ilgili Kanunda bahsedilen kapsama girmediğinden, sıfır oranlı vergi uygulamasından yararlandırılmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve ETİMESGUT BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi