Emniyet hizmetleri sınıfı dışındaki personel için kılık ve kıyafet düzenlemelerinin uygulanması talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/513-S.24.820

BAŞVURU NO : 2023/19198

KARAR TARİHİ : 17.01.2024

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kılık ve kıyafet düzenlemelerinin hizmet sınıflarına göre

BAŞVURUNUN KONUSU :

yapılması talebi hk

BAŞVURU TARİHİ : 21.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet

Yönetmeliğinin emniyet hizmetleri sınıfındakileri kapsamasına rağmen bu sınıf dışındaki genel idare hizmetleri ve yardımcı hizmet sınıfı personeli için de uygulandığını belirtmektedir. Başvuran Danıştay 12.

Dairesince memurların her gün sakal tıraşı olması ve sakal bırakmamasının iptal edildiğini, Emniyet

Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet Yönetmeliğinin 5. maddesindeki uygulamanın sonlandırılması için

AİHM 2. Dairesinin 27/09/2011 tarihli Şişman ve Diğerleri kararlarında bahsedilen sendikal haklar kapsamında serbest kılık kıyafetle iş yerine gitme eylemini 31/10/2022 tarihinde başlattıklarını açıklamaktadır. Başvuran, Kurumumuzdan Emniyet Genel Müdürlüğünce genel idari hizmetleri sınıfı ve yardımcı hizmetler sınıfı çalışanları için farklı kurumalarda aynı hizmet sınıfına mensup personel için geçerli uygulamalar yapılmasını, 657 sayılı Kanun’da belirtilen hükümleri uygulanması için Emniyet

Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet Yönetmeliği hakkındaki tebligatların geri alınmasını, sendikal eylem kararına uygun işlem yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Emniyet Genel Müdürlüğünün 28/12/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında; 2.1. Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatında görev yapan genel idari hizmetler sınıfı personeli için Kamu

Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik, yardımcı hizmetler sınıfı personeli için Emniyet Teşkilatında Çalışan Yardımcı Hizmetler Personeli Kıyafet Yönetmeliği hükümlerinin uygulandığı, 2.2. Yapılan sendikal faaliyet hakkında herhangi bir idari işlem yapılmadığı, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kıyafet mecburiyeti” başlıklı Ek 19 uncu maddesinde

“Devlet memurları, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymak mecburiyetindedirler.”, “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinin (A) fıkrasının (g) bendinde “Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır: Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,” 6. Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair Yönetmelik’in 2 inci maddesinde “Bu Yönetmelik, genel ve katma bütçeli kurumlar, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların iştirakleri ve müesseselerinde çalışan her sınıf ve derecedeki memurlar, sözleşmeli ve geçici görevle çalışan personel ile işçilerin kılık ve kıyafetlerinin düzenlenmesine ilişkin esasları kapsar.”, 4 üncü maddesinde “Kurum ve kuruluşlarda görevli memur, sözleşmeli personel, geçici personel ile hizmetliler ve işçilerin giyimlerinde sadelik, temizlik ve hizmete uygunluk esastır.” 5 inci maddesinde “2 nci maddede sözü edilen personelin kılık ve kıyafette uyacakları hususlar: a. Kadınlar; (1) Kolsuz ve çok açık yakalı gömlek, bluz veya elbise ile strech, kot ve benzeri pantolonlar giyilmez. Etek boyu dizden yukarı ve yırtmaçlı olamaz. Terlik tipi (sandalet) ayakkabı giyilmez. b. Erkekler; Elbiseler temiz, düzgün, ütülü ve sade; ayakkabılar kapalı, temiz ve boyalı giyilir.

Sandalet veya atkılı ayakkabı giyilmez. Bina içinde ve görev mahallinde baş daima açık bulundurulur, temiz bakımlı ve taranmış olur. Bıyık tabii olarak bırakılır, uzunluğu üst dudak boyunu geçemez. Üstten alınmaz, yanlar üst dudak hizasında olur, alt uçları dudak hizasından kesilir. Kravat takılır, kravatı örtecek şekilde balıkçı yaka veya benzeri süveterler giyilmez. Hizmet gereğine uygun olarak verilmişse tek tip elbise giyilir. Bina içinde gömleksiz, kravatsız ve çorapsız dolaşılmaz. c. Ancak bazı hizmetler için özel iş

kıyafetleri varsa görev sırasında kurum amirinin izni ile bu kıyafet kullanılır.”, “Cezai hükümler” başlıklı

16 ncı maddesinde “Bu Yönetmeliğe aykırı hareket edenlere 657 sayılı Devlet memurları Kanununun

disiplin cezalarına ilişkin hükümleri uygulanır.”, 7. Emniyet Teşkilatında Çalışan Yardımcı Hizmetler Personeli Kıyafet Yönetmeliği’nin “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde “Bu Yönetmelik Emniyet Genel Müdürlüğü, bağlı birimler ve Taşra teşkilâtında yardımcı hizmetler personeli olarak görev yapan odacı, kaloriferci, aşçı, garson ve benzeri hizmetleri yürüten personelin kıyafet ve şekilleri ile hizmetin özelliği itibariyle verilmesi öngörülen giyecek eşyasını ve bu konulara ilişkin diğer hususları kapsar.”, 4 üncü maddesinde “Kılık ve kıyafete ilişkin başlıca kurallar şunlardır: a. Bu Yönetmelik kapsamına giren personel, kendilerine verilen giyecek eşyasını bu

Yönetmelikte gösterilen renk, vasıf ve şekillere uygun olarak giyerler. b. Ceket, palto, pardesü ve iş önlüklerinin düğmeleri daima ilikli bulunur. c. Elbise, pantolon, etek, gömlek ve kravat temiz ve ütülü olarak giyilir, sökük, yırtık ve yama bulunmaz, ç. Ayakkabı boyalı ve temiz bulundurulur, d. Her türlü ve biçimde sakal bırakılması yasaktır. Saçlar fazla uzun olmayacak şekilde kesilir. Favoriler kulak deliği hizasını, bıyıklar üst dudak boyunu ve yanlardan dudak bitimini geçemez. e. Gömlek üzerine ceketin yaka aralarından, önden gözükecek şekilde kazak, yelek ve benzerlerini giymek yasaktır, f. Düşük kemerli pantolon yaptırılması ve giyilmesi yasaktır, g. Bayan yardımcı hizmetliler, kolsuz ve açık yakalı gömlek, bluz veya elbise ile sitreç, kot ve benzeri pantolonları giyemez, dikkati çekecek şekilde makyaj ve saç tuvaleti yapamaz ve ziynet eşyası ve benzeri şeyler takamazlar. Etek boyu dizden yukarı ve yırtmaçlı olamaz. Bu personel, Genel Müdürlükçe tespit edilecek kıyafet veya iş önlüğü giyerler. h. Bayan ayakkabıları altı pont topukludur.”, 5 inci maddesinde “Yardımcı hizmetlerdeki personelin kılık ve kıyafetlerinin bu Yönetmelik esaslarına uygun olup olmadığı ilgili birim amirlerince kontrol edilir ve görülen aykırılıklar düzeltilir. Gerektiğinde ilgili personele “Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü” hükümleri uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet Yönetmeliğinin emniyet hizmetleri sınıfındakileri kapsamasına rağmen bu sınıf dışındaki genel idare hizmetleri ve yardımcı hizmet sınıfı personeli için de uygulandığını belirtmektedir. Başvuran Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet

Yönetmeliği’nin 5. maddesindeki uygulamanın sonlandırılması için sendikal haklar kapsamında serbest kılık kıyafetle iş yerine gitme eylemini 31/10/2022 tarihinde başlattıklarını açıklamaktadır. Başvuran, Kurumumuzdan Emniyet Genel Müdürlüğünce genel idari hizmetleri sınıfı ve yardımcı hizmetler sınıfı

çalışanları için farklı kurumalarda aynı hizmet sınıfına mensup personel için geçerli uygulamalar yapılmasını, Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Kıyafet Yönetmeliği hakkındaki tebligatların geri alınmasını, sendikal eylem kararına uygun işlem yapılmasını talep etmektedir.

10. 657 sayılı Kanun devlet memurlarını kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymakla sorumlu tutar. Kanun’da bu kurallara uymayanların uyarma cezasıyla tecziye edilmesi hüküm altına alınmıştır.

11. Emniyet Genel Müdürlüğü personelinde görev yapan emniyet hizmetleri sınıfı ile genel idari hizmetler sınıfı ve yardımcı hizmetler sınıfı personeli için iki ayrı kılık ve kıyafet rejimi uygulanmaktadır. Genel idari hizmetler sınıfı için Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair

Yönetmelik hükümleri uygulanmakta iken, yardımcı hizmet sınıfındakiler için Emniyet Teşkilatında

Çalışan Yardımcı Hizmetler Personeli Kıyafet Yönetmeliği hükümleri uygulanmaktadır.

12. Genel ve katma bütçeli kurumlar, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların iştirakleri ve müesseselerinde çalışan her sınıf ve derecedeki memurların kılık ve kıyafetlerinin düzenlenmesine ilişkin Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve

Kıyafetine Dair Yönetmelik’te ana ilkler yanında kadınların ve erkeklerin dikkat etmesi gereken hususlar belirlenmiştir. Yönetmelik’te bu düzenlemelere uymayanların 657 sayılı Kanun hükümlerine göre tecziye edileceği düzenlenmiştir.

13. Emniyet Genel Müdürlüğü, bağlı birimler ve Taşra teşkilâtında yardımcı hizmetler personeli olarak görev yapan odacı, kaloriferci, aşçı, garson ve benzeri hizmetleri yürüten personelin kılık ve kıyafetlerine ilişkin düzenlemeler yapan Emniyet Teşkilatında Çalışan Yardımcı Hizmetler Personeli Kıyafet

Yönetmeliği’nde de bu sınıftakilere mahsus hususlara yer verilmiş, Yönetmelik esaslarına uyulup uyulmadığının ilgili birim amirlerince kontrol edileceği ve görülen aykırılıkların düzeltileceği hüküm altına alınmıştır. Yönetmelik gerektiğinde ilgili personele “Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü” hükümlerinin uygulanmasını de düzenlemektedir.

14. Başvuru konusu olayda başvuran genel idari hizmetler sınıfı ve yardımcı hizmetler sınıfı personeli için de emniyet hizmetleri sınıfı için uygulanan kılık ve kıyafet düzenlemelerinin uygulandığını belirtmekte ise de Kurumumuza bu yönde bilgi ve belge sunulmadığı görülmüş, Kurumumuzca da böyle bir tespitte bulunulamamıştır.

15. İdarenin sunduğu bilgi ve belgelerde başvuranın yaptığı serbest kıyafet uygulanması için sendikal eylem hakkında herhangi bir idari işlem yapılmadığı görülmektedir.

16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın başvurana ve EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi