|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın askerlikten muaf tutulma talebi, 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmadan önceki fiili hizmet süresinin 10 yılı tamamlamadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuran, 04/07/2007 tarihinde göreve başlamış olmasına rağmen, 26/04/2017 tarihinde görevden uzaklaştırılmış ve 08/07/2018 tarihinde ihraç edilmiştir. İlgili mevzuat gereği, Emniyet Hizmetleri Sınıfında 10 yıllık fiili hizmet süresini tamamlamadan görevden ayrılanların askerlik muafiyetinden yararlanamayacağı belirtilmiştir.
Başvuranın, görevden uzaklaştırıldığı sürelerin fiili hizmet süresine dahil edilmesi talebi, hukuken geçerli bulunmamıştır. Danıştay, askerlik muafiyetinin, yalnızca aktif görevde bulunan emniyet personeline tanınan bir hak olduğunu vurgulamış ve başvuranın durumu ile ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir değerlendirme yaparak, talebin reddine karar vermiştir. Bu durum, kamu güvenliği ve emniyet hizmetlerinin sürekliliği açısından önemli bir hukuki çerçeve sunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5967-S.8974
BAŞVURU NO : 2019/4308
KARAR TARİHİ : 23/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Askerlikten muaf tutulma talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; … sicil numaralı polis memuru olarak görev yaparken 26/04/2017 tarihinde hiçbir gerekçe gösterilmeden, adli ve idari soruşturma dahi başlatılmadan görevden uzaklaştırılıp akabinde 08/07/2018 tarihinde 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığını, ihraç işleminin gerçekleştiği 08/07/2018 tarihinde fiili hizmetinin 10 yıl 6 ay (30 Nisan 2018 tarihli POLNET çıktısı 10 yıl 4 ay) olduğunun Personel
Bilgi Sisteminde de görüldüğünü, Askerlik Kanununa eklenen ilgili maddede fiilen göreve başlanılan tarihte başlar denildiğini, fiilen çalışmak ifadesinin kullanılmadığını, kaldı ki ihraç tarihine kadar fiilen polis olduğunun bütün kurum ve kuruluş kayıtlarında görüldüğünü belirterek; 08/07/2018 tarihi itibariyle 10 yıl 6 ay fiili hizmet süresi olması nedeniyle tarafına terhis belgesi (veya muaf tutulduğuna dair belge) verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Emniyet Genel Müdürlüğünden 27/03/2019 tarihli ve … sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben
Emniyet Genel Müdürlüğünün 07/05/2019 tarihli ve …/…-… sayılı cevabi yazısında; 2.1. Başvuranın 04/07/2007 tarihinde Teşkilatlarında göreve başladığı ve kanunda öngörülen
10 yıllık fiili hizmet süresini tamamlama tarihi olan 04/07/2017 tarihinden önce hakkında
26/04/2017 tarihinde görevden uzaklaştırma tedbiri uygulandığı, 08/07/2018 tarihinde ise 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığı ve askerlik muafiyeti için gerekli olan on (10) yıllık fiili hizmet süresini tamamlayamadığı için bağlı bulunduğu askerlik şubesi başkanlığına askerlik erteleme iptal formunun gönderildiği, 2.2. 08/02/2011 tarihli ve 27840 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6109 sayılı Askerlik
Kanununda Değişiklik yapılmasına Dair Kanun’un EK 7 nci maddesinin: “Emniyet Teşkilatı kadrolarında kadro ve/veya rütbeleri ile ilişkisi devam eden Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personel ile Polis Eğitim ve Öğretim Kurumlarında öğrenim görenler veya bu kurumlarının giriş sınavlarını kazananlardan askerlik hizmetlerini yapmamış olanların her türlü askerlik işlemleri ertelenir. On yıllık süre, polis eğitim ve Öğretim kurumlarından mezun olarak fiilen göreve başlanılan tarihte başlar. On yıllık süreyi tamamlamadan herhangi bir nedenle Emniyet Teşkilatından ayrılan, başka kuruma nakledilen veya bu süre içide meslekten ilişiği kesilen personel, ilgili kanun hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine getirir” hükümlerini içerdiği, 2.3. Erteleme işlemlerinde uyulacak usul ve esasların Milli Savunma Bakanlığı Asker Alma
Genel Müdürlüğü ile İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü arasında 21/02/2011 tarihinde imzalanan Protokol’de belirlenmiş olduğu; imzalanan protokolün Genel Esaslar bölümünün 3 üncü maddesinin 4 üncü fıkrasında “Emniyet hizmetleri sınıfına mensup olarak merkez ve taşra teşkilatında görev yapanların, askerlikleri fiilen ilk göreve başlamalarını müteakip 10 yıl süreyle ertelenecektir. Bu süre sonunda fiilen 10 yıllık görev süresini tamamlamamış olanların askerlik ertelemeleri talep edilen süre kadar yeniden uzatılacaktır” ifadesinin yer aldığı, 3 üncü maddesinin 5 nci fıkrasında ise fiilen 10 yıllık çalışma süresinden sayılmayacak hallerin maddeler halinde belirtildiği; 3.5.b. bendinde görevden uzaklaştırıldıktan sonra meslekten çıkarma veya ilişik kesme ile sonuçlanan personelin açıkta geçen sürelerinin askerlik yönünden 10 yıllık fiili hizmet süresinden sayılmayacağının belirtildiği, 2.4. 6109 sayılı Askerlik Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 1111 sayılı
Askerlik Kanunu’na eklenen EK 7 nci madde ile Emniyet Teşkilatında silahlı olarak aktif görev yapan Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personelin 10 yıl süre ile çalışması halinde, askerlik hizmetinden muaf tutulacağı yönünde bir düzenleme yapıldığı, bu hakkın personelin statüsüne tanınmış bir hak olmayıp silahlı olarak yapmış olduğu görevi ile doğrudan bağlantılı olduğu, 2.5. Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup bir personelin görevden uzaklaştırılması sonucu personel tanıtım kartının, zati demirbaş silahının kendisinden alındığı ve aktif göreve devam etme yükümlülüğü bulunmadığı, ancak hakkında görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanan kişi görevine iade edilirse diğer özlük hakları ile birlikte anılan Protokolün 3.6.c bendi uyarınca görevden uzakta geçirdiği sürenin askerlik muafiyeti için gerekli süreye eklenmekte olduğu, görevine iade edilmeden Teşkilatımızdan ilişiğinin kesilmesi durumunda görevden uzakta geçen sürenin 10 yıllık fiili hizmet süresinden sayılmayacağı, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. (Mülga) 1111 sayılı Askerlik Kanununun; 5.1. Ek 7’nci maddesi: “(Ek: 5/2/2011-6109/1 md.)(1) Emniyet Teşkilatı kadrolarında kadro ve/veya rütbeleri ile ilişkisi devam eden Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personel ile polis eğitim ve öğretim kurumlarında öğrenim görenler veya bu kurumların giriş sınavlarını kazananlardan askerlik hizmetini yapmamış olanların her türlü askerlik işlemleri ertelenir. (2)
Birinci fıkra kapsamındakilerden, Emniyet Teşkilatında on yıllık hizmet süresini, memuriyetten sayılmayacak haller hariç olmak üzere tamamlayanlar, askerliklerine karar alınmasını müteakip askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır. Geçici süreli görevlendirmeler, yurt dışı misyon koruma, yurt dışında eğitim ve diğer görevler sebebiyle geçirilen süreler de on yıllık hizmet süresinin hesabında dikkate alınır. Bu yükümlüler ile ilgili bilgiler, İçişleri Bakanlığınca Milli
Savunma Bakanlığına bildirilir. (3) On yıllık süre, polis eğitim ve öğretim kurumlarından mezun olarak fiilen göreve başlanılan tarihte başlar. On yıllık süreyi tamamlamadan herhangi bir nedenle Emniyet Teşkilatından ayrılan, başka kuruma nakledilen veya bu süre içinde meslekten ilişiği kesilen personel, ilgili kanun hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine getirir. (4) Seferberlik ve savaş hallerinde bu maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri uygulanmaz.”, 5.2. Geçici 44’üncü maddesi: “(Ek: 5/2/2011-6109/2 md.) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle, ek 7 nci maddenin birinci fıkrası kapsamına giren personelden halen askerlik hizmetini yerine getirmekte olanlar, askerlik hizmetleri durdurularak terhis edilir ve görevlerine iade edilir…”, 5.3. Ek 10’uncu maddesi: “(Ek: 5/6/2017-KHK-691/2 md.; Aynen kabul: 31/1/2018-7069/2 md.) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve askerliğe elverişli oldukları anlaşılan yükümlülerden, yoklama kaçağı ve bakayalar dahil bu Kanunda yazılı geçerli mazereti olmayanlar, Millî
Savunma Bakanlığınca belirlenecek celp ve sevk esaslarına göre silah altına alınırlar.”, 6. 7179 sayılı Askeralma Kanununun;
6.1. “Emniyet Hizmetleri Sınıfı mensuplarının askerlik hizmeti” başlıklı 11’inci maddesi:
“(1) Emniyet Teşkilatı kadrolarında kadro ve/veya rütbeleri ile ilişkisi devam eden Emniyet
Hizmetleri Sınıfına mensup personel ile polis eğitim ve öğretim kurumlarında öğrenim görenler veya bu kurumların giriş sınavlarını kazananlardan askerlik hizmetini yapmamış olanların her türlü askerlik işlemleri ertelenir.
(2) Birinci fıkra kapsamındakilerden, Emniyet Hizmetleri Sınıfında on yıllık hizmet süresini, kamu görevinden sayılmayacak hâller hariç olmak üzere tamamlayanlar askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır. Geçici süreli görevlendirmeler, yurt dışı misyon koruma, yurt dışında eğitim ve diğer görevler sebebiyle geçirilen süreler de on yıllık hizmet süresinin hesabında dikkate alınır. Bu yükümlüler ile ilgili bilgiler, İçişleri Bakanlığınca Bakanlığa bildirilir.
(3) On yıllık süre, birinci fıkra kapsamındaki eğitim ve öğretim kurumlarından mezun olarak fiilen göreve başlanılan tarihte başlar. On yıllık süreyi tamamlamadan herhangi bir nedenle
Emniyet Hizmetleri Sınıfından ayrılan, başka kuruma nakledilen veya bu süre içinde meslekten ilişiği kesilen personel, bu Kanun hükümlerine göre askerlik hizmetini yerine getirir.”, 6.2. “Yürürlükten kaldırılan kanunlar” başlıklı 63’üncü maddesi: “ (1) 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu ile 16/6/1927 tarihli ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek
Askeri Memurlar Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Mevzuatta 1111 sayılı Kanun ile 1076 sayılı Kanuna yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış sayılır.”, 6.3. “Geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 1’inci maddesi: “(1) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, mülga 1111 sayılı Kanun kapsamında erteli durumda bulunanlar için, erteleme şartlarını kaybetmedikleri sürece mülga 1111 sayılı Kanundaki yaş süreleri geçerlidir.
…..
(3) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebeple olursa olsun henüz fiilî askerlik hizmetine başlamamış yoklama kaçağı, bakaya veya saklı olanlardan; istekli olanlar, 1/11/2019 tarihine kadar başvurmaları ve bu tarihe kadar 9 uncu maddede belirlenen bedeli peşin ödemeleri şartıyla kuraya tabi tutulmaksızın 9 uncu madde hükümlerinden yararlandırılırlar. Bu kapsamda bedelli askerlik yükümlülüğünü tamamlayanlar hakkında mülga 1111 sayılı Kanun ile 24 üncü madde gereğince verilen idari para cezalarının tahsilinden vazgeçilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.”,
7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Tesis edilen sınıflar” başlıklı 36’ncı maddesi:
“VII – EMNİYET HİZMETLERİ SINIFI: Bu sınıf, özel kanunlarına göre çarşı ve mahalle bekçisi, polis, komiser muavini, komiser, başkomiser emniyet müfettişi, polis müfettişi, emniyet amiri ve emniyet müdürü ve emniyet müdürü sıfatını kazanmış emniyet mensubu memurları kapsar.”, 8. 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun 4’üncü maddesi: “Polis, silahlı icra ve inzibat kuvveti olup üniformalı ve sivil olmak üzere iki kısımdır…”, 9. 701 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin; 9.1. “Kamu personeline ilişkin tedbirler” başlıklı 1’inci maddesi: “(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz… (2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir. (3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.”, 9.2. “Rütbesi alınan Emniyet Teşkilatı personeli” başlıklı 1’inci maddesi: “(1) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fıkraları ile geçici 27 nci maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilenler, kendi isteğiyle emekli olanlar veya Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanlardan terör örgütlerine veya Milli
Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve ekli (5) sayılı listede yer alanların rütbeleri alınır. Bu kişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler; ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.
Bunların silah ruhsatları, emekli polis kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri, pilot lisansları ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.”, 10. Milli Savunma Bakanlığı Askeralma Dairesi Başkanlığı ile İçişleri Bakanlığı Emniyet
Genel Müdürlüğü Arasında, 6109 Sayılı Kanun Kapsamındaki Personelin Askerlik
İşlemlerinin Yürütülmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Protokolün; 10.1. “Genel Esaslar” başlığı altında:“3.1. Emniyet Genel Müdürlüğü teşkilatı kadrolarında fiilen emniyet hizmetleri sınıfına mensup personel olarak görev yapanlar ile personel yetiştirilmek üzere çeşitli polis eğitim ve öğretim kurumlarında öğrenim görenler ve bu kurumların giriş sınavlarını kazanan asil ve yedek adaylardan askerlik hizmetini yapmamış olanların her türlü askerlik işlemleri ertelenecektir… 3.3. Silâhaltında oldukları için geçici terhis edilmiş olanlardan, herhangi bir nedenle emniyet teşkilatından ayrılan, başka kuruma nakledilen, emniyet hizmetleri sınıfından ayrılan veya bu süre içerisinde meslekten ilişiği kesilenler ile kazanmış oldukları polis eğitim öğretim kurumlarına herhangi bir nedenle kaydı yapılmayanlar, kimliklerinin Emniyet Genel Müdürlüğünce bildirilmesini müteakip, kalan askerlik hizmetlerini tamamlamak üzere yeniden silâhaltına alınacaklardır. 3.4. Emniyet hizmetleri sınıfına mensup olarak merkez ve taşra teşkilatında görev yapanların, askerlikleri fiilen ilk göreve başlamalarını müteakip 10 yıl süreyle ertelenecektir… 3.5. Fiilen 10 yıllık çalışma süresinden sayılmayacak haller; 3.5.a.Ücretsiz İzin,(Devlet Memurları Kanunu (DMK.) Madde 77,108); 3.5.b. Görevden Uzaklaştırma, (Meslekten Çıkarma veya ilişik kesme ile sonuçlanan personel DMK. Madde, 137-140), 3.5.c. Tutukluluk, (Meslekten çıkarma veya ilişik kesme ile sonuçlanan personel DMK. Madde, 137-140); 3.5.ç. Meslekten çıkarma, (Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü Madde 8); 3.5.d. Devlet memurluğundan çıkarma, (DMK.
Madde, 125); 3.5.e. 657 Sayılı DMK. gereği meslekten çıkarma veya ilişik kesme, (DMK.
48’nci maddesi gereği memuriyete giriş şartlarını yitirmek, DMK. 98’nci maddesi gereği
Memurluğun sona ermesi v.b.); … 3.5.i. Hapis Cezasının infazı nedeniyle ilişik kesme, burada belirtilenler dışında, çeşitli kanun ve yönetmeliklerde yazan sebep/suçlar da fiilen 10 yıllık hizmet süresinden sayılmayacaktır. 3.6. Fiilen 10 yıllık çalışma süresinden sayılacak haller; 3.6.a. Fiili olarak çalışılan süre, … 3.6.c. Görevden uzaklaştırma, (meslekten çıkarma veya ilişik kesme ile sonuçlanmayıp tekrar göreve dönen personel DMK. Madde, 137-140)…10 yıllık fiili çalışma süresinden sayılacaktır.”, 10.2. “Genel Esaslar” başlığı altında: “3.13. Emniyet hizmetleri sınıfına mensup iken emniyet teşkilatından ilişiği kesildiğinden silâhaltına alınmış, ancak açmış olduğu davayı kazanan veya yürütmeyi durdurma kararı almış olanların birliklerince geçici terhislerinin yapılması askerlik şubesi başkanlıklarınca sağlanacaktır.”, 10.3. “Emniyet Genel Müdürlüğü” başlığı altında: “4.2.11. Emniyet Genel Müdürlüğünce, askerlikleri 10 yıl süreyle ertelenenlerden, herhangi bir nedenle emniyet teşkilatından ayrılan, başka kuruma nakledilen, emniyet hizmetleri sınıfından ayrılan veya bu süre içerisinde meslekten ilişiği kesilen personelin bilgileri, en geç bir ay içerisinde e-Devlet kapısı üzerinden
EK-E kayıt deseninde belirtilen bilgi alanlarına göre Askeralma Dairesi Başkanlığına bildirilecektir…4.2.15. Personel hakkında, muafiyet işleminin uygulanabilmesi için askerlik kararının olması gerekmektedir. Askerlik kararı olmayan hiç bir personele askerlik şubelerince muafiyet işlemi uygulanmayacaktır. Askerlik kararı olmayan personelden, askerliğine karar alınacakların en yakın askerlik şubesi başkanlığına müracaatı Emniyet Genel Müdürlüğünce sağlanacaktır.”, Şeklinde düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; 08/07/2018 tarihinde 701 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılana kadar polis olarak görev yaptığını, ihraç işleminin gerçekleştiği 08/07/2018 tarihinde fiili hizmetinin 10 yıl 6 ay olduğunu, kısaca göreve başlama tarihinin 04/07/2007 olduğunu ve 10 yılın üstünde fiili hizmet süresinin bulunduğunu belirterek askerlik görevinden muaf tutulmayı talep etmektedir.
13. Kurumumuza yapılan söz konusu başvurunun incelemesi devam ederken 26/06/2019 tarihli
Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7179 sayılı Askeralma Kanunun 63’üncü maddesi ile 1111 sayılı Askerlik Kanununun yürürlükten kaldırılmış olup mevzuatta 1111 sayılı
Kanuna yapılan atıfların mezkur Kanuna yapılmış olduğunun hükme bağlandığı anlaşılmıştır.
Ayrıca, başvuru konusuyla ilgili (Mülga) 1111 sayılı Kanunun Ek 7’inci maddesi ile getirilen düzenlemelerin benzer şekilde mezkur Kanunun 11’inci maddesiyle hüküm altına alındığı tespit edilmiştir.
14. Anayasamızın 72’nci maddesinde, vatan hizmetinin her Türkün görevi olduğu hükme bağlanmıştır. (Mülga) 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun Ek 10’uncu maddesinde ise, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulu’nca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve askerliğe elverişli oldukları anlaşılan yükümlülerin Millî Savunma
Bakanlığı’nca belirlenecek celp ve sevk esaslarına göre silahaltına alınacakları kaydedilmiştir.
Bu çerçevede; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı her erkek zaten askerlik yapmaya mecbur olup; (Mülga) 1111 sayılı Kanun’a ilave olunan Ek 7’nci madde ile ise, Emniyet Hizmetleri Sınıfında
10 yıl boyunca hizmet yapan personele, bu 10 yıllık tecrübe sonrasında muafiyet imkânı
tanınmıştır.
15. Yine başvuru konusuyla ilgili olarak Devlet Memurları Kanunu’na bakıldığında, “Emniyet
Hizmetleri Sınıfı”nın, çarşı ve mahalle bekçisi, polis, komiser yardımcısı, komiser, başkomiser emniyet müfettişi, polis müfettişi, emniyet amiri ve emniyet müdürü sıfatını kazanmış emniyet mensubu memurları, diğer ifadeyle kamu güvenliğini sağlamakla görevli silahlı personeli ifade ettiği görülmektedir. Emniyet Teşkilat Kanunu incelendiğinde ise, polisin silahlı icra ve inzibat kuvveti olduğundan bahsedilmektedir. Bu itibarla sadece Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışanlara tanınan bu hak, silahlı olarak yapılmakta olan emniyet sağlama görevi ile doğrudan bağlantılıdır. Emniyet Teşkilatında, Genel İdari Hizmetler veya diğer memuriyet sınıflarına mensup personelin aynı Kanun hükmünden yararlanamaması, bu hakkın silahlı olarak görev yapan/emniyeti sağlayan personele tanınan bir hak olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
16. Buna ilaveten, 6109 sayılı Kanun’a yönelik Genel Gerekçe incelendiğinde; “Anayasanın
72 nci maddesinde “Vatan hizmeti, her Türkün hakkı ve ödevidir. Bu hizmetin Silahlı
Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği veya getirilmiş sayılacağı kanunla düzenlenir.” hükmü yer almaktadır. Son yıllarda ülkemizde yeni yerleşim birimlerinin kurulması, nüfus artışı ve mülkî yapılanmada meydana gelen değişiklikler, emniyet teşkilâtının iş yükünü ve personel ihtiyacını sürekli arttırmıştır… Ülkemizin sosyal ve ekonomik yönden gelişmesi, yeni yerleşim birimlerinin kurulması, nüfus artışı, göç ve hızlı kentleşme nedeniyle kırsal kesimdeki sosyal sorunlar ve güvenlik tehditleri kentlere taşınmaktadır. Son yıllarda terörün kırsal kesimden kentlere kaydığı, bazı terör örgütlerinin büyük kent merkezlerinde yeniden ortaya çıktığı gözlenmektedir. Büyük kentlerde terörle mücadelede gelinen nokta dikkate alındığında, bu mücadeleyi veren özellikle yetişmiş tecrübeli personelin askerlik hizmetine alınması, kamu güvenliğine doğrudan olumsuz etki yapabilmektedir. Polisin öncelikli görevlerinden biri de, kanun dışı toplumsal hareketlere karşı mücadeledir…
Askerlik hizmetini yapmamış olan çevik kuvvet polislerinin askere alınmaları, çok önemli güvenlik açıkları oluşturabilecektir… Konuya ilişkin uluslararası örnekler incelendiğinde, Avrupa Birliği (AB) ülkelerinin hiçbirinde “polis” olarak çalışanlara askerlik görevi yaptırılmadığı görülmektedir. AB ülkeleri dışında Rusya Federasyonu’nda, Orta Asya Türk
Cumhuriyetlerinde ve dünyanın diğer birçok ülkesinde, iç güvenlik görevi yürütmeleri nedeniyle polisler askerlik görevini vazife başında yapmış sayılmaktadır… Emniyet teşkilâtı, silahla görev yapan bir teşkilât olup, emniyet personeli güvenlik hizmetinin icrası itibarıyla gerekli silahlı eğitim, yanaşık düzen eğitimi ve beden eğitimini; gerek meslek öncesi polis eğitim ve öğretim kurumlarında gerekse meslek içinde hizmet içi eğitimler aracılığıyla almaktadır. Herhangi bir olağanüstü durum veya seferberlik halinde, emniyet teşkilâtı personelinin silah eğitimi yeterli olduğundan, görevlerini yapmalarında herhangi bir aksaklık söz konusu olmayacaktır. Bunun yanında, seferberlik hâlinde de kolluk kuvvetlerinin iç güvenliğe ilişkin görevleri bulunmaktadır. Emniyet teşkilâtı, görevini silahla icra eden, kamu düzeni ve güvenliğini her türlü tehdide karşı korumakla yükümlü bir kurumdur. Polislerle diğer kamu görevlileri arasında aldıkları eğitim, hizmet gerekleri ve üstlendikleri sorumluluklar açısından farklılıklar bulunmaktadır. Bu nedenle polislerin askerlik esaslarının iç güvenlik hizmetini etkin biçimde sağlamaya devam etmeleri bakımından yeniden düzenlenmesi eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmeyecek ve önemli düzeyde kamu yararı sağlayacaktır.” ifadelerine yer verildiği görülmektedir.
17. Kanun gerekçesinde açıkça belirtildiği üzere; emniyet hizmetleri sınıfında çalışan polisler, görevlerini silahla icra eden, kamu düzeni ve güvenliğini her türlü tehdide karşı korumakla görevli olan, ayrıca güvenlik hizmetinin icrası itibariyle gerekli silahlı eğitim, yanaşık düzen eğitimi ve beden eğitimini hem meslek öncesi polis eğitim ve öğretim kurumlarında hem de meslek içinde hizmet içi eğitimler aracılığıyla zaten almış olan kişiler olarak, diğer ifadeyle, aldıkları eğitim, hizmet gerekleri ve üstlendikleri sorumluluklar bakımından, diğer kamu görevlilerinden ayrılmaktadırlar. Bu çerçevede; yasa koyucunun, Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışanlara bu tür bir imkân/kolaylık sağlamasının, diğer ifadeyle söz konusu kişilerin 10 yıl boyunca askerlik görevinin ertelenmesini sağlamasının; 10 yıl sonunda ise bu kişileri askerlik
görevinden muaf tutmasının ardında iki temel sebep bulunduğu anlaşılmaktadır:
18. Bunlardan ilki; öncelikli görevlerinden biri kanun dışı toplumsal hareketlere karşı mücadele ve iç güvenliği sağlama olan yetişmiş emniyet personelinin mevcut iş yükü ve askerlik hizmetine alınmaları halinde, bu kişilerin asli görevlerinin aksaması, bu durumun ise kamu güvenliğine yönelik önemli risk ve olumsuzluklar teşkil etmesi ihtimali karşısında, yetişmiş emniyet personelinin askerlikten muaf tutularak, iç güvenlik hizmetini etkin biçimde sağlamaya devam etmelerinin sağlanmasıdır. Diğer temel neden ise; aldıkları eğitim nedeniyle bu kişilerin zaten vatan savunması konusunda deneyim sahibi olmaları, diğer ifadeyle kanun koyucu tarafından ayrıca askerlik eğitimine alınmalarına ihtiyaç olmadığı yönündeki değerlendirmedir. Diğer taraftan, yasa koyucu söz konusu muafiyet için 10 yıllık bir süre öngörmüş; diğer ifadeyle, kamu düzeni ve güvenliğini her türlü tehdide karşı korumak için görevini silahla icra eden Emniyet Hizmetleri Sınıfında 10 yıl boyunca çalışmış olmayı “yeterli deneyim” olarak kabul etmiştir. Her ne kadar Kanun maddesinde
“filen çalışmak” ifadesi geçmese de, ilgili maddenin “Genel Gerekçesi”nden, 10 yıllık sürenin “fiilen hizmet edilen süre”yi ifade ettiği ve Kanun ile sunulan bu imkânın/istisnanın görevini silahla icra eden emniyet personeline, bizzat bu görev nedeniyle verildiği açıktır.
19. Başvuranın durumu her iki gerekçe açısından incelendiğinde; öncelikle görevden uzaklaştırıldığı (açıkta olduğu) sürede zaten aktif görevine devam ediyor olmadığından, askerliğe alınması halinde Kanun değişikliğinin genel gerekçesi arasında sayılan “emniyet personelinin asli görevinin aksaması ve kamu güvenliğinin bu durumdan olumsuz etkilenmesi” hallerinin gerçekleşmesi ihtimalinin bulunmadığı ortadadır. Silahına el konularak görevden zaten uzaklaştırılmış olan, diğer ifadeyle emniyet hizmetleri sınıfında aktif görevine devam etmeyen başvuranın, yukarıda da belirtildiği üzere, askere sevk edilmesi halinde bir polis olarak asli görevi aksamayacağı gibi; bu kişinin, “deneyim” için yasa koyucu tarafından kıstas olarak konulan 10 yıllık fiili hizmet süresinin hesaplanmasında, görevinden uzakta olduğu sürelerin de hesaba alınmasını istemesinin, açıkta olduğu dönemde fiilen ve silahlı olarak görev yapmadığı için makul bir beklenti olmadığı; keza bu talebin 6109 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin temel gerekçesi ile de çeliştiği değerlendirilmektedir.
20. Öte yandan 6109 sayılı Kanun’un uygulama usul ve esaslarını düzenleyen Protokolde, keza
Milli Savunma Bakanlığı’nın Askeralma Yönergesi’nde, açıkta geçen sürelerin, eğer memuriyetten çıkarma ile sonuçlandı ise 10 yıllık sürenin hesaplanmasında dikkate alınmayacağı açık biçimde ortaya konulmakta; diğer ifadeyle, söz konusu uygulamanın sadece başvurana yönelik olmadığı; bir Yönerge ve Protokol ile yazılı kurallar dâhilinde yürütüldüğü görülmekte; söz konusu Yönerge ve Protokol hükmünün ise ilgili Kanun maddesinin lafzına ve ruhuna aykırı olmadığı değerlendirilmektedir.
21. Kurumumuzca, başvuranın iddialarının, şikâyete konu İdarenin açıklamalarının ve ilgili mevzuat hükümleri ile gönderilen bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; başvuran hakkında Kanunda öngörülen 10 yıllık fiili hizmet süresini tamamlama tarihinden önce görevden uzaklaştırma tedbiri uygulandığı; adı geçenin 701 sayılı KHK ile 08/07/2018 tarihinde ise kamu görevinden ihraç edildiği; diğer ifadeyle 6109 sayılı Kanun kapsamında askerlik muafiyeti için gerekli olan Emniyet Hizmetleri Sınıfında 10 yıllık fiili hizmet süresini tamamlayamadığı anlaşıldığından, başvuranın askerlikten muaf tutulması yönündeki talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, bu nedenle söz konusu ilkelere uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi