|
ÖZET: Bu karar, hususi damgalı pasaport talebinde bulunan bir başvuranın, Emniyet Teşkilatında çalıştığı dönemdeki kadro derecesinin pasaport alma hakkını etkileyip etkilemeyeceği konusunu incelemektedir. Başvuran, 1997 yılında istifa ettiği sırada altıncı derece kadroda bulunduğunu ve daha sonra üçüncü derecenin birinci kademesine göre emekli olduğunu iddia etmektedir. Ancak, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesi gereğince, hususi damgalı pasaport alabilmek için birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda “bilfiil” çalışıyor olmak gerektiği belirtilmiştir.
İlgili idareler, başvuranın altıncı dereceden istifa ettiğini ve bu nedenle hususi damgalı pasaport alma şartlarını taşımadığını ifade etmişlerdir. Başvuranın emekli olduğu kadro derecesinin, hususi damgalı pasaport verilebilmesi için gerekli olan “kadro derecesi” olmadığını vurgulamışlardır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, kamu görevlilerinin pasaport alma haklarının belirlenmesinde kadro derecelerinin önemini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/9705-S.20.14398
BAŞVURU NO : 2020/642
KARAR TARİHİ : 04/06/2020
RET KARARI TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1) İÇİŞLERİ BAKANLIĞI (NÜFUS VE
VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ;
EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ)
2) SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaport talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yaptığı / sayılı başvuruda; Kurumumuza
31/07/2019 tarihinde yaptığı / sayılı başvurusundaki şikâyetini yinelemiş; Emniyet
Teşkilatından 1997 yılında ayrıldığını (istifa ettiğini); ayrıldığı sırada kadro derecesinin “altı” (6) olduğunu; ayrıldıktan sonraki dönemde yapılan bir yasal düzenleme çerçevesinde Emekli
Sandığı’na geri döndüğünü ve primlerini üçüncü derecenin birinci kademesine (3/1) göre ödeyip Emekli Sandığı’ndan emekli olduğunu; Pasaport Kanunu’nda ise “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli
Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine ve bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara” hususi damgalı pasaport verileceğinin düzenlendiğini; ilgili maddeye göre kendisinin de hususi damgalı pasaport alma hakkına sahip olduğunu; fakat Kanunda bu konuda boşluk bulunduğunu; Pasaport Şubesinin pasaport alabilmesi için kadro derecesini belirten “kurum yazısı” istediğini; fakat ayrıldığı için Emniyet
Teşkilatından bu yazıyı alamadığını belirtmiş ve Emekli Sandığı’nca verilecek, kadro derecesini gösteren bir yazı ile pasaport müracaatının kabul edilmesini ya da Emniyet Genel
Müdürlüğü Personel Şube Müdürlüğü ile ilişkilendirilerek, bu yazının geçmiş görevi nedeniyle ilgili Genel Müdürlük tarafından verilmesini (netice olarak kendisine hususi damgalı pasaport düzenlenmesini) talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunduğunu iddia eden
aynı konudaki, / sayılı ilk başvurusu üzerine, Kurumumuzca, adı geçenin, “kanunda boşluk bulunduğu, mevcut durumu itibariyle kurum yazısı sunamadığı için pasaport müracaatı yapamadığı” iddiasına yönelik olarak gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapılması için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne; talep konusu, diğer ifadeyle
“hususi damgalı pasaport almasına imkân sağlayacak olan kadro derecesini gösteren kurum yazısının Emekli Sandığı’nca veyahut eskiden görev yaptığı Emniyet Genel Müdürlüğü’nce düzenlenmesi” talebi hakkında gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapılması için ise
Emniyet Genel Müdürlüğü ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na Gönderme Kararı verilmiş olup; ilgili idarelerin S. sayılı Gönderme Kararımız karşısında Kurumumuza sundukları gerekçeli cevabi yazıları, şikâyet konusunun incelenebilmesi için gerekli olan tüm bilgileri zaten içerdiğinden, ilgili kurumlardan aynı konuda bir kere daha bilgi-belge talebinde bulunulmasına ihtiyaç duyulmamıştır.
3) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Kurumumuza ve başvurana muhatap
18/11/2019 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısı ile:
3.1. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasının, “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir… Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.” hükmünü içerdiğini;
3.2. Anılan Kanun hükmüne göre, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport düzenlenebilmekte olduğunu; diğer yandan, hususi damgalı pasaport verilebilmesi için “emeklilik” veya “maaş” derecelerinin değil, bizzat iktisap edilen “kadro derecesi”nin esas alındığını;
3.3. Diğer ifadeyle, hususi damgalı pasaport alacak kişilerin, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroların birinde “bilfiil” çalışıyor olmaları veya bu kadro derecelerinde çalışıyor iken
“emeklilik” veya “çekilme” sebepleri ile bu vazifelerinden ayrılmış olmaları gerektiğini;
3.4. Aynı Kanunun 14’üncü maddesinin (C) fıkrasında ise, “Hususi ve Hizmet Damgalı
Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine
İçişleri Bakanlığınca verilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan
İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır.” hükmüne yer verildiğini;
3.5. Açıklanan mevzuat hükümlerine göre, hak sahipliğinin tespiti için, adı geçenin ayrılmış olduğu kurumdan birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrodan emekliye ayrıldığını/çekildiğini gösterir belge getirmesi gerektiğini; bunun dışında hususi damgalı pasaport hak sahipliğinin tespitinin mümkün olmadığını bildirmiştir.
4) Emniyet Genel Müdürlüğü, Kurumumuza ve başvurana muhatap 06/12/2019 tarihli ve
sayılı cevabi yazısı ile:
4.1. Personel Bilgi Sistemi üzerinde yapılan inceleme neticesinde, sicil numaralı eski
Polis Memuru Antalya Emniyet Müdürlüğü “Polis Memuru” kadrosunda görevli iken, bu görevinden istifa etmesi sebebiyle, 30/04/1997 tarihinde anılan kurumdan ilişiğinin kesildiğini;
4.2. Adı geçenin istifa ettiği tarihte ise lise mezunu olduğunun ve “altıncı derece” kadroda bulunduğunun anlaşıldığını belirtmiştir.
5) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü ise,
Kurumumuza muhatap 28/12/2019 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısı ile:
5.1. emekli sicil dosyasının tetkik edildiğini ve yapılan bu tetkik neticesinde, adı geçenin 11/11/1985 tarihinde “Polis Memuru” olarak göreve başladığının, altıncı dereceli “Polis Memuru” kadrosunda, “kazanılmış hak aylığı intibakı” 7’nci derecenin 3’üncü kademesinde iken, 30/04/1997 tarihinde istifaen görevinden ayrıldığının; bilahare farklı statülerde görev yaptıktan sonra açıkta iken, kendisinin talebi üzerine, 15/06/2006-14/03/2007 tarihleri arasında “3’üncü derece 1’nci kademe emekli keseneğine esas aylık intibakının esas alınmak suretiyle” isteğe bağlı iştirakçi olarak mülga Emekli Sandığı ile ilgi devamı kurduğunun ve talebi üzerine 01/07/2009 tarihinden itibaren 2829 sayılı Kanun’un 8’inci maddesine göre birleştirilmiş hizmet süreleri üzerinden 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(b) bendi kapsamında tarafına yaşlılık aylığı bağlandığının tespit edildiğini;
5.2. Bu çerçevede, adı geçenin, hususi damgalı pasaport başvurusunda kullanılmak üzere, unvan ve “kadro” derecesini belirtir belge talebini son görev yaptığı Emniyet Genel
Müdürlüğü’nden alması gerektiğini Kurumumuza bildirmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
8) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun:
8.1. 14’üncü maddesinin (A) fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli
Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve Tasarruf
Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. (…) il ve ilçe belediye başkanlarına, görevleri süresince hususi damgalı pasaport verilir. Baro levhasına yazılı olan ve en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlara, haklarında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve
Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmaması kaydıyla hususi damgalı pasaport verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar, Dışişleri Bakanlığı ile Adalet
Bakanlığının olumlu görüşü alınarak İçişleri Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eşlerine de aynı nevi pasaport verilir. Hususi damgalı pasaport almaya hakkı bulunduğu sırada vefat edenlerin dul eşlerine başkası ile evlenmemiş ise ayrı neviden pasaport verilmesi mümkündür. Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların ergin olmayan veya ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan öğrenimi devam eden çocuklarına 25 yaşının ikmaline kadar, yine ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan, aynı zamanda bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu resmi sağlık kurumlarının düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklarına da hususi damgalı pasaport verilir. Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı
Cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza
Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre iki yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir.”
8.2. 14’üncü maddesinin (C) fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri
Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dahilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre
İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”
9) 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in:
9.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise
İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”
9.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”
9.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a)
T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e)
Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu. ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı) Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”
9.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1) Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, ilgili idarelerin Kurumumuza sunduğu
bilgi ve belgelerin ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; ilgili idarelerin şikâyete konu işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın talebinin reddi gerektiği yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Kurumumuza yaptığı şikâyet başvurusunda, Emniyet Teşkilatında
kamu görevlisi (Polis Memuru) olarak çalışmakta iken, 1997 yılında bu görevinden istifa ettiğini; istifa ettiği sırada ise kadro derecesinin altı (6) olduğunu; diğer taraftan ayrıldıktan sonra yürürlüğe giren bir yasal düzenleme çerçevesinde primlerini üçüncü derecenin birinci kademesine (3/1) göre ödeyip Emekli Sandığı’ndan emekli olduğunu; Pasaport Kanunu’nda ise
“birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine ve bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara” hususi damgalı pasaport verileceğinin düzenlendiğini; ilgili maddeye göre kendisinin de hususi damgalı pasaport almaya hakkının bulunduğunu iddia etmektedir.
12) Başvuranın bu iddiaları karşısında, ilgili idareler olan Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğü, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik
Hizmetleri Genel Müdürlüğü ise, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A)
fıkrasına göre, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport düzenlenebilmekte olduğunu; diğer yandan, hususi damgalı pasaport verilebilmesi için “emeklilik” veya “maaş” derecelerinin değil, bizzat iktisap edilen “kadro derecesi”nin esas alınmakta olduğunu; diğer ifadeyle, hususi damgalı pasaport alacak kişilerin, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroların birinde “bilfiil” çalışıyor olmaları veya bu kadro derecelerinde çalışıyor iken “emeklilik” veya “çekilme” sebepleri ile bu vazifelerinden ayrılmış olmaları gerektiğini; hak sahipliğinin tespiti için, adı geçenin ayrılmış olduğu kurumdan birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrodan emekliye ayrıldığını veya çekildiğini gösterir belge sunması gerektiğini; diğer taraftan, adı geçenin
Antalya Emniyet Müdürlüğü’nde “Polis Memuru” kadrosunda görevli iken istifa ettiği sırada
“altıncı derece” kadroda bulunduğunu; üçüncü derecenin birinci kademesinden emekli olduğunu iddia eden adı geçenin bahsettiği bu derece/kademenin ise “kadro derecesi” değil, “emekli keseneğine esas aylık derecesi” olduğunu; adı geçenin Polis Memurluğundan istifa ettikten sonra farklı statülerde (Bağ-Kur gibi) görev yaptıktan sonra, “isteğe bağlı iştirakçi” olarak mülga Emekli Sandığı ile “ilgi devamı” kurduğunu ve talebi üzerine 01/07/2009 tarihinden itibaren 2829 sayılı Kanun’un 8’inci maddesine göre “birleştirilmiş hizmet süreleri” üzerinden 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(b) bendi kapsamında tarafına yaşlılık aylığı bağlandığını; ezcümle, adı geçenin hususi damgalı pasaport alabilmesi için kamu görevlisi olarak çalıştığı ve
1997 yılında istifa ettiği kurum olan Emniyet Genel Müdürlüğü’nden, istifa ettiği sırada altıncı
derece kadroda bulunduğunu gösteren belge getirmesi gerektiğini ifade etmektedirler.
13) İşbu Kararın “İlgili Mevzuat” başlıklı bölümünde de açıklandığı üzere, hususi damgalı
pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasına göre, “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan/sözleşmeli olarak çalıştırılan, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “bilfiil” çalışmakta olan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere, buna ilaveten belli şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralan şahıslara verilebilmektedir. Keza Pasaport
Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de hususi damgalı pasaportların Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmektedir.
14) Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı
maddesinden, “diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu”nun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi
Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin “kadro derecesi”nin de belirtildiği bu kısmın Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece belli kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen bir pasaport türüdür.
15) Somut olay incelendiğinde ise:
15.1. Antalya Emniyet Müdürlüğü’nde “Polis Memuru” kadrosunda görevli iken 1997 yılında kamu görevinden çekildiği/istifa ettiği;
15.2. Adı geçenin kamu görevinden çekildiği/ istifa ettiği sırada ise “altıncı derece” kadroda bulunduğu; bu durumu adı geçenin kendisinin de zaten Kurumumuza yaptığı başvuruda teyit etmekte olduğu;
15.3. İstifa ettikten ve farklı statülerde çalıştıktan sonra, Emekli Sandığı ile yeniden ilgi kurup, buradan üçüncü derecenin birinci kademesinde (3/1) iken emekli olduğunu, bu nedenle hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunduğunu iddia eden başvuranın bahsettiği bu “emeklilik derecesi”nin ise hususi damgalı pasaport itasında esas alınan
“kadro derecesi” değil, “emekli keseneğine esas aylık derecesi” olduğu; nitekim başvuranın, kamu görevinden istifa ettikten sonra farklı statülerde (Bağ-Kur gibi) çalıştığının, kendi isteği doğrultusunda hizmetlerinin birleştirildiğinin, “isteğe bağlı iştirakçi” olarak mülga Emekli
Sandığı ile “ilgi devamı” kurduğunun ve talebi üzerine 01/07/2009 tarihinden itibaren 2829 sayılı Kanun’un 8’inci maddesine göre “birleştirilmiş hizmet süreleri” üzerinden 5510 sayılı
Kanun’un 4/1-(b) bendi kapsamında tarafına yaşlılık aylığı bağlandığının Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı tarafından da Kurumumuza zaten bildirilmiş olduğu;
15.4. Adı geçenin emekli keseneğine esas aylık derecesinin ise kendisine hususi damgalı pasaport alma hakkını vermediği; nitekim Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğü’nün de belirttiği üzere, hususi damgalı pasaport verilebilmesi için
“emeklilik” veya “maaş” (kazanılmış hak aylığı) derecelerinin değil, bizzat iktisap edilen
“kadro derecesi”nin esas alınmakta olduğu; diğer ifadeyle, hususi damgalı pasaport alacak kişilerin, “kamu görevlisi” olarak birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroların birinde “bilfiil” çalışıyor olmaları veya bu kadro derecelerinde “kamu görevlisi” olarak çalışıyor iken “emeklilik” veya “çekilme” sebepleri ile bu vazifelerinden ayrılmış olmaları gerektiği;
15.5. Kamu görevlisi olarak “altıncı derece” kadroda çalışmakta iken bu görevinden çekilen/istifa eden başvuranın ise Kanunda açık olarak sıralanan şartları taşımadığının ortada olduğu, bu nedenle de hususi damgalı pasaport alma hakkının bulunmadığı;
Anlaşılmıştır.
16) Sonuç itibariyle, ilgili idarelerin başvuranın iddiaları karşısında Kurumumuza
sundukları bilgi, belge ve açıklamalar ile ilgili pasaport mevzuatının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; kadro derecesi “altı” (6) iken kamu görevinden çekilen (istifa eden) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun, hususi damgalı pasaportların kimlere verileceğini açık bir şekilde düzenleyen 14’üncü maddesinin (A) fıkrasındaki şartları taşımaması nedeniyle hususi damgalı pasaport ita edilememesinde, keza Emniyet Genel
Müdürlüğü veyahut Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından adı geçenin hususi damgalı pasaport almasını sağlayacak şekilde bir yazı düzenlenememesinde, netice itibariyle başvuranın hususi damgalı pasaport talebinin reddi noktasındaki işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, bu çerçevede yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idarelerin Kurumumuzun Gönderme Kararına zamanında ve gerekçeli olarak cevap verdikleri; böylelikle de “kararların gerekçeli olması” ve “geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandıkları memnuniyetle gözlenmiştir.
18) Diğer taraftan ilgili idareler tarafından, Kurumumuza ve başvurana iletilen cevaplarda
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı da görülmüş olup, ilgili idarelerin bundan böyle anılan iyi yönetim ilkesine de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci
maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca ise, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır.
20) Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarelerin,
başvuranın hususi damgalı pasaport talebinin reddi veyahut hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi için başvurana “üçüncü kadro derecesinde iken emekli olduğunu” gösteren yazıyı vermemeleri yönündeki işlemlerine karşı, (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; söz konusu idari işlemlere karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ile birlikte İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NA (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri
Genel Müdürlüğü ile Emniyet Genel Müdürlüğü’ne), ayrıca SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi