Enflasyon düzeltmesi, mali tabloların yüksek enflasyonun yarattığı parasal olmayan kalemlerdeki bozulmadan arındırılması amacıyla VUK’ta düzenlenen değerleme mekanizmasıdır. Uygulama şartları, geçici dönemler ve vergi etkisi tarihsel olarak değişebildiğinden işlem yılına göre değerlendirme zorunludur.
Şartlar
Sürekli rejimde fiyat endeksindeki artışın kanunda belirlenen son üç hesap dönemi ve son hesap dönemi eşiklerini birlikte aşması gerekir. Geçici maddeler belirli yıllar için bu genel kuralı değiştirebilir.
Parasal ve parasal olmayan kıymetler
Parasal kıymetler düzeltmeye tabi tutulmaz; stok, maddi duran varlık, öz sermaye kalemleri ve benzeri parasal olmayan unsurlar düzeltme kapsamına girebilir.
Taşıma ve düzeltme katsayıları
Kıymetin düzeltmeye esas tarihi, endeksler ve daha önce düzeltilmiş tutarlar kullanılarak katsayı hesaplanır. Her kalemin iktisap veya oluşum tarihi doğru belirlenmelidir.
Vergi etkisi
Enflasyon düzeltmesi farklarının vergiye tabi kazanca etkisi dönem ve geçici maddeye göre farklı olabilir. Bilanço düzeltmesi yapılması ile vergi matrahına etki aynı şey değildir.
Amortisman ve maliyet
Düzeltilmiş değerler sonraki dönem amortisman ve satış kazancı hesaplarını etkileyebilir.
Öz sermaye kalemleri
Sermaye, yedekler ve geçmiş yıl kalemlerinin düzeltme farklarının başka hesaba aktarılması veya işletmeden çekilmesi özel vergileme sonuçları doğurabilir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Enflasyon düzeltmesinde en sık hata, güncel rejimin eski döneme uygulanmasıdır. Her bilanço için o dönemin geçici maddeleri ve yayımlanmış tebliğleri ayrıca kontrol edilmelidir.