|
ÖZET: Başvuran, 2011 yılında aldığı sürücü belgesinin yenilenmesi için başvurduğu Van İl Sağlık Müdürlüğü tarafından “sürücü olamaz” kararı verilmesine itiraz etmiştir. İtiraz sürecinde Ağrı İl Sağlık Müdürlüğü de benzer bir karar almış ve başvuranın fiziksel engellerinin sürücü olmasına engel olduğunu belirtmiştir. Başvuran, bu kararların yeniden gözden geçirilmesini talep etmiştir.
Danıştay, başvuranın engel durumunun sürücü olmasına engel teşkil edip etmediğinin, ilgili sağlık komisyonları tarafından değerlendirildiğini ve mevcut engelin sürücü olmasına engel oluşturduğuna dair tıbbi bir görüş olduğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda, başvuranın itirazının reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın sürücü belgesi yenileme talebinin, ilgili mevzuat ve sağlık şartları çerçevesinde hukuka uygun olarak reddedildiği belirlenmiştir. Bu durum, engelli bireylerin haklarının korunması ile toplum güvenliğinin sağlanması arasında bir denge kurma gerekliliğini ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10509-S.23.16807
BAŞVURU NO : 2023/4997
KARAR TARİHİ : 22/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : VAN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
AĞRI İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ‘sürücü olamaz’ kararına itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 2011 yılında otomatik vites sürücü belgesi aldığını ve aktif şekilde araç kullandığını, 2022 yılında ehliyetini yenilemek için Van
İl Sağlık Müdürlüğüne müracaat ettiğini, Kurulun gerekli inceleme yapmadan sürücü olamayacağı yönünde rapor verdiğini, rapora itirazı sonucu Ağrı İl Sağlık Müdürlüğüne sevk edildiğini, Kurulun 25/01/2023 tarihinde ilk raporun etkisinde kalarak sürücü olamaz kararı verdiğini, karara itiraz etmek istediğinde iki yıl süreyle tekrar işlem yapılmasının mümkün olmadığının ifade edildiğini, araç kullanmasına engel bir durumu olmadığını belirterek kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 02/05/2023 tarih ve 23.9010 sayılı yazımız ile ilgili idarelerden bilgi ve belge talep edilmiş olup, Van İl Sağlık Müdürlüğü’nün 15/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Konu ile ilgili olarak sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esasların Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmelik’in 4. Maddesinde düzenlendiği,
2.2. Ayrıca Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 20/10/2020 tarih ve yazısı ekinde yer alan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Sürücü
Raporlarına İtiraz Madde 37/7’de; ”Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir”. On Üçüncü Bölüm Ortak ve Son
Hükümler Madde 43/2 de; “Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki) yıl geçerlidir.” İfadelerine yer verildiği, 2.3. tarafından 28/11/2022 tarihinde İl Müdürlüğüne yapılan başvurusunda
Engelli Sürücü Ehliyeti almak üzere başvuru yapıldığı, Müdürlüklerince 14/12/2022 tarihinde oluşturulan komisyonda değerlendirildiği, “Sürücü Olamaz” kararı alındığı, başvuran tarafından 19/12/2022 tarihinde yapılan başvuruda Müdürlüklerince alınan karara itiraz ederek en yakın il olarak Ağrı İline gitme talebinde bulunduğu, Müdürlüklerinin 21/12/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile Ağrı İl Sağlık
Müdürlüğünce vatandaşın yeniden değerlendirilmesinin istenildiği, konuyla ilgili olarak Ağrı İl Sağlık
Müdürlüğü tarafından Müdürlüklerine gönderilen 26/01/2023 tarihli ve sayılı yazı ekinde yer alan komisyon kararında “Her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, sağ üst ekstremitte ön kol distalindeki malformasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir” şeklinde karar alındığının belirtildiği, adı geçen vatandaşın Müdürlüklerinden ve Ağrı İl Sağlık Müdürlüğünden sürücü olamaz kararı almış olması ve kararın kesinleşmiş olması sebebiyle rapor düzenlendiği tarihten itibaren iki yıl süre ile raporunun geçerli olduğu, iki yıllık sürenin bitimi sonrası başvuru yapılması halinde konuyla ilgili iş ve işlemlerin yeniden değerlendirilebileceği ifade edilmiştir.
3. Başvuranın itirazını değerlendiren Ağrı İl Sağlık Müdürlüğünün 12/05/2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Konu ile ilgili olarak sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esasların Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmelik’in 4. Maddesinde düzenlendiği, 3.2. Ayrıca Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 20/10/2020 tarih ve sayılı yazısı ekinde yer alan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Sürücü
Raporlarına İtiraz Madde 37/7 bendinde; ”Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir”. On Üçüncü Bölüm Ortak ve Son
Hükümler Madde 43/2 bendinde; “Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki) yıl geçerlidir.” İfadelerine yer verildiği, 3.3. Bu doğrultuda başvuran tarafından 28/11/2022 tarihinde Van İl Sağlık Müdürlüğüne Engelli Sürücü
Ehliyeti almak üzere başvuruda bulunulduğu, 14/12/2022 tarihinde oluşturulan komisyonda değerlendirilerek ”Sürücü Olamaz” kararı verildiği, adı geçen vatandaşın 19/12/2022 tarihinde verilen
karara itiraz başvurusunda bulunduğu, Van İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yeniden değerlendirilmek üzere en yakın il olarak Ağrı İl Müdürlüğüne gönderildiği, Müdürlükleri tarafından 25/01/2023 tarihinde kurulan komisyonda ”Her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, Sağ üst ekstremite ön kol distalindeki malformasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanılmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir” şeklinde karar alındığı açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Kurumumuzun 19/06/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Rektörlüğü tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince 01/08/2023 tarihinde hazırlanan ve
Kurumumuza 04/08/2023 tarihinde iletilen bilirkişi raporunda özetle; “Şikayetçi 01.08.2023 tarihinde saat 13.00’de Üniversitemiz Tıp Fakültesi Hastanesi yerleşkesinde heyetçe değerlendirilmiştir.
Heyette nöroloji, ortopedi ve fizik tedavi uzmanları bulunmakta olup her bir alan açısından şikayetçinin fiziksel durumu incelenmiştir. Muayenesinde her iki alt ekstremitede konjenital deformitesi, sağ tarafta 15 cm’lik kısalık, sol ayakta pev görünümü, sağ üst ekstremitede konjenital anomalisinin bulunduğu değerlendirilmiştir. Sağlık İl Müdürlüklerince oluşturulan heyetler tarafından şikayetçinin her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, sağ üst ekstremitte ön kol distalindeki malfomıasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir değerlendirmesi ile sürücü olamaz raporuna yönelik tıbbi tanının doğru konulduğu bu tanının başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğuna yönelik müşterek kanaate varılmıştır…. Van
Sağlık İl Müdürlüğü ve Ağrı İl Sağlık Müdürlüklerince oluşturulan heyetler tarafından şikâyetçinin her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, sağ üst ekstremitte ön kol distalindeki malformasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir değerlendirmesini içerir sürücü olamaz raporuna yönelik tıbbi tanının doğru konulduğu bu tanının başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğuna yönelik müşterek kanaatimizi takdirlerinize saygıyla arz ederiz.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; 5.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 5.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında: “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 5.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5.4. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında:
“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 07/05/2004-5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 6. BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’ nin; 6.1. “Erişebilirlik” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında: “1. Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 6.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde: “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 7. 04/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun; 8.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında
Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu
Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur”, ikinci fıkrasında: “Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi
alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”, üçüncü fıkrasında: “Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 9. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik’in; 9.1. “Sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinin sekizinci fıkrasında; “(Değişik:RG-13/6/2020-
31154) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda düzenlenen sağlık raporuna; tanı,
sürücü belgesi alabileceği ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod ve sürücü belgesi sınıfı yazılmadan il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak komisyona sevk edilir. Komisyon valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşur. İl sağlık müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulması halinde bu Komisyona iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilebilir. Komisyon valilik tarafından uygun görülen ilçelerde de oluşturulabilir. Komisyon uygun göreceği özel tertibat kod numaralarını, hangi sınıf sürücü belgesi alınabileceğini veya sürücü olunup olunamayacağını sağlık raporunun ilgili bölümünde belirtir.
Komisyon tarafından, aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığı kontrol edilebilir. Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliği halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.” 10. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında
Yönergenin;
10.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında:
“Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4 Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve
Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım)
belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 10.2. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin beşinci fıkrasında: “Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona
gönderilir.” altıncı fıkrasında: “Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde
Yönerge’ nin 38’inci maddesi Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 10.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır.”, ikinci fıkrasında: “İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel
Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun
Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil
edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir.”, altıncı fıkrasında:
“Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 10.4. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrasında: “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır.”, ikinci fıkrasında: “Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez.”, üçüncü fıkrasında: “Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder.”, altıncı fıkrasında: “İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem
Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur.”, yedinci fıkrasında: “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.”, sekizinci fıkrasında: “Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara
İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl
Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu
Bölgesinde Malatya İl Sağlık Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”,
hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; hakkında verilmiş olan “sürücü olamaz” raporuna itiraz ederek sürücü ehliyetini yenileyebilmesi için kurul kararlarının yeniden gözden geçirilmesini ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
13. 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmıştır. 31/12/2022 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden 01/01/2016 tarihinden önce düzenlenmiş olan eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Yeni tip sürücü belgelerinde sınıfına göre sağlık raporu 5 yıl veya 10 yıl geçerli olup, süre bitiminde yenilenmesi gerekmektedir. C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl geçerlidir. Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18/01/2022).
14. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
15. Her ne kadar, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek olmalıysa da kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme, engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığını belirleyecek ve bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir. (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı başvuruya ilişkin Tavsiye Kararı).
16. Dolayısıyla başvuranın sahip olduğu engel durumunun sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceği, il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonlarda görevli konunun uzmanı heyet üyeleri tarafından değerlendirilmiş olup buna istinaden de mevcut engelinin bahse konu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi hükmü uyarınca sürücü olmasına engel oluşturduğu değerlendirmesi yapılmıştır. Bu noktada, başvuranın daha önce engelli sürücü belgesine sahip olması, yeni tip sürücü belgelerinin verilmesi için gerekli olan şartlar açısından bir daha değerlendirmeye tabi
tutulmayacağı veya eski şartlarda sürücü belgesi verilmesi gerektiği gibi bir anlama gelmeyeceğinden, mezkur mevzuat hükümlerine göre işlem tesis eden İdarenin buradaki işleminin yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, rapora yapılan itiraz sonucunda yürütülen süreçte de mevzuata aykırı bir hususa rastlanılmamıştır.
17. Başvuranın idari anlamda itiraz sürecinin ardından Kurumumuza yapmış olduğu başvurusu neticesinde, başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesinin tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirmesi sebebiyle Kurumumuzun 19/06/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile Van Yüzüncü Yıl
Üniversitesi Rektörlüğünden Bilirkişi raporu talep edilmiş, anılan Rektörlüğün talimatıyla Tıp
Fakültesi Dekanlığı tarafından oluşturulan bilirkişi heyetince 01/08/2023 tarihinde başvuranın tıbbi muayenesi de yapılarak söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 04/08/2023 tarihinde Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda:“ Şikayetçi 01.08.2023 tarihinde saat 13.00’de Üniversitemiz Tıp Fakültesi
Hastanesi yerleşkesinde heyetçe değerlendirilmiştir. Heyette nöroloji, ortopedi ve fizik tedavi uzmanları bulunmakta olup her bir alan açısından şikayetçinin fiziksel durumu incelenmiştir. Muayenesinde her iki alt ekstremitede konjenital deformitesi, sağ tarafta 15 cm’lik kısalık, sol ayakta pev görünümü, sağ üst ekstremitede konjenital anomalisinin bulunduğu değerlendirilmiştir. Sağlık İl Müdürlüklerince oluşturulan heyetler tarafından şikayetçinin her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, sağ üst ekstremitte ön kol distalindeki malfomıasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir değerlendirmesi ile sürücü olamaz raporuna yönelik tıbbi tanının doğru konulduğu bu tanının başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğuna yönelik müşterek kanaate varılmıştır…. Van Sağlık İl Müdürlüğü ve Ağrı İl Sağlık
Müdürlüklerince oluşturulan heyetler tarafından şikâyetçinin her iki alt ekstremite pedal kullanımına uygun olmadığından dolayı, sağ üst ekstremitte ön kol distalindeki malformasyon hastanın direksiyon tutmasını ve yardımcı cihaz kullanmasını zorlaştıracağından sürücü olması uygun değildir değerlendirmesini içerir sürücü olamaz raporuna yönelik tıbbi tanının doğru konulduğu bu tanının başvuranın sürücü olmasına engel oluşturduğuna yönelik müşterek kanaatimizi takdirlerinize saygıyla arz ederiz.” ifadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuru konusuna emsal teşkil edecek 2020/71312, 2021/12060 ve 2021/14280 dosya no.lu başvurularda izlenen değerlendirme usulünün iş bu dosya kapsamında da dikkate alındığı bu bağlamda kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda yer alan değerlendirmelerin kararın oluşturulmasına katkı sağladığı görülmektedir.
19. Bu kapsamda, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, konu hakkında edinilen bilirkişi raporu, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, sürücü belgesini yeniletmek amacıyla başvurduğu sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü
Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonunca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirme neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvuranla ilgili tesis edilen sürücü olamaz şeklindeki komisyon kararında ve rapora itiraz sürecinde yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükümlerine yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Van İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, VAN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE ve AĞRI İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi