|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın çocuk felci hastalığına bağlı olarak engel oranının tespiti ve vergi indiriminden faydalanma talebi incelenmiştir. Başvuran, Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen raporlarda engel oranının önce %40, ardından %18 olarak belirlendiğini belirtmiş ve bu durumun yanlış olduğunu iddia etmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı, başvuranın %18 oranında engel kaybı olduğunu belirterek vergi indiriminden yararlanamayacağını ifade etmiştir.
Ancak, Adli Tıp Kurumu tarafından hazırlanan raporda başvuranın engel oranı %48 olarak tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın vergi indiriminden faydalanma talebinin reddedilmesine yönelik işlemin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmasına neden olmuştur. Danıştay, başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ve engel durumunun %40 ve üzeri olarak belirlenmesi halinde gerekli işlemlerin yapılmasına karar vermiştir. Bu karar, engellilerin haklarının korunması ve fırsat eşitliğinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” denmektedir .
5. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; “Genel Esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinin (c)
fıkrası “Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır .”; aynı madde altında yer alan “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesi (Ek :6 / 2/ 2014- 6518/ 65 md.) “… Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır . Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez .” hükmünü amirdir .
6. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesi;
“(Değişik :9 / 4/ 2003- 4842/ 3 md.) Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî
% 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir .
Engellilik indirimi;
– Birinci derece engelliler için 440.000.000 lira ( 1000 TL), – İkinci derece engelliler için 220.000.000 lira ( 530 TL), – Üçüncü derece engelliler için 110.000.000 lira ( 240 TL) dır .
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir .” hükmünü haizdir .
7. 30/ 03/ 2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik’in
“Vergi indirimine esas raporlar” başlıklı 15 inci maddesi;
“193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre, sakatlık indirimine esas olmak üzere düzenlenen raporlarda, raporu düzenleyen sağlık kuruluşu tarafından işverenin bulunduğu yerdeki il defterdarlığına gönderilen özürlü sağlık kurulu raporu esas alınır .” şeklinde düzenlenmiştir .
7.1. Anılan Yönetmeliğe Ekli Özür Oranları Cetvelinin 3 numaralı başlığı altında “Alt
Ekstremiteye Ait Sorunlarda Özürlülük Oranlarına” ilişkin değerlendirmenin nasıl yapılacağına yer verildiği; “3.2. Yürüyüş Bozukluğu” alt başlığında yer alan Tablo 3.4.’de yardımcı cihaza bağımlı, sürekli yürüyüş bozukluğu olan hastalar için engel yüzdelerinin verildiği, engellilik değerlendirmesinde Tablo 3.4’ün yalnız başına kullanılması, kesinlikle diğer tablolarla birleştirilmemesi gerektiğinin belirtildiği görülmüştür . Yürüyüş bozukluğuna göre özürlülük oranları başlıklı Tablo 3.4 “Hasta Bulguları c : Hasta (a) ve (b) şıklarını taşıyor ve bazen uzun yürüyüşlerde koltuk değneği veya baston kullanıyor (ancak evde ve işyerinde genellikle kullanmıyor) .” ise engel oranının %18 (hafif) olarak belirleneceği, görülmektedir .
7.2.Bahse konu Cetvelin 4 numaralı başlığı altında Santral Ve Periferik Sinir Sistemi
Hastalıklarına Bağlı Bozukluklar ele alınmış olup; Ayakta durabilme, yürüme ve hareket bozuklukları (santral sinir sistemi veya spinal kord lezyonlarına eşlik eden) başlıklı Tablo 4.1’de kişi “Ayağa kalkabiliyor / Kısa mesafeyi zorlukla ve yardımsız yürüyor, fakat yürüyüşü düz zeminlerle sınırlı” ise engel oranının %40 olarak belirleneceği (hafif/orta), anlaşılmaktadır .
8. 24/ 02/ 1999 tarihli ve 23621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 222 Seri No.111 Gelir Vergisi
3 / 7Kanunu Genel Tebliği’nin amacı;
“AMAÇ:
2. Özürlü vatandaşların, içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak ve özürlüler ile özürlü olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla öteden beri vergi hukukunda çeşitli düzenlemeler yer almıştır . Bunlardan birisi de özürlü ücretlilerin gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında dikkate alınan sakatlık indirimi uygulamasıdır .
3. 4369 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununda yapılan değişikliklerle, sakatlık indiriminin kapsamı genişletilmiş, aşağıda da açıklanacağı üzere sakatlık indiriminden yararlananların içine; hizmet erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler, özürlü serbest meslek erbabı ve serbest meslek erbabının bakmakla yükümlü olduğu özürlü kişiler ile basit usulde vergilenen bazı esnaf ve sanatkar da dahil edilmiştir .” şeklinde açıklanmıştır .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın taleplerinin kabulü yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, geçirdiği polio sekeli (çocuk felci) hastalığına bağlı olarak sağ ayağında engeli olduğunu ifadeyle “vergi indiriminden” faydalanmayı talep etmekte olup; Gelir İdaresi Başkanlığı
Merkez Sağlık Kurulunun Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesine yapmış olduğu yönlendirme sonucu engel oranının yanlış tespit edildiğini, çocuk felcinden kaynaklanan engelinin ilgili
Yönetmeliğin 4.1 no’lu tablosuna göre değerlendirilmesi gerektiğini iddia ve ifade etmektedir .
11. Başvuranın, vergi indiriminden faydalanmak amacıyla Büyük Mükellefler Vergi Dairesi
Başkanlığı’na sunmuş olduğu Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 04/ 10/ 2017 tarihli Engelli
Sağlık Kurulu Raporunda Engel Oranının “% 40 (Yüzde KIRK)” olarak belirtildiği; 30/ 11/ 2017 tarihli raporunda bu oranın “% 18 (Yüzde Onsekiz)” olarak belirtildiği görülmüştür .
12. Başvuranın Büyük Mükellefler Vergi Dairesi Başkanlığı’na yapmış olduğu başvurusuna
Başkanlıktan verilen 14/ 02/ 2018 tarihli ve sayılı yanıtta özetle “başvuranın 04/ 10/ 2017 tarihli ve 30/ 11/ 2017 tarihli raporlarının Merkez Sağlık Kurulunca incelendiği, çalışma gücünün
%18 oranında kaybettiğine karar verildiği, bu nedenle 193 sayılı Kanununun 31 inci maddesinde yer alan engelli hizmet erbabı için tespit edilen engellilik indiriminden faydalandırılmasının mümkün olmadığının” belirtildiği görülmüştür .
13. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu başvuru üzerine Gelir İdaresi Başkanlığı ile yapılan yazışmalardan, başvuranın durumunun Merkez Sağlık Kurulunca yeniden değerlendirildiği, ilgili hastanece düzenlenen ilk raporda yer verilen yüzde kırk (% 40) çalışma gücü kaybı (engel) oranının
Kurulca %18 olarak tespit edilmesinin; başvuranın Engelli Sağlık Kurulu Raporunun Kas İskelet
Sistemi bölümünün “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu
Raporlan Hakkında Yönetmeliğin” ekinde yer alan Özür Oranları Cetveline göre karşılığının belirlenmesinde Tablo 4.1’de belirtilen bulguların yeterli olmaması sebebi ile Tablo 3.4’göre fonksiyon kaybının değerlendirilmesinin istendiği; Tablo 3.4’e göre kişinin yürürken herhangi bir cihaz, protez, ortez veya yardımcı cihaza gereksinim duyulup duyulmadığının değerlendirmesinin yapıldığı ve buna göre başvuranın engel oranının (% 18) oranına karşılık geldiği ve gelir vergisi
4 / 716. Engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin edilmesi; toplumsal
hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması ulusal mevzuatımız ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerle teminat altına alınmıştır . Bu amaçla, Gelir Vergisi Kanununda da gerekli düzenlemeler yapılmış, engelli vatandaşlarımızın içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak ve engelliler ile engelli olmayanlar arasındaki fırsat eşitsizliğini gidermek amacıyla engelli ücretlilerin gelir vergisi matrahlarının hesaplanmasında engellilik indirimi uygulanmaktadır .
17. Bu kapsamda yapılan başvurunun değerlendirilmesi sonucunda; hizmet erbabı olan başvuranın gelir vergisi indiriminden faydalanabilmesi için 193 sayılı Kanunun 31 inci maddesi uyarınca çalışma gücünün asgarî % 40’ını kaybetmiş olması gerektiği, ilgili hastanece bu oranının önce %40 ardından Merkez Sağlık Kurulunun yönlendirmesiyle %18 olarak belirlendiği, Kurumumuzun girişimleri neticesinde adı geçen Kurul tarafından bu oranının yeniden tetkik edildiği ve yine % 18 olarak belirlendiği anlaşılmakla birlikte; Adli Tıp Kurumunca başvuran hakkında hazırlanan raporda başvuranın engellilik oranının % 48 olarak belirtildiği görülmüştür . Bu çerçevede, başvuranın vergi indiriminden faydalanması talebinin reddedilmesine yönelik işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı ve dolayısıyla başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Gelir İdaresi
Başkanlığı’ndan istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderilmediği görülmüş olup; anılan idarece bundan böyle bu hususa özen gösterilmesi beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul Vergi
Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Başvuranın gelir vergisi indiriminden faydalanma talebinin, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun mütalaası dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi ve engel durumunun %40 ve üzeri olarak belirlenmesi halinde gerekli işlemlerin tamamlanması hususunda GELİR İDARESİ
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
6 / 7Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Ek: Adli Tıp Mütalaası