|
ÖZET: Bu karar, Manisa Büyükşehir Belediyesi’ne yapılan engelli park yeri talebinin reddine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, %48 engelli raporuna sahip olmasına rağmen, araç ruhsatında engel durumu bulunmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiğini belirtmiştir. Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından belirlenen kriterler doğrultusunda, engelli araç park yeri levhası için başvuranın aracının engelli aracı olarak tescil edilmesi, ikamet adresinin talep edilen yerle aynı olması ve sağlık raporuyla engellilik durumunun belgelenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın aracı bu kriterlere uymadığından talebi UKOME tarafından reddedilmiştir.
Kararda, başvuranın talebinin reddinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olup olmadığının incelendiği ve mevcut mevzuat çerçevesinde başvuranın durumunun UKOME tarafından uygun bulunmadığı sonucuna varıldığı belirtilmiştir. Engelli bireylerin topluma katılımını artırmaya yönelik düzenlemelerin önemine vurgu yapılmakla birlikte, mevcut yasal çerçevenin gereklilikleri doğrultusunda başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın engelli park yeri talebinin reddi işleminin mevzuata uygun olarak tesis edildiği değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9906-S.23.15950
BAŞVURU NO : 2023/2929
KARAR TARİHİ : 08/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Engelli araç park yeri hk.
BAŞVURU TARİHİ : 02/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvurucu, %48 engelli olması dolayısıyla Manisa Büyükşehir
Belediyesi Ulaştırma Daire Başkanlığına ikamet adresine yakın engelli park yeri oluşturulması amacıyla 13/12/2022 tarihinde başvurmasına rağmen araç ruhsatında engel durumu işlenik olmadığından talebinin reddedildiğini belirterek ikametine yakın engelli park yeri oluşturulmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusunun çözümü ve değerlendirilmesi adına Kurumumuz tarafından 17/04/2023 tarih ve sayılı yazı ile Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup anılan yazımıza söz konusu idarece 08.05.2023 tarih ve sayılı yazıyla
cevap verildiği görülmüştür. İdarece Kurumumuza sunulan cevabi yazı ve eklerinden özetle:
2.1. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları başlıklı 7. Maddesinin f bendinde Büyükşehir Belediyesinin görevlerinin “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek” şeklinde düzenlendiği,
2.2. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun Ulaşım Hizmetleri başlıklı 9. Maddesinde “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde
yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır” şeklinde düzenlendiği,
2.3. Söz konusu hükmün ikinci bendinde ise “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır, Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir” ifadesine yer verildiği,
2.4. İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezleri
Yönetmeliğinin Görev ve Yetkileri başlıklı 18. Maddesinde ise ” Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde özürlüler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla” görevli ve yetkili olduğu,
2.5. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliğinin İl ve İlçe Trafik Komisyonunun Görev ve Yetkileri başlıklı 18. Maddesinin (d) bendinde; ” Gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamak,” hükmünün yer aldığı,
2.6. Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ( UKOME) 05.06.2016 tarih ve 2016/15 sayısı ile “…(a)
Engelli vatandaşın adına tescil edilmiş, engelli aracı olması, kendisi veya vasisi tarafından kullanılması, (b)
Engelli vatandaşımızın ikamet adresi ile levha istenilen adresin aynı olması, (c)Yürüyemeyecek derecede veya bir başkasının yardımı olmadan günlük aktivitelerini yerine getiremeyecek derecede engelli olduğu
Sağlık Kurulu Raporu ile ve Ulaşım Dairesi Başkanlığı yetkililerince belirlenen kriterlere uygunluğu bir tutanak ile tespit edilenlere, engelli araç park yeri levhası konulması, (ç)Sağlık Kuruluşları, genel alışveriş merkezleri, resmi daireler, genel ve bölge otoparklara konulacak engelli araç park yeri levhalarının Otopark
Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesine” kararının verildiği, bu şekliyle şehir merkezindeki yerler dışında Manisa il Merkezinde sadece engelli vatandaşlarımızın talebi üzerine mahalle ve sokaklara tüm
engelli vatandaşlarımız tarafından kullanılmak üzere 400 adet park yeri yapıldığı, Karayolları Trafik
Kanunu ve Yönetmelik kapsamında engelli park yerinin kullanılabilmesi için aracın engelli aracı olmasının gerektiği, Emniyet trafik ekipleri tarafından yapılan Polnet sorgusunda engelli aracı olmadığı tespit edilen araçlara cezai işlem uygulanacağından engelli aracı olmayan şahıslara engelli araç park yeri yapılabilmesinin mümkün olmadığı gibi, uygulanabilirliğinin de bulunmadığı,
2.7. Bu bilgiler ışığında; Başvuru yapan ’ ün %48 engel raporunun olduğu, ikamet adresine yakın engelli park yeri oluşturulması talebini içeren 13.12.2022 tarihli dilekçesi ekinde yer alan plakalı aracının engelli aracı olmadığı anlaşıldığından, talebi UKOME Genel Kurulunun
27.01.2023 tarihinde yapılan toplantısında değerlendirilmiş, Kurulun Sayılı kararı ile talebinin
UKOME tarafından belirtilen kriterlere uygun olmadığı belirtilerek oybirliği ile reddedilmiş olup, konuyla ilgili evrak suretinin ilişikte sunulduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında; “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”,
3.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”,
3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5.5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun;
5.1. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır.
b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır.
c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.
d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.
e) Engellilerin ve engelliliğin her tür istismarının önlenmesi esastır.
f) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.
g) Engeli olan çocuklara yönelik hizmetlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi esastır.
h) Engeli olan kadın ve kız çocuklarının çok yönlü ayrımcılığa maruz kalmaları önlenerek hak ve özgürlüklerden yararlanmalarının sağlanması esastır.
i) Engellilere yönelik politika oluşturma, karar alma ve hizmet sunumu süreçlerinde engellilerin, ailelerinin ve engellileri temsil eden sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanması esastır.
j) Engellilere yönelik mevzuat düzenlemelerinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınır.”,
5.2. “Topluma dâhil olma” başlıklı 4/B maddesinde; “Engellilerin toplumdan tecrit edilmeleri ve ayrı tutulmaları önlenir.
Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup, özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar.
Engellilerin topluma dâhil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dâhil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimleri sağlanır.”,
6. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun;
6.1. “Büyükşehir Belediyesinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin (f)
bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”,
6.2. “Ulaşım Hizmetleri ” başlıklı 9’ uncu maddesinde: “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım
Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.” anılan hükmün kinci bendinde ise: “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır, Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir”
7. 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin Genel
Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin;
7.1. ğ fıkrasında: “Otoparklarda, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, 6/3/2007 tarihli ve
26454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik,
19/12/2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik, 15/5/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Kenarında
Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik, 5/12/2008 tarihli ve 27075 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği hükümlerine uyularak gereken önlemlerin alınması, (Ek ibare:RG-25/3/2021-31434) erişilebilirlik mevzuat ve standartlarına uyulmak suretiyle engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılması zorunludur. Ayrıca, Türk Standartları
Enstitüsünce hazırlanan ilgili tüm standartlara uyulur. Standartların bu Yönetmelikte belirlenen ölçü ve miktarlardan daha az olması halinde bu Yönetmelik hükümleri geçerlidir. Bu düzenin sağlanmasından ve yürütülmesinden belediyeler ve valilikler sorumludur.”
7.2. h fıkrasında: “Bu Yönetmelikte idarelerce karar alınması öngörülen hususlarda, 3194 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olmamak ve bu Yönetmelik hükümlerine uyulmak koşuluyla uygulanacak şekli takdire ilgili idare yetkilidir. İmar planları ile veya idarelerce bu Yönetmelik hükümlerine aykırı kararlar getirilemez.”
7.3. ı fıkrasında: “Umumi bina ve bölge otoparkları ile genel otoparkların giriş-çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur. Yol üstü otoparklarda engelliler için yapılacak düzenlemeler, trafik güvenliği esas alınarak yapılır.”
7.4. o fıkrasında: “Yol üstü araç park yeri için ayrılması gereken alanın ölçüleri en az 2,5×5,50 metredir.
Engelli araçları için 1/30 oranında park yeri ayrılır.”
7.5. ö fıkrasında: “Yol üstü otoparkı yapılacak yerler ile yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar, büyükşehir belediyelerinde UKOME, diğer belediyelerde yerel trafik/ulaşım komisyonu kararı alınarak idarelerce belirlenir, buna göre yol üstü otopark düzenlemeleri, uygulaması ve işletmesi yapılır.”
8. 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “İl ve İlçe Trafik Komisyonunun Görev ve
Yetkileri” başlıklı 18. Maddesinin (d) bendinde; “Gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamak,”
8.1. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Tescil Plakaları” Konulu Dördüncü Bölümünün “Nitelik ve
Ölçüleri” Başlıklı 53’üncü maddesinde; “Engellilere ait araçların trafik tescil kuruluşlarınca tescil işlemlerinin yapılması sırasında […], c) Engellilik derecesi % 90’ın altında olan engelliler tarafından bizzat kullanılmak amacıyla özel tertibatlı araçların Özel Tüketim Vergisinden muaf olarak yurt içinden ilk iktisabında tescil belgelerine, “İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe Özel Tüketim Vergisi ödenmeden devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekâletname ile devredilmesi, “Özel tertibatının kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır.” şeklinde şerh konulur. Herhangi bir engeli bulunmayan kişilerin kullanımına uygun olarak üretilmiş olan aracın teknik donanımlarında hiçbir değişiklik yapılmadan, engelli kişinin sağlık raporunda belirtilen tertibatın ilave aparatlarla taktırılmış olması halinde, bu araç sahibinin eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından da kullanılabilir. Aracın engelli veya bu kişiler tarafından her iki şekilde de kullanılabileceğinin yetkili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmesi şarttır.”
9. İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezleri
Yönetmeliğinin Görev ve Yetkileri başlıklı 18. maddesinde ise: “Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde özürlüler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla” görevli ve yetkili olduğu,
10. Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ( UKOME) 05.06.2016 tarih ve 2016/15 sayılı kararı:
“…(a) Engelli vatandaşın adına tescil edilmiş, engelli aracı olması, kendisi veya vasisi tarafından kullanılması, (b) Engelli vatandaşımızın ikamet adresi ile levha istenilen adresin aynı olması, (c)Yürüyemeyecek derecede veya bir başkasının yardımı olmadan günlük aktivitelerini yerine getiremeyecek derecede engelli olduğu Sağlık Kurulu Raporu ile ve Ulaşım Dairesi Başkanlığı yetkililerince belirlenen kriterlere uygunluğu bir tutanak ile tespit edilenlere, engelli araç park yeri levhası konulması, (ç)Sağlık Kuruluşları, genel alışveriş merkezleri, resmi daireler, genel ve bölge otoparklara konulacak engelli araç park yeri levhalarının Otopark Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesine”
Hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran özetle, %48 engelli olması dolayısıyla Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaştırma Daire
Başkanlığına ikamet adresine yakın engelli park yeri oluşturulması amacıyla 13/12/2022 tarihinde başvurmasına rağmen araç ruhsatında engel durumu işlenik olmadığından talebinin reddedildiğini belirterek ikametine yakın engelli park yeri oluşturulmasını talep etmektedir.
13. Başvuruya konu idarece, başvuranın talebinin Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ( UKOME)
05.06.2016 tarih ve 2016/15 sayılı kararında ortaya konan:“…(a) Engelli vatandaşın adına tescil
edilmiş, engelli aracı olması, kendisi veya vasisi tarafından kullanılması, (b) Engelli vatandaşımızın ikamet adresi ile levha istenilen adresin aynı olması, (c)Yürüyemeyecek derecede veya bir başkasının yardımı olmadan günlük aktivitelerini yerine getiremeyecek derecede engelli olduğu Sağlık Kurulu Raporu ile ve
Ulaşım Dairesi Başkanlığı yetkililerince belirlenen kriterlere uygunluğu bir tutanak ile tespit edilenlere, engelli araç park yeri levhası konulması, (ç)Sağlık Kuruluşları, genel alışveriş merkezleri, resmi daireler,
genel ve bölge otoparklara konulacak engelli araç park yeri levhalarının Otopark Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesine” kriterleri kapsamında UKOME Genel Kurulunun 27.01.2023 tarihinde yapılan toplantısında değerlendirilerek Kurulun 2023/04 Sayılı kararı ile talebinin “UKOME tarafından belirtilen kriterlere uygun olmadığı” belirtilerek oybirliği ile reddedildiği ifade edilmektedir.
14. Bu noktada uyuşmazlığın çözümünün başvuranın ikamet adresine yakın engelli park yeri oluşturulması talebinin UKOME kararı neticende reddine yönelik işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olup olmadığının tespiti noktasında düğümlendiği görülmektedir.
15. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; engelliler için engelli araç park yeri levhasının kamuya açık cadde ve yol üzerinde hangi kriterler esas alınarak konulması gerektiğine yönelik kanuni herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği görülmektedir. Uygulamada ise; 5216 sayılı Büyükşehir
Belediye Kanununu, 2918 Sayılı Karayolları Trafik Yönetmeliği, Otopark Yönetmeliği, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği ve Ulaşım
Koordinasyon Merkezinin ( UKOME) Kararları doğrultusunda işlem tesis edildiği anlaşılmaktadır.
16. İlgili mevzuat kısmında yer verildiği üzere, başta Anayasa ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuatta, engellilerin toplum hayatına katılması ve istihdam edilmelerine yönelik özel tedbirler alınmış ve bu tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanlarındaki politika ve hizmetlerin engellilik kapsayıcı bir anlayışla sunulmasında üst düzey bir politika belgesi olarak oluşturulan ‘2030 Engelsiz
Vizyon Belgesi’nin temel amacının, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek olarak belirtildiği ve engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi, bunları kullanabilmesi için yapılı çevre, ulaşım sistemleri ve hizmetleri dahil tüm kentsel hizmetlerde gerekli tedbirlerin alınmasının temel öncelik olduğu görülmektedir. Benzer bir yaklaşımla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ‘Erişilebilir Ulaşım Stratejisi ve Eylem Planı (2021-2025)’nın hazırlanarak hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişletip, sosyal hayata katılımlarının arttırılması ve kamu hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
17. Engellilerin yaşamın her alanına dâhil olduğu erişilebilir bir toplum inşa etmek amacı gözetilerek hazırlandığı anlaşılan Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ( UKOME) 05.06.2016 tarih ve sayılı kararının, engelli bireyin bizzat kendisinin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi hakkına odaklandığı açık olmakla birlikte, söz konusu kararda belirtilen engelli araç park yeri levhası için getirilen kriterlerin Karayolları Trafik Yönetmeliği, Otopark
Yönetmeliği dayanak alınarak yürürlüğe girdiği; zira, hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişleterek günlük yaşamlarında daha bağımsız olmalarını sağlayan engelli araçlarının, nitelik ve ölçülerinin düzenlendiği ilgili maddede, Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden olan “belirlilik” ilkesi gözetilerek, engelli aracının bizzat engelli birey adına tescil edileceği, ayrıca otopark yönetmeliğinde de idarenin otopark düzenlemesine yönelik işleminde uygulanacak şekli takdire ilgili idarenin yetkili olduğu düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.
18. Somut olaya ilişkin olarak, başvuranın plakalı aracı için ikamet adresine yakın engelli park yeri oluşturulması talebi açısından başvuranın talebinin ilgili mevzuatı uyarınca Ulaşım Koordinasyon
Merkezi (UKOME) tarafından görüşüldüğü, başvuranın durumunun UKOME tarafından engelli park yeri levhası konulmasına ilişkin 05.06.2016 tarih ve sayılı kararında ortaya konan:“…(a) Engelli vatandaşın adına tescil edilmiş, engelli aracı olması, kendisi veya vasisi tarafından kullanılması, (b) Engelli vatandaşımızın ikamet adresi ile levha istenilen adresin aynı olması, (c)Yürüyemeyecek derecede veya bir
başkasının yardımı olmadan günlük aktivitelerini yerine getiremeyecek derecede engelli olduğu Sağlık
Kurulu Raporu ile ve Ulaşım Dairesi Başkanlığı yetkililerince belirlenen kriterlere uygunluğu bir tutanak ile tespit edilenlere, engelli araç park yeri levhası konulması, (ç)Sağlık Kuruluşları, genel alışveriş merkezleri, resmi daireler, genel ve bölge otoparklara konulacak engelli araç park yeri levhalarının
Otopark Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesine” kriterleri açısından değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın plakalı aracının engelli aracı olmadığı anlaşıldığından, talebinin UKOME Genel
Kurulunun 27.01.2023 tarihinde yapılan toplantısında alınan 2023/04 sayılı kararı ile talebinin UKOME tarafından belirtilen kriterlere uygun olmadığı belirtilerek oybirliği ile reddedilmesine yönelik işlemin mevzuata uygun olarak tesis edildiği değerlendirilmektedir.
19. Yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamına göre, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın engelli araç park yeri levhası talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdarenin; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvucuya tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; Manisa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi