|
ÖZET: Başvuran, 2022 Engelli Aylığı ödemelerinde yaşadığı sorunların giderilmesini talep etmiştir. Başvuruda, %41 oranında malul olarak aldığı maaşının 1 Haziran 2018’de kesildiğini ve 2020 yılında tekrar bağlandığını belirtmiştir. Hükümlü olduğu süre boyunca yaşadığı mağduriyet nedeniyle, geriye dönük engelli maaşının ödenmesini istemektedir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, başvuranın Engelli Aylığı’nın adres değişikliği nedeniyle durdurulduğunu ve yeni adres kaydının yapılmadığını ifade etmiştir. Başvuranın, cezaevinden nakil olduğu süre zarfında ilgili vakfa herhangi bir başvuru yapmadığı, dolayısıyla aylığının yeniden bağlanması için gerekli şartların sağlanmadığı belirtilmiştir. İlgili mevzuat gereği, aylık almakta iken ikametgahını değiştirenlerin aylıkları geçici olarak durdurulmakta ve yeni ikametgahlarındaki vakfa başvurmaları gerekmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesine karar vermiştir. Başvuranın, adres kaydını düzelttikten sonra 2020 yılında yeniden aylık bağlatması nedeniyle, önceki dönem için geriye dönük ödeme yapılmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır. İdarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7555-S.22.11577
BAŞVURU NO : 2022/1073
KARAR TARİHİ : 10/06/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
Başvuran, 2022 Engelli Aylığı ödemelerinde yaşadığı mağduriyetin
BAŞVURUNUN KONUSU :
giderilmesini talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 20/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (TCKN: ) tarafından yapılmış olan başvuruda başvuran, %41 oranında malul olarak aldığı maaşının 1/6/2018’de kesildiğini, hükümlü olarak bulunduğu Antalya İli
Kepez İlçesinde iken 2020 bila ayda maaşının tekrar bağlandığını, 20 ay boyunca mağduriyet yaşadığını, hükümlü olması nedeniyle adresinin belli olduğunu belirterek geriye dönük engelli maaşının ödenmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kepsut Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 07/03/2022 tarihli ve 02.05.02 sayılı, mail adresinden gönderilen yazıda özetle; 2.1. Başvuranın Vakıf sınırları içinde bulunan Balıkesir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı ve
MERNİS adres kayıt sistemindeki adresinin ilçede de olduğu dönem içinde Vakfın 10.03.2016/ tarih ve nolu Mütevelli Heyet Toplantısı ile kendisine Engelli Aylığı bağlandığı, 2.2. Başvuranın, Balıkesir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun 17/05/2018 tarihli yazısı ile Erzurum E
Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na sevk edildiği Vakfa bildirildiği, başvuranın Engelli Aylığı Vakfın 12.06.2018/ tarih ve nolu Mütevelli Heyet Toplantısı ile MERNİS adres kaydının BOŞ olması ve
Erzurum E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na gitmesi nedeniyle durdurulduğu, adres kaydının düzelterek bulunduğu yerden başvuru yapabilmesi için Engelli Sağlık Kurulu Raporu aslının başvurana gönderildiği,
Beşikdüzü T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan dilekçe gönderen başvuranın MERNİS adres kaydının
İlçede olmadığı, adres kaydının bulunduğu yerdeki SYD’ye başvurması gerektiği hakkında başvurana cevap verildiği, 2.3. Başvuranın Engelli Aylığı 12/06/2018 tarihinde kesildiği, adres kaydı ilçede olmayan kişinin Engelli
Aylığının Vakıfça yeniden bağlanmadığı için bağlandığı tarihin bilinmediği, 2.4. Türk Medeni Kanunu’na göre eğitim, sağlık, cezaevine konulma vs. yerleşim yeri sonucu doğurmaz hükmünden hareketle çoğu tutuklu ve hükümlü birinci adres kaydını (yerleşim yeri) bulundukları cezaevinin olduğu yere aldıramadıkları, 2.5. Başvuranın ilçe sınırları içerisinde bulunan ceza infaz kurumunda bulunduğu ve adres kaydı ilçede olduğu dönem içinde ilgili kişiye Engelli Aylığının bağlandığı, Erzurum E Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumu’na nakil olduğu ve adres kaydı boşa düştüğü için 12/06/2018 tarihinde Engelli Aylığının durdurulduğu, Engelli Aylığının bağlanmasından kişinin adres kaydının bulunduğu yerdeki Vakfın sorumlu olduğu, Engelli aylığı başvurusunun adres kaydının bulunduğu Vakfa yapılması gerektiği, 2.6. Başvuranın aylığının kesildiği ve tekrar bağlandığı tarih arasında geçen süre için ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, 2022 Engelli Aylığı ödemeleri ilgili kişinin Vakfa başvurduğu tarih ve başvuru için gerekli şartların sağlanması durumunda kişinin hak sahibi olduğu, yeniden bağlanması arasında geçen sürede kişinin hak sahipliğinin bulunmadığı, 2.7. Başvuran ile Vakıf arasında şikâyet konusuna ilişkin olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış bir uyuşmazlık olmadığı, 2.8. Başvuranın Balıkesir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan nakil olması, adres kaydının boşa düşmesi nedenleriyle Engelli Aylığının haklı sebeple durdurulduğu, başvuranın önce Erzurum E Tipi Kapalı Ceza
İnfaz Kurumu sonra Beşikdüzü T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakilleri nedeniyle adres kaydını (yerleşim yeri adresi) düzeltemediği bu sebeple de adres kaydının bulunduğu yerdeki Vakfa başvurmamasından kaynaklandığının düşünüldüğü, adres kaydını düzettikten sonra 2020 bila tarihinde
Engelli Aylığını bağlattığı, hak sahipliğinin 2020 bila tarihinde başladığı, maaşının kesildiği ve bağlandığı tarihler arasında adres şartını sağlayamadığı için hak sahibi olamayan başvuran hakkında Vakıfça yapılacak bir işlem bulunmadığı, 3. Kepez Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 04/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Başvuranın resmi ikametgahının Beşikdüzü/TRABZON olması nedeniyle işlem yapılamadığı, engelli aylığı için resmi ikametgahının bulunduğu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvuru yapması gerektiği, 4. Yakutiye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 29/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Başvuranın 17/05/2018-05/12/2018 tarihleri aralığında Erzurum E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı süre içerisinde Vakfa herhangi bir başvurusunun olmadığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları Daire Başkanlığı’nın 2022 Sayılı Kanun kapsamındaki aylıklar hakkındaki kılavuzunda yer alan Tutuklu/Hükümlüler başlığında belirtilen esaslar doğrultusunda işlem yapıldığı, başvuranın, vasisinin veya cezaevi/tutukevi yönetiminin engelli aylığına ilişkin herhangi bir başvurusu olmadan işlem yapılamayacağı,
5. Beşikdüzü Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 06/04/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Başvuranın kendisi veya vasisinin engelli aylığı ödenmesi talebi başvurusu olmadığı, bu nedenle herhangi bir işlem yapılamadığı, 6.Kurumumuzun 11.05.2021 tarihli ve 2021/7450-S.21.11955 sayılı, 2021/1917 Gönderme Kararına istinaden numaralı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları Daire Başkanlığı’nın 09.06.2021 tarih ve – – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 6.1. Başvuranın engelli aylığının Kepsut SYD Vakfı tarafından 01.03.2016 tarihinden geçerli olmak üzere bağlandığı, Kepsut SYD Vakfı tarafından söz konusu aylığın 12.06.2018 tarihinde adres değişikliği sebebiyle durdurulduğu, Kepez SYD Vakfına yapılan 08.08.2019 tarihli başvuruya istinaden söz konusu aylığın 01.09.2019 tarihinden geçerli olmak üzere bağlandığı, 6.2. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde yer alan “Aylık almakta iken ikametgâhını başka Vakfın görev alanına girecek şekilde değiştirenlerin aylıkları geçici olarak durdurulur. Kişilerin bir yıl içinde yeni ikametgâhlarındaki ilgili
Vakfa başvurmaları gerekmekte olup muhtaçlığının devam ettiğinin Mütevelli Heyeti tarafından tespiti halinde aylıkları durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak hak ettiği aylıklar takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.” hükmüne istinaden 1 yıllık süre sonrasında başvuru yapıldığından yapılan başvurunun yeni başvuru olarak değerlendirilerek ara dönemin ödenmediği, 6.3. Başvuranın engelli aylığının 12.10.2020 tarihinde adres değişikliği nedeniyle durdurulduğu, 6.4. Başvuran tarafından yapılan 22.03.2021 tarihli başvurunun Kepez SYD Vakfı Mütevelli Heyeti tarafından değerlendirilerek 26.03.2021 tarihinde “Muhtaç Olmama” nedeniyle kesildiği, 6.5. Hane kompozisyonunun değişmesi üzerine 02.04.2021 tarihinde yeniden başvuru yapıldığı, Kepez
SYD Vakfı tarafından 01.05.2021 tarihinden geçerli olmak üzere engelli aylığının bağlandığı ve söz konusu
Yönetmeliğin 11 inci maddesinin beşinci fıkrasında yer alan “Aylığı kesilenlerin yeniden aylık talebinde bulunmaları halinde başvurular yeni başvuru olarak değerlendirilir.” Hükmüne istinaden geçmişe dönük ödeme yapılmadığı, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 7.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
7.2. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.(…)
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.(…) Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde (…)
kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” 7.3. VII. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74 üncü maddesinde
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 7.4. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma başlıklı 90 ıncı maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük
Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.(…) Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır. (…) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile
Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” 8. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4 üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a)
Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı (…)
(b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı; (…) taahhüt eder.” 9. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”, 9.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Engelli: fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi”, aynı fıkranın (j) bendinde; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri (…) ifade eder.” 10. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri
ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 11. 2022 Sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun’un 2 inci maddesinde (Değişik: 12/7/2013-6495/73 md.); “65 Yaşını doldurmamış olmasının yanı sıra;…b)İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır. Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. (Ek cümle: 20/2/2014-6525/12 md.) Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.” 12. 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’nun Kapsam başlıklı 2 nci maddesi “Fakrü zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan kanunla kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan (…)(1) vatandaşlar ile geçici olarak küçük bir yardım veya eğitim ve öğretim imkanı sağlanması halinde topluma faydalı hale getirilecek, üretken duruma geçirilebilecek kişiler bu Kanun kapsamı içindedir. (…) (Ek fıkra: 4/7/2012-6353/17 md.) Ayrıca, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmakla veya bu kuruluşlarca aylık veya gelir bağlanmış olmakla birlikte, Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre; hane içindeki kişi başına düşen geliri, onaltı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ünden az olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar da bu Kanun kapsamındadır.”; 12.1. Kuruluş başlıklı 3 üncü maddesi “Bu Kanunda öngörülen hizmetlerin gerçekleştirilmesi için
Cumhurbaşkanınca görevlendirilen Cumhurbaşkanı yardımcısına veya bakana bağlı ve T.C. Merkez
Bankası nezdinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kurulmuştur.”; 12.2. Vakıflar başlıklı 7 nci maddesi “(Değişik birinci fıkra: 1/12/2004-5263/19 md.) Bu Kanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları kurulur.” 13. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde
“a) 2022 modülü: Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sistemindeki 2022 sayılı Kanuna ilişkin iş (4)
ve işlemlerin yürütüldüğü modülü, (…) d) (Ek:RG-19/8/2018-30514) Kişi başına düşen gelir: Yaşlı aylıklarında aynı hanede ikamet edip etmediklerine bakılmaksızın kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarını; engelli ve engelli yakını aylıklarında ise hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarını, (…) g) (Değişik ibare:RG25/3/2014-28952) Engelliler için, sağlık kurulu raporu: 3/7/2009 tarihli ve 27277 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2022 sayılı Kanun Kapsamında Aylık Alan Özürlülere Sağlık Kurulu Raporu Vermeye Yetkili
Hastanelerin Belirlenmesi ile Sağlık Raporlarının Alınmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre alınan raporu (…) ifade eder.”; 13.1. “Başvuru ve ön inceleme” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanacak aylıklara ilişkin başvurular, kişilerin adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde kayıtlı ikametgâhının bulunduğu Vakfa yapılır.”; ikinci fıkrasında “Başvuruların şahsen ve yazılı olması esas olmakla birlikte başvuru işleminin kanunî temsilciler tarafından yapılması hâlinde mahkemeden alınmış karar örneği, vekil tarafından başvuru yapılması hâlinde vekâletname örneği başvuru formuna eklenir.”; üçüncü fıkrasında “ 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanacak aylıklara ilişkin olarak Vakıflar tarafından yapılacak tüm iş ve işlemler sistem üzerinden 2022 modülü kullanılarak gerçekleştirilir.”, sekizinci fıkrasında “Başvuruda bulunan kişilerden gelir durumlarının tespiti için belge istenmemesi esastır.”; 13.2. “Sosyal inceleme” başlıklı 6 ncı maddesinde “Sosyal inceleme, hane ziyareti ve çevre araştırmasından elde edilen bilgilerden oluşur. Sosyal inceleme; başvuru formunda beyan edilen bilgiler ile merkezi veri tabanlarından yapılan sorgulamalar doğrultusunda elde edilen bilgilerin doğrulanması ve hanenin genel durumunun mahallinde tespit edilmesi amacıyla, Vakıf personeli tarafından başvuruda bulunanın ikametgâhına ve çevresine gidilmek ve hane ziyaret bilgi formu doldurulmak suretiyle gerçekleştirilir. Aylık almaya hak kazanan kişilerin sosyal incelemeleri her yıl yenilenir.”; 13.3. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinde “(Değişik:RG-19/8/2018-30514) 2022 sayılı Kanunun uygulanmasında; (…) b) Engelli aylıkları ve 18 yaş altı engelli yakını aylığında, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden az olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olmayanlar, muhtaç sayılır. (…) (8) (Değişik:RG-19/8/2018-30514) Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir. a) Hanenin gelir durumu; 1) Tespit veya beyan edilen aylık net maaş, ücret, nafaka, yevmiye ve her ne ad altında olursa olsun elde edilen diğer gelirlerin yıllık tutarının aylık ortalaması, (…) dahil edilerek yapılan hesaplama ile belirlenir. b) Vergi indirimlerinden faydalanılarak alınan ve engelli adına kayıtlı olan araçlar için vergiler indirilmiş tutarın 120’de biri dikkate alınarak hanenin geliri hesaplanır. c) Bu fıkranın (a) bendinin alt bentlerinde yer alan taşınır ve taşınmazların tespit edilen rayiç bedellerine ilişkin değerlendirmeyi Mütevelli Heyeti yapar. ç) Hanenin harcama durumu; emsal kira bedeli hariç gıda, giyim, ısınma, eğitim, sağlık, ulaşım, eğlence ve benzerlerine yapılan yıllık ödemelerin aylık ortalaması dâhil edilerek yapılan hesaplama ile belirlenir. d) Harcamalar, hanenin gelir seviyesinin bir göstergesi olarak dikkate alınır. Emsal kira bedeli dışındaki harcamalar bu fıkranın (a) bendine göre hesaplanacak gelir tutarından hiçbir şekilde çıkarılamaz. e) Hanenin tespit/beyan edilen harcamalarının bu fıkranın (a)
bendine göre tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir. f) Bu fıkranın (a) bendine göre tespit edilen gelir tutarının beyan/tespit edilen harcama düzeyinin
üzerinde olması durumunda harcamalar gelire eklenmez.(…) Değerlendirmeler sonucu (Mülga ibare:RG19/8/2018-30514) (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”; 13.4. “Karar” başlıklı 8 inci maddesinde; “2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylıklara ilişkin tüm iş ve işlemler, başvuru tarihinden itibaren en geç bir ay içinde tamamlanır.” ; 13.5. 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “Aylık almakta iken ikametgâhını başka
Vakfın görev alanına girecek şekilde değiştirenlerin aylıkları geçici olarak durdurulur. Kişilerin bir yıl içinde yeni ikametgâhlarındaki ilgili Vakfa başvurmaları gerekmekte olup muhtaçlığının devam ettiğinin
Mütevelli Heyeti tarafından tespiti halinde aylıkları durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak hak ettiği aylıklar takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
14. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, %41 oranında malul olarak aldığı maaşının 1/6/2018’de kesildiğini, hükümlü olarak bulunduğu Antalya İli Kepez İlçesinde iken 2020 bila ayda maaşının tekrar bağlandığını, 20 ay boyunca mağduriyet yaşadığını, hükümlü olması nedeniyle adresinin belli olduğunu belirterek geriye dönük engelli maaşının ödenmesi talebinde bulunmaktadır.
16. Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de “belirlilik”tir. Anayasa
Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
17. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5, 10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
18. Başvurunun incelenmesinde; Başvuranın Vakıf sınırları içinde bulunan Balıkesir L Tipi Kapalı Ceza
İnfaz Kurumunda kaldığı ve MERNİS adres kayıt sistemindeki adresinin ilçedede olduğu dönem içinde
Vakfın 10.03.2016/ tarih ve nolu Mütevelli Heyet Toplantısı ile kendisine Engelli Aylığı bağlandığı, Başvuranın, Balıkesir L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun 17/05/2018 tarihli yazısı ile Erzurum E Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na sevk edildiği Vakfa bildirildiği, başvuranın Engelli Aylığı Vakfın 12.06.2018/ tarih ve nolu Mütevelli Heyet Toplantısı ile MERNİS adres kaydının BOŞ olması ve
Erzurum E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na gitmesi nedeniyle durdurulduğu, adres kaydının düzelterek bulunduğu yerden başvuru yapabilmesi için Engelli Sağlık Kurulu Raporu aslının başvurana gönderildiği, Beşikdüzü T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan dilekçe gönderen
başvuranın MERNİS adres kaydının İlçede olmadığı, adres kaydının bulunduğu yerdeki SYD’ye başvurması gerektiği hakkında başvurana cevap verildiği, Başvuranın aylığının kesildiği ve tekrar bağlandığı tarih arasında geçen süre için ödeme yapılmasının mümkün olmadığı, 2022 Engelli Aylığı ödemeleri ilgili kişinin Vakfa başvurduğu tarih ve başvuru için gerekli şartların sağlanması durumunda kişinin hak sahibi olduğu, yeniden bağlanması arasında geçen sürede kişinin hak sahipliğinin bulunmadığı, başvuranın 17/05/2018-05/12/2018 tarihleri aralığında Erzurum E Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı süre içerisinde Vakfa herhangi bir başvurusunun olmadığı anlaşılmaktadır.
19. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendinde; “Aylık almakta iken ikametgâhını başka Vakfın görev alanına girecek şekilde değiştirenlerin aylıkları geçici olarak durdurulur. Kişilerin bir yıl içinde yeni ikametgâhlarındaki ilgili Vakfa başvurmaları gerekmekte olup muhtaçlığının devam ettiğinin Mütevelli Heyeti tarafından tespiti halinde aylıkları durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak hak ettiği aylıklar takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.” hükmüne istinaden 1 yıllık süre sonrasında başvuru yapıldığından yapılan başvurunun yeni başvuru olarak değerlendirilerek ara dönemin ödenmediği görülmektedir.
20. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları
Daire Başkanlığı’nın 2022 Sayılı Kanun kapsamındaki aylıklar hakkındaki kılavuzunda yer alan
Tutuklu/Hükümlüler başlığında belirtilen esaslar doğrultusunda işlem yapıldığı, başvuranın, vasisinin veya cezaevi/tutukevi yönetiminin engelli aylığına ilişkin herhangi bir başvurusu olmadan işlem yapılamayacağı açıktır.
21. Beşikdüzü Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 06/04/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde başvuranın kendisi veya vasisinin engelli aylığı ödenmesi talebi başvurusu olmadığı, Yakutiye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 29/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde başvuranın 17/05/201805/12/2018 tarihleri aralığında Erzurum E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda kaldığı süre içerisinde Vakfa herhangi bir başvurusunun olmadığı tespit edilmiştir.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın engelli aylığının Kepsut SYD Vakfı tarafından 01.03.2016 tarihinden geçerli olmak üzere bağlandığı, Kepsut SYD Vakfı tarafından söz konusu aylığın 12.06.2018 tarihinde adres değişikliği sebebiyle durdurulduğu, Kepez SYD Vakfına yapılan 08.08.2019 tarihli başvuruya istinaden söz konusu aylığın 01.09.2019 tarihinden geçerli olmak üzere bağlandığı, 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve
Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “Aylık almakta iken ikametgâhını başka Vakfın görev alanına girecek şekilde değiştirenlerin aylıkları geçici olarak durdurulur. Kişilerin bir yıl içinde yeni ikametgâhlarındaki ilgili Vakfa başvurmaları gerekmekte olup muhtaçlığının devam ettiğinin Mütevelli
Heyeti tarafından tespiti halinde aylıkları durdurulduğu tarihten itibaren yeniden başlatılarak hak ettiği aylıklar takip eden ilk ödeme döneminde ödenir.” hükmüne istinaden 1 yıllık süre sonrasında başvuru yapıldığından yapılan başvurunun yeni başvuru olarak değerlendirilerek ara dönemin ödenmediği, idare tarafından adres kaydının bulunduğu yerdeki SYDV’ye başvurması gerektiği hakkında başvuranın
Kepsut Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığı tarafından 13/06/2018 tarih ve 25/12/2018 tarih ve sayılı yazılar ile bilgilendirildiği fakat başvuranın nakil olduğu yerlerdeki, kendisi veya vasisi tarafından Yakutiye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığı ve
Beşikdüzü Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığı’na başvurusu bulunmadığı, dikkate
alındığında bu haliyle idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddedilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin
Kurumumuzun bilgi ve belgelere süresi içinde cevap vermediği, bu açıdan hem Kurumuzla yapılan yazışmalarda hem de başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENGELLİ VE YAŞLI YARDIMLARI DAİRE BAŞKANLIĞI’NA
TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi