|
ÖZET: Başvuran, 2022 sayılı Kanun çerçevesinde engelli aylığı talep etmiş, ancak Ekim 2022’de bu aylığın haksız yere kesildiğini iddia etmiştir. CİMER ve diğer ilgili kurumlara yaptığı başvurular sonuçsuz kalmış ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. Palandöken Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı, başvuranın muhtaçlık durumunu değerlendirerek, aynı hanede yaşayan aile bireylerinin gelirlerini göz önünde bulundurarak engelli aylığının bağlanmasının uygun olmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı inceleyerek bir değerlendirme yapmıştır. Yapılan incelemelerde, başvuranın hane gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, engelli aylığının kesilmesi işleminin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, benzer durumlarla ilgili daha önce verilmiş emsal kararlar da bulunmaktadır. Sonuç olarak, başvuranın engelli aylığı talebi, ilgili mevzuat ve yapılan değerlendirmeler ışığında reddedilmiştir. Ret kararı, başvurana ve Palandöken Kaymakamlığı’na tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz etmek için idare mahkemesine başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6919-S.24.10821
BAŞVURU NO : 2024/3267
KARAR TARİHİ : 03.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
PALANDÖKEN KAYMAKAMLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; başvuran, engelli aylığının Ekim 2022 tarihinde haksız olarak kesildiğini, konu hakkında CİMER ve ilgili kurumlara birçok kez başvuru yapmalarına rağmen sonuç alınamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına cevaben Palandöken Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 09.05.2024 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Tüm SYD Vakıflarının kullandığı Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi sorgusunda Olur İlçe Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından sayılı karar ile “Engelli/Yaşlı Aylığının
Reddedilmesine (Nedeni: Muhtaç Olmama Ret Tarihi: 17.08.2022)” karar verildiğinin tespit edildiği, 2.2. Başvuranın CİMER’e yapmış olduğu yoğun başvurular nedeniyle Engelli Aylığı başvurusunun Sosyal
Yardım ve İnceleme Görevlilerince 2024/15-2/8 – 25.04.2024 tarihli Mütevelli Heyeti gündemine alındığı, aynı hanede yaşayan aile bireylerinin emekli maaşı, Ankara ili ilçesinde kat mülkiyeti ve kira geliri, Ankara ili ilçesinde tarlası, ilçesinde kat mülkiyeti ve diğer gayrimenkulleri dikkate alındığında Vakıf Mütevelli Heyeti tarafından 3294 sayılı Kanun gereğince muhtaçlık sınırının üstünde olması sebebiyle engelli aylığının bağlanmasının uygun görülmediği, hane incelemesinde de ve annesi a ret sebebi hakkında bilgi verildiği,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun; 5.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net
tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 5.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen
Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”, 5.3. “Değerlendirme” başlıklı 7 nci maddesinde; “…(c) Nafaka bağlanmış veya bağlanması mümkün olanlar …aylığa hak kazanamaz 5.4. “Aylıkların durdurulması ve kesilmesi” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Yaşlı aylığı ve engelli aylıkları, aşağıda belirtilen hallerde kesilir…
(h) Nafaka alabilecek olması ya da muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde kişi başına düşen gelir elde edebilecek olması ya da başka sebeplerle muhtaçlık halinin ortadan kalktığının tespit edilmesi…” 6. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin;
6.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinin sekizinci ve onuncu fıkralarında; “ Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…, Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”, 6.2. “Muhtaçlık ve bakım ilişkisinin kontrolü” başlıklı 17 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İnceleme neticesinde muhtaç olmadıkları anlaşılanlara aylık bağlanmaz ve varsa bağlanmış aylık ödemesi durdurulur…”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
Be
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; başvuran, engelli aylığının Ekim 2022 tarihinde haksız olarak kesildiğini, konu hakkında CİMER ve ilgili kurumlara birçok kez başvuru yapmalarına rağmen sonuç alınamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
10. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5, 10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
11. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ise ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde hüküm altına alınmıştır.
12. Somut başvuru hakkında ilgili idareler ile iletişime geçilerek konu hakkında gerekli tüm bilgi ve belgeler temin edilmiş olup, Palandöken Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının cevabi yazısında ise özetle; başvuran ile aynı hanede yaşayan aile bireylerinin emekli maaşı, Ankara ili ilçesinde kat mülkiyeti ve kira geliri, Ankara ili ilçesinde tarlası, ilçesinde kat mülkiyeti ve diğer gayrimenkulleri dikkate alındığında Vakıf Mütevelli Heyeti tarafından muhtaçlık sınırının üstünde olması sebebiyle engelli aylığının bağlanmasının uygun görülmediği belirtilmiştir.
13. Bu itibarla, her ne kadar adı geçen tüm yasal koşulları taşımasına rağmen engelli aylığının haksız olarak kesildiğini iddia etmiş ise de, Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi sorgusunda Olur İlçe Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından 17.08.2022 tarihinde engelli aylığının muhtaç olmama durumu sebebiyle reddedilmesine karar verildiğinin tespit edildiği, başvuranın yoğun başvuruları üzerine engelli aylığı talebinin 25.04.2024 tarihli Mütevelli Heyeti gündemine alındığı, yapılan görüşmeler ve
düzenlenen inceleme raporlarında aynı hanede yaşayan aile bireylerinin emekli maaşı, Ankara ili ilçesinde kat mülkiyeti ve kira geliri, Ankara ili ilçesinde tarlası, ilçesinde kat mülkiyeti ve diğer gayrimenkulleri olduğu, ayrıca 2022 sayılı Kanun ve dayanak Yönetmelikte yer alan hesaplama yöntemine göre 2024 yılına ait hanede kişi başına düşen muhtaçlık sınırı nazara alındığında başvuranın kişi başına düşen hane gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olması nedeniyle ilgili idarenin başvuranın engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
14. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/67206 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/91021 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/101496 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/10592 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/2178 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/6691 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/9151 başvuru nolu Ret
Kararı, 2022/18640 başvuru nolu Ret Kararı, 2024/1701 başvuru nolu Ret Kararı vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURAN ile PALANDÖKEN KAYMAKAMLIĞI (SOSYAL YARDIMLAŞMA VE
DAYANIŞMA VAKFI)NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi