|
ÖZET: Başvuran, 2022 sayılı Kanun çerçevesinde engelli aylığı talep etmiş, ancak bu talep Çukurova Kaymakamlığı tarafından reddedilmiştir. Başvurunun gerekçesi, başvuranın %47 engelli olması, muhtaç durumda bulunması ve hane gelirinin bulunmaması olarak belirtilmiştir. Ancak, yapılan sosyal incelemeler sonucunda, başvuranın hane gelirinin 2024 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırının üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuranın eşiyle ayrı yaşamasına rağmen eşinin emekli maaşı olması nedeniyle nafaka bağlanabileceği gerekçesiyle talep reddedilmiştir.
İdare, başvuranın engelli aylığı için gerekli şartları sağlamadığına dair açıklamalar yapmış ve bu doğrultuda karar almıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Anayasa ve ilgili yasalar çerçevesinde, muhtaçlık durumu gelir, servet ve harcamalar esas alınarak belirlenmektedir. Sonuç olarak, başvuranın engelli aylığı talebinin reddedilmesi işlemi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuş, başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5055-S.24.7992
BAŞVURU NO : 2024/1701
KARAR TARİHİ : 10.05.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
ÇUKUROVA KAYMAKAMLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, muhtaç ve %47 engelli olması sebebiyle başvurmuş olduğu engelli aylığı talebinin reddedildiğini, engelli olup herhangi bir işte çalışmaması ve tek başına yaşaması nedeniyle hane gelirinin bulunmadığını, engelli aylığı için gereken şartları sağlamış olmasına rağmen talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek tarafına engelli aylığı bağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına cevaben Çukurova Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 14.03.2024 tarih ve / / – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın 12.12.2023 tarihinde engelli aylığı başvurusu yaptığı, başvurusuna istinaden yapılan
20.12.2023 tarihli sosyal inceleme amaçlı hane ziyareti neticesinde kişi başına düşen gelirin 2023 yılı için
belirlenen muhtaçlık sınırı olan 3800,78 TL’nin üzerinde olduğu tespit edildiğinden başvurunun 22.12.2023 tarih ve nolu Mütevelli Heyeti kararıyla reddedildiği, 2.2. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına istinaden başvuranın resmi adresine
29.02.2024 tarihinde yeniden sosyal inceleme amaçlı ziyaret gerçekleştirildiği, yapılan inceleme
neticesinde hanenin 2024 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırı olan 5667,37 TL’nin üzerinde olduğu ve 2022 sayılı Yasa kapsamında engelli aylığı bağlanma şartlarından olan “Nafaka bağlanmamış veya nafaka bağlanması mümkün olmayan” maddesine istinaden eşiyle ayrı yaşasa dahi eşinin emekli maaşı olması ve
/
bakmakla yükümlü olmasından dolayı nafaka bağlanabilecek durumda olduğu gerekçesiyle 04.03.2024 tarih ve 1 nolu Mütevelli Heyeti kararı ile reddedildiği
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun; 5.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
/
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 5.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen
Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”, 5.3. “Değerlendirme” başlıklı 7 nci maddesinde; “…(c) Nafaka bağlanmış veya bağlanması mümkün olanlar …aylığa hak kazanamaz 5.4. “Aylıkların durdurulması ve kesilmesi” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Yaşlı aylığı ve engelli aylıkları, aşağıda belirtilen hallerde kesilir…
(h) Nafaka alabilecek olması ya da muhtaçlık sınırına eşit veya üzerinde kişi başına düşen gelir elde edebilecek olması ya da başka sebeplerle muhtaçlık halinin ortadan kalktığının tespit edilmesi…” 6. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin;
6.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinin sekizinci ve onuncu fıkralarında; “ Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…, Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”, 6.2. “Muhtaçlık ve bakım ilişkisinin kontrolü” başlıklı 17 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İnceleme neticesinde muhtaç olmadıkları anlaşılanlara aylık bağlanmaz ve varsa bağlanmış aylık ödemesi durdurulur…”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
/
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; başvuran, muhtaç ve %47 engelli olması sebebiyle başvurmuş olduğu engelli aylığı talebinin reddedildiğini, engelli olup herhangi bir işte çalışmaması ve tek başına yaşaması nedeniyle hane gelirinin bulunmadığını, engelli aylığı için gereken şartları sağlamış olmasına rağmen talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek tarafına engelli aylığı bağlanmasını talep etmiştir.
9. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
10. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5, 10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
11. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin 7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ise ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde hüküm altına alınmıştır.
12. Somut başvuru hakkında ilgili idareler ile iletişime geçilerek konu hakkında gerekli tüm bilgi ve belgeler temin edilmiş olup, Çukurova Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının cevabi yazısında ise özetle; adı geçenin 2022 sayılı Yasa kapsamında engelli aylığı talebi ile ilgili olarak yapılan inceleme neticesinde, hanenin 2024 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırı olan 5667,37 TL’nin üzerinde olduğu ve 2022 sayılı Yasa kapsamında engelli aylığı bağlanma şartlarından olan “Nafaka bağlanmamış veya nafaka bağlanması mümkün olmayan” maddesine istinaden eşiyle ayrı yaşasa dahi eşinin emekli maaşı olması ve
bakmakla yükümlü olmasından dolayı nafaka bağlanabilecek durumda olduğu gerekçesiyle 04.03.2024 tarih ve 1 nolu Mütevelli Heyeti kararı ile reddedildiği belirtilmiştir.
13. Bu itibarla, her ne kadar adı geçen tüm yasal koşulları taşımasına rağmen engelli aylığı talebinin usulsüz bir şekilde reddedildiğini iddia etmiş ise de 2022 sayılı Kanun ve dayanak Yönetmelikte yer alan hesaplama yöntemine göre 2024 yılına ait hanede kişi başına düşen muhtaçlık sınırının 01/01/2024-31/12/2024 tarihleri arasında asgari 5667,37 TL. olarak belirlendiği nazara alındığında, başvurucunun kişi başına düşen hane gelirinin 2024 yılı için hesaplanan muhtaçlık sınırının üzerinde olması, ayrıca eşinden ayrı yaşasa bile eşinin emekli maaşı olması ve bakmakla yükümlü olmasından dolayı kendisine nafaka bağlanabilecek durumda olması nedeniyle ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
14. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/67206 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/91021 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/101496 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/10592 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/2178 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/6691 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/9151 başvuru nolu Ret
Kararı, 2022/18640 başvuru nolu Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURAN ile ÇUKUROVA KAYMAKAMLIĞI (SOSYAL YARDIMLAŞMA VE
DAYANIŞMA VAKFI)NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi