|
ÖZET: Bu karar, % 40 üzerinde engelli olan bir bireyin, 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığının, hanede kişi başına düşen gelirin arttığı gerekçesiyle kesilmesine ilişkin bir şikâyeti üzerine verilmiştir. Başvurucu, bu durumun hukuka aykırı olduğunu iddia ederek aylığın yeniden bağlanmasını talep etmiştir. Ancak yapılan incelemelerde, başvurucunun hane içinde kişi başına düşen gelirinin 3.798,00 TL olduğu ve 2023 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırının 2.835,60 TL olduğu tespit edilmiştir.
Bu bulgular doğrultusunda, ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Kararda, Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde belirlilik ilkesine vurgu yapılmış, bireylerin haklarının korunması açısından sosyal yardımların belirli kriterlere göre düzenlendiği ifade edilmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddi kararı hukuken geçerli bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6925-S.23.11345
BAŞVURU NO : 2022/18640
KARAR TARİHİ : 06/06/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
,TCKN:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
Adres:
AMASYA SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA
BAŞVURUYA KONU İDARE :
VAKFI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığına ilişkin iş ve işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza Av. tarafından müvekkili adına yapılan şikâyet başvurusunda; adı geçen, % 40 üzerinde engelli olan müvekkili ye bağlanan engelli aylığının, ilgili sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı tarafından hanede kişi başına düşen gelirin arttığı gerekçesiyle kesildiğini, ilgili mevzuat hükümleri ve Anayasa Mahkemesi kararlarına göre bu durumun hukuka aykırı olduğunu iddia etmiş olup, bahse konu engelli aylığının müvekkiline yeniden bağlanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kanuni temsilci tarafından bahse konu talep hakkında, ilk olarak 28.06.2022 tarihinde Kamu
Denetçiliği Kurumuna başvurulduğu, başvuru hakkında gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapılabilmesi için Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğüne 25.07.2022 tarihli “Gönderme Kararı” verildiği, Kararımıza istinaden Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları
Daire Başkanlığının sayılı cevabi yazısında özetle; Bütünleşik Sosyal
Yardım Bilgi Sistemi üzerinden yapılan kontrollerden ve Amasya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakfının 29.07.2022 tarihli ve sayılı yazısından adı geçenin almakta olduğu engelli aylığının hane içinde kişi başına düşen gelirin 2022 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırının (1.833,45-TL) üzerinde olması nedeniyle kesildiği belirtilmiştir.
3. Akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile tekrar Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurması üzerine bu defa Amasya Valiliği ile iletişime geçilmiş olup, gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Kurumumuzun talebine istinaden yapılan sosyal inceleme sonrasında Amasya Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde ise özetle; 3.1. Kişinin ve ailesinin durumunun Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, 1983 doğumlu başvurucu ’un faal vergi mükellefi ve sağlık güvencesinin 60/g (isteğe bağlı GSS Primi Ödeyenler) kapsamında olduğu, bekar olan .’nin anne ve babası ile birlikte yaşadığı, oturdukları doğalgazlı evin kendilerine ait olduğu, şizofren hastası olduğundan % 45 oranında engelli raporunun bulunduğu, 3.2. Baba ’un SSK emeklisi olduğu, 14.815,57 TL emekli maaşı aldığı, faal vergi mükellefi olduğu ve üzerine kayıtlı gayrimenkul (Ana Taşınmaz: 23359.8 m2) bulunduğu, anne ’un ise ev hanımı olduğu, üzerine kayıtlı gayrimenkul (Ana Taşınmaz: 3982.33 m2) bulunduğu ve faal vergi mükellefi olduğu, 3.3. Bununla birlikte, her ne kadar müracaatçı . dilekçesinde, babası ’nin kendileri ile birlikte yaşamadığını, köyünde ikamet ettiğini beyan etmiş olsa da yapılan hane ziyaretinde baba
’nin evde kaldığının tespit edildiği, ancak babanın resmi adresini Köyüne aldırmış olduğu, bahse konu aylık talebi ile ilgili olarak yapılan incelemede adı geçen hanede kişi başına düşen aylık gelirin 3.798,00 TL. olduğunun belirlendiği, bu sebeple nin engelli aylığı talebinin mütevelli heyeti kararı ile reddedildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 4.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 5.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun; 6.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 6.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen
Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu
Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”,
7. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç
Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin; 7.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinde; “…sistem üzerinden yapılan sorgulamalar ve sosyal incelemeden elde edilen verilere göre; …Herhangi bir şekilde kişi başına düşen gelir tutarı,asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’üne eşit veya üzerinde olanlar ile aynı tutara eşit veya üzerinde gelir sağlaması mümkün olanlar,…aylığa hak kazanamaz…;Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…; Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”, 7.2. “Muhtaçlık ve bakım ilişkisinin kontrolü” başlıklı 17 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İnceleme neticesinde muhtaç olmadıkları anlaşılanlara aylık bağlanmaz ve varsa bağlanmış aylık ödemesi durdurulur…”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; % 40 üzerinde engelli olan ’a, 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığın, hanede kişi başına düşen gelirin arttığı gerekçesiyle kesildiği, ilgili mevzuat hükümleri ve Anayasa Mahkemesi kararlarına göre bu durumun hukuka aykırı olduğu iddia edilmiş olup, gereğinin yapılması talep edilmiştir.
10. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
11. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5,
10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun,
2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair
yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
12. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz
Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin
7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının;
gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ise ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde hüküm altına alınmıştır.
13. Somut başvuru ile ilgili olarak yapılan ön inceleme neticesinde; adı geçenin bahse konu talebi hakkında ilk olarak 28.06.2022 tarihinde Kurumumuza başvurduğu, başvurusu hakkında ilgili kurumlara
“Gönderme Kararı” verildiği, Kararımıza istinaden Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün cevabi yazısında özetle; Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi üzerinden yapılan kontrollerden ve Amasya
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 29.07.2022 tarihli ve sayılı yazısından adı geçenin almakta olduğu engelli aylığının hane içinde kişi başına düşen gelirin 2022 yılı için belirlenen muhtaçlık sınırının (1.833,45-TL) üzerinde olması nedeniyle kesildiğinin belirtildiği, akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile tekrar Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurması üzerine bu defa Amasya Valiliği ile iletişime geçilmiş olup, gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir.
14. Kurumumuzun talebine istinaden yapılan sosyal inceleme sonrasında Amasya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde ise özetle; ve ailesinin durumunun Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, 1983 doğumlu başvurucu ’un faal vergi mükellefi ve sağlık güvencesinin 60/g (isteğe bağlı GSS Primi Ödeyenler) kapsamında olduğu, bekar olan .’nin anne ve babası ile birlikte yaşadığı, oturdukları doğalgazlı evin kendilerine ait olduğu, şizofren hastası olduğundan % 45 oranında engelli raporunun bulunduğu, baba ’un SSK emeklisi olduğu, 14.815,57 TL emekli maaşı aldığı, faal vergi mükellefi olduğu ve üzerine kayıtlı gayrimenkul (Ana Taşınmaz: 23359.8 m2)
bulunduğu, anne ’un ise ev hanımı olduğu, üzerine kayıtlı gayrimenkul (Ana Taşınmaz:
3982.33 m2) bulunduğu ve faal vergi mükellefi olduğu, her ne kadar müracaatçı dilekçesinde,
babası .’nin kendileri ile birlikte yaşamadığını, köyünde ikamet ettiğini beyan etmiş olsa da yapılan hane ziyaretinde baba ’nin evde kaldığının tespit edildiği, ancak babanın resmi adresini Köyüne aldırmış olduğu, bahse konu aylık talebi ile ilgili olarak yapılan incelemede, adı geçen hanede kişi başına düşen aylık gelirin 3.798,00 TL. olduğunun belirlendiği, bu sebeple müracaatçı .’nin engelli aylığı talebinin mütevelli heyeti kararı ile reddedildiği belirtilmiştir.
15. Bu itibarla, her ne kadar başvurucu, müvekkili ’a bağlanan engelli aylığının hanede kişi başına düşen gelirin arttığı gerekçesiyle kesildiğini, bu durumun hukuka aykırı olduğunu iddia etmiş ise de, hem ilgili mevzuat hükümleri hem de Kurumumuz talebine istinaden yapılan inceleme sonrasında düzenlenen SİR ile Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sisteminde yer alan ve ailesine ait “Hane Özeti” bilgileri birlikte değerlendirildiğinde; engelli aylığı talebinde bulunan .’nin kişi başına düşen hane gelirinin 3.798,00 TL. olduğu, 2023 yılı için hesaplanan muhtaçlık sınırının ise
2.835,60 TL olarak belirlendiği anlaşıldığından ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
16. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/67206 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/91021 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/101496 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/10592 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/2178 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/6691 başvuru nolu Ret Kararı, 2022/9151 başvuru nolu Ret
Kararı,vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, yetkili ve görevli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile AMASYA VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi