|
ÖZET: Başvuruda, engelli aylığının Çorlu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından usulsüz bir şekilde kesildiği iddia edilmiştir. Başvuru sahibi, 2022 sayılı Kanun çerçevesinde kendisine yeniden engelli aylığı bağlanmasını talep etmiştir. Başvurunun ardından yapılan incelemelerde, ilgili vakfın hane gelir durumu ve harcamaları dikkate alarak aylığın sonlandırıldığı belirlenmiştir. Hane ziyaretleri ve sosyal incelemeler sonucunda, başvuranın kardeşinin evde bulunması ve hane gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olduğu tespit edilmiştir.
İdarenin yaptığı açıklamalara göre, başvuranın ailesinin gelir durumu, 2022 sayılı Kanun’un gerekliliklerine uygun olarak değerlendirilmiş ve başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. Ayrıca, Türkiye İş Kurumu tarafından başvuranın iş talebinin incelendiği ve kendisine iş ve meslek danışmanlığı hizmeti sunulması için gerekli adımların atıldığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine ilişkin kararın hukuka uygun olduğunu belirterek, başvuranın iddialarının geçersiz olduğunu vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi, ilgili mevzuat ve yapılan incelemeler ışığında uygun bulunmuş, başvuranın engelli aylığı talebi kabul edilmemiştir. Bu karar, başvuranın itiraz hakkı saklı kalmak kaydıyla, resmi olarak tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4041-S.24.6401
BAŞVURU NO : 2023/18093
KARAR TARİHİ : 19.04.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇORLU SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan engelli aylığına ilişkin iş ve işlemler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, engelli aylığının ilgili Vakıf tarafından usulsüz bir şekilde kesildiğini iddia etmiş olup, bahse konu aylığının yeniden bağlanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurucu tarafından ilk olarak 29.10.2023 tarihinde “engelli aylığının yeniden bağlanması veya engel durumuna uygun bir iş bulunması” talebi ile Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulduğu, adı geçenin talebi ile ilgili olarak gerekli inceleme ve değerlendirmenin yapılabilmesi için başvruru hakkında Çorlu
Kaymakamlığı ile Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğüne 01.11.2023 tarihli “Gönderme Kararı” verildiği, 3. Kararımıza istinaden Çorlu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 24.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminde yapılan inceleme neticesinde, engelli
’nın 2022 sayılı Kanun kapsamında 18.06.2015 – 18.08.2018 tarihleri arasında 18 yaşından küçük olması sebebiyle Engelli Yakını Aylığı Yardımı kapsamında, 19.07.2022-20.06.2022 tarihleri arasında ise engellinin 18 yaşını geçmesi sebebiyle Engelli Aylığı Yardımı kapsamında velisi olan anne adına ödeme gerçekleştirildiği,
3.2. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından 2014 yılında yayınlanan 2022 Yaşlı ve Engelli
Aylıkları Kılavuzunun 20.Uyarı Bölümü 4. maddesi “01.01.2016 tarihinden sonraki periyodik incelemeler ise yılda bir kez yapılacaktır ” uyarınca; 20.06.2023 tarihli mütevelli heyet toplantısında hane yardımlarının güncellenmesi amacıyla bahse konu dosyanın toplantı gündemine alındığı, heyet onayına sunulan dosyada hanede 4 kişinin ikamet ettiği (Anne-Baba ve 2 kardeş), 26 yaşındaki kardeş adına
20.04.2022 tarihinde 2016 model marka kasko değeri (2022 için) 185.066,00-TL’lik araç
alındığının tespit edildiği, 2022 sayılı Kanunun 2. maddesinin b fıkrasında yer alan hüküm doğrultusunda adı geçen engelinin Engelli Aylığı Yardımının oy birliği ile sonlandırıldığı, 3.3. Buna istinaden, başvurucunun kardeş nin anne babasıyla kavgalı olduğu için evden ayrıldığını beyan etmesi ve yardım müracaatını yenilemesi üzerine Vakıf sosyal inceleme görevlileri tarafından
06.11.2023 tarihinde yeniden hane ziyaretinin gerçekleştirildiği, inceleme sırasında kardeşi ‘nin de
evde hazır bulunduğunun görüldüğü, odası ve şahsi eşyalarının da hanede olduğunun tespit edildiği, yapılan incelemeye müteakip tekrar toplantı gündemine alınan yardım müracaatının mütevelli heyet kararı ile reddedildiği, Belirtilmiştir.
4. Ayrıca Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığının 28.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında ise; isimli vatandaşın iş talebi konusundaki başvurusunun incelendiği, kişinin ikamet ettiği Tekirdağ Çalışma ve İş
Kurumu İl Müdürlüğüne adı geçen kişi ile irtibata geçilerek imkanlar dahilinde Kurum iş ve meslek danışmanlığı ile işe yönlendirme hizmetlerinden faydalandırılması için talimat verildiği bildirilmiştir.
5. Akabinde, adı geçenin engelli aylığının bağlanması talebi ile yeniden Kurumumuza başvurması üzerine
Çorlu Kaymakamlığı ile tekrar iletişime geçilmiş olup, gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Kurumumuzun talebine istinaden anılan Vakfın 331 sayılı cevabi yazı ve eklerinde de özetle; Kamu Denetçiliği Kurumunun yazısı üzerine ilçe Kaymakamının, bahse konu hanede tekrar inceleme yapılarak yardım dosyasının tüm geçmişiyle raporlandırılması talmatına istinaden; 5.1. Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminde yapılan incelemede; (18 yaş altı olması sebebiyle) için anne nin ilk kez 18.06.2015 tarihinde Engelli Yakını Aylığına başvuru yaptığı, Mah. Sk. Apt No: adresinde kirada oturdukları, baba
.’nin cezaevinde olduğu, kardeş ‘nın lise öğrencisi olduğu, annenin oğlu ‘nin engelli raporuna istinaden evde bakım aylığı aldığı, hanede başka bir gelir bulunmadığı, hane kişi başı gelir hesaplamasının 2016 yılı muhtaçlık sınırının (286,32 TL) altında kaldığı tespit edildiğinden mütevelli heyet gündemine alınan müracaatın heyet kararı ile kabul edildiği, 18 yaşını doldurana kadar her yıl güncelleme kapsamında yapılan hane ziyaretleri sonucunda hanede gelir düzeyinin muhtaçlık limitinin altında olması nedeniyle mütevelli heyeti tarafından yardımın kabul durumuna devam kararı verildiği, 5.2. 26.06.2018 tarihinde .’nin 18 yaşını doldurmasına müteakip, kendisi için Engelli Aylığı Yardımı başvurusunda bulunduğu, yapılan incelemede; kişinin % 68 oranında engelli raporu olduğu, halen aynı adreste kirada oturduğu, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünden evde bakım aylığı yardımı almaya devam ettiği, kardeşi .’nin üniversite öğrencisi olduğu, babası .’nin bel fıtığı sebebiyle çalışamıyor olduğunu beyan ettiği, inceleme sonucunda hane gelir durumunun 2018 yılı muhtaçlık sınırının altında (483,67-TL) kaldığı anlaşıldığından mütevelli heyet kararı ile kişinin tekrar yardım başvurusunun onaylandığı,
5.3. 20.06.2022 tarihinde yardım dosyasının güncellenmesi amacıyla yapılan hane ziyaretinde, kişinin tam bağımlı olan engelli raporunun bağımsız (başkası olmaksızın hayatını sürdürmesine engel olmayan)
olarak yenilendiği, buna istinaden evde bakım aylığı yardımının sonlandırıldığının tespit edildiği, kardeş
‘nin üniversite öğrencisi olduğu, babası ’nin çalışmadığı, ancak yapılan incelemede üniversite öğrencisi kardeş ‘nin 22.04.2022 tarihinde 185.066,00TL değerinde 2016 Model )
araç aldığının tespit edildiği, 5.4. Hanede gelir beyanı olmamasına rağmen 2022 yılında alınan araç nedeniyle kardeş ‘nin üniversite öğrencisi olarak okuduğu dönemden itibaren sosyal sigortalar kapsamında fiili çalışma günlerinin incelendiği, 22.06.2015 tarihinde 3308 sayılı Kanun kapsamında Mesleki İşletmelerde Eğitim
Gören Öğrenci kapsamından çıkış tarihinden itibaren yıl içerisinde farklı işyerlerine giriş çıkış kaydının bulunduğu, 2015 – 2022 yılları arasında (6 yıl 11 ayda) toplam 562 gün fiili çalışma kaydının (asgari ücretli olarak) tespit edildiği, hanede baba ve annenin çalışmadığı, kardeşin ise öğrencilik dönemi de dahil olmak üzere düzenli fiili çalışan olmamasına rağmen 2022 yılında asgari ücretin (4.253,40-TL) 43 katına tekabül eden araç alımının olması nedeniyle hanenin gelir beyanı ve yaşam düzeyinde tutarsızlık olduğu kanaatiyle Engelli Aylığı Yardımının mütevelli heyet kararı ile sonlandırıldığı, 5.5. Bunun üzerine, 03.11.2023 tarihinde tarafından yapılan başvuruda, aynı ikamet adresinde kirada sadece anne ve babası ile yaşadığını, daha önce birlikte yaşadıkları kardeşi ile anne ve babasının kavgalı olduğunu, bu sebeple kardeşinin evden ayrıldığını, kardeşi üzerine kayıtlı aracın amcası tarafından alındığını, engelli olması nedeniyle kendisinin çalışamadığını, babasının ise inşaat işlerinde günlük yevmiyeli olarak çalışarak ayda ortalama 6.000,00-TL kazanç sağladığını beyan ederek tekrar
Engelli Aylığı Yardımına müracaat etmesi nedeniyle yapılan yeni hane incelemesinde, kardeş ‘nin resmi ikametgah adresinin değiştiği ancak yapılan hane ziyaretinde odası ve eşyalarının kullanılır halde hanede olduğu tespit edildiğinden başvurusunun heyet tarafından tekrar ret edildiği, 5.6. Akabinde, 14.12.2023 tarihinde aynı adrese tekrar inceleme amaçlı hane ziyareti yapıldığı, yapılan görüşmede başvurucu aynı ikamet adresinde sadece anne ve babası ile yaşadığını, engelli olması nedeniyle kendisinin çalışamadığını, babasının ise inşaat işlerinde günlük yevmiyeli olarak çalışarak ayda ortalama 7.000,00-TL kazanç sağladığını, ancak hane giderlerinin 21.250,00-TL olduğunu beyan ettiği, hane incelemesi esnasında salonun içerisinde eşyalar olduğu söylenerek incelemeye müsaade edilmediği, evde kardeş ‘ye ait yatak odası ve kullanılır durumda ev eşyaları ile şahsi eşyalarının görüldüğü, yapılan çevre araştırmasında da hanede 4 kişi yaşadığının teyit edildiği, 5.7. Kardeş nin kayıtlı resmi ikamet adresinde yapılan çevre araştırmasında ise bahse konu adreste ve ailesi ile isimli kişilerin yaşadığı bilgisine ulaşıldığı, kardeş ‘nin komşular tarafından tanınmadığının tespit edildiği, söz konusu hanede yapılan ziyarette ise ve ailesi ile görüşüldüğü, kardeş .’nin işte olduğu bu sebeple evde olmadığı söylenmiş ise de hanede kardeş ‘ye ait herhangi bir eşyaya rastlanmadığı, 5.8. 29.11.2023 tarihli Kamu Denetçiliği Kurumu yazısına istinaden en son 14.12.2023 tarihinde başvurucu ‘nin resmi ikametgah adresine yapılan hane ziyareti neticesinde; kişinin beyanı ve vakıf sosyal inceleme görevlileri tarafından hazırlanan inceleme raporu birlikte değerlendirildiğinde, hanede beyan edilen gelir ile hane yaşam düzeyinin uyuşmadığı, hanenin beyan ettiği giderlerin 21.250,00-TL olduğu değerlendirmeye alındığında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Yardımları
Daire Başkanlığı tarafından yayınlanan 2022 Yaşlı Ve Engelli Aylıkları Kılavuzunun “Muhtaçlık” başlıklı bölümünde hane muhtaçlığının hesaplanmasının detaylandırıldığı şekliyle “Hanenin tespit/beyan
edilen harcamalarının, tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir” talimatı da esas alındığında, 2022 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine istinaden gerçeğe uygun olmayan beyanda bulunulduğu kanaatiyle hanenin muhtaç olmadığı ve/veya gerçek muhtaçlık düzeyinin hesaplanamadığı görüşüne varılarak başvurucunun engelli aylığı talebinin Mütevelli Heyeti
Kararı ile uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 6.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 6.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 6.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 6.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 7.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun; 8.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli
devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 8.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen
Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu
Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”, 9. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç
Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin; 9.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinde; “…sistem üzerinden yapılan sorgulamalar ve sosyal incelemeden elde edilen verilere göre; …Herhangi bir şekilde kişi başına düşen gelir tutarı, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’üne eşit veya üzerinde olanlar ile aynı tutara eşit veya üzerinde gelir sağlaması mümkün olanlar,…aylığa hak kazanamaz…;Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…; a) Hanenin gelir durumu;… 3) Aynı hanede ikamet etmemesine rağmen nafaka yükümlüleri tarafından sağlanan destek tutarı, …ç) Hanenin harcama durumu; emsal kira bedeli hariç gıda, giyim, ısınma, eğitim, sağlık, ulaşım, eğlence ve benzerlerine yapılan yıllık ödemelerin aylık ortalaması dâhil edilerek yapılan hesaplama ile belirlenir. d) Harcamalar, hanenin gelir seviyesinin bir göstergesi olarak dikkate alınır. … e) Hanenin tespit/beyan edilen harcamalarının bu fıkranın (a)
bendine göre tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir. Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”, 9.2. “Muhtaçlık ve bakım ilişkisinin kontrolü” başlıklı 17 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İnceleme neticesinde muhtaç olmadıkları anlaşılanlara aylık bağlanmaz ve varsa bağlanmış aylık ödemesi durdurulur…”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, engelli aylığının ilgili Vakıf tarafından usulsüz bir şekilde kesildiğini iddia etmiş olup, bahse konu aylığının yeniden bağlanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
12. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir.
Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
13. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5,
10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun,
2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair
yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
14. Diğer taraftan, 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına
Aylık Bağlanması Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve
Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında
Yönetmeliğin 7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde açıklanmıştır.
15. Bu kapsamda, somut başvuru ile ilgili olarak yapılan incelemede; adı geçen tarafından ilk olarak
29.10.2023 tarihinde “engelli aylığının yeniden bağlanması veya engel durumuna uygun bir iş bulunması”
talebi ile Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulduğu, başvruru hakkında Çorlu Kaymakamlığı ile Türkiye
İş Kurumu Genel Müdürlüğüne “Gönderme Kararı” verildiği, 16. Kararımıza istinaden Çorlu Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının cevabi yazısında özetle; Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminde gerekli incelemenin yapıldığı, Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı tarafından 2014 yılında yayınlanan 2022 Yaşlı ve Engelli Aylıkları Kılavuzunun 4. maddesi
“01.01.2016 tarihinden sonraki periyodik incelemeler ise yılda bir kez yapılacaktır” uyarınca; 20.06.2023 tarihli mütevelli heyet toplantısında hane yardımlarının güncellenmesi amacıyla bahse konu dosyanın toplantı gündemine alındığı, heyet onayına sunulan dosyada, hanede 4 kişinin ikamet ettiği (Anne-Baba ve 2 kardeş), 26 yaşındaki kardeş adına 20.04.2022 tarihinde 2016 model Citroen marka kasko değeri (2022 için) 185.066,00-TL’lik araç alındığının tespit edildiği, 2022 sayılı Kanunun ilgili hükmü doğrultusunda ’nın Engelli Aylığı Yardımının oy birliği ile sonlandırıldığı, bunun üzerine başvurucu ’nin, kardeşi .’nin anne babasıyla kavgalı olduğu için evden ayrıldığını beyan etmesi ve yardım müracaatını yenilemesi üzerine Vakıf sosyal inceleme görevlileri tarafından 06.11.2023 tarihinde yeniden hane ziyaretinin gerçekleştirildiği, inceleme sırasında kardeşi .’nin evde hazır bulunduğunun görüldüğü, odası ve şahsi eşyalarının da hanede olduğunun tespit edildiği, yapılan incelemeye müteakip tekrar toplantı gündemine alınan yardım müracaatının mütevelli heyet kararı ile tekrar reddedildiği belirtilmiştir.
17. Diğer taraftan, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığının cevabi yazısında; isimli vatandaşın iş talebi konusundaki başvurusunun incelendiği, kişinin ikamet ettiği Tekirdağ Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne adı geçen kişi ile irtibata geçilerek imkanlar dahilinde Kurum iş ve meslek danışmanlığı ile işe yönlendirme hizmetlerinden faydalandırılması için talimat verildiği bildirilmiştir.
18. Akabinde, adı geçenin engelli aylığının bağlanması talebi ile yeniden Kurumumuza başvurması üzerine Çorlu Kaymakamlığı ile tekrar iletişime geçilmiş olup, Kurumumuzun talebine istinaden Çorlu
SYD Vakfının cevabi yazı ve eklerinde ise özetle; 18.1. Kamu Denetçiliği Kurumunun yazısı üzerine ilçe Kaymakamının, bahse konu hanede tekrar inceleme yapılarak yardım dosyasının tüm geçmişiyle raporlandırılması talimatını verdiği, bu kapsamda
Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminde yapılan incelemede; (18 yaş altı olması sebebiyle) için anne ’nin ilk kez 18.06.2015 tarihinde Engelli Yakını Aylığına başvuru yaptığı, baba
’nin cezaevinde olduğu, kardeş ‘nın ise lise öğrencisi olduğu, annenin oğlu ‘nin engelli raporuna istinaden Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünden evde bakım aylığı aldığı, hanede başka bir gelir bulunmadığı, hane kişi başı gelir hesaplamasının 2016 yılı muhtaçlık sınırının (286,32 TL)
altında kaldığı tespit edildiğinden müracaatın heyet kararı ile kabul edildiği, engelli . 18 yaşını doldurana kadar her yıl güncelleme kapsamında yapılan hane ziyaretleri sonucunda hanede gelir düzeyinin muhtaçlık limitinin altında olması nedeniyle mütevelli heyeti tarafından yardımın kabul durumuna devam kararı verildiği, 18.2. 26.06.2018 tarihinde .’nin 18 yaşını doldurmasına müteakip, kendisi için Engelli Aylığı Yardımı başvurusunda bulunduğu, yapılan incelemede; kişinin % 68 oranında engelli raporu olduğu, Aile ve
Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünden evde bakım aylığı yardımı almaya devam ettiği, kardeşi ‘nin üniversite öğrencisi olduğu, babası .’nin çalışmadığı, inceleme sonucunda hane gelir durumunun 2018 yılı muhtaçlık sınırının altında (483,67-TL) kaldığı anlaşıldığından mütevelli heyet kararı ile yardım başvurusunun onaylandığı,
18.3. 20.06.2022 tarihinde yardım dosyasının güncellenmesi amacıyla yapılan hane ziyaretinde, kişinin tam bağımlı olan engelli raporunun bağımsız (başkası olmaksızın hayatını sürdürmesine engel olmayan) olarak yenilendiği, buna istinaden evde bakım aylığı yardımının sonlandırıldığının tespit edildiği, kardeş .’nin üniversite öğrencisi olduğu, babası .’nin çalışmadığı, ancak yapılan incelemede üniversite öğrencisi kardeş ‘nin 22.04.2022 tarihinde 185.066,00TL değerinde 2016
Model ( ) araç aldığının tespit edildiği, hanede gelir beyanı olmamasına rağmen 2022 yılında alınan araç nedeniyle kardeş ‘nin üniversite öğrencisi olarak okuduğu dönemden itibaren sosyal sigortalar kapsamında fiili çalışma günlerinin incelendiği, 2015 – 2022 yılları arasında (6 yıl 11 ayda) toplam 562 gün fiili çalışma kaydının (asgari ücretli olarak) tespit edildiği, hanede baba ve annenin çalışmadığı, kardeşin ise öğrencilik dönemi de dahil olmak üzere düzenli fiili çalışan olmamasına rağmen 2022 yılında asgari ücretin (4.253,40-TL) 43 katına tekabül eden araç alımının olması nedeniyle hanenin gelir beyanı ve yaşam düzeyinde tutarsızlık olduğu kanaatiyle Engelli Aylığı Yardımının mütevelli heyet kararı ile sonlandırıldığı, 18.4. Bunun üzerine, 03.11.2023 tarihinde tarafından yapılan başvuruda, aynı ikamet adresinde kirada sadece anne ve babası ile yaşadığını, daha önce birlikte yaşadıkları kardeşi ile anne ve babasının kavgalı olduğunu, bu sebeple kardeşinin evden ayrıldığını, kardeşi üzerine kayıtlı aracın amcası tarafından alındığını, engelli olması nedeniyle kendisinin çalışamadığını, babasının ise inşaat işlerinde günlük yevmiyeli olarak çalıştığını beyan ederek tekrar Engelli Aylığı Yardımına müracaat etmesi nedeniyle yapılan yeni hane incelemesinde, kardeş ‘nin resmi ikametgah adresinin değiştiği ancak yapılan hane ziyaretinde odası ve eşyalarının kullanılır halde hanede olduğu tespit edildiğinden başvurusunun heyet tarafından tekrar ret edildiği, 18.5. Kamu Denetçiliği Kurumu yazısına istinaden 14.12.2023 tarihinde aynı adrese tekrar inceleme amaçlı hane ziyareti yapıldığı, yapılan görüşmede başvurucu aynı ikamet adresinde sadece anne ve babası ile yaşadığını, engelli olması nedeniyle kendisinin çalışamadığını, babasının ise inşaat işlerinde günlük yevmiyeli olarak çalışarak ayda ortalama 7.000,00-TL kazanç sağladığını, ancak hane giderlerinin 21.250,00-TL olduğunu beyan ettiği, hane incelemesi esnasında salonun içerisinde eşyalar olduğu söylenerek incelemeye müsaade edilmediği, evde kardeş ‘ye ait yatak odası ve kullanılır durumda ev eşyaları ile şahsi eşyalarının görüldüğü, yapılan çevre araştırmasında da hanede 4 kişi yaşadığının teyit edildiği, akabinde kardeş nin kayıtlı resmi ikamet adresinde yapılan incelemede ise bahse konu adreste ve ailesi ile isimli kişilerin yaşadığı, kardeş nin komşular tarafından tanınmadığı, yapılan ziyarette ve ailesi ile görüşüldüğü, aile tarafından kardeş ‘nin işte olduğu bu sebeple evde olmadığı söylenmiş ise de hanede kardeş ‘ye ait herhangi bir eşyaya rastlanmadığı, kişinin beyanı ve hazırlanan inceleme raporu birlikte değerlendirildiğinde, hanede beyan edilen gelir ile hane yaşam düzeyinin uyuşmadığı, hanenin beyan ettiği giderlerin 21.250,00-TL olduğu değerlendirmeye alındığında ve 2022 Yaşlı ve Engelli Aylıkları Kılavuzunda yer alan “Hanenin tespit/beyan edilen harcamalarının, tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir” talimatı da esas alındığında, 2022 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine istinaden gerçeğe uygun olmayan beyanda bulunulduğu kanaatiyle hanenin muhtaç olmadığı ve/veya gerçek muhtaçlık düzeyinin hesaplanamadığı görüşüne varılarak başvurucunun engelli aylığı talebinin
Mütevelli Heyeti Kararı ile uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
19. Bu itibarla, her ne kadar adı geçen, engelli aylığının ilgili Vakıf tarafından usulsüz bir şekilde kesildiğini iddia etmiş ise de; ilgili mevzuat hükümlerinde 2022 sayılı Kanun kapsamında bağlanan
engelli aylığı müracaatlarının değerlendirilmesinde hanede yaşayan tüm bireylerin gelir, servet ve harcamalarının dikkate alındığı, anılan Vakıf personeli tarafından yapılan hane ziyareti ve çevre araştırmalarında da hem kardeş .’nin başvurucu ve ailesi ile birlikte aynı hanede yaşadığının, hem de beyan edilen gelir ile hane yaşam düzeyinin uyuşmadığının tespit edildiği anlaşıldığından ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
20. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 2020/99745 nolu Ret Kararı, 2021/12805 nolu Ret
Kararı, 2022/18878 nolu Ret Kararı, 2022/18640 nolu Ret Kararı, 2022/9151 nolu Ret Kararı, 2023/220 nolu Ret Kararı, 2023/6847 nolu Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, yetkili ve görevli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile ÇORLU KAYMAKAMLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi