|
ÖZET: Başvuru, 72 yaşındaki bir kişinin, engelli kardeşine bakım yapamadığı ve bu nedenle evde bakım yardımı talebinin reddedilmesi üzerine Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletilmiştir. Başvuran, kardeşinin bakımını üstlenen küçük kardeşinin maddi zorluklar yaşadığını belirterek, ilgili İl Müdürlüğü’ne yaptığı başvurunun, gerçeği yansıtmayan tutanaklar nedeniyle olumsuz sonuçlandığını iddia etmiştir. Başvuru, 11 Mart 2022 tarihinde yapılmış ve 12 Eylül 2022 tarihinde ret kararı ile sonuçlanmıştır.
İlgili idare, başvuru sürecinde yapılan sosyal incelemelerde, hane halkı gelirinin kişi başına düşen limitin üzerinde olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın kardeşi ve ailesinin gelir durumları, yapılan incelemelerde detaylı bir şekilde değerlendirilmiş ve hane gelirinin yetersizliği nedeniyle evde bakım yardımı talebinin uygun görülmediği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka uygun olduğunu belirterek, idarenin işlemlerinde herhangi bir usulsüzlük olmadığını ve başvurunun reddedilmesinin gerekçelerini açıklamıştır. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/11639-S.22.17820
BAŞVURU NO : 2022/3939
KARAR TARİHİ : 12/09/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜ
2828 sayılı Kanun kapsamında “Engelli Evde Bakım Yardımı” talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, 72 yaşında olduğundan vasisi olduğu kardeşi engelli ’e bakamadığını, engellinin bakımını yıllardır küçük kardeşi ’in üstlendiğini, engelliye çok iyi baktığını, ’in ikametgahında eşi ve engelli kardeşi ile birlikte yaşadığını, sadece emekli aylığının olduğunu, kardeşinin iki oğlunun ise farklı adreslerde ikamet ettiğini, bu sebeple evde bakım parası alabilmek için ilgili İl Müdürlüğüne başvurduğunu, ancak başvurularının incelemeye giden personel tarafından tutulan ve gerçeği yansıtmayan tutanaklar nedeniyle reddedildiğini iddia etmiş olup, maddi olarak zor durumda olan kardeşi e evde bakım aylığı bağlanabilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurucu tarafından bahse konu talep hakkında, ilk olarak 12.01.2022 tarihinde Kamu Denetçiliği
Kurumuna başvurulduğu, yapılan inceleme sonrasında başvuru hakkında ilgili kurumlara 20.01.2022 tarihli ve 2022/1408- S.22.2165 sayılı “Gönderme Kararı” verilmiştir.
3. Kararımıza istinaden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 3.1. Ankara Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünün – – sayılı yazısı ile konunun Etimesgut Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğüne iletildiği, anılan Müdürlüğün cevabi yazısında 25/07/2014 tarihli ve 113580 sayılı Genelge’de hane tanımının “şehir dışında öğrenim gören çocuklar dahil olmak üzere, aralarında akrabalık bağı bulunan, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre aynı
konuta kaydedilmiş kişi veya kişilerden sosyal inceleme raporu ilebirlikte yaşadığı tespit olunanlar.” ibaresi çerçevesinde yapıldığı, bu kapsamda; kişinin hane halkı içinde değerlendirilebilmesi için engellinin akrabası olması, ikametgahının engelli ile aynıkonutta olması ve fiili olarak aynı konutta yaşadıklarının sosyal inceleme raporu ile tespit edilmiş olmasıya da ikemetgahın aynı konutta olmamasına rağmen fiilen aynı konutta yaşadıklarının sosyalinceleme raporu ile tespitinin gerektiği, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde engelli ile aynıadreste gözükmesine reğmen fiilen aynı hanede yaşamadıkları tespit edilenlerin hane gelir hesaplamasınadahil edilmediği, 3.2.Yapılan değerlendirmede; ’in engelli için yapmış olduğu evde bakım başvurusunda hanede üç kişinin yaşadığını beyan ettiği, Evde Bakım Hizmetleri ve DeğerlendirmeHeyeti tarafından 26.10.2021, 04.11.2021 ve 12.11.2021 tarihlerinde yapılan sosyal incelemede ise, tutanak ve beyanlarla kayıt altına alındığı gibi hanede beyan edidiği gibi üç kişi (engelli ,engellinin kardeşi ve engellinin yengesi) değil, dört kişinin yaşadığının tespit edildiği, hanede engelli , engellinin kardeşi , engellinin yengesi ve engellinin yeğeni ’in yaşadığının anlaşıldığı, hane geliri hesaplamasında ise hane halkı gelirlerinin toplamınındörde bölünmesi sonucu kişi başına düşen limiti (2021 yılı için 1705,06) geçmesi sebebiyle evde bakım hizmeti başvurusunun reddedildiği belirtilmiştir.
4. Akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile tekrar Kurumumuza başvurması üzerine bu defa Ankara
Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ile iletişime geçilmiş olup, Etimesgut Sosyal Hizmet Merkezi
Müdürlüğü tarafından oluşturulacak bir komisyon marifetiyle engelli ’in ikametgahında yeni bir inceleme yapılması ve sonuç hakkında Kurumumuza bilgi verilmesi talep edilmiştir.
5. Kurumumuz talebine istinaden anılan İl Müdürlüğünün 12.08.2022 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde ise özetle; 5.1. Engelli ’in engelli evde bakım dosyasının incelendiği, yapılan incelemede, adı geçen engellinin kardeşinin eşi ’in Sincan SHM Müdürlüğüne vermiş olduğu 30.07.2015 tarihli dilekçesi ile evde bakım yardımından faydalanmak için talepte bulunduğu, talebine istinaden Engelli
Evde Bakım Heyetince hazırlanan 06.08.2015 tarihli Bakım Raporundahanede engelli , kardeşi , kardeşinin eşi , kardeşinin oğlu ve annesi olmak üzere toplam beş kişinin yaşadığı, ve ’in sigortalı olarak çalıştığı, haneye bundan başka herhangi bir gelir girmediği ve hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden az olduğu tespit edildiğinden 14.08.2015 tarihli Olur ile engelli adına kardeşinin eşi ’e evde bakım yardımının bağlandığı, 5.2. 17/10/2016 ve 21.11.2017 tarihlerinde yapılan incelemeler sonrasında düzenlenen Denetim
Raporlarında,engellinin hanesinde 6 kişinin yaşadığı, ’in emekli maaşının olduğu, in sigortalı olarak çalışmaya devam ettiği, haneye başka herhangi bir gelir girmediği tespit edildiğinden bahse konu yardımın devamının uygun görüldüğü, 5.3. 2019 yılında yapılan denetimde ise engellinin kardeşi ’in oğlu ’in M.T.A.
Genel Müdürlüğünde kamu işçisi olarak çalışmaya başladığı ve maaşında artış olduğunun tespit edildiği, engellinin annesi in vefatı ile hane kişi sayısının da değiştiği, bu sebeple 22.07.2019 tarihli ve 1798122 sayılı yazı ile denetim işlemleri tamamlanıncaya kadar bakıcı ’in hesabına bloke konulduğu, 5.4. 22.07.2019 tarihinde yapılan inceleme sonrasında düzenlenen Denetim Raporunda, hanede engelli
, kardeşi , kardeşinin eşi , kardeşinin çocukları ve
olmak üzere toplam beşkişinin yaşadığı, ’in emekli maaşının olduğu, ve
’in sigortalı olarak çalıştıkları, yapılan inceleme sonucunda kayıtlarda ’in ikamet adresinin engelli ile farklı bir hanede görünmesine rağmen aynı hanede yaşadığının tespit edildiği, bu sebeple ’in haneye eklendiği ve hanede kişi başma düşen gelirin biraylık asgari ücretin 2/3 ünden fazla olduğu tespit edildiğinden İl Müdürlüğünün 30.01.2019 tarihli Olur’u ile ’in aile ile birlikte yaşadığınıntespit tarihi olan 17.09.2019 tarihinden itibaren bahse konu yardımın sonlandırıldığı, 5.5. Engellinin kardeşi ’in, müracaatlarına istinaden engellinin ikametgahında farklı komisyonlar tarafından yeniden inceleme yapıldığı, 12.11.2021 tarihinde yapılan çevre araştırmasında
’in hanede , engelli kardeşi , eşi ve oğlu olmak üzere toplam dört kişinin yaşadığı bilgisinin edinildiği, aynı tarihli Bakım Raporunda da, söz konusu hanede dört kişinin yaşadığı, engelli ’inilçe SYD Vakfından engelli aylığı aldığı, ’in emekli maaşının olduğu, ’in sigortalı olarak çalıştığı, haneden toplam gelirin 7.240,08 TL, kişi başına düşen gelirin ise 1.810,02 TL olduğu, bu haliyle hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden fazla olduğu tespit edildiğinden yardım talebinin uygun görülmediği, 5.6. Son olarak Kamu Denetçiliği Kurumunun talebine istinaden03.08.2022 tarihinde Etimesgut SHM
Müdürlüğünde görevli ve kişinin dosyası ile ilgili daha önce herhangi bir işlem yapmamış farklı üç meslek elemanından oluşan Evde Bakım Heyeti tarafından ailenin beyan edilen ikamet adresinde inceleme yapıldığı, yapılan inceleme sonrasında düzenlenen 12.08.2022 tarihli Durum Değerlendirme
Raporunda; yapılan görüşmede ’in hanesinde engelli kardeşi ve eşi ile birlikte yaşadığını, oğlu
’in diğer oğlu ile birlikte farklı bir adreste ikamet ettiğini, ’in zaman zaman engellinin bakımında yardımcı olmak için yanlarına geldiğini ifade ettiği, inceleme sırasında evin bir odasında ’in uyumakta olduğunun görülmesi üzerine engellinin yengesi
’in oğlunun hasta olduğunu bu nedenle işten çıkıp yanlarına geldiğini belirttiği, ancak çevre araştırması kapsamında yapılan görüşmelerde ise hanede dört kişi yaşadığının beyan edildiği ve yazılı olarak teyit edildiği, her ne kadar kayıtlarda ’in ikameti farklı bir adreste gözükse de fiilen engelli ile birlikte aynı adreste yaşadığı kanaatinin oluştuğu,bu haliyle hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden fazla olduğu tespit edildiğindenadı geçen müracaatçının başvurusunun ilgili mevzuat hükümleri gereğince uygun olmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 6.1.“Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde;“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 6.2.“Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde;“Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
6.3.“Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. … Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”, 6.4.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 7.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun; 8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 8.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzelkişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.”, 8.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin (d) bendinde; “Bakıma İhtiyacı Olan Engelli; engellilik sınıflandırmasına göre resmî sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişiyi… ifade eder”, 8.4. Ek 7 nci maddesinde; “Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması hâlinde, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasında, 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi uyarınca
Ramazan ve Kurban bayramlarında ödenen bayram ikramiyeleri hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasına dâhil edilmez.…”, 8.5. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer
kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”, 9. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin
Yönetmeliğin; 9.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”, 9.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarı bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma muhtaç engellileri, bu engellilere verilecek bakım hizmetlerini, hizmetlerin ücretlendirilmesini ve ücretlerin ödenmesini kapsar.”, 9.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal
Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun ek 7 nci maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.”
9.4. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Bakıma Muhtaç Engelli:
Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, engellilik sınıflandırmasına göre ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden; günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olduğu, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarının, bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olduğu bakım raporu ile tespit edilenleri,”, 9.5. “İnceleme ve tespit” başlıklı 7nci maddesinde; “1) Bakıma muhtaç engellilerin incelenmesi il/ilçe müdürlüklerinin sorumluluğundadır.…(4) Bakım raporunda engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz olarak değerlendirilmesi halinde; a) İl müdürlüğünce, engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz değerlendirildiği, engelliye veya yasal temsilcisine 30 gün içinde yazılı olarak bildirilir.
b) Engelli veya yasal temsilcisi tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde bakım raporuna itiraz edebilir.
c) İtiraz talebi il müdürlüğünce değerlendirilir, gerek görülmesi hâlinde yeniden bakım raporu hazırlanması için farklı personelden oluşan bakım hizmetleri değerlendirme heyeti görevlendirilerek işlem yapılır. Yapılacak itirazlarda ikinci Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin verdiği karar nihai karardır. İtiraz konusu sağlık kurulu raporu kaynaklı ise il müdürlüğü durumu il sağlık müdürlüğüne bildirerek 16/7/2006 tarihli ve 26230 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engellilik Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesine göre işlem yapılmasını ister. İl müdürlüğü yeni sağlık kurulu raporu doğrultusunda gerekli işlemi yapar.
(5) Bakıma muhtaç engelli veya yasal temsilcisi, bakmakla yükümlü birey sayısındaki ve engellinin ve bireylerin gelirlerindeki değişikliği bir ay içinde il müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
(6) Geliri hakkında yalan veya yanlış beyanda bulunan veya sahte belge veren veya gelirini saklayan kişi ile geliri hakkındaki değişikliği süresinde bildirmeyenler hakkında gerekli yasal işlem yapılır.”, 9.6. “Değerlendirme heyetinin oluşturulması, çalışma usul ve esasları” başlıklı 10 uncu maddesinde; “…(12) Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi hâlinde, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinde görevli bir veya bu heyette görevlendirilebilecek başka personel, yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman bakım hizmetini verecek kişiye, bakım hizmetinin verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar dâhilinde rehberlik eder ve bakım hizmetinin bireysel bakım planı doğrultusunda verilip verilmediğini inceler, bakmakla yükümlü olduğu birey sayısında değişiklik olup olmadığını gözlemler vegelirlerinde değişiklik olup olmadığı hakkında bilgi alır. Tespitlerine, gözlemlerine ve aldığı bilgilere ilişkin rapor hazırlayarak il müdürlüğüne bildirir. İl müdürlüğü rapora göre işlem yapar.
(13) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti, merkezlerde verilen hizmetin uygunluğu konusunda yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman inceleme yapar, inceleme raporu hazırlar ve karar için il müdürlüğüne sunar.
(14)İl müdürlüğü inceleme raporunun içeriğini dikkate alarak gerekli işlemi yapar.”, 10. 2014/07 sayılı Engellilerin Evde Bakımına Destek İçin Verilen Sosyal Yardımlar Hakkında
Genelgede;“….Bu kapsamda, bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımının desteklenmesi amacıyla yapılacak olan sosyal yardımlar ile ilgili olarak, başvuru alınması, muhtaçlığa ilişkin gelirin hesaplanması, bakım ihtiyacının belirlenmesine yönelik değerlendirmelerin yapılması, sosyal yardım bağlanması ve ödemelerin yapılması ile diğer konulara yönelik tüm iş ve işlemlerin; 01/07/2014 tarihine kadar, 30/07/2006 tarih ve 26244 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik” hükümleri doğrultusunda,…..Ayrıca, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının tespiti ve hesaplanmasında, tüm hane bireylerinin Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS) sorgulamalarının kullanılması ve ödemelerini sistem dışında manuel olarak gerçekleştiren İl Müdürlüklerinin, Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) kayıtlarını iki ay içerisinde tamamlayarak tüm iş ve işlemlerin YBS üzerinden yapılmaya başlanılması,… Sosyal
Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından yapılması hususlarında,…”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, 72 yaşında olduğundan vasisi olduğu kardeşi engelli ’e bakamadığını, engellinin bakımını yıllardır küçük kardeşi ’in üstlendiğini, engelliye çok iyi baktığını, ’in ikametgahında eşi ve engelli kardeşi ile birlikte yaşadığını, sadece emekli aylığının olduğunu, kardeşinin iki oğlunun ise farklı adreslerde ikamet ettiğini, bu sebeple evde bakım parası alabilmek için ilgili İl Müdürlüğüne başvurduğunu, ancak başvurularının incelemeye giden personel tarafından tutulan ve gerçeği yansıtmayan tutanaklar nedeniyle reddedildiğini iddia etmiş olup, maddi olarak zor durumda olan kardeşi ’e evde bakım aylığı bağlanabilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
13. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir.Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesinegöre,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
14. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5,
10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun,
2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair
yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
15. Bu kapsamda, başvuru ile ilgili olarak öncelikle engelli bir bireyin hangi mevzuat hükümleri doğrultusunda evde bakım ücretinden faydalanabileceği ile somut olayın özelliklerine göre başvurucunun ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda bu yardımdan yararlanıp yararlanamayacağı hususlarının dayanaklarıyla ortaya konulması büyük önem arz etmektedir.
16. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunun 2 nci maddesinde sosyal hizmetlerin kimleri kapsayacağı ile aynı Kanunun 26 ncı maddesinde “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne ve anılan Kanuna dayanılarak çıkarılan Bakıma Muhtaç Engellilerin
Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin3 üncü maddesinde; “Bu
Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun ek
7 nci maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.” hükmüne yer verilmiş olup, söz konusu Yönetmelik
ile bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esaslar ayrıntılı bir şekilde hüküm altına alınmıştır.
17. Somut başvuru hakkında yapılan ön inceleme neticesinde; adı geçenin bahse konu talebi ile ilgili ilk olarak 12.01.2022 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurduğu, yapılan inceleme sonrasında başvuru hakkında ilgili kurumlara 20.01.2022 tarihli ve 2022/1408- S.22.2165 sayılı “Gönderme Kararı” verildiği, Kararımıza istinaden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün cevabi yazı ve eklerinde özetle; konunun Etimesgut Sosyal Hizmet Merkezi
Müdürlüğüne iletildiği, 25/07/2014 tarihli ve 113580 sayılı genelge yazısında hane tanımının “şehir dışında öğrenim gören çocuklar dahil olmak üzere, aralarında akrabalık bağı bulunan, Adrese Dayalı
Nüfus Kayıt Sistemine göre aynı konuta kaydedilmiş kişi veya kişilerden sosyal inceleme raporu ile birlikte yaşadığı tespit olunanlar.”ibaresi çerçevesinde yapıldığı, bu sebeple kişinin hanehalkı kapsamında değerlendirilebilmesi için engellinin akrabası olması, ikametgahının engelli ile aynı konutta olması ve fiili olarak aynı konutta yaşadıklarının sosyal inceleme raporu ile tespit edilmiş olmasıya da
ikametgahın aynı konutta olmamasına rağmen fiilen aynı konutta yaşadıklarının sosyal inceleme raporu ile tespitinin gerektiği, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde engelli ile aynı adreste gözükmesine reğmen fiilen aynı hanede yaşamadıkları tespit edilenlerin hane gelir hesaplamasına dahil edilmediği, somut başvurunun yapılan değerlendirmesinde; ’in engelli için yapmış olduğu evde bakım başvurusunda hanede üç kişinin yaşadığını beyan ettiği, Evde Bakım Hizmetleri ve
Değerlendirme Heyeti tarafından 26.10.2021, 04.11.2021 ve 12.11.2021 tarihlerinde yapılan incelemelerde ise, hanede beyan edidiği gibi üç kişi (engelli ,engellinin kardeşi ve engellinin yengesi)
değil, dört kişinin yaşadığının tutanak ve beyanlarla kayıt altına alındığı, hane geliri hesaplamasında hane halkı gelirlerinin toplamının dörde bölünmesi sonucu kişi başına düşen limiti (2021 yılı için 1705,06)
geçmesi sebebiyle evde bakım hizmeti başvurusunun reddedildiği belirtilmiştir.
18. Akabinde, ’in aynı şikâyet konusu ile tekrar Kurumumuza başvurması üzerine bu defa
Ankara Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ile iletişime geçilmiş olup, Etimesgut Sosyal Hizmet
Merkezi Müdürlüğü tarafından oluşturulacak bir komisyon marifetiyle engelli ’in ikametgahında yeni bir inceleme yapılması ve sonuç hakkında Kurumumuza bilgi verilmesi talep edilmiştir.
19. Kurumumuz talebine istinaden anılan İl Müdürlüğünün 12.08.2022 tarihli cevabi yazı ve eklerinde ise özetle; 19.1. Engelli ’in engelli evde bakım dosyasının incelendiği, yapılan incelemede, engellinin yengesi ’in Sincan SHM Müdürlüğüne vermiş olduğu 30.07.2015 tarihli dilekçesi ile evde bakım yardımından faydalanmak için talepte bulunduğu, talebine istinaden hazırlanan 06.08.2015 tarihli
Bakım Raporunda, hanede engelli , kardeşi , kardeşinin eşi , kardeşinin oğlu ve annesi olmak üzere toplam beş kişinin yaşadığı, ve
’in sigortalı olarak çalıştığı, haneye bundan başka herhangi bir gelir girmediği ve hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden az olduğu tespit edildiğinden 14.08.2015 tarihli Olur ile engelli adına kardeşinin eşi ’e evde bakım yardımının bağlandığı, 17.10.2016 ve 21.11.2017 tarihlerinde yapılan incelemeler sonrasında da bahse konu yardımın devamının uygun görüldüğü, 19.2. 2019 yılında yapılan denetimde ise engellinin yeğeni ’in M.T.A. Genel Müdürlüğünde kamu işçisi olarak çalışmaya başladığı ve maaşında artış olduğunun tespit edildiği, engellinin annesi
’in vefatı ile hane kişi sayısının da değiştiği, bu sebeple 22.07.2019 tarihinde denetim işlemleri tamamlanıncaya kadar bakıcı ’in hesabına bloke konulduğu, aynı tarihte yapılan incelemede hanede engelli , kardeşi , kardeşinin eşi , kardeşinin çocukları ve olmak üzere toplam beş kişinin yaşadığı, ’in emekli maaşının olduğu, ve ’in sigortalı olarak çalıştığı, kayıtlarda ’in ikamet adresinin engelli ile farklı bir adreste gözükmesine rağmen aynı hanede yaşadığının tespit edildiği, bu sebeple
’in haneye eklendiği ve hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık asgari ücretin 2/3 ünden fazla olduğu tespit edildiğinden İl Müdürlüğünün 30.01.2019 tarihli Olur’u bahse konu yardımın sonlandırıldığı, 19.3. Akabinde, engellinin kardeşi ’in müracaatlarına istinaden engellinin ikametgahında farklı komisyonlar tarafından yeniden inceleme yapıldığı, 12.11.2021 tarihinde yapılan çevre araştırmasında hanede , engelli kardeşi , eşi ve oğlu olmak üzere toplam dört kişinin yaşadığı bilgisinin edinildiği, aynı tarihli Bakım Raporunda da, söz konusu hanede
dört kişinin yaşadığı, engelli ’in ilçe SYD Vakfından engelli aylığı aldığı, ’in emekli maaşının olduğu, ’in sigortalı olarak çalıştığı, hanede toplam gelirin 7.240,08 TL, kişi başına düşen gelirin ise 1.810,02 TL olduğu, bu haliyle hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden fazla olduğu tespit edildiğinden yardım talebinin uygun olmadığı, 19.4. Son olarak, Kamu Denetçiliği Kurumunun talebine istinaden 03.08.2022 tarihinde Etimesgut
SHM Müdürlüğünde görevli ve kişinin dosyası ile ilgili daha önce herhangi bir işlem yapmamış farklı üç meslek elemanından oluşan Evde Bakım Heyeti tarafından ailenin beyan edilen ikamet adresinde inceleme yapıldığı, yapılan inceleme sonrasında düzenlenen 12.08.2022 tarihli Durum Değerlendirme
Raporunda; ikamet adresinde yapılan görüşmede ’in, hanesinde engelli kardeşi ve eşi ile birlikte yaşadığını, oğlu ’in diğer oğlu ile birlikte farklı bir adreste ikamet ettiğini, ’in zaman zaman engellinin bakımında yardımcı olmak için yanlarına geldiğini ifade ettiği, inceleme sırasında evin bir odasında ’in uyumakta olduğunun görüldüğü, bu durum karşısında engellinin yengesi ’in oğlunun hasta olduğunu ve bu nedenle işten çıkıp yanlarına geldiğini belirttiği, ancak çevre araştırması kapsamında hem ’in hem de oğulları ve ’in kayıtlı ikamet adreslerinde yapılan görüşmelerde ise engellinin yaşadığı adreste toplam dört kişi, Elvan Mahallesinde bulunan diğer adreste ise ’in tek kişi yaşadığının beyan edildiği ve yazılı olarak teyit edildiği, bu sebeple her ne kadar kayıtlarda
’in ikameti farklı bir adreste gözükse de fiilen engelli ile birlikte aynı adreste yaşadığı ve bahse konu hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden fazla olduğu tespit edildiğinden söz konusu başvurunun ilgili mevzuat hükümleri gereğince uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
20. Bu itbarla, başvurucu , engelli kardeşi adına yaptıkları evde bakım yardımı başvurularının ilgili idare tarafından usulsüz bir şekilde reddedildiğini iddia etmiş ise de, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda müteaddit defalar farklı heyetlerce yapılan hane ziyaretleri, çevre araştırmaları ve sonrasında düzenlenen tüm Engelli Evde Bakım Denetim Raporları birlikte değerlendirildiğinde; her ne kadar başvurucunun yeğeni ’in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemindeki ikamet adresi, engelli ile farklı bir adreste gözükse de yapılan incelemelerde kişinin fiilen adı geçen engelli ile birlikte aynı hanede yaşadığı tespit edildiğinden kişinin gelirinin söz konusu hane gelir hesaplamasına dahil edildiği, nitekim 14.08.2015 tarihli Olur ile engelli adına yengesi ’e bağlanan evde bakım yardım hizmetinin de hanede kişi başına düşen gelirin bir aylık net asgari ücretin 2/3’ünden fazla olduğu tespit edilmesi nedeniyle sonlandırıldığı, akabinde aynı taleple engellinin kardeşi tarafından ilgili idareye yapılan başvuruların da mevzuatın aradığı maddi kriterlerin (kişi başına düşen hane gelirinin) karşılanmaması gerekçesiyle reddedildiği ve bu haliyle idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak
Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (09.07.2020 tarihli ve 2020/3687 başvuru nolu Ret Kararı, 24.11.2020 tarihli ve 2020/67206 sayılı Ret Kararı, 04.01.2021 tarihli ve 2020/91021 başvuru nolu Ret Kararı, 13.04.2021 tarihli ve 2020/101496 başvuru nolu Ret
Kararı,22.07.2022 tarihli ve 2022/2178 başvuru nolu Ret Kararıvb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesiilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU, AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI İLE ANKARA AİLE VE
SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi