|
ÖZET: Başvuru, engelli birey olan başvuranın sürücü belgesi talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, Fatsa Devlet Hastanesi’nden aldığı “sürücü olamaz” raporuna itiraz etmiş ve Giresun Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nden “engelli B” ehliyeti alabileceğine dair bir rapor almıştır. Ancak, Samsun Gazi Devlet Hastanesi’nde yapılan değerlendirme sonucunda yine “sürücü olamaz” kararı verilmiştir. Başvuran, bu durumun mağduriyetine yol açtığını belirterek Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur.
Kurum, başvuruya ilişkin gerekli bilgi ve belgeleri ilgili sağlık müdürlüklerinden talep etmiştir. Giresun ve Samsun İl Sağlık Müdürlükleri, başvuranın sağlık durumuyla ilgili çelişkili raporlar vermiştir. Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden oluşturulan bilirkişi heyeti, başvuranın özel tertibatlı araç kullanabileceği yönünde bir kanaat bildirmiştir. Bu rapor, başvuranın güncel muayenesinin yapılması ve sürücü olma durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabul edilmesine ve ilgili hastaneye sevk işleminin yapılmasına karar vermiştir. Sağlık Bakanlığı’na, başvuranın sürücü belgesi işlemlerinin bu karar doğrultusunda yürütülmesi tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1831-S.25.2823
BAŞVURU NO : 2024/11268
KARAR TARİHİ : 19.02.2025
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAMSUN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
SAĞLIK BAKANLIĞI
ORDU İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
GİRESUN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
Başvurana engelli ehliyeti verilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 11.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, önceki sağlık kurulu raporunda “sadece hareket ettirici kapsamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir” ifadesi olmasına rağmen ehliyet almak amacıyla başvuru yapmış olduğu Fatsa Devlet
Hastanesinden “komisyonca değerlendirilen hasta musküler distrofi hastalığı nedeniyle sürücü olamaz.” ibaresi ile rapor verildiğini, bu rapora itiraz etmesi sonucunda gitmiş olduğu Giresun Eğitim ve Araştırma
Hastanesinde “01.01. gözlük,103.03 yılda bir sağlık kontrolü,10.02 otomatik vites, 32.01 tek elle idare edilen kombine fren ve hızlanma sistemi, 78. sadece otomatik vitesli araç kullanabilir,102. ticari araç, resmi araç ambulans kullanamaz. “engelli b” şeklinde karar verildiğini, bu karar üzerine hakem heyeti olan
Samsun Gazi Devlet Hastanesinde “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları
Muayenelerine Dair Yönetmeliğin Madde 9-(3)’e göre “Sürücü Olamaz” raporu verildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 17/10/2024 tarihli ve sayılı yazısı ile Giresun İl Sağlık Müdürlüğünden, 18/10/2024 tarih ve sayılı yazısı ile Samsun İl Sağlık Müdürlüğünden, 21/10/2024 tarih ve sayılı yazı ile de Ordu İl Sağlık Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiştir. Ayrıca başvuru konusunun çözümünde teknik inceleme ve tıbbi değerlendirmeye gerek duyulduğundan 28/11/2024 tarihli ve sayılı yazı ile Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rektörlüğünden bilirkişi heyeti aracılığıyla bilirkişi raporu talep edilmiştir.
2.1. Giresun İl Sağlık Müdürlüğünün Kurum kayıtlarımıza 22/10/2024 tarihinde giren – – sayılı cevabi yazısında özetle; Ordu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından itirazı iletilen
T.C. Kimlik numaralı 21/02/2024 tarihinde Ordu İl Sağlık Müdürlüğü ile
Giresun İl Sağlık Müdürlüğü komisyon kararlarında farklılık olduğu için Samsun İl Sağlık Müdürlüğü’ne sevk edildiği. Son işlem Bölge Hakem Komisyonu olan Samsun İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yapıldığından mevzuat gereği işlemin sonlandırıldığı belirtilmiştir.
2.2. Samsun İl Sağlık Müdürlüğünün Kurumumuz kayıtlarına 30/10/2024 tarihinde giren ve E– – sayılı cevabi yazısında özetle; Sürücü E-Rapor Sisteminde; Ordu
Çatalpınar Nolu Aile Hekimliği birimince 04/12/2023 tarihinde Ortopedi ve Travmatoloji, Göz hastalıkları branşlarına sevk edildiği, Fatsa Devlet Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı tarafından 04/12/2023 tarihinde Musküler Distrofi tanısıyla komisyona sevk edildiği, Ordu/Fatsa İlçe Sağlık
Müdürlüğü 21/12/2023 tarihinde kurulan Özel Tertibatlı Sürücü Komisyonunda “Sürücü Olamaz.” komisyon kararı verildiği ve itirazı üzerine yönlendirildiği, Giresun İl Sağlık Müdürlüğü komisyon kararında ise 01.01 gözlük, 103.03 yılda bir sağlık kontrolü-102 ambulans ticari araç veya resmi araç kullanmaz. 10.02 otomatik vites, 32.01 tek elle idare edilen kombine fren ve hızlanma sistemi, 78 sadece otomatik vitesli araç kullanabilir.” engelli komisyon kararlı rapor düzenlendiği ve kararlar arası çelişki olması ve Karadeniz Bölgesinde bölge hakem olmaları nedeniyle Giresun İl Sağlık Müdürlüğünce ile yönlendirildiğini müdürlük bünyesinde oluşturulan 30/04/2024 tarihli komisyonda ise “G71.0 Musküler
Distrofi tanısıyla açıklama kısmına Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle
Muayenelerine Dair Yönetmeliğin Madde 9 (3)’e göre “Sürücü Olamaz” ibareli komisyon kararı verildiğinin görüldüğü, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair
Yönetmeliğin Madde 9 (3) (Kas hastalıklarında myopati ve progresif musküler distrofisi myotonisi ve kassinir kavşak hastalıkları olan şahıslardan trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmeyeceği belirtilmiştir.
2.3. Ordu İl Sağlık Müdürlüğünün Kurumumuz kayıtlarına 19/11/2024 tarihinde giren ve E– – sayılı cevabi yazıda özetle; Bölge Hakem İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde kurulan Özel Tertibatlı Araç Komisyonunda başvuranın tekrar değerlendirildiği. Karayolları Trafik
Kanunu’nun 41 nci maddesi dayanarak hazırlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik İkinci Bölüm Madde 9(3)’de “”kas hastalıklarından myopati ve progresif muskuler distrofisi, myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslardan trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez. Trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olmayanlara yılda bir kez muayene olmak kaydıyla birinci grup sürücü belgesi sınıflarından verilebilir. Ancak bu fıkrada belirtilen sürücü belgeleri ile iki tekerlekli motorlu araçlar, ambulans, resmi veya ticari araçlar kullanılamaz” hükmü gereği “Sürücü Olamaz” kararı verildiği, Sağlık Raporları usul ve Esasları Hakkında
Yönerge gereği Madde 38 (9) “hakem tayin edilen il sağlık müdürlükleri bünyesinde oluşturulan komisyonun ilk başvuru yapılan komisyon olması ve bu komisyon kararına itiraz edilmesi halinde, kişi öncelikle en yakın il sağlık müdürlüğüne sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. Kararlar arası çelişki olması halinde kişi diğer bölgedeki hakem olarak belirlenmiş il sağlık müdürlüğüne gönderilir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir itiraz edilemez.” hükmünün yer aldığı belirtilmiştir.
2.4. Kurumumuzun 28/11/2024 tarihli ve sayılı yazı ile başvuru konusu hakkında Ondokuz
Mayıs Üniversitesi Rektörlüğünden Bilirkişi Heyeti oluşturularak bilirkişi raporu hazırlanması istenmiş, Kurumumuz talebi doğrultusunda başvuru konusu hakkında hazırlanan bilirkişi raporu Kurumumuza 16/01/2025 tarihinde iletilmiştir. Kurumumuza iletilen söz konusu sağlık kurulu raporunda özetle; Bilirkişi
Prof. Dr. tarafından hazırlanan kısımda “adayın özel tertibatlı veya tertibatsız sürücü olabilirliğine dair sağlık raporu ile konulan tıbbi tanının, tanıya dayalı tespit ve değerlendirmelerin dikkate
alınması gerektiği” Nöroloji . .’den Dr. Öğr.Grv. , Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon . .’de
Dr. Ögr. Grv. ve Ortopedi ve Travmatoloji . .’den Doç. Dr. ’dan oluşan bilirkişi heyet raporunda “Musküler distrofi kas hastalıkları özellikle proksimal kasları etkilediği, Hastaların klinik durumları, kas güçleri değerlendirilerek tertibatlı araç kullanıp kullanmayacaklarına karar verildiği, Hastanın sistemde görülen muayenelerinin değerlendirilmesine göre hastada özelikle alt ekstremite hakimiyeti bir güçsüzlük anlaşıldığı ve en son 2022 tarihindeki motor muayenesine göre elden kullanılan özel tertibatlı araç kullanabileceği kanaati oluştuğu, ancak hastanın güncel muayenesi ile genel durum ve motor kas güçlerine karar verilmesinin tıbben uygun olacağı” kanaatine varıldığı ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesinin; 4.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “1. Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.” 4.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir..” 5. 04/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 nci maddesinde; “(Değişik: 12/7/2013-6495/17 md.) Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları,
d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur.
Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar
İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
(Değişik fıkra:6/12/2019-7196/40 md.) Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.
Sürücü belgesi alındıktan sonra bu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen suçlardan biri ile mahkûmiyet hâlinde bu kişilerin sürücü belgeleri, bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından bu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen şartlar sağlanıncaya kadar geri alınır. Bu
Kanunun 48 inci madde hükümleri saklıdır.” 7. 18/07/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 7.1. “Sürücü belgelerinin geçerlilik süresi ve yenilenmesi” başlıklı 87 nci maddesinde; “(Başlığı ile birlikte değişik: RG-17/4/2015-29329*)
M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri 10 yıl; C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri ise 5 yıl geçerlidir.
Belgelerin yenilenmesi işlemleri belge sahibinin herhangi bir trafik tescil kuruluşuna veya dış temsilciliklerimize müracaat etmesi suretiyle yapılır. Müracaat sırasında; a) Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları,…gereklidir. Bu şekilde yenilenen sürücü belgeleri için harç alınmaz.
Yenileme müracaatı sırasında eski sürücü belgesi geri alınır. Müracaatı tamamlananlara sürücü belgeleri teslim edilinceye kadar araç kullanabilmeleri için 15 gün süreyle geçerli olmak üzere “Sürücü Belgesi
Yerine Geçen Geçici Belge” (Ek-50) verilebilir. Sürücü belgesinin ilgilisine teslim edilmesi ile birlikte geçici belge hükümsüz sayılır.” 7.2. Geçici 10 uncu maddesinde; Sürücü belgelerinin değiştirilebilmesi için; a) İlgililerin Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair
Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) İlgililerin bu Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları,
c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir. …
Belirlenen süre içerisinde değiştirilmeyen sürücü belgeleri geçersiz sayılır.
8. 26/9/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazetede yayınlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin; 8.1. “Sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1)Sürücü ve sürücü adaylarının muayeneleri; Sağlık Bakanlığına ve üniversitelere bağlı sağlık tesisleri, aile sağlığı merkezleri ve Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılan (Ek ibare:RG-13/6/2020-
31154) muayenehane hariç özel sağlık kuruluşlarında görevli tabip veya uzman tabip tarafından bu
Yönetmelik hükümlerine göre yapılır ve sağlık raporu düzenlenir…
(2) Tabip tarafından, sürücü veya sürücü adayının yapılan genel muayenesinde; a) İşitme kaybı, b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi, baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık, c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu, gündüz aşırı uyuklama hali), ç) Malign tümör hikâyesi, d) Eklem hareketlerinde kısıtlama, e) Ekstremite noksanlığı, f) Kas, tendon ve bağ lezyonları, … olup olmadığı yönünde değerlendirme yapılır.
(3) (Değişik:RG-13/6/2020-31154) Tabip tarafından, sürücü/sürücü adayının genel sağlık durumuna ilişkin yazılı beyanı alınarak ikinci fıkrada tanımlanan durumlarının olup olmadığı yönünde ilk muayenesi yapılır. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali olmayanlara muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. Yapılan muayene sonucunda, sürücülüğe engel hali tespit edilen veya ikinci fıkrada tanımlanan durumlardan bir veya birkaçının olması veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayının muayene bulguları ve sevke neden olan uzmanlık muayenesi hariç sürücü belgesi alabileceği sağlık raporunda belirtilir ve ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilir. İlgili uzman tabip/tabipler tarafından sürücü/sürücü adayının muayenesi yapılarak sağlık raporu verilir. Bu durumda, ilk muayene sonucunu gösteren sağlık raporu ve uzman tabip/tabipler tarafından düzenlenecek sağlık raporu birlikte geçerlidir.
Ancak kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda ilgili uzman tabip/tabipler tarafından sekizinci fıkraya göre işlem yapılır.
(4) 2918 sayılı Kanunun 45 inci maddesi kapsamında il sağlık müdürlüğüne sevk edilen sürücüler il sağlık müdürlüğü tarafından; sürücünün bedensel değişikliğinin ortopedik olması halinde; ortopedi ve travmatoloji uzmanı, diğer durumların tespiti halinde ise ilgili branşta uzmanın bulunduğu hastaneye sevk edilir. İlgili uzman tabip/tabipler tarafından yapılan muayene sonucunda sağlık raporu düzenlenir. Bu sağlık raporu, gerek görülmesi halinde ilgili diğer uzman tabip/tabiplerle birlikte muayene ve değerlendirme yapılarak düzenlenir.
(5) (Değişik:RG-13/6/2020-31154) Kişinin, adına düzenlenen rapora itiraz hakkı vardır. Raporlara itiraz usulleri Sağlık Bakanlığınca belirlenir. …
(8) (Değişik:RG-13/6/2020-31154) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda düzenlenen sağlık raporuna; tanı, sürücü belgesi alabileceği ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod ve sürücü belgesi sınıfı yazılmadan il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak komisyona sevk edilir. Komisyon valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşur. İl sağlık müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulması halinde bu Komisyona iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilebilir. Komisyon valilik tarafından uygun görülen ilçelerde de oluşturulabilir. Komisyon uygun göreceği özel tertibat kod numaralarını, hangi sınıf sürücü belgesi alınabileceğini veya sürücü olunup olunamayacağını sağlık raporunun ilgili bölümünde belirtir.
Komisyon tarafından, aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığı kontrol edilebilir. Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliği halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.” 9. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin; 9.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya
Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım) belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir.
Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir.
01.01.2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve
Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.” 9.2. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 nci maddesinin beşinci fıkrasında; “Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona gönderilir. (20/10/2020/4959 Yürürlük: 20/10/2020) Komisyona sevk edilen kişiler en geç 30 (otuz) gün içinde komisyona başvurmak zorundadır.” 9.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinde; (1) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır.
(2) İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve
Travmatoloji, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının
özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir.
(3) Komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kodlarının, engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir.
(4) Komisyon tarafından kişinin özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine karar verilmesi halinde rapora “özel tertibat olmadan araç kullanabilir.” ibaresi yazılır, hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği belirtilerek rapor tanzim edilir.
(5) Komisyon otomatik vitesli araçları başkaca hareket ettirici tertibat olmaksızın kullanabilecek kişiler için 10.02 otomatik vites kodunu rapora yazar. Bu durumda komisyonun 10.02 otomatik vites kodundan başka bir özel tertibat kodunu rapora eklemesi zorunlu değildir. Ancak komisyon uygun görmesi halinde bu kişiler için kod tablosunda kısıt kodu belirleyebilir.
(6) Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır.
Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.
(7) Sürücü ve araçlara ilişkin kod tablosu İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Bilim Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığınca belirlenmiş olup Ek-8’ de yer almaktadır. 1’den 100’e kadar olan kod numaraları Avrupa
Birliği Mevzuatındaki şekliyle, 100 ve üzerindeki kod numaraları ise sadece ülkemizde kullanılacak yerel kod numaralarıdır.
(8) Rapor talep eden kişiler, Kişiye Ait Bilgi Formunu e-Devlet üzerinden dolduracaktır. 18 yaşından küçükler için beyan formunun doldurulması zorunlu değildir. Pratisyen hekimin/aile hekiminin gerekli görmesi halinde 18 yaşından küçükler için veli ya da vasisi tarafından beyan formu manuel yazılı olarak doldurulur. Pratisyen hekim/aile hekimi tarafından beyan formu incelenerek sürücü/sürücü adayının muayenesini yapar, muayene bulgusuna göre sağlık raporunun II. Kısmını doldurup sağlık raporunu tanzim ederek kişiye teslim eder. Başvurun kişiler muayene edildikten sonra kişilerin beyan ettiği ya da fizik muayene ile saptanan hastalık veya rahatsızlıkların ileri tetkik ve tedavi gerektirmesi durumunda kişiler ilgili uzman hekime/hekimlere sevk edilir.” 9.4. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 38 nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır.
(2) Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez.
(3) (20/10/2020/4959 Yürürlük: 20/10/2020) Raporun 3’üncü kısmına itiraz halinde il sağlık müdürlüğü kişiyi, raporun olumsuz olmasına neden olan tek branş olması durumunda ilgili branştan üç uzmanın bulunduğu, raporun olumsuz olmasına neden olan birden fazla branş olması durumunda ilgili branşlarda birer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki en yakın sağlık hizmet sunucusuna sevk eder. Tek branş kararlarına itirazda o branştan üç hekimin katılımı ile birden fazla branş kararlarına itirazda ise itiraz edilen branşlardan en az birer hekimin yer aldığı en az beş uzman hekimin katılımı ile oluşturulan sağlık kurulunca karar verilir.
(4) Raporun 3’üncü kısmında uzman hekim/hekimlerin “komisyona sevk” kararlarına itiraz edilemez.
(5) İtiraza konu sürücü raporunu ilk düzenleyen hastane aynı zamanda Yönerge eki Ek12 Hakem Hastane
Listesinde yer alıyor ise kişi listede yer alan aynı veya üst roldeki diğer en yakın hastaneye sevk edilir.
(6) İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur.
(7) Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.
(8) Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege
Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz
Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık
Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.
(9) (20/10/2020/4959 Yürürlük: 20/10/2020) Hakem tayin edilen il sağlık müdürlükleri bünyesinde oluşturulan komisyonun ilk başvuru yapılan komisyon olması ve bu komisyon kararına itiraz edilmesi halinde, kişi öncelikle en yakın il sağlık müdürlüğüne sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. Kararlar arası çelişki olması halinde kişi diğer bölgedeki hakem olarak belirlenmiş il sağlık müdürlüğüne gönderilir.
Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez.
(10) Yazım hataları, imza eksikliği, doldurulması gereken alanların doldurulmaması, kişi bilgilerinin hatalı olması gibi (karar hükmü hariç) eksikliklerin veya usul hatalarının bulunduğu durumlarda, raporu talep eden kişi veya kurum tarafından raporu tanzim eden sağlık hizmet sunucusuna, rapor iade edilir. İlgili sağlık hizmet sunucusu, rapor iadesinin nedenlerini (karar hükmü hariç) değerlendirir, bir yanlışlık yapıldığını tespit ederse gereken düzeltmeyi yapar. Bu durumlar rapora itiraza ilişkin başvuru sayısına dâhil edilmez.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuranın 1 nolu paragrafta ifade edildiği üzere özetle: Engelli bir birey olarak uygun tertibatlı olarak hazırlanmış araçları kullanabilmesi için sürücü belgesi verilmesini talep etmektedir.
12. Başvuru konusuyla ilgili olarak Ordu Fatsa Devlet Hastanesinde başvuran hakkında “sürücü olamaz” raporu düzenlendiği, başvuranın anılan rapora itirazını inceleyen Giresun İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon tarafından yapılan muayene sonucunda “Engelli B” ehliyeti alabileceği yönünde karar verildiği. İlgi mevzuat gereğince iki komisyon kararının çelişmesi neticesinde sevk edildiği Samsun
İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyonun ise “Sürücü olamaz” yönünde karar vermesi neticesinde hakkındaki sürücü adayları ve sürücüler için sağlık kurulu raporunun kesinleştiği anlaşılmaktadır.
13. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dahil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağı hüküm altına almıştır.
14. Her ne kadar engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek olmalıysa da, kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme, engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığını belirleyecek ve bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir. Trafik güvenliği açısından sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartları ve uzman hekim muayeneleri hayati öneme haiz olup başvuru konusu durum göz önünde bulundurularak incelenmesi gerekmektedir. Konuyla ilgili Karayolları Trafik
Yönetmeliğinde değişiklik yapılmış ve 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmış olup, bu tarihinden önce düzenlenmiş olan eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerektiği, yeni tip sürücü belgelerinde sınıfına göre sağlık raporunun 5 yıl veya 10 yıl geçerli olduğu, süre bitiminde yenilenmesi gerektiği ve sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgelerinin geçersiz sayılacağı düzenlenmiştir.
15. Sürücü belgesi talep eden kişilerin, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirtilen şartları taşımaları gerekmekte olup, bu yönetmelikte kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda sağlık şartlarının tespiti için ilgili uzman tabip/tabipler tarafından il sağlık müdürlüğü bünyesinde valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ile valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşturulan ve ihtiyaç duyulması halinde iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ile elektrik mühendisi dâhil edilebilen komisyona sevk edileceğine ilişkin hükümler yer almıştır.
16. Başvuruya konu olayda, Ordu İl Sağlık Müdürlüğü Sağlık Kurulu Heyetinin “sürücü olamaz” şeklinde rapor düzenlediği, başvuranın itirazı üzerine sevk edildiği Giresun İl Sağlık Müdürlüğü Özel Tertibatlı Araç
Komisyonunca başvuran hakkında nihai olarak “Engelli B” şeklinde rapor düzenlediği, iki sağlık kurulu raporunun çelişmesi üzerine hakem sağlık kuruluşu olarak gönderildiği Samsun İl Sağlık Müdürlüğünce
“Sürücü olamaz” raporu ile ilgili mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde yürütüldüğü değerlendirilmiş olmakla birlikte, verilen “sürücü olamaz” kararlarının başvuranın (engellinin) erişim hakkına ve bağımsız yaşama hakkına müdahale niteliğinde olup olmadığının şüpheye mahal bırakmayacak şekilde tespiti için bilirkişi görüşüne ihtiyaç duyulmuştur.
17. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rektörlüğü Tıp Fakültesi Dekanlığı bünyesinde görev yapmakta olan ortopedi ve travmatoloji, nöroloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzman hekimlerinden ayrıca Mühendislik
Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümünde görevli öğretim üyesinden oluşan bilirkişi heyetine gerekiyorsa
başvuranın yeniden muayenesi yapılmak suretiyle, başvuruya konu “sürücü olamaz” şeklindeki nihai komisyon kararları göz önünde bulundurularak, tıbbi tanının doğru konulup konulmadığı, ayrıca bu tanının başvuranın sürücü olmasına engel oluşturup oluşturmadığı sorusu yöneltilmiştir.
18. Bilirkişi heyeti tarafından başvuru konusu hakkında Kurumumuza 16/01/2025 tarihinde iletilen bilirkişi raporunda; “Makine Mühendisi bilirkişi Prof. Dr. . . tarafından hazırlanan kısımda “adayın özel tertibatlı veya tertibatsız sürücü olabilirliğine dair sağlık raporu ile konulan tıbbi tanının, tanıya dayalı tespit ve değerlendirmelerin dikkate alınması gerektiği” Nöroloji . .’den Dr. Öğr.Grv. , Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon . .’de Dr. Ögr. Grv. ve Ortopedi ve Travmatoloji . .’den
Doç. Dr. ’dan oluşan bilirkişi heyet raporunda “Musküler distrofi kas hastalıkları özellikle proksimal kasları etkilediği, hastaların klinik durumları, kas güçleri değerlendirilerek tertibatlı araç kullanıp kullanmayacaklarına karar verildiği, hastanın sistemde görülen muayenelerinin değerlendirilmesine göre hastada özelikle alt ekstremite hakimiyetli bir güçsüzlük anlaşıldığı ve en son
2022 tarihindeki motor muayenesine göre elden kullanılan özel tertibatlı araç kullanabileceği kanaati
oluştuğu. Ancak hastanın güncel muayenesi ile genel durum ve motor kas güçlerine karar verilmesinin tıbben uygun olacağı” kanaatine varıldığı ifade edilmektedir.
19. Başvuru konusuna emsal teşkil edecek 2021/13339, 2021/21270,2022/19499, 2023/4770 ve 2024/10667 dosya no.lu başvurularda izlenen değerlendirme usulünün iş bu dosya kapsamında da dikkate alındığı bu bağlamda kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda yer alan değerlendirmelerin kararın oluşturulmasına katkı sağladığı görülmektedir.
20. Sonuç olarak bilirkişi heyetince hazırlanan bilirkişi raporu dikkate alındığında; Samsun İl Sağlık
Müdürlüğü Komisyonu tarafından başvuran adına nihai “sürücü olamaz” kararlı sağlık kurulu raporu düzenlenmiş olmasına rağmen kurumumuzca görevlendirilen bilirkişiler tarafından “…özel tertibatlı araç kullanabileceği kanaati oluştuğu, ancak hastanın güncel muayenesi ile genel durum ve motor kas güçlerine karar verilmesinin tıbben uygun olacağı …” yönünde kanaat bildirilmesi nedeniyle başvurunun kabulü gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüne yer verilmiştir. İdarece anılan iyi yönetim ilkelerine uygun hareket edildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede görevli ve yetkili yer Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın güncel muayenesi ile genel durum ve motor kas güçlerine karar verilmesi ve sürücü olup olmayacağı hususunun yeniden değerlendirilmesi amacıyla ilgili hastanesine sevk işleminin yapılması ve
Sürücü belgesi işlemlerinin iş bu karar doğrultusunda yürütülmesi yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili
idareler tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, SAĞLIK BAKANLIĞINA, SAMSUN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE, ORDU İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE ve GİRESUN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi