|
ÖZET: Bu karar, engelli bireylerin erişilebilirliğine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, kendisinin ve annesinin ağır engelli olduğunu belirterek, Karabük’teki yaya kaldırımının ortasında bulunan elektrik direği ve dağıtım kutusunun konumunun engelli bireyler için ulaşımı imkânsız hale getirdiğini ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda, bu durumun mevzuat gerekliliklerini karşılamadığını ve engelli bireylerin erişebilirliğini sağlamak için gerekli düzenlemelerin yapılması gerektiğini tespit etmiştir.
Karar, ilgili idarelerin, engelli bireylerin erişebilirliğine uygun düzenlemeler yapması yönünde tavsiyelerde bulunulmasını içermektedir. Bu bağlamda, Karabük Belediye Başkanlığı, Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi ve Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi gibi kurumların, tespit edilen eksiklikleri gidermesi ve bu süreçlerin izlenmesi için Karabük Valiliği’ne öneride bulunulması gerektiği vurgulanmıştır. Erişilebilirliğin sağlanması, kamu hizmetlerinin sürekliliği ve toplumda engelli bireylerin ihtiyaçlarının karşılanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7849-S.23.12867
BAŞVURU NO : 2023/230
KARAR TARİHİ : 22/06/2023
TAVSİYE KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
KARABÜK VALİLİĞİ
KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Engelli bireyin erişilebilirlik talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; kendisinin ve annesinin ağır engelli olduğunu,
Karabük ili ilçesi Mahallesi Cadde Sokakta yer alan dağıtım kutusunun ve elektrik direğinin caddenin kesiştiği noktada, yaya kaldırımın ortasında konumlandığını bu konumun özellikle görme ve tekerlekli sandalyeli engellilerin ulaşımını imkânsız hale getirecek durumda olduğunu ve daha önceki başvurusuna istinaden yapılan engelli rampasının engellilerin ulaşım kabiliyetini artırmadığını belirterek bahsedilen elektrik direği ve dağıtım kutusunun konumunun değiştirilerek engelli bireyler için uygun hale getirilmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumunun 24/01/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi yazısına
cevaben Karabük Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünden alınan 15/02/2023 tarih ve sayılı yazıda özetle, şikâyete konu yolda inceleme yapıldığı, Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (BEDAŞ) işletme müdürlüğüne ait olan elektrik panosunun yönünün değiştirilmesi halinde ulaşım rahatlığı sağlanacağı yönünde BEDAŞ iletme müdürlüğüne bilgi verildiği belirtilmiştir.
3) Kamu Denetçiliği Kurumunun 24/01/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi yazısına
Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketinin verdiği 01/02/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle, şikâyet başvurusunda şirketlerine ait bir tesisin kaldırılmasının taraflarından istenildiğini, bu talebe yönelik cevaplarının Kurumumuza daha sonra iletileceği bununla birlikte kaldırılmak istenilen tesisle ilgili acil bir çalışma yapılacaksa bu çalışmanın hayati riskler doğurabileceği, acil bir çalışma yoksa şikâyet konusunun değerlendirilmek üzere Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi
Bölge Müdürlüğüne iletileceği, yapılan ölçüm ve incelemeler sonucunda bir adet Aydınlatma Direği ve bir adet saha dağıtım kutusunun 2015 yılında imara göre tesis edildiği, imara uygun tesis edilen envanterin 22/10/2020 tarihli ve 9639 sayılı Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemleri Yatırımların Belirlenmesine İlişkin
Usul ve Esasları belirleyen Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Kurul Kararının ilgili maddeleri gereği ekonomik ömrünü doldurmadan deplase edilemeyeceği belirtilmiştir.
4) Kamu Denetçiliği Kurumunun 24/01/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi yazısına TC
Enerji Tabii Kaynaklar Bakanlığı Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü
Yatırımlar İzleme Dairesi Başkanlığının cevabi yazısında özetle, başvuru konusunun incelenmesi ve gerekli tespitlerin yapılması için ilgili dağıtım şirketine başvuru talebinin iletildiği, ilgili dağıtım şirketince yerinde yapılan ölçüm ve incelemeler sonucunda bir adet aydınlatma direği ve bir adet saha dağıtım kutusunun 2015 yılında imara uygun tesis edildiği, imara uygun tesis edilen envanterin 22/10/2020 tarihli ve 9639 sayılı Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemleri Yatırımların Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esasları belirleyen Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Kurul Kararının ilgili maddeleri gereği ekonomik ömrünü doldurmadan deplase edilemeyeceği ancak engelli rampası yapılarak mağduriyetin giderildiği belirtilmiştir.
5) Karabük Valiliği Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunca yerinde denetim yapılması
ve şikâyet konusunun çözümü amacıyla Kurumumuzca verilen 14/10/2022 tarihli ve sayılı
Gönderme Kararı üzerine hazırlanan teknik değerlendirme ekibi tutanağında, yaya kaldırımında bulunan saha dağıtım kutusunun ve aydınlatma direğinin olduğu yol güzergâhının incelendiğini, elektrik direği ve saha dağıtım kutusunun engeliler ile vatandaşların geçişine engel teşkil etmeyecek şekilde konumlandırılması yönünde ilgili kurumlara yazı yazılması gerektiği kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
6) Karabük Valiliği Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunca yerinde denetim yapılması
amacıyla Karabük Valiliğine yazılan 20/01/2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge yazısına cevaben Açık Alanlar Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu gönderilmiştir.
Açık Alanlar Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formunda;
6.1) (A-21) Yaya kaldırım kaplamasının bakım ve onarımı gerçekleştirilmiş midir? Sorusuna HAYIR
cevabı verilmiştir.
6.2) (A-123) Hissedilebilir yürüme yüzeyi işaretleri uygulanmış mıdır? Sorusuna HAYIR cevabı
verilmiştir.
6.3) (A-132) Yaya kaldırımı üzerinde sarkan dal veya kent mobilyaları gibi engeller en az 220 cm baş
kurtarma mesafesini oluşturacak yükseklikte midir? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.4) (A-133) Yaya kaldırımı üzerinde yaya ve taşıt trafiğinin kesişim alanında kullanılan taşıt engelleyici
var mıdır? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.5) (A-136) Yaya kaldırımı kenarında aşağıya doğru dik bir eğim olduğu yerlerde düşmeyi engellemek
için en az 110 cm yüksekliğinde korkuluk var mıdır? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.6) (A-137) Kavşaklarda / köşe başları görüşe engel olacak ilan, bilgi panosu vb. engellerden arındırılmış
mıdır? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.7) (A-138) Kaldırımlarda gece güvenliği ve yürüyüş konforu için yeterli aydınlatma yapılmış mıdır?
Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.8) (A.139)Elektrik, aydınlatma ve trafik işaret direklerinin zemine montajı için kullanılan cıvataların
yaralayıcı sivri uç ve çıkıntıları, keskin kenar ve fazlalıkları yayalar için tehlike oluşturmayacak şekilde yerleştirilmiş midir? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
6.9) (A.140) Yaya kaldırımında kullanılan bitkiler, yüzeyi kaygan hale getirmeyecek, meyve dökmeyen
türde midir? Sorusuna HAYIR cevabı verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
7.1) “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesi “… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife
şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz…
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”
7.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “Herkes,
bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükümlerini amirdir.
8)BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin;
8.1) “Genel İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Engellilerin topluma
tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve(f) bendinde “Erişilebilirlik” Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.
8.2) “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Taraf Devletler engelliliğe
dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür.”
8.3) “Erişebilirlik” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“1. Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dâhil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır.
Erişim önündeki engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içeren bu tedbirler diğerlerinin yanında,
aşağıda belirtilenlere de uygulanır:
(a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; …”
Hükümlerine yer verilmiştir.
9) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmiştir.
10) 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun,
10.1) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük
maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır.”
10.2) “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya
perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar.” hükmünün bulunduğu,
11) 28/01/2014 tarih ve 28896 sayılı Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliği’nin
3’üncü maddesinin birinci fıkrasının,
11.1) (ç) bendinde; “Dağıtım: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden
naklini,”
11.2) (d) bendinde; “Dağıtım sistemi: Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde
işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini,”
11.3) (f) bendinde; “Dağıtım tesisi: İletim tesislerinin ve dağıtım gerilim seviyesinden bağlı üretim ve
tüketim tesislerine ait şalt sahalarının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden, alçak gerilim seviyesinden bağlı tüketicilerin yapı bina giriş noktalarına kadar, bina giriş ve sayaç arası hariç, elektrik dağıtımı için teçhiz edilmiş tesis ve teçhizat ile dağıtım şirketince teçhiz edilen ya da devralınan sayaçları,” ifade eder.
12) 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un;
12.1) “Erişilebilirlik” başlıklı 7’nci maddesinin ilk fıkrası “Yapılı çevrede engellilerin erişebilirliğinin
sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanır.
12.2) Geçici 2’nci Maddesi “Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapılar, mevcut tüm yol,
kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirilir.” hükümlerini amirdir.
13) 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde “Belediye
hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.”
Belediyelerin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
14) 3194 sayılı İmar Kanunu’nun;
14.1) 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde “Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça
belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirlenir.”
14.2) Ek-1’inci maddesinde “Fiziksel çevrenin engelliler için ulaşılabilir ve yaşanabilir kılınması imar
planları ile kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda Türk Standartları Enstitüsünün ilgili standardına uyulması zorunludur” denmektedir.
15) 14 Eylül 2012 tarihinde İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan Şehir İçi Yollar Kaldırım Ve Yaya
Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler Ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları İle İlgili Tebliğin 2’nci maddesinde Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından hazırlanan TS 12576 Şehir İçi Yollar – Kaldırım ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları
Standardının mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinde ve bunların ihale, geçici kabul, kabul, denetim ve muayene safhalarında zorunlu olarak uygulanacağı hükmü düzenlenmiştir.
15.1) TS 12576 Şehir İçi Yollar – Kaldırım ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler ve
İşaretlemelerin Tasarım Kuralları Standardı’nın “ Yaya Kaldırımları” başlıklı 1.2’nci bölümünde; “Engellilerin, yayalara ayrılan yollarda serbestçe, engellenmeden ve durmadan dolaşabilmeleri ve hareketlerinin bilincinde olarak, yaya kaldırımını kullanabilmeleri için kaldırım sathında engeller bulunmamalıdır. Tehlikeli olacak her türlü düzensizlikten kaçınılmalıdır Yaya kaldırımındaki, aydınlatma direklerinin yerleri TS 11936’ya ve ağaçların dikim yerleri TS 8146’ya uygun olmalıdır. Standartları belirtilmiştir.
15.2) “Yaya Kaldırımı Kaplaması” başlıklı 1.2.3’üncü bölümünde;
“Yaya Kaldırımı kaplaması, kaymayı önleyici ve dolaşmayı kolaylaştırıcı olmalı, yollardaki basamak vb.
yol sathındaki yer altı tesisatı rögar kapakları çıkıntı oluşturmayacak, anî seviye değişiklikleri, kesilmeyen, sürekli veya aynı seviyede zemin oluşmalıdır.” satanlardı belirlenmiştir.
15.3) “Yaya Kaldırımı Kenarları Düzenlenmesi” başlıklı 1.2.4’üncü bölümünde;
“Yaya kaldırımının genişliğine bağlı olarak, taşıt yolu ile kaldırım kenarına dikilecek, ağaçlar TS 8146’ya uygun olmalı, ayrıca elektrik, trafik işaretleri direkleri ile süs bitkileri, çiçeklik/saksılar, yaya korkulukları vb. tesisler bordür taşı dâhil yaya kaldırımı boyunca en az 75 cm en çok 120 cm genişliğinde bir şerit içinde bir hizada düzgün olarak yerleştirilmelidir. Yaya kaldırımının mülkiyet sınırında kot farkı olması halinde kaldırım ile bahçe arasına korkuluk yapılmalıdır.” Standartları belirtilmiştir.
15.4) “Yaya Kaldırımının Bakım ve Onarımları” başlıklı 1.2.8’inci bölümünde:
“Yaya kaldırımının düzenli olarak bakım ve onarımı yapılmalıdır. Yapılacak tamiratlarda TS 12254’e uygun olarak işaretlenmelidir.” Standardı belirtilmiştir.
15.5) “Kavşaklarda Yaya Kaldırımı Genişletilmesi” başlıklı 1.3.22inci bölümünde;
“Kavşaklardaki yaya kaldırımları genişletilmeli, yayaların ve özürlülerin rahat hareket etme imkânı sağlanmalı köşe başlarına görüşe mani ilân veya bilgi panoları konulmamalıdır.” Standardı belirlenmiştir.
16) 14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin;
16.1) 24’üncü maddesinin beşinci fıkrasında “Araç trafiğine ayrılmış şerit sayısını azaltmamak ve ilgili
TSE standartlarına uymak kaydıyla; taşıt yollarının yaya, engelli ve bisiklet kullanımına ayrılmış kısımlarının genişlikleri, nazım imar planında değişikliğe gerek olmaksızın uygulama imar planında artırılabilir.”
16.2) 6’ncı fıkrasında “Uygulama imar planlarında, öncelikle engelliler, çocuklar ve yaşlılar gibi kamu
ortak mekânlarını kullanmakta zorluk çeken ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin kentsel kullanımlara, sosyal altyapı alanlarına erişimini ve kullanımını sağlayıcı ve kolaylaştırıcı tedbirlerin alınması amacıyla tasarım ilkeleri geliştirilmesi esastır.” düzenlemesi yer almaktadır.
17) Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 26’ncı maddesinde;
“ (1)İdareler; tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre; a) Bisiklet yolu, otopark, yönlendirme, sinyalizasyon, aydınlatma ve ağaçlandırma uygulamalarıyla ve kent mobilyalarıyla beraber kaldırım ve kavşak düzenlemelerini yapmak veya yaptırmakla, b) Reklam ve bilgilendirme levha ile pano düzenlemelerini yapmak veya yaptırmakla, c) Topluma açık yerlerde ihtiyaçların karşılanması amacıyla; büfe, mescit, para çekme makinesi, telefon kulübesi, tuvalet, çeşme ve benzeri tesislerin kurulmasına ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle, ç) Belirli bir süre için düzenlenen sosyal ve kültürel etkinlikler için geçici olarak ihtiyaç duyulan altyapıyı ve geçici olarak talep edilen hafif ve sökülüp takılır malzemeden yapılan fuar, sergi, sahne ve çadır gibi üstyapının kurulması ve kaldırılması için gereken izinlerin verilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle ve güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlamakla, yükümlüdür.
(2) Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.
(3) Bu madde kapsamında yürütülen çalışmalarda tescilli ve tarihi yapılar ile doğal dokunun korunması esas alınır.” düzenlemesi yer almaktadır.
18) 20.07.2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme
Yönetmeliğinin “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının;
18.1) (b) bendinde “Erişilebilirlik: Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi
ve iletişim teknolojisinin engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olması”
18.2) (ç) bendinde “Erişilebilirlik standartları: Türk Standartları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili
yayımladığı TS 9111, TS 12576, TS 12460, TS ISO 23599, TS 13536, TS ISO 23600 ve diğer erişilebilirlik standartları”
18.3) (j) bendinde “Komisyon: Erişilebilirlik standartlarının uygulanmasını izleyen ve denetleyen
komisyon” olarak tanımlanmış,
18.4) “Komisyonun görev ve yetkileri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
“Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapı, yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, şehir içinde kendilerince sunulan ya da denetimlerinde olan toplu taşıma hizmetlerini izleme ve denetleme formlarına göre izlemek, denetlemek ve rapor hazırlamak.” İllerde kurulacak komisyonların görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
19) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2016/07 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formları
hakkında Genelgesinde bahse konu standartlara uygun olarak hazırlanmış Erişilebilirlik İzleme ve
Denetleme Formları yer almakta olup, yaya kaldırımlarına yönelik teknik düzenlemelere bahse konu
Genelgenin “Ek 2 Açık Alanlar için Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formunda” yer verilmiştir. Bahse konu formun;
A.21’inci bölümünde:
“Yaya kaldırım kaplamasının bakım ve onarımı gerçekleştirilmiş midir?
A.123’üncü bölümünde:
Hissedilebilir yürüme yüzeyi işaretleri uygulanmış mıdır?
A.132’nci bölümünde:
Yaya kaldırımı üzerinde sarkan dal veya kent mobilyaları gibi engeller en az 220 cm baş kurtarma mesafesini oluşturacak yükseklikte midir?
A.133’üncü bölümünde:
Yaya kaldırımı üzerinde ve yaya ve taşıt trafiğinin kesişim alanlarında kullanılan taşıt engelleyici var mıdır?
A.136’ncı bölümünde:
Yaya kaldırımı kenarında aşağıya doğru dik bir eğim olduğu yerlerde düşmeyi engellemek için en az 110 cm yüksekliğinde korkuluk var mıdır?
A.137’nci bölümünde:
Kavşaklarda / köşe başları görüşe engel olacak ilan, bilgi panosu vb. engellerden arındırılmış mıdır?
A.138’inci bölümünde: Kaldırımlarda gece güvenliği ve yürüyüş konforu için yeterli aydınlatma yapılmış mıdır?”
A.139’uncu bölümde: Elektrik, aydınlatma ve trafik işaret direklerinin zemine montajı için kullanılan cıvataların yaralayıcı sivri uç ve çıkıntıları, keskin kenar ve fazlalıkları yayalar için tehlike oluşturmayacak şekilde yerleştirilmiş midir?
A.140’ıncı bölümde: Yaya kaldırımında kullanılan bitkiler, yüzeyi kaygan hale getirmeyecek, meyve dökmeyen türde midir? denilmek suretiyle uygulamada esas alınması gereken standartlar ortaya konmuştur.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
20. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabul edilmesi hususunda hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
21) Başvuran, kendisinin ve annesinin ağır engelli olduğunu, Karabük ili ilçesi Mahallesi
Cadde Sokakta yer alan dağıtım kutusunun ve elektrik direğinin caddenin kesiştiği noktada, yaya kaldırımın ortasında konumlandığını bu konumun özellikle görme ve tekerlekli sandalyeli engellilerin ulaşımını imkânsız hale getirecek durumda olduğunu ve daha önceki başvurusuna istinaden yapılan engelli rampasının engellilerin ulaşım kabiliyetini artırmadığını belirterek bahsedilen elektrik direği ve dağıtım kutusunun konumunun değiştirilerek engelli bireyler için uygun hale getirilmesini talep etmektedir.
22) Anayasamız uyarınca, Devletin temel amaç ve görevleri kişilerin ve toplumun refah, huzur ve
mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hüküm altına alınmıştır.
23) Kamu hizmetlerinin maddi unsurunun toplumun ortak gereksinmelerinin karşılanmasına yönelik
faaliyetler olduğu belirtilmektedir. (Gözübüyük ve Tan 2007) Kamu hizmetlerinin toplumsal ihtiyacın sürekliliği nedeniyle süreklilik ve düzenlilik arz etmesi gerekir. Kamu hizmetlerinin toplumun ihtiyacını karşılamasının yanında, aynı zamanda toplumda özellik arz eden engelli bireylerin ihtiyaçlarına cevap verebilmesi için süreklilik göstermeleri çok önemlidir. (Çınarlı 2008)
24) İmar Kanunu, Belediye Kanunu ve ilgili ikincil mevzuatta engelli bireylerin toplumsal hayata etkin bir
şekilde katılımlarını sağlamak amacıyla erişilebilirlikle ilgili düzenlemelere yer verilmiş; 5378 sayılı
Engelliler Hakkında Kanun’un 7’nci maddesinde yapılı çevrede engellilerin erişebilirliğinin sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanması gerektiği düzenlenmiştir.
25) 20/07/2013 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği
ile 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’da sıralanan kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapılar, tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları, gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından şehir içinde sunulan ya da denetlenen toplu taşıma hizmetlerinde erişilebilirliğin sağlanmasının izlenmesi ve denetlenmesine yönelik hususlar düzenlenmiş, bu hususta Türk Standartları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartların kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
26) Erişilebilirliğin önemi, kentte, binalar ve dış mekânlarda ulaşılabilirlik ve güvenli ulaşım olanaklarının
bulunuşu, herkesin toplum hayatına eşit katılımını sağlamasından doğar. (Sungur Ergenoğlu,2013: 50). Bu açıdan erişilebilir nitelikteki bir fiziksel çevre, vatandaşların sosyal ve ekonomik hayatı etkin bir şekilde sürdürmelerini sağlar. (Papaioannou, 2008: 28) Bu yönüyle engelsiz kent, insanlara kolayca ve bir önleyici olmadan ihtiyaç duydukları hizmetleri ulaşabilmeyi ifade eder. Erişilebilirliğin ele alınması gerekli alanlar da “açık alanlar, binalar, toplu taşıma sistemleri ve bu alanlardaki bilgilendirme hizmetleri” olarak belirtilmektedir. (Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (EYHGM), 2007: 10).
27) Park alanları, kaldırım ve indirme bindirme alanları ile ilgili diğer alanların uygun olmayan yüzey
maddeler ile kaplanması, rampa eğimleri ve yaya yollarının özellikle tekerlekli sandalyenin rahatça geçebileceği genişlikte düzenlenmemesi problemi daha da büyütmektedir (Matthews vd., 1995; Düger, 2001; Corinne, 2008). Baston, koltuk değneği, tekerlekli sandalye gibi yardımcı gereç kullanan engellilerin aktiviteleri kısıtlanmaktadır. Ne yazık ki bu türden fiziki engeller, engelli bireyi evden çıkmamaya ve sosyal yaşantıdan uzak kalmaya mahkum eder. Bu çalışmada da engelli bireylerin şehir içi ulaşım araçlarını kullanmakta zorluk çektiği, özellikle ortopedik ve görme engellilerin ulaşım araçlarının basamaklarını kullanmakta ve otobüse inip binmede zorlandığı, tekerlekli sandalye kullanan ortopedik engelli bireylerin kaldırım yüksekliklerinin transferlerini engellediği, görme engelli bireylerin kaldırım genişliğinin yetersiz ve kaldırımlarda kullanılan malzemelerin yürümelerini etkilediği bulunmuştur. İç ve dış çevrenin uygun olmayan düzenlemelerinden kaynaklanan sorunlar ile engel durumu arasında ilişki bulunmaktadır
Yönetmelikteki bu yapıların ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin can ve mal güvenliğinin sağlanmasının zorunlu olduğu hükmüne uyulmadığı anlaşılmaktadır. (https://ailevecalisma.gov.tr/media/2631/11sayi-2009-cilt6sayi1.pdf)
28) Kaldırımların durumu bir kentte insana ne kadar değer verildiğini gösterir. Buralarda taşımaya ne kadar
ihtiyaç varsa, kaldırımlara da o kadar ihtiyaç vardır. Çünkü kaldırımlar ve sokaklar, şehrin en temel parçası ve topluma ait olması gereken kamusal alanlardır. Dolayısıyla kaldırımları ve sokakları insana öncelik verecek şekilde düzenlenmiş bir şehir, vatandaşına da önem veriyor demektir. Bu durum Yaya Hakları
Bildirgesi’nde de açık ve net ifade edilmektedir. Bütün yerleşim alanlarında, motorlu taşıtlar tarafından
taciz edilmeden, herhangi bir fiziki veya sosyal engelle karşılaşmadan, yaya olarak bir yerden bir yere ulaşmak, gezmek, dolaşmak, Yaya Hakları’nın temelini oluşturur. Aynı şekilde, bütün yerleşim alanlarında yaya kaldırımı ağının bulunması, en temel yaya hakkıdır. 1988 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen anılan bildirgede; yayanın; fiziksel ve ruhsal sağlığını korumaya uygun koşullar sunan kamu alanlarının nimetlerinden özgürce yararlanma ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ve yayanın, izole yaya bölgelerine değil kentin düzeniyle uyumlu, ulaşılabilir, kısa ve makul bağlantıları olan yaya alanlarına sahip olmaya hakkının var olduğu sayılmıştır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2013-139 Sayılı 26/03/2014 tarihli Tavsiye Kararı)
29) Bu nedenle fiziksel çevre ve ulaşım sistemleri; planlama ve tasarım aşamasından itibaren, engellilerin
kullanım ve erişilebilirlik gereksinimlerini karşılayabilecek evrensel tasarım yaklaşımına uygun biçimde düzenlenmelidir. Dolayısıyla toplumsal yaşamın tüm alanlarının herkes için tasarlanması gerekmektedir.
Herkes için tasarım yaklaşımı, engelli ve hareket kısıtlaması olan bireyler de dahil olmak üzere, tüm kullanıcı gruplarının mekânsal, sosyal ve bireysel ihtiyaçlarına cevap verecek mekânlar oluşturmayı hedeflemektedir (Mishchenko, 2014: 110).
30) Engelli bireyleri, toplumsal yaşamın ana akışına katılmaktan alıkoyan düzenlemelerin aynı zamanda
onların toplumsal yaşamda dışlandığı anlamına geldiği unutulmamalıdır. Engelli kişilerin hareketinin önündeki fiziksel engellerin, örneğin sokaklarda, yollarda, yağmur oluklarında, kaldırımlarda bulunan ve hareketi kolaylaştırıcı tekerlekli sandalye, yürüteç gibi araçların etkinliğini azaltan ya da tamamen yok eden engebelerin; yolcuların ortak bir hareket yeti düzeyi olduğunu varsayan toplu taşıma araçlarının; ortak bir görsel işitsel yeti düzeyini varsayan yön işaretleri gibi kamu bilgilendirme biçimlerinin engellilerin toplumsal yaşama katılabilecekleri şekilde tasarlanması gerekmektedir (Gleeson, 2011: 367).
31) Engelliler için erişilebilir, yaşam kalitesi yüksek kentler oluşturmak, öncelikle yerel yönetimlerin yetki
alanındadır. Kamunun kullanımına açık, resmi ve özel tüm yapılara erişimde; sokak, cadde ve meydanlar, parklar, eğlenme-dinlenme (rekreasyon) alanları vb. açık alanlarda, konutlarda, toplu taşımacılıkta, trafik düzenlemelerinde belediyeler, ulaşılabilirlik açısından yasal sorumlu ve yetkilidirler. Engellilerin sosyal yaşama katılmakta fırsat eşitliğini sağlayan hukuki düzenlemeler belediyeleri, yapacakları sosyal ve teknik alt yapı yatırımlarıyla kent mekânının şekillenmesinde söz sahibi kılmıştır.
32) Anayasa Mahkemesinin 18.10.2003 tarihli ve E.2003/67, K.2003/88 sayılı kararında: “Hukukun
üstünlüğünün egemen olduğu bir devlette hukuk güvenliğinin sağlanması hukuk devleti ilkesinin yerine getirilmesi zorunlu koşullardandır. Bireyin insan olarak varlığının korunmasını amaçlayan hukuk devletinde vatandaşların hukuk güvenliğinin sağlanması zorunludur. Devlet açık ve belirgin hukuk kurallarını yürürlüğe koyarak bunları uyguladığı zaman hukuk güvenliği sağlanır.” denilmektedir. Buna göre ve Anayasa Mahkemesi kararında da ifade edildiği gibi, hukuk devletinin unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. “Belirlilik” ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir.
33) Kentsel mekânlarda engellilerin rahat dolaşımının sağlanması, yaşanabilirlik standartlarının
yükseltilmesi TS 12576 Şehir İçi Yollar- Kaldırım Ve Yaya Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal
Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları uyarınca düzenlenmesi gerekmekte olup; uygulamalar
belirlenen standartlara uygun olarak hazırlanan “Ek 2 Açık Alanlar için Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme
Formunda” yer alan düzenlemelere göre gerçekleştirilmelidir.
34) Peyzaj projelerinde Engelliler için dikkat edilmesi gereken bazı rampa standartları;
şeklindedir.
35) Başvuruya konu yaya kaldırımının da mevzuata uygun olması gerektiği açıktır. Bu kapsamda,
Kurumumuzca ilgili idarelerle irtibata geçilerek, söz konusu uygulamanın mevzuata uygunluğunun yerinde ve evrak üzerinde denetlenmesi talep edilmiştir. İlgili İdareler tarafından şikâyet konusu olan yaya kaldırımı hakkında Açık Alanlar Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu düzenlenmiştir. Bu formda; yaya kaldırımlarının bakım ve onarımının gerçekleştirilmediği, hissedilebilir yürüme yüzeyi işaretlerinin uygulanmadığı, yaya kaldırımı üzerinde sarkan dal veya kent mobilyaları gibi engellerin en az 220 cm baş kurtarma mesafesini oluşturacak yükseklikte olmadığı, yaya ve taşıt trafiğinin kesişim alanlarında taşıt engelleyicilerin olmadığı, yaya kaldırımı kenarında aşağıya doğru dik bir eğim olduğu yerlerde düşmeyi engellemek için en az 110 cm yüksekliğinde korkuluğun olmadığı, kavşakların ve köşe başlarının görüşe engel olacak ilan, bilgi panosu vb. gibi engellerden arındırılmadığı, kaldırımlar için gece güvenliği ve yürüyüş konforu için yeterli olacak aydınlatmanın sağlanmadığı, elektrik, aydınlatma ve trafik işaret direklerinin zemine montajı için kullanılan cıvataların yaralayıcı sivri uç ve çıkıntıları, keskin kenar ve fazlalıkları yayalar için tehlike oluşturmayacak şekilde yerleştirilmediği, yaya kaldırımında kullanılan bitkilerin, yüzeyi kaygan hale getirmeyecek, meyve dökmeyen türde olmadığı tespitleri yapılmıştır. Bahse konu mevzuat ve yapılan tespitler neticesinde şikâyete konu kaldırımın erişilebilirlik standartlarının dışında olduğu anlaşılmıştır.
36) Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinde belirtildiği üzere ilgili idarelerin tasarrufu altındaki
kaldırımlarda kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli olan unsurların idarelerce Türk Standartları
Enstitüsü standartlarına uyulmak koşuluyla yapılacağı veya yaptırılacağı hükümleri dikkate alındığında, söz konusu kaldırımın, TSE standardının yaya kaldırımları hakkında belirlediği standartlar olan; yaya kaldırımı kaplaması, yaya kaldırımının kenarlarının düzenlenmesi, yaya kaldırımının bakım ve onarımı ve kavşaklarda (köşebaşı) yaya kaldırımı genişletilmesi” standartlarına uygun olmadığı anlaşılmaktadır.
37) Mahalli idareler için zorunlu tutulan TSE kaldırım standartları ve Yönetmelik hükümleri dikkate
alınmadan kaldırımların bu şekilde kullanılmasının, genel olarak tüm yayaların gidiş ve gelişlerinin zorlaşmasına sebep olduğu, Avrupa Yaya haklarında belirtilen kamu alanlarının nimetlerinden özgürce yararlanma ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ve yayanın, izole yaya bölgelerine değil kentin düzeniyle uyumlu, ulaşılabilir, kısa ve makul bağlantıları olan yaya alanlarına sahip olma hakkının var olduğu ilkelerinin ihlal edildiği tespit edilmiştir.
/
38) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; kentsel yaşamın ve kamu hizmetlerinin engelli
bireylerin erişilebilirliğine uygun olarak düzenlenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu açıktır. Bununla beraber ilgili İdarelerce yapılan tespit ve denetimlerin sonucunda şikâyete konu alanın engelli bireylerin erişebilirliğine ilişkin mevzuatın gerekliliklerini karşılamaktan çok uzak olduğu anlaşılmış olup; şikâyete konu kaldırıma ilişkin Komisyonca tespit edilen erişilebilirlik uygulama hata ve eksikliklerinin mevzuata ve standartlara uygun olacak şekilde yeniden düzenlenmesine yönelik işlem ve eylemde bulunulması için
Karabük Belediye Başkanlığına, Başkent Elektrik Dağıtım Anonim Şirketine, Türkiye Elektrik Dağıtım
Anonim Şirketine, tespit edilen uygulama hata ve eksikliklerinin giderilmesi amacıyla yapılacak çalışmaların izlenmesi ve denetlenmesi amacıyla Karabük Valiliğine (İl Erişilebilirlik Komisyonu), başvuruya konu yaya kaldırımlarının engelli bireylerin erişilebilirliğine uygunluğunun takibi ve bilgileri için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
39) İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin zamanında Kurumumuza gönderildiği; bu sebeple “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık” ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmış olup, ancak başvuranla ilgili işlemlerinde “karara karsı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bundan sonra bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
40) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Karabük İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin KABULÜ ile; Şikâyete konu, Karabük ili ilçesi Mahallesi Cadde Sokakta yer alan yaya kaldırımının Komisyonca tespit edilen erişilebilirlik uygulama hata ve eksikliklerin mevzuata ve standartlara uygun olarak bütüncül bir şekilde yeniden düzenlenmesine yönelik işlem ve eylemde bulunulması için KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM
ANONİM ŞİRKETİNE, BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE;
Tespit edilen uygulama hata ve eksikliklerinin giderilmesi amacıyla yapılacak çalışmaların izlenmesi ve denetlenmesi amacıyla KARABÜK VALİLİĞİNE (İl Erişilebilirlik Komisyonu); Anılan yaya kaldırımlarının engelli bireylerin erişilebilirliğine uygunluğunun takibi ve bilgileri için AİLE
VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASI,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, AİLE VE
SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI, KARABÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI, TÜRKİYE
ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ, BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM
ŞİRKETİ ve KARABÜK VALİLİĞİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Bu kararın BAŞVURANA, AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA, KARABÜK
BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, TÜRKİYE ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE,
BAŞKENT ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİNE ve KARABÜK VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi