Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, Ankara’nın Yenimahalle ilçesindeki ikametgahının bulunduğu sokakta, merdivenlere engelli rampası yapılması talebinde bulunmuştur. Dörtyol Sokak’ta yer alan merdivenlerin engelli bireyler için erişilebilir olmadığını belirten başvuran, bu talebini 3 Mayıs 2024 tarihinde CİMER aracılığıyla Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne iletmiş, ancak olumsuz bir yanıt almıştır. Başvuru sürecinde, ilgili idarelerden bilgi talep edilerek, merdivenlerin durumu ve engelli erişilebilirliği konusundaki eksiklikler incelenmiştir.

Ankara Büyükşehir Belediyesi, Dörtyol Sokak’ın genişliğinin 9 metre olduğunu ve bu nedenle engelli rampası talebinin Yenimahalle Belediyesi tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yenimahalle Belediyesi ise, merdivenlerin dik olması nedeniyle talebin uygun bulunmadığını ifade etmiştir. Ancak, erişilebilirlik standartları ve ilgili mevzuat gereği, engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımını sağlamak amacıyla gerekli düzenlemelerin yapılması zorunludur.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, Yenimahalle Belediyesi’ne engelli rampası yapılması hususunda tavsiyede bulunmuştur. Erişilebilirliğin sağlanması, engelli bireylerin sosyal hayata katılımını artırmak ve ayrımcılığı önlemek açısından kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, ilgili idarelerin, engelli bireylerin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak gerekli önlemleri alması beklenmektedir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/11856-S.24.18024

BAŞVURU NO : 2024/7134

KARAR TARİHİ : 31.10.2024

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : YENİMAHALLE BELEDİYE BAŞKANLIĞI

ANKARA VALİLİĞİ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, ikamet ettiği sokakta bulunan merdivenlere engelli rampası yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 04.06.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Ankara ili Yenimahalle İlçesi Ergenekon

Mahallesi. Kızılcahamam Caddesi No: ( Apartmanı) adresinde ikamet ettiğini, apartmana girişin Dörtyol sokaktan sağlandığını, sokağın trafiğe kapalı olduğunu ve merdiven aracılığıyla ulaşımın sağlandığını, bahse konu Dörtyol sokakta yer alan merdivenlerde engelli rampası bulunmadığını, konuyla ilgili olarak Ankara Büyükşehir Belediyesine 03.05.2024 tarihinde Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden başvurduğunu, Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarafına 10.05.2024 tarihinde dönüş yaptığını ve talebinin olumsuz değerlendirildiğini, bahse konu alanın engelli bireyler için uygun olmadığını ifade etmiş ve ikamet ettiği Apartmanı girişinde yer alan merdivenlere engelli rampasının yapılmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2.1. Kurumumuzun 05.07.2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen 30.07.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1.1. Daire Başkanlığı tarafından bahse konu adreste gerekli kontrollerin sağlandığı, rampa talep edilen

Dörtyol Sokağın yol genişliğinin (9 m) olması ve “08.10.2019 tarih ve sayılı karar gereği Ankara

Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 15.11.2022 gün ve / Esas, E. / sayılı

Kararı ile genişliği 12 (on iki) metre ve üzerindeki yolların sorumluluğunu Ankara Büyükşehir Belediye

Başkanlığına, 12 (on iki) metrenin altındaki yolların sorumluluğunun ise İlçe Belediye Başkanlıklarına bırakılması…” kararı gereğince ilgili talebin Yenimahalle Belediye Başkanlığı tarafından değerlendirilmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna bilgi verilmesinin istendiği ifade edilmiştir.

2.2. Kurumumuzun 05.07.2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ankara Valiliğinden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ankara

Valiliği Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü tarafından gönderilen 09.08.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.2.1. Bahse konu dilekçenin değerlendirildiği, hazırlanan bilgi notu ve Denetleme Formu’nun ekte sunulduğu ifade edilmiştir. İlgili formun Tespit/Sonuç bölümünde Yönetmeliğin 5’inci maddesi hükmü gereğince Ankara Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından bahse konu kaldırımların denetlendiği ve bazı eksikliklerin tespit edildiği, eksikliklerin giderilmesi amacıyla denetim formlarının

Yenimahalle Belediye Başkanlığına gönderileceğinin belirtildiği tespit edilmiştir.

2.3. Kurumumuzun 05.07.2024 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Yenimahalle Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Yenimahalle Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 28.08.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle; 2.3.1. Fen İşleri Müdürlüğü tarafından yapılan incelemede söz konusu alanda merdivenlerin çok dik olması sebebiyle talebin uygun görülmediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2.“Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrası “Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.” 3.3.“Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinin ikinci fıkrası “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.” 3.4.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” 3.5. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesinde “Tü rkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye

Büyük Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.[…]Tü rk kanunlarına değişiklik

̈ ̈ ̈ ̈ ̈ ̈ getiren her turlu andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır. […]Usulune göre yururluğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile

̈ ̈ ̈

Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yururluğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler

̈ ̈ içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hukumleri esas alınır.” 4.Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin, 4.1. “Genel İlkeler” başlıklı 3’ü ncü maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (f) bentlerinde “Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması” ve “Erişilebilirlik” Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.

̈ ̈ ̈ ̈ ̈ ̈ 4.2. “Genel Yukumlulukler” başlıklı 4’uncu maddesinin birinci fıkrasında “Taraf Devletler engelliliğe

̈ ̈ ̈ dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tum engellilerin insan hak ve temel özgurluklerinin eksiksiz

̈ ̈ ̈ ̈ olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yukumludur.

Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; ̈ (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tum yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yü rü rlü kte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, dü zenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dâhil uygun tü m tedbirleri almayı; (c) Tü m politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve gü çlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’ yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; ̈ ̈ (e) Kişiler, örgutler veya özel teşebbuslerin engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarını engellemek için

̈ ̈ gerekli tum uygun tedbirleri almayı; [… ]taahhut eder.” 4.3. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesinde, “[…] 2. Taraf Devletler engelliliğe dayalı her tü rlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını gü vence altına alır.3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ü zere engellilere yönelik makul dü zenlemelerin yapılması için gerekli tü m adımları atar.

4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”

̆ 4.4. “Erişebilirlik” başlıklı 9’uncu maddesinde, “Taraf Devletler engellilerin bagımsız

̈ ̆ ̆ yaş ayabilmelerini ve yaş amın tum alanlarına etkin katılımını saglamak ve engellilerin diger bireylerle eş it koş ullarda fiziki ç evreye, ulaş ıma, bilgi ve iletiş im teknolojileri ve sistemleri dahil olacak ş ekilde bilgi ve

̆ iletiş im olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka aç ık diger tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır. Erisim ö nü ndeki engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını

̧ da iç eren bu tedbirler diğ erlerinin yanında, aşağıda belirtilenlere de uygulanır: (a) Binalar, yollar, ulaşım araç ları ve okullar, evler, sağ lık tesisleri ve iş yerleri dahil diğ er kapalı ve aç ık tesisler;” 4.5. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19’uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye

Taraf Devletler tü m engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip

olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat

edilmelidir:

(a) Engelliler diğer bireylerle eşit koşullar altında ikametgâhlarını ve nerede ve kiminle yaşayacaklarını

̈ seçme hakkına sahiptirler ve özel bir yaşama duzenine zorlanamazlar; (b) Engellilerin kişisel destek dâhil olmak ü zere toplum içinde yaşamak ve topluma dâhil olmak için ihtiyaç duydukları konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine erişimleri sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecridi ve ayrı tutulması önlenmelidir; (c) Kamusal hizmet ve tesisler engellilere diğer bireylerle eşit şekilde açık olmalı ve onların ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir”,

5.5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun,

5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgü rlü klerden

̈ faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı guçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici

̈ tedbirlerin alınması için gerekli duzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” 5.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun engellileri, ailelerini, engellilere yönelik hizmet veren kurum ve kuruluşlar ile diğer ilgilileri kapsar.” 5.3. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (f) bendinde, “Erişilebilirlik: Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını, (j) bendinde, Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri, ifade eder.”

̈ ̈ ̈ 5.4. “Genel Esaslar” başlıklı 4’uncu maddesinin (c) fıkrasında; “Engellilerin tum hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. (d) bendinde, Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.” 5.5. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde “[…] Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 5.6. “Topluma dahil olma” başlıklı 4/B maddesinde, “Engellilerin toplumdan tecrit edilmeleri ve ayrı tutulmaları önlenir. Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup, özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar. Engellilerin topluma dâhil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dâhil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimleri sağlanır.” 5.7. “Erişilebilirlik” başlıklı 7’nci maddesinde, “Yapılı çevrede engellilerin erişebilirliğinin sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanır. Özel ve kamu toplu taşıma sistemleri ile sürücü koltuğu hariç dokuz veya daha fazla koltuğu bulunan özel ve kamu toplu taşıma araçlarının engellilerin erişebilirliğine uygun olması zorunludur. …”

6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

7.5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun

7.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde, Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: “…(v) Sağlık merkezleri, hastaneler, gezici sağlık üniteleri ile yetişkinler, yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazandırma kursları açmak, işletmek veya işlettirmek, bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksek okullar, meslek liseleri, kamu kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile işbirliği yapmak. […]” İlçe (…) belediyelerinin görev ve yetkileri şunlardır: “(d) Birinci fıkrada belirtilen hizmetlerden; 775 sayılı

Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak, (…) spor, dinlenme ve eğlence yerleri ile parkları yapmak; yaşlılar, engelliler, kadınlar, gençler ve çocuklara yönelik sosyal ve kültürel hizmetler sunmak; mesleki eğitim ve beceri kursları açmak; mabetler ile sağlık, eğitim, kültür tesis ve binalarının yapım, bakım ve onarımı ile kültür ve tabiat varlıkları ve tarihî dokuyu korumak; kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin geliştirilmesine ilişkin hizmetler yapmak; bölge otoparkı, kapalı ve açık otoparklar yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek veya ruhsat vermek. […]” 7.2. “Büyükşehir belediye başkanı” başlıklı 18’inci maddesinde; Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır: “(m) Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, engellilerle ilgili faaliyetlere destek olmak üzere engelli merkezleri oluşturmak (Mülga son fıkra: 12/11/2012-6360/13 md.).” 7.3. “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin giderleri şunlardır: (j) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar. […]” 7.4. Ek 1’inci (Ek:1/7/2005-5378/40 md.) maddesinde; “Büyükşehir belediyelerinde engellilerle ilgili bilgilendirme, bilinçlendirme, yönlendirme, danışmanlık, sosyal ve mesleki rehabilitasyon hizmetleri vermek üzere engelli hizmet birimleri oluşturulur. Bu birimler, faaliyetlerini engellilere hizmet amacıyla kurulmuş vakıf, dernek ve bunların üst kuruluşlarıyla işbirliği hâlinde sürdürürler. Engelli hizmet birimlerinin kuruluş, görev, yetki, sorumluluk ve işleyişine ilişkin usûl ve esaslar Özürlüler İdaresi

Başkanlığının görüşü alınarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.” 8. 5393 sayılı Belediye Kanununun; 8.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır. […]” 8.2. “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde; “Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır: (n) Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, engellilere yönelik hizmetleri yürütmek ve engelliler merkezini oluşturmak. […]” 8.3. “Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde; “Belediyenin giderleri şunlardır: (i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar. […]”

8.4. “Belediye hizmetlerine gönüllü katılım” başlıklı 77’nci maddesinde; “Belediye; sağlık, eğitim, spor, çevre, sosyal hizmet ve yardım, kütüphane, park, trafik ve kültür hizmetleriyle yaşlılara, kadın ve çocuklara, engellilere, yoksul ve düşkünlere yönelik hizmetlerin yapılmasında beldede dayanışma ve katılımı sağlamak, hizmetlerde etkinlik, tasarruf ve verimliliği artırmak amacıyla gönüllü kişilerin katılımına yönelik programlar uygular. Gönüllülerin nitelikleri ve çalıştırılmalarına ilişkin usûl ve esaslar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” 9. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun; 9.1. 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde “Kentsel asgari standartlar, Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda çevre düzeni planı ile belirlenebilir. Uygulamaya ilişkin kararlar, yörenin koşulları, parselin bulunduğu bölgenin genel özellikleri, yapının niteliği ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik, çevreye etkisi dikkate alınarak ve ölçüleri verilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre uygulama imar planında belirlenir.” 9.2. Ek-1’ inci maddesinde “Fiziksel çevrenin engelliler için ulaşılabilir ve yaşanabilir kılınması imar planları ile kentsel, sosyal, teknik altyapı alanlarında ve yapılarda Türk Standartları Enstitüsünün ilgili standardına uyulması zorunludur”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

10. 20.07.2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme

Yönetmeliğinin “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; 10.1. (b) bendinde “Erişilebilirlik: Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olması” 10.2. (ç) bendinde “Erişilebilirlik standartları: Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı TS 9111, TS 12576, TS 12460, TS ISO 23599, TS 13536, TS ISO 23600 ve diğer erişilebilirlik standartları” 10.3. (j) bendinde “Komisyon: Erişilebilirlik standartlarının uygulanmasını izleyen ve denetleyen komisyon” olarak tanımlanmış, 10.4. “Komisyonun görev ve yetkileri” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde

“Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapı, yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile büyükşehir belediyeleri ve belediyeler, şehir içinde kendilerince sunulan ya da denetimlerinde olan toplu taşıma hizmetlerini izleme ve denetleme formlarına göre izlemek, denetlemek ve rapor hazırlamak.” İllerde kurulacak komisyonların görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

11. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2016/07 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formları hakkında Genelgesinde bahse konu standartlara uygun olarak hazırlanmış Erişilebilirlik İzleme ve

Denetleme Formları yer almakta olup, merdivenlere yönelik teknik düzenlemelere bahse konu Genelgenin

“Ek 2 Açık Alanlar için Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formunda” yer verilmiştir. Bahse konu formun; “YAYA KALDIRIMINDA YÜRÜYÜŞ GÜZERGAHINDAKİ RAMPALAR VE MERDİVENLER” bölümünde

A.25 ve A.93 arasındaki kısmın yaya kaldırımında yürüyüş güzergahındaki rampalar ve merdivenlerde engelli bireylerin erişebilirliğinin sağlanması için aranan kriterleri içerdiği tespit edilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle, ikamet ettiği, apartmanın yer aldığı sokakta bulunan merdivenlerde engelli rampası bulunmadığını, konuyla ilgili olarak Ankara

Büyükşehir Belediyesine CİMER aracılığıyla başvurduğunu ancak talebinin olumsuz değerlendirildiğini, bahse konu alanın engelli bireyler için uygun olmadığını ifade etmiş ve ikamet ettiği apartman girişinde yer alan merdivenlere engelli rampası yapılmasını talep etmiştir.

14. Şikâyet başvurusuna konulan ek evrakların tetkiki neticesinde; Başvuranın 03.05.2024 tarihinde

CİMER üzerinden kayıt numarası ile Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığına başvuruda bulunduğu, söz konusu başvuruda, sokağa iniş çıkış sağlayan merdivenlerde engelli rampası bulunmadığını, belirtilen güzergahın otobüs duraklarına iniş ve çıkış konumunda olduğunu, binaların giriş ve çıkış noktasında bulunduğunu belirterek evine ulaşım sağladığı sokakta bulunan merdivenlere engelli rampasının yapılmasını talep ettiği anlaşılmaktadır.

15. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda söz konusu yolun Yenimahalle Belediyesinin sorumluluk alanında olduğu, bu nedenle ilgili talebin Yenimahalle

Belediye Başkanlığı tarafından değerlendirilmesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği

Kurumuna bilgi verilmesinin istendiği ifade edilmiştir. Ankara Valiliği Aile ve Sosyal Hizmetler İl

Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde bahse konu dilekçenin değerlendirildiği, hazırlanan bilgi notu ve Denetleme Formu’nun ekte sunulduğu ifade edilmiştir. Yenimahalle Belediye

Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda Fen İşleri Müdürlüğü tarafından yapılan incelemede söz konusu alanda merdivenlerin çok dik olması sebebiyle engelli rampası yapılması talebinin uygun görülmediğinin belirtildiği anlaşılmıştır.

16. 20.07.2013 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ile

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’da sıralanan kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapılar,

tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları, gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile büyükşehir belediyeleri ve belediyeler tarafından şehir içinde sunulan ya da denetlenen toplu taşıma hizmetlerinde erişilebilirliğin sağlanmasının izlenmesi ve denetlenmesine yönelik hususlar düzenlenmiş, bu hususta Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartların kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.

17. Erişilebilirliğin önemi, kentte, binalar ve dış mekânlarda ulaşılabilirlik ve güvenli ulaşım olanaklarının bulunuşu, herkesin toplum hayatına eşit katılımını sağlamasından doğar. (Sungur Ergenoğlu,2013: 50). Bu açıdan erişilebilir nitelikteki bir fiziksel çevre, vatandaşların sosyal ve ekonomik hayatı etkin bir şekilde sürdürmelerini sağlar. (Papaioannou, 2008: 28) Bu yönüyle engelsiz kent, insanlara kolayca ve bir önleyici olmadan ihtiyaç duydukları hizmetleri ulaşabilmeyi ifade eder. Erişilebilirliğin ele alınması gerekli alanlar

da “açık alanlar, binalar, toplu taşıma sistemleri ve bu alanlardaki bilgilendirme hizmetleri” olarak belirtilmektedir. (Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (EYHGM), 2007: 10).

18. Bu nedenle fiziksel çevre ve ulaşım sistemleri; planlama ve tasarım aşamasından itibaren, engellilerin kullanım ve erişilebilirlik gereksinimlerini karşılayabilecek evrensel tasarım yaklaşımına uygun biçimde düzenlenmelidir. Dolayısıyla toplumsal yaşamın tüm alanlarının herkes için tasarlanması gerekmektedir.

Herkes için tasarım yaklaşımı, engelli ve hareket kısıtlaması olan bireyler de dahil olmak üzere, tüm kullanıcı gruplarının mekânsal, sosyal ve bireysel ihtiyaçlarına cevap verecek mekânlar oluşturmayı hedeflemektedir (Mishchenko, 2014: 110).

19. Engelli bireyleri toplumsal yaşamın ana akışına katılmaktan alıkoyan düzenlemelerin aynı zamanda onların toplumsal yaşamda dışlandığı anlamına geldiği unutulmamalıdır. Engelli kişilerin hareketinin önündeki fiziksel engellerin, örneğin sokaklarda, yollarda, yağmur oluklarında, kaldırımlarda bulunan ve hareketi kolaylaştırıcı tekerlekli sandalye, yürüteç gibi araçların etkinliğini azaltan ya da tamamen yok eden engebelerin; yolcuların ortak bir hareket yeti düzeyi olduğunu varsayan toplu taşıma araçlarının; ortak bir görsel işitsel yeti düzeyini varsayan yön işaretleri gibi kamu bilgilendirme biçimlerinin engellilerin toplumsal yaşama katılabilecekleri şekilde tasarlanması gerekmektedir (Gleeson, 2011: 367).

20. Önemle vurgulanması gerekir ki engelli bireylerin kaynaklara, hizmetlere ve fiziksel çevreye erişim haklarını etkin kullanamamaları istihdam imkânından ve eğitim hakkından yararlanamamaları ya da yetersiz yararlanmaları sonucunu doğurarak ekonomik yoksunluk, barınma gibi sorunları da beraberinde

̈ getirmektedir. Bu bağlamda Sözleşme incelendiğinde, engellilerin ihtiyaç duydukları anda her türlü hizmete ve fiziksel çevreye erişimlerinin güvence altına alınarak toplum hayatına diğer bireyler ile eşit şartlarda katılması amacıyla “makul uyumlaştıma”; diğer bir ifadeyle, ö lç ü lü olan ve aş ırı yü k getirmeyen 1

̈ ̈ gerekli ve uygun her turlu değişikliği yapma yükümlülüğünün Taraf Devletlere getirildiği anlaşılmaktadır .

21. EHİS’in denetim organı olan Engelli Hakları Komitesi’nin erişilebilirlik hakkındaki 2 No’lu Genel

Yorumu’nda “Erişilebilirliğin, Sözleşme’nin 19’uncu maddesinde belirtildiği üzere engelli bireylerin bağımsız yaşaması ve topluma eşit ve tam olarak katılması için ön koşul olması nedeniyle, fiziksel çevre, ulaşım, bilgi ve iletişim teknolojilerine ve kamuya açık tesis ve hizmetlere erişime izin verilmemesi ayrımcılık bağlamında görülmelidir.” şeklindeki yorumu ile fiziksel çevre, ulaşım ile bilgi ve iletişim teknolojileri ve kamuya açık tesis ve hizmetlere erişimin sağlanmamasını engelliliğe dayalı ayrımcılık yasağı kapsamında değerlendirmektedir. Komite, erişilebilirlik hakkının koşulsuz olduğunu vurgulamakta ve erişilebilirliği sağlamakla yükümlü olan kurum veya kuruluşların, erişilebilirliği sağlamanın ortaya çıkaracağı ekonomik veya diğer yükleri belirterek erişilebilirliği sağlamaktan kaçınamayacağını açıklamaktadır (BM, EHK, Erişilebilirlik Hakkında Genel Yorum No:2).

22. Nitekim, somut olay özelinde başvuruya konu yolun, engelli bireylerin sosyal hayata etkin bir şekilde katılımları, sağlık hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılması gibi durumlara uygun bir şekilde tasarlanmaması durumunda, yani makul uyumlaştırma yapılmaması durumunda hem engelli bireylerin mekanlara ve hizmetlere eriş ebilirliğ inin kısıtlanacağı hem de ayrımcılığa ve eşitsizliğe neden olunacağı tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat gereği açıktır. Dolayısıyla, engelli bireylerin diğer bireyler gibi bağımsız bir şekilde hareket edebilmeleri ve toplumsal hayata katılabilmeleri sürecinde kamuya açık alanların erişilebilirliğe uygun planlanması ve tasarlanması gerektiği değerlendirilmektedir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, 30.05.2024, B. No: 2023/20103, Tavsiye Kararı

23. Benzer bir yaklaşımla engellilerin erişilebilirlik hakları ile ilgili ilkelerin kabul edildiği “2030

̈ ̈ ̈ ̈ ̆

Surdurulebilir Kalkınma Gundemi” baş lıgı altında ilan edilen Birleşmiş Milletler (BM) hedefler

̇ ̇

̆ ̈ ̈

listesinde, “Hedef 4: Nitelikli Egitim, Hedef 8: Insana Yakış ır Iş ve Ekonomik Buyume, Hedef 10:

̈ ̈ ̈

Eş itsizliklerin Azaltılması, Hedef 11: Surdurulebilir Şehirler ve Topluluklar ve Hedef 17: Amaçlar Iç in

̈ ̈ ̆

Ortaklıklar’da” ozellikle engellilere vurgu yapılmış ve taraf ulkelere engellilerin egitime, istihdama, ̆ ̆ ̂ ̆ ̈ ̈ saglıga, adalete ve sanal ve fiziki mekana eriş imlerinin saglanması ve bu yonde gerekli duzenlemelerin yapılması yü kü mlü lü ğ ü getirilmistir.

̧ 24. “2030 Gündemi” ile uyumlu olacak şekilde kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanlarındaki politika ve hizmetlerin engellilik kapsayıcı bir anlayışla sunulmasında üst düzey bir politika belgesi olarak oluşturulan ‘2030 Engelsiz Vizyon Belgesi’nin temel amacının bu doğrultuda, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek olarak belirtildiği ve engellilerin istediği hizmete ulaşabilmesi için tüm hizmetlerde gerekli tedbirlerin alınması olduğu 2 anlaşılmaktadır .

25. 03.02.2023 tarihli ve 32093 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 2023/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı

Genelgesinde Engelli bireylerin toplumsal yaşamın her alanına tam ve etkin katılabilmeleri amacıyla atılması gereken adımların hak temelli ve kapsayıcı bir yaklaşım, güçlü işbirliği ve koordinasyonla gerçekleştirilmesinin önem arz ettiği, Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı kapsamında yürütülecek faaliyetlerin ilgili kurum ve kuruluşlarca yerine getirilerek, alınan kararların hassasiyetle uygulanması gerektiği ifade edilmiştir.

26. 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren İnsan Hakları Eylem Planı’nda benzer bir tespit yapılarak Devletin pozitif ayrımcılık yapmasını ve özel politikalar geliştirmesini gerektiren alanlardan biri olarak engelli alanının vurgulandığı ve ülkemizde bu konuda gerçekleştirilen mevzuat değişiklikleri ne kadar güçlü olursa olsun, reformların başarısında belirleyici unsurun iyi ve doğru uygulama olduğu hususunun önemle vurgulandığı görülmektedir.

27. Kamusal makamların engelli bireylerin ekonomik ve toplumsal bakımdan belirli bir yaşam standardına erişiminin sağlanması yönünden tedbirler alması gerekmektedir. Engellilerin tüm insan haklarını ve temel özgürlüklerini diğerleriyle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlayacak düzenlemelerin olması ve Anayasa’nın 10’uncu maddesinin de bu bağlamda yorumlanması gerekmektedir.

Bu anlamda engelli kişilerin özel ihtiyaçları dikkate alınarak diğer bireylerle eşit şekilde yaşayabilmelerine yönelik devletin pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Nitekim ulusal ve uluslararası düzenlemelerde engelli bireylerin ayrımcı muameleye karşı korunması konusunda bir mutabakatın bulunduğu görülmektedir.

28. Bu anlamda iç hukuktaki yasal düzenlemelere bakıldığında öncelikle 5378 sayılı Kanun bu konuda ayrıntılı hükümler içermektedir. Anılan Kanun’da engellilerin toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması için önlemlerin alınması gerektiği, engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamayacağı ifade edilmiştir. Yine engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin ve bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanmasının esas olduğu açıkça belirtilmiş ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirlerin alınacağı vurgulanmıştır. Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup özel bir yaşama düzenine

Kamu Denetçiliği Kurumu, 04/08/2023, B. No: 2023/2272, Tavsiye Kararı

zorlanamayacakları, topluma dahil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dahil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimlerinin sağlanması gerektiği düzenlemelerine yer verilmiştir.

29. 5378 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde Kanun’un amacının engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit şartlarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır. Kanun’un 3’üncü maddesinin (f) bendinde erişilebilirlik, binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olması şeklinde tanımlanmış; (g) bendinde ise erişilebilirlik standartlarının Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartları ifade ettiği belirtilmiştir. Kanun’un 7’nci maddesinin birinci fıkrasında yapılı çevrede engellilerin erişilebilirliğinin sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluğun gerçekleştirileceği belirtilmiş; ikinci fıkrasında özel ve kamu toplu taşıma sistemleri ile sürücü koltuğu hariç dokuz veya daha fazla koltuğu bulunan özel ve kamu toplu taşıma araçlarının engellilerin erişilebilirliğine uygun olmasının zorunlu olduğu hükme bağlanmış; üçüncü fıkrasında ise bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin engelliler için erişilebilir olmasının sağlanacağı hükme bağlanmıştır. Kanun’un anılan maddelerinde yapıların, açık alanların ve toplu taşıma araçlarının engellilerin erişilebilirliğine uygun hâle getirilmesi zorunlu kılınmış olup bu yerlerin engellilerin erişilebilirliğine uygun hâle getirilmesi için ise bir 3 geçiş süreci öngörülmüştür .

30. Anayasa Mahkemesi, 19.09.2023 tarihli ve 2023/115 K. sayılı kararı ile 1/7/2022 tarihli ve 7417 sayılı

Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik

Yapılmasına Dair Kanun’un 47’nci maddesiyle 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında

Kanun’un geçici 3’üncü maddesinin altıncı fıkrasının üçüncü cümlesinde yer alan “…dört yılı…” ibaresinin

“…sekiz yılı…” şeklinde değiştirilmesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar vermiştir.

Mahkeme kararında “Kanun’un anılan maddelerinde umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarının engellilerin erişebilirliğine uygun hâle getirilmesi için öngörülen sürenin devamlı uzatılmasının engellilerin toplum içinde yer almaları, iş gücüne katılmaları ve bireysel olarak yaşayabilmeleri imkânını olumsuz etkileyeceği açıktır. (…) söz konusu alanların ve toplu taşıma araçlarının engellilerin erişebilirliğine uygun hâle getirilmesi için öngörülen sürenin devamlı uzatılması

Kanun’da öngörülen denetim mekanizmasını işlevsiz hâle getireceği gibi Kanun’un öngördüğü yükümlülüklere uymayanlar hakkında idari yaptırım uygulanması imkânını da ortadan kaldırmaktadır.

Süre uzatımının devamlılık kazanması ise söz konusu alanları ve toplu taşıma araçlarını engellilerin erişebilirliğine uygun hâle getirilmesi yükümlülüğü bulunanların yükümlülüklerini yerine getirme hususunda istekli davranmamasına yol açacak niteliktedir.” ifadelerine yer vermiştir. AYM tarafından verilen iptal kararının engelli bireylerin toplumsal hayata ve bağımsız yaşama tam ve eşit şekilde katılmaları için ön şart niteliğinde olan erişilebilirliğin hayata geçirilmesinde önemli olduğu değerlendirilmektedir.

31. Başvuranın; “ ikamet ettiği apartmanın girişinde yer alan merdivenlere engelli rampasının uygun ölçülere riayet edilerek yapılması” talebine ilişkin olarak; 32. Başvuranın, ikamet ettiği apartmana giriş ve çıkışı sağlayan merdivenlere engelli rampası yapılması talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, başvuranın talebinin ilgili mevzuat kısmında yer

Anayasa Mahkemesi, E.2022/110, K.2023/115, 22/06/2023.

verildiği üzere, Engelli Hakları Sözleşmesi’nde engelliler için en temel haklardan biri olarak kabul edilen erişilebilirlik hakkının güvence altına alınması ile ilgili olduğu değerlendirilmektedir.

33. Kentsel yaşamın ve kamu hizmetlerinin engelli bireylerin erişilebilirliğine uygun olarak düzenlenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu dikkate alındığında, somut olay özelinde başvuruya konu alanın, engelli bireylerin sosyal hayata etkin bir şekilde katılımlarına, sağlık hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılmasına ve fiziksel çevreye güvenli erişimlerine uygun bir şekilde tasarlanmaması durumunda yani makul uyumlaştırma yapılmaması durumunda hem engellilerin mekanlara ve hizmetlere eriş ebilirliğ inin kısıtlanacağı hem de ayrımcılığa ve eşitsizliğe neden olunacağı tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuat gereği açıktır.

34. Bu kapsamda, Kurumumuzca ilgili idarelerle irtibata geçilerek, söz konusu merdivenin engelli bireylerin erişilebilirliğine uygunluğunun yerinde ve evrak üzerinde denetlenmesi talep edilmiştir. Ankara

Valiliği Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunun raporu 09.08.2024 tarihli yazı ile Kurumumuza iletilmiştir. Ankara Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunun 01.08.2024 tarihli inceleme

raporunda denetim içeriklerinden “Hayır” cevabı verilenler şu şekildedir:

Merdiven 1

“Yaya kaldırımında yürüyüş güzergahındaki kot farkının 1.3 cm-15 cm olduğu yerlerde rampa var mıdır?”

“Merdiven yüzeyi düz, sabit ve dayanıklı malzeme ile kaplanmış mıdır?”

“Basamak yüksekliği en fazla 15 cm midir?”

“Bir merdivende yer alan tüm basamaklar aynı genişlikte (derinlikte) ve aynı yükseklikte midir?”

“Basamak uçlarında çıkıntı var mıdır?”

“Merdiven basamaklarının ön kenarında algılamayı kolaylaştırıcı farklı renkte ve çıkıntı yapmayacak şekilde 2.5 cm eninde kaymaz şeritler kullanılmış veya kaymayı önleyici işlem yapılmış mıdır?”

“Merdivenin her iki yanında trabzan veya trabzan yapılmasını gerektirmeyecek ve tehlike oluşturmayacak mesafede ve en az 90 cm yükseklikte duvar parapet var mıdır?”

“Merdivende küpeşte var mıdır?”

“Merdivenin başlangıcının 30 cm öncesinde ve bitiminden 30 cm sonrasında 60 cm genişliğinde (derinliğinde) merdiven genişliği boyunca uyarıcı yüzey bulunmakta mıdır?”

“Merdivende sahanlık yapılmış mıdır?”

Merdiven 2

“Yaya kaldırımında yürüyüş güzergahındaki kot farkının 1.3 cm-15 cm olduğu yerlerde rampa var mıdır?”

“Basamak uçlarında çıkıntı var mıdır?”

“Merdivenin her iki yanında trabzan veya trabzan yapılmasını gerektirmeyecek ve tehlike oluşturmayacak mesafede ve en az 90 cm yükseklikte duvar parapet var mıdır?”

“Küpeşte merdivenin her iki tarafında mıdır?”

“Küpeşte merdiven döşeme kaplaması üzerinden 90 cm yükseklikte midir?”

“Merdivenin döşeme kaplaması üzerinden 70 cm yükseklikte engelliler ve çocuklar için ikinci bir küpeşte var mıdır?”

“Küpeşte, merdiven başlangıcından 30 cm önce başlamakta ve bitiminden 30 cm sonra bitmekte midir?”

“Küpeşte kolayca kavranabilecek ve elle takibi sağlanacak şekilde üzerinde çıkıntı bulunmayacak özellikte midir?”

“Merdivenin başlangıcının 30 cm öncesinde ve bitiminden 30 cm sonrasında 60 cm genişliğinde (derinliğinde) merdiven genişliği boyunca uyarıcı yüzey bulunmakta mıdır?”

“Merdivende sahanlık yapılmış mıdır?” 35. Ankara Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonunun ilgili raporu incelendiğinde; başvuruya konu alanda engelli bireylerin kaynaklara, hizmetlere ve fiziksel çevreye güvenli erişim haklarını etkin kullanmalarını engelleyen bir takım eksikliklerin bulunduğu, bahse konu eksikliklerin engelli bireylerin fiziksel mekana erişimlerini ve sosyal hayata etkin bir şekilde katılmalarını zorlaştıracak nitelikte olduğu, merdivenlerin engelli bireylerin erişimlerini kolaylaştıracak şekilde tasarlanmamasının engelli bireylerin kazalara, yaralanmalara ve yeti kaybına maruz kalmalarına yol açabileceği değerlendirilmiştir. İlgili raporun Tespit/Sonuç bölümünde Yönetmeliğin 5’inci maddesi hükmü gereğince Ankara Erişilebilirlik

İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından bahse konu kaldırımların denetlendiği ve bazı eksikliklerin tespit edildiği, eksikliklerin giderilmesi amacıyla denetim formlarının Yenimahalle Belediye Başkanlığına gönderileceğinin belirtildiği tespit edilmiştir.

36. Her ne kadar Yenimahalle Belediye Başkanlığı tarafından bahse konu merdivenlerin çok dik olması nedeniyle engelli rampası yapılmasının uygun olmadığı ifade edilmiş ise de ilgili mevzuat hükümlerinde, engellilerin haklarını korumak adına idarelerin gerekli koruyucu ve destekleyici tedbirleri alması, engellilik durumundan kaynaklanan erişilebilirlik taleplerinin karşılanabilmesi için uygun düzenlemeleri yapması gerektiği dikkate alındığında somut olayda ilgili İdare tarafından mevcut soruna ilişkin olarak aşamalı dahi olsa bir çözüm önerisi sunulmadığı, bir plan ya da iyileştirme programının ortaya konulmadığı ya da alternatif çözüm önerilerinin değerlendirilmediği görülmektedir.

37. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; kentsel yaşamın ve kamu hizmetlerinin engelli bireylerin erişilebilirliğine uygun olarak düzenlenmesinin yasal bir zorunluluk olduğu, şikayete konu alanın engelli bireylerin erişilebilirliğine uygun hale getirilmesi gerektiği değerlendirildiğinden, engelli bireylerin toplumsal yaşamın her alanına eşit şekilde katılmalarının sağlanmasını teminen şikayete konu alanın

Komisyonca tespit edilen erişilebilirlik uygulama hata ve eksikliklerinin giderilmesi ve söz konusu alanın ilgili mevzuatta yer alan kriterlere uygun olarak engelli bireylerin toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını, bağımsız bir şekilde bütün kamu kullanımına açık alanlara erişimlerini, eğitim, rehabilitasyon gibi temel hizmetlere ulaşabilmelerini kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 38. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi

yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği ancak; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uymasının iyi yönetim anlayışının bir gereği olduğu değerlendirilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

39. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; 2021/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren İnsan Hakları Eylem Planı, Birleşmiş

̈ ̈ ̈

Milletler 2030 Surdurulebilir Kalkınma Gündemi ve 2030 Engelsiz Vizyon Belgesindeki hedeflere uygun olarak, Engelli Hakları Sözleşmesi’nde düzenlenen makul uyumlaştırma yükümlülüğü gereği, şikayete konu merdivenlerle ilgili olarak Ankara Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Komisyonu tarafından tespit edilen ve idareye iletilen formda yer alan erişilebilirlik uygulama hata ve eksikliklerinin giderilmesi ve bahse konu merdivenlerin engelli bireylerin toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını, bağımsız bir şekilde bütün kamu kullanımına açık alanlara erişimlerini, eğitim, rehabilitasyon gibi temel hizmetlere ulaşabilmelerini kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi hususunda YENİMAHALLE BELEDİYE

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA, YENİMAHALLE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve bilgileri için ANKARA

VALİLİĞİNE (Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü) tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idareye hatırlatılmasına, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi