|
ÖZET: Başvuru, Bozüyük Belediyesi’nde engelli memur olarak çalışan bir bireyin, engellilik durumu nedeniyle evine yakın bir park yeri talebine ilişkindir. Başvuran, 2024 yılında engelli muafiyetli araç almış ve belediyeden otopark talep etmiştir. Ancak, belediyenin cevabı, mevcut otoparkların ücretsiz kullanımına yönelik bir muafiyetin bulunmadığı yönündedir. Başvuran, Bozüyük Trafik Şube Amirliği’nden aldığı bilgi doğrultusunda, evinin yakınında engelli park yerlerinin olduğunu öğrenmiş, fakat bu park yerlerinin standartlara uygun olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuran, engelli bireylerin otoparklara erişiminde yaşadığı zorlukların denetlenmesini talep etmiştir.
Bozüyük Belediyesi, başvuranın talebine ilişkin olarak, otopark yönetmeliğine uygun şekilde ayrılmış engelli park alanlarının bulunduğunu ve başvuranın ikametine yakın yeterli sayıda engelli park yeri olduğunu ifade etmiştir. Ancak, başvuranın talebi üzerine yapılan incelemede, engelli bireylerin ihtiyaçlarına yönelik özel bir değerlendirme yapılmadığı anlaşılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak, ilgili idarelere tavsiyelerde bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın engellilik mazeretine dayalı park yeri talebinin, hem ulusal hem de uluslararası mevzuat çerçevesinde göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, engelli bireylerin haklarına saygı gösterilmesi ve erişilebilirliğin sağlanması amacıyla, Bozüyük Belediyesi’ne yönelik önerilerde bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11368-S.24.17301
BAŞVURU NO : 2024/9092
KARAR TARİHİ : 18.10.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BİLECİK VALİLİĞİ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BOZÜYÜK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Engellilik mazereti sebebiyle park yeri tahsis talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda, başvuran özetle; 2022 yılında Bilecik ili Bozüyük ilçesinde Bozüyük Belediyesinde engelli memur olarak göreve başladığını, 2024 yılında engelli muafiyetli araç aldığını ve Belediye’den evine yakın bir park yeri verilmesini veya evine yakın Belediye’nin otoparkından ücretsiz şekilde bir yer kullanmak istediğine dair dilekçe verdiğini, Belediye’nin “evinize yakın Belediyemize ait bir otopark vardır. Bu otoparktan alınan
Meclis Kararı doğrultusunda ücretsiz yararlanamazsınız” cevabı verildiğini, Bozüyük Trafik Şube
Amirliği ile iletişime geçtiğinde evinin konum olarak ana caddeye yakın olduğunu ve oradaki engelli park yerlerine park yapabileceğinin söylendiğini, daha sonra Bozüyük Kaymakamı ile görüşmek için randevu istediğini, İlçe Emniyet Müdürlüğüne yönlendirildiğini, ancak sorununun çözülmediğini, 2013 yılında kurulan Trafik Komisyonunun belirli yerlere engelli park yerleri ayırdığını ancak bu park yerlerini sorduğunda yerlerini ne İlçe Emniyet Müdürlüğünün ne de Belediye’nin söylemediğini, bu otoparklardan bir tanesini gördüğünü ancak park yerinin standartlara uygun olmadığını, 2013 yılından beri düzenleme yapılmadığını, Bozüyük ilçesinde kamu kurumlarının kendilerine ana cadde üzerinde ayırdıkları park yerlerinin engelli park yerlerinden fazla olduğunu, yaklaşık 5 aydır bu sıkıntılarla bir engelli olarak baş etmeye çalıştığını ancak bir çözüm bulamadığını belirterek engelli bireylerin engelli otoparklarına erişimi konusunda Bozüyük ilçesindeki kamu kurumlarının denetlenmesini talep etmektedir.
1.1. Şikâyet başvurusuna konulan ek evrakların tetkikinden başvuranın İzmir Alsancak Nevvar Salih
İşgören Devlet Hastanesinden alınan 10/02/2021 tarihli, %65 engel oranlı (üroloji %10, nöroloji %38, …solda düşük ayak Lomber 2 seviyeli Bulgin Servikal… %30, deri ve zührevi hastalıkları %10) ve süresiz geçerlilik süreli Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu bulunduğu tespit edilmiştir.
/
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Bozüyük Belediye Başkanlığından alınan 20/08/2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde;
2.1. Bozüyük Belediyesi 100. yıl Çarşı Meydanı Kapalı Otopark içerisinde otopark yönetmeliğine göre ayrılmış engelli otopark alanları mevcut olduğu; 07.05.2024 tarih ve 28 sayılı Belediye Meclis kararı ile
Belediye Kanununun 97. Maddesine istinaden otopark ücret tarifesi belirlendiği,
2.2. Başvuranın ikametine yakın Atatürk Caddesi ve Hükümet Caddesi üzerinde 9 adet engelli araç park yeri bulunduğu,
2.3. Engelli araç park yerlerinin 22/2/2018 tarihli ve 30340 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Otopark
Yönetmeliğine göre yapıldığı,
2.4. Başvuranın talebi sonrası yerinde inceleme yapıldığı ve ikametine yakın yeterli sayıda engelli araç park yeri olduğu,
2.5. Belediyeye ait resmi araçlara özel ayrılmış park yeri bulunmadığı,
3. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Bilecik Valiliğinden alınan 21/08/2024 tarihli ve E– – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 3.1. Atatürk Caddesi ve Hükümet Caddesi ve üzerinde standartlara uygun 9 (dokuz) adet engelli araç park yeri, 100. Yıl Çarşı Meydanı altında Kapalı Otopark içerisinde yeterli sayıda engelli araç park yeri ve kurum otoparklarında engelliler için ayrılmış park yerleri bulunduğundan yapılması planlanan bir işlem bulunmadığı,
3.2. Kaymakamlık, Bozüyük Belediye Başkanlığı, Bozüyük Sosyal Güvenlik Merkezi ve Bozüyük İlçe
Emniyet Müdürlüğü otoparklarında engelliler için ayrılmış park yerleri bulunduğu,
3.3. Başvuranın talebi konusunda Bozüyük Belediye Başkanlığı tarafından yerinde inceleme yapılmış olup başvuranın ikametine yakın yeterli sayıda engelli araç park yeri olduğu,
3.4. Bozüyük Belediye Meclisinin 07.05.2024 tarih ve 28 sayılı kararı ile otopark ücret tarifesi belirlenmiş olup engelliler için ücret muafiyet kararı alınmadığı,
3.5. İlçe Emniyet Müdürlüğünün yerleşkesi içerisinde toplam 15 araçlık park yeri olduğu ve bunlardan 1 tanesinin engelli vatandaşlar için ayrıldığı,
3.6. Atatürk Caddesi, Hükümet Caddesi ve İsmet İnönü Caddesi üzerinde Belediyeye ait resmi araçlara özel ayrılmış park yeri bulunmamakla birlikte İlçe Emniyet Müdürlüğü araçlarına tahsis edilmiş 3 (üç)
adet park alanı bulunmakta olup başvuranın ikametine yakın Atatürk Caddesi ve Hükümet Caddesi üzerinde standartlara uygun 9 (dokuz) adet engelli araç park yeri bulunduğu,
3.7. Başvuran tarafından Bozüyük Belediye Başkanlığına 20.02.204 tarihinde başvuru yapılmış olup, Bozüyük Belediyesi tarafından Belediyeye ait otopark bulunduğu ve bu otoparkın içerisinde engelli vatandaşlar için yer ayrıldığı ancak ücret muafiyeti bulunmadığının bildirildiği,
/
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1. Devletin temel amaç ve görevleri başlıklı 5 inci maddesi “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
4.2. Kanun önünde eşitlik başlıklı 10 uncu maddesi “… Çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz…
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”
4.3. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”
4.4. Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları başlıklı 65’inci maddesinde, “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
4.5. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74 üncü maddesi “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4.6. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma başlıklı 90 ıncı maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle ve milletlerarası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması, Türkiye Büyük
Millet Meclisinin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.(…) Türk kanunlarına değişiklik getiren her türlü andlaşmaların yapılmasında birinci fıkra hükmü uygulanır. (…) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile
Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”
5. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… …Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”
6. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin;
6.1. Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “… Engelli kavramı diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişileri içermektedir.”
6.2. Genel İlkeler başlıklı 3 üncü maddesinde; “İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır: (…) (b)
Ayrımcılık yapılmaması, (e) Fırsat eşitliği.”
6.3. Genel Yükümlülükler başlıklı 4 üncü maddesinde: “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı (…) (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı (…) taahhüt eder.”
6.4. Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik başlıklı 5 inci maddesinde; “1. Taraf Devletler herkesin hukuk önünde ve karşısında eşit olduğunu ve ayrımcılığa uğramaksızın hukuk tarafından eşit korunma ve hukuktan eşit yararlanma hakkına sahip olduğunu kabul eder. 2. Taraf Devletler engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını güvence altına alır…”
6.5. Erişebilirlik başlıklı 9uncu maddesinde; “1. Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dahil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır. Erişim önündeki engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içeren bu tedbirler diğerlerinin yanında, aşağıda belirtilenlere de uygulanır: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dahil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dahil olmak üzere bilgi ve iletişim araçları ile diğer hizmetler. …”
7. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un,
7.1. Amaç başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”
7.2. Tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında “a) Doğrudan ayrımcılık:
Engelliliğe dayalı ayrımcılık temeline dayanan ve engellinin hak ve özgürlüklerden karşılaştırılabilir durumdakilere kıyasla eşit şekilde yararlanmasını engelleyen, kısıtlayan veya zorlaştıran her türlü farklı muameleyi, b) Dolaylı ayrımcılık: Görünüşte ayrımcı olmayan her türlü eylem, işlem ve uygulamalar sonucunda engelliliğe dayalı ayrımcılık temeliyle bağlantılı olarak, engellinin hak ve özgürlüklerden yararlanması bakımından nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı bir konuma sokulmasını, “c)
Engelli: Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi, …d) Engelliliğe dayalı ayrımcılık: Siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya başka herhangi
bir alanda insan hak ve temel özgürlüklerinin tam ve diğerleri ile eşit koşullar altında kullanılması veya bunlardan yararlanılması önünde engelliliğe dayalı olarak gerçekleştirilen her türlü ayrım, dışlama veya kısıtlamayı, ifade eder. e) Engellilik durumu: Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel gereksinimlerini, uluslararası yöntemleri temel alarak belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamaları, ifade eder.”
7.3. Genel Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır. b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır. c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. …”
7.4. Engellilik Durumu başlıklı 5 inci maddesinde; “Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel ihtiyaçlarını belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamalarda uluslararası temel yöntemler esas alınır. Engellilik durumunun tespit ve uygulama esasları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığının görüşleri alınarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
7.5. Habilitasyon ve rehabilitasyon başlıklı 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında;“Toplumsal hayata katılım ve eşitlik temelinde engellilere habilitasyon ve rehabilitasyon hizmetleri verilir. Habilitasyon ve rehabilitasyon kararının alınması, planlanması, yürütülmesi ve sonlandırılması dâhil her aşamasında engelli ve ailesinin aktif ve etkin katılımı sağlanır.”
8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
9. 3/7/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, 9.1. Belediyenin görev ve sorumlulukları başlıklı 14üncü maddesinde; “…Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır. …” 9.2. Belediyenin yetkileri ve imtiyazları başlıklı 15 inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: …p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek, …” 9.3. Belediye başkanının görev ve yetkileri başlıklı 38inci maddesinde; “Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır:… n) Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrılan ödeneği kullanmak, engellilere yönelik hizmetleri yürütmek ve engelliler merkezini oluşturmak. …” 9.4. Belediyenin giderleri başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Belediyenin giderleri şunlardır: … i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar, …”
10. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun İl ve ilçe trafik komisyonları
başlıklı 12nci maddesinde; “İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: a) Kuruluş:
İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından Yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, illerde vali veya yardımcısının başkanlığında, belediye, emniyet, jandarma, milli eğitim, karayolları ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonuna bağlı ilgili odanın temsilcileri; Valilikçe uygun görülen trafikle ilgili üniversite, oda, vakıf ve kamuya yararlı dernek veya kuruluşların birer temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların yöneticileri veya görevlendirecekleri temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik
Komisyonu kurulur. …b) Görev ve yetkiler: 1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri
Bakanlığına iletmek. …4. Gerçek ve tüzelkişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü kişilere işletilmesi için izin vermek, …” 11. 22/2/2018 tarihli ve 30340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Otopark
Yönetmeliğinin, 11.1. Amaç ve kapsam başlıklı 1inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamında kalan belediyelerde, son nüfus sayımına göre nüfusu
10000 ve daha fazla olan yerleşmelerde, nüfusu 10000’den az olmakla birlikte imar planı onaylanmış
yerleşmelerde ve alanlarda ve imar planı bulunmamakla beraber bu Yönetmeliğin uygulanacağına dair idarelerce karar alınan bütün yerleşmelerde, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra yapı ruhsatı düzenlenecek binalarda araçların yol açtığı parklanma ve trafik sorunlarının çözümü için otopark yapılmasını gerektiren bina ve tesislerde otopark ihtiyacının miktar, ölçü ve diğer şartlarının tespit ve giderilme esaslarını düzenlemektir.” 11.2. Genel Esaslar başlıklı 4üncü maddesinde; “ğ) Otoparklarda, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı
Engelliler Hakkında Kanun, 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar
İmar Yönetmeliği, 6/3/2007 tarihli ve 26454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deprem Bölgelerinde
Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik, 19/12/2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, 15/5/1997 tarihli ve 22990 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik, 5/12/2008 tarihli ve 27075 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği hükümlerine uyularak gereken önlemlerin alınması, (Ek ibare:RG-25/3/2021-31434) erişilebilirlik mevzuat ve standartlarına uyulmak suretiyle engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılması zorunludur. Ayrıca, Türk Standartları Enstitüsünce hazırlanan ilgili tüm standartlara uyulur.
Standartların bu Yönetmelikte belirlenen ölçü ve miktarlardan daha az olması halinde bu Yönetmelik hükümleri geçerlidir. Bu düzenin sağlanmasından ve yürütülmesinden belediyeler ve valilikler sorumludur.
…ı) Umumi bina ve bölge otoparkları ile genel otoparkların giriş-çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur. Yol üstü otoparklarda engelliler için yapılacak düzenlemeler, trafik güvenliği esas alınarak yapılır. … o) Yol üstü araç park yeri için ayrılması gereken alanın ölçüleri en az 2,5×5,50 metredir. Engelli araçları için 1/30 oranında park yeri ayrılır. … 9) Birim otopark alanlarının uzun kenarı en az 4,90 metre, kısa kenarı ise engelliler için en az 3,50 metre diğerleri için en az 2,40 metre genişliğinde olmak zorundadır.” 11.3. Yapı ruhsatı ve kullanma izinlerinin verilmesi başlıklı 10uncu maddesinde; “…(2) Otopark miktarının, engellilere ayrılanlar da dâhil, araçların park etme düzeni ve tefrişinin, varsa parsel sınırından
itibaren otopark rampasının, trafik akışının ve tesis kapasitesinin yapının onaylı mimari projesinde sayısal değerleri ile birlikte gösterilmesi zorunludur.” 12. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 13.10.2006 tarihli, 171808 sayılı ve Malul, Gazi ve
Engellilere Ait Araçlar konulu Genelgesinde; “ İlgi: a) 29.01.1996 tarih ve 023 sayılı genelge, b)
01.08.1996 tarih ve 172 sayılı genelge, c) 14.12.2001 tarih ve 0230 sayılı genelge, d) 12.07.2005 tarih ve
122458 sayılı talimat. İlgi sayılı genelge ve talimatlarda engelli vatandaşlarımızın araçları için park
yerlerinin tahsis edilmesi için gerekli çalışmaların yapılması ve trafikte kendilerine gerekli kolaylığın sağlanması istenilmesine rağmen, Bakanlığımıza gelen şikâyet ve müracaatlarda; plakaları üzerinde sakatlara mahsus işaret bulunan engelli vatandaşlarımızın ve gazilerimizin araçları ile özel tertibatı olmayıp sakatlık derecesi % 90 ve üzeri olan malul ve engellilerin araçlarına inme ve binmeleri esnasında, karayolu üzerinde kısa süreyle park etmelerine müsaade edilmediği anlaşılmaktadır. Bilindiği gibi
01.02.1989 tarihinde Emniyet Genel Müdürlüğümüz ile Bedensel Engellileri Güçlendirme Vakfı arasında
imzalanan protokole göre, bedensel engelli vatandaşlarımızın kullandıkları araçlardan, tescil plakaları üzerinde “özürlü” olduğunu belirleyen işaret ve özürlüler için park kartı verilmiş bulunanların 15 (onbeş
) dakika süre ile park etmelerinin sağlanması gerekmektedir. Bu nedenle görevlilerimiz tarafından; Vatanın bölünmez bütünlüğünün müdafaası esnasında sakatlanıp gazi olanların, plakasında engelli işareti bulunan araçlarıyla hastane, banka, postane, alışveriş merkezleri gibi yerlere gidiş gelişlerinde yaptıkları park esnasında, gazi olduklarını gösteren belgelerini araçlarının ön camında bulundurmaları halinde, özürlüler için park kartı uygulamasından faydalanmaları sağlanacaktır. Tescil plakalarının üzerinde engellilere mahsus ayrım işaretleri bulunan araçların park etmelerine yardımcı olunacak, engelli araçları için tahsis edilen park yerlerine, başka sürücülerin park etmeleri önlenerek, aksine hareket edenler hakkında
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 61/o maddesi gereğince gerekli cezai işlem uygulanacaktır.
Özel tertibatı olmayıp, sakatlık derecesi %90 ve üzeri olan engelliler adına tescilli olup, araç sahibi malul ve sakat kişinin kanuni mümessili, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya sakat kişi tarafından iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından kullanılan araçlara park etmelerinde yardımcı olunacaktır. Engelli vatandaşlarımız ve gazilerimizin araçlarını karayolu üzerinde
15 (onbeş) dakikayı geçmemek üzere park etmelerine trafik güvenliği açısından alınmış tedbirlere uymak
ve araçlarının ön camına park kartı/gazi belgesi koymak koşulu ile izin verilecek, bu vatandaşlarımızın hareket güçlükleri dikkate alınarak, kendilerine daha hoşgörülü davranılacak, ayrıca yaya durumundaki engelli vatandaşlarımızın karşıdan karşıya geçişlerinde de gerekli yardım sağlanacaktır. Yukarıda belirtilen konulara tüm personelimiz tarafından azami özen gösterilmesini ve herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesini rica ederim.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; 2022 yılında Bilecik ili Bozüyük Belediyesinde engelli memur olarak göreve başladığını, 2024 yılında engelli muafiyetli araç aldığını belirterek evine yakın bir park yeri talep etmektedir.
15. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden özetle; Bozüyük Belediyesi 100. yıl Çarşı Meydanı
Kapalı Otopark içerisinde otopark yönetmeliğine göre ayrılmış engelli otopark alanları mevcut bulunduğu ancak 07.05.2024 tarih ve 28 sayılı Belediye Meclis kararı ile otopark ücret tarifesi belirlendiği, başvuranın ikametine yakın Atatürk Caddesi ve Hükümet Caddesi üzerinde 9 adet engelli araç park yeri bulunduğu ifade edilmiştir.
16. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca 13 Aralık 2006 tarihli ve A/RES/61/106 tarihli kararla kabul edilen
Engelli Hakları Sözleşmesi’nde Taraf Devletlerin, engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dahil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacağı (bkz: 6.4. ve 6.5. nolu paragraflar) güvence altına alınmıştır.
17. 03/03/2021 tarihinde yayımlanan Avrupa Komisyonu Eşitlik Birliği: Engelli Hakları Stratejisi 2021-2030’da (Union of Equality Strategy for the Rights of Persons with Disabilities 2021-2030) yapılı ve sanal ortamlara, bilgi ve iletişim teknolojilerine (BİT), ulaşım ve altyapı da dahil olmak üzere mal ve hizmetlere erişilebilirliğin hakların sağlayıcısı ve engelli kişilerin diğerleriyle eşit temelde tam katılımı için bir ön koşul olduğu (s.6), yolcu hakları, hava, demiryolu, deniz ulaşım araçları veya otobüsle seyahat eden engelli ve hareket kabiliyeti kısıtlı yolcular için ulaşım hizmetlerine erişimde ayrımcılığa uğramama ve ücretsiz yardım alma hakkını garanti edeceği (s.7) belirtilmiştir.
18. Avrupa Konseyi Engellilik Stratejisi 2017-2023 (Council of Europe Disability Strategy 2017-2023)
genel hedefi engelli kişiler için eşitlik, itibar ve fırsat eşitliği sağlamak olarak belirlenmiş bunun da bağımsızlığın, seçim özgürlüğünün, toplum içinde yaşamak da dahil olmak üzere yaşamın ve toplumun her alanına tam ve etkili katılımın sağlanmasını gerektirdiği (s.10) belirtilmiştir.
19. Engellilerin yaşamın her alanına dahil olduğu erişilebilir bir toplum inşa etmek amacını taşıyan 2030
Engelsiz Vizyon Belgesinde; içermeci ve erişilebilir toplum, her bireyin toplumsal yaşamın tüm alanlarına katılmasına ve bunlara erişmesine imkân sağlayarak hiç kimseyi arkada bırakmayan toplum olduğu, engelliler söz konusu olduğunda ise içermeci toplumun; engellilerin ayrımcılığa maruz kalmadan diğer bireylerle birlikte ve bağımsız bir şekilde toplumsal yaşamda yer alabildikleri, tüm insan hak ve özgürlüklerinden yararlanabildikleri erişilebilir bir topluma işaret ettiği, toplumsal tutum ve davranışların hak temelli yaklaşım doğrultusunda dönüştürülmesi, sosyal, kültürel etkinlikler ile turizm, rekreasyon ve spor faaliyetlerine katılımın güçlendirilmesi, bilgi ve iletişim teknolojileri dâhil erişilebilirliğin sağlanmasının içermeci ve erişilebilir toplum olmanın ön koşulları olduğu, engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi, bunları kullanabilmesi için yapılı çevre, ulaşım sistemleri ve hizmetleri dahil tüm kentsel hizmetlerde ve bilgi iletişim teknolojileri ve hizmetlerinde yönlendirici ve bilgilendirici tedbirlerin alınmasının temel öncelik olduğu (s.23) ifade edilmiştir.
20. 2030 Engelsiz Vizyon Belgesi doğrultusunda hazırlanan Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı 20232025’in amacı; engellilik alanında hak temelli yaklaşımın yaygınlaştırılması; engelli bireylerin sosyal, kültürel etkinlikler ile turizm, rekreasyon ve spor faaliyetlerine katılımlarının güçlendirilmesi; kamu kullanımına açık alanların, ulaşım sistem ve hizmetlerinin, konut hizmetlerinin ve bilgi ve iletişim teknolojileri hizmetlerinin erişilebilirliğinin sağlanması; erişilebilirlik izleme ve denetim mekanizmasının güçlendirilmesine yönelik tedbirlerin alınması (s.11) olarak belirlenmiştir.
/
21. Görüldüğü üzere hem Avrupa Komisyonu Engelli Hakları Stratejisi 2021-2030, Avrupa Konseyi
Engellilik Stratejisi 2017-2023 Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi gibi uluslararası belgelerde hem de Anayasamız başta olmak üzere 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2030 Engelsiz Vizyon ve
Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı 2023-2025 gibi kanunlarda ve ulusal politika belgelerinde engelli bireylerin herkesle birlikte eşit hak ve özgürlüklere sahip olduğu, engelli bireylerin bağımsız bir şekilde toplumsal yaşamın tüm alanlarına tam ve etkin katılımlarını sağlamak üzere, engellilik konusunun hak temelli ve içermeci bir anlayışla ele alınarak politika ve programlarda gözetilmesine ihtiyaç bulunduğu vurgulanmaktadır.
22. Başvuruya konu somut olay özelinde düzenlemelere bakıldığında, Belediye Kanunu’nun 14üncü maddesinde; hizmet sunumunda engelli bireylerin durumuna uygun yöntemler uygulanacağı
Belediyenin görev ve sorumlulukları arasında sayılmış, 38inci maddesinde; engellilere yönelik hizmetleri yürütmek Belediye başkanının görev ve yetkileri arasında sayılmış ayrıca 60ıncı maddesinde; engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar Belediyenin giderleri arasında sayılmıştır.
22.1. Otopark Yönetmeliğinde, erişilebilirlik mevzuat ve standartlarına uyulmak suretiyle engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılmasının zorunlu olduğu, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılmasının zorunlu olduğu, yol üstü otoparklarda engelliler için yapılacak düzenlemelerin, trafik güvenliği esas alınarak yapılması gerektiği ve engelli araçları için 1/30 oranında park yeri ayrılacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
22.2. Ayrıca İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 13.10.2006 tarihli, 171808 sayılı ve Malul, Gazi ve Engellilere Ait Araçlar konulu Genelgesinde; engelli vatandaşların araçları için park yerlerinin tahsis edilmesi için gerekli çalışmaların yapılması ve trafikte kendilerine gerekli kolaylığın sağlanması gerektiği ifade edilmektedir.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın engellilik mazeretine dayalı olarak evine yakın bir park yeri talebinin ilgili İdaresince başvuranın engel durumuna yönelik özel bir değerlendirme (bkz. 1.1. nolu paragraf başvuranın Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu)
yapılmadan reddedildiği, ancak hem ulusal hem de uluslararası belgelerde engellilik konusunun hak temelli ve içermeci bir anlayışla ele alınarak politika ve programlarda gözetilmesine ihtiyaç bulunduğu, Belediye Kanunu’nda hizmet sunumunda engelli bireylerin durumuna uygun yöntemler uygulanması gerektiği, Otopark Yönetmeliğinde engellilerin kullanımına yönelik düzenlemelerin yapılması gerektiği ve Malul, Gazi ve Engellilere Ait Araçlar konulu Genelgede; engelli vatandaşların araçları için park yerlerinin tahsis edilmesi için gerekli çalışmaların yapılması gerektiği göz önüne alındığında İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyeti uyarlık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi
içinde cevap verilmekle birlikte idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın otopark tahsis talebinin Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, Avrupa Komisyonu
Engelli Hakları Stratejisi, Avrupa Konseyi Engellilik Stratejisi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2030 Engelsiz Vizyon ve Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı gibi politika belgeleri ile güvence altına alınan engelli hakları göz önünde bulundurularak yeniden değerlendirilmesi hususunda Bilecik Valiliğine ve Bozüyük Belediye Başkanlığına TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana, Bilecik Valiliğine ve Bozüyük Belediye Başkanlığına tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi