Engelli çocuk aile yardımı ödeneğinin %50 artırımlı ödenmesi talebinin KBS sistemindeki eksiklik nedeniyle reddinin hukuka uygunluğu değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/3925-S.20.6280

BAŞVURU NO : 2019/21066

KARAR TARİHİ : 13/03/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

ADANA VALİLİĞİ

BAŞVURUNUN KONUSU : Engelli çocuk aile yardımı hakkında.

BAŞVURU TARİHİ : 02/12/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran özetle; 2020-2021 yıllarını kapsayan 28.08.2019 tarihli ve 2019/1 sayılı Kamu

Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Engelli Çocuk Aile Yardımı başlığı altında düzenlenen 39 uncu maddesine istinaden… 2019 yılı Aralık ayı maaş ödemelerinden itibaren kendisine ödenen çocuk yardımının %50 (yüzde elli) artırımlı ödenmesi hususunda başvuruda bulunduğunu, idarenin ise söz konusu %50 artırımlı çocuk yardımı KBS maaş hesaplama sisteminde yararlanıyor-yararlanmıyor seçenekleri haricinde herhangi bir bölüm bulunmadığından ödenemediğini bildirdiğini belirterek, 2020-2021 yıllarını kapsayan Kamu Görevlileri Hakem

Kurulu Kararının Engelli Çocuk Aile Yardımı başlığı altında düzenlenen 39 uncu maddesine istinaden 2019 yılı aralık ayı maaş ödemelerinden itibaren kendisine ödenen çocuk yardımının

%50 (yüzde elli) artırımlı ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Bilgi, belge ve görüş talep yazımıza Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün

02/01/2020 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;

Başvuranın şef olarak … İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünde çalıştığı, KBS sisteminde çocuk yardımında yararlanıyor-yararlanmıyor seçeneklerinin haricinde herhangi bir seçenek bulunmadığından (engelli çocuk aile yardımının) ödenmesinin mümkün olmadığı, ödemenin yapılabilmesi için çocuk yardımında %50 artırımlı ödenir seçeneğinin konulması gerektiği bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme

ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında;

“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve

yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle:

7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”

5) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”

başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

6) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun:

6.1) “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını,

niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”,

6.2) “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde, “Evli bulunan Devlet memurlarına

aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”,

6.3) “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde, “Aile yardımı

ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”,

6.4) “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde, “Memur, eş için

ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,

7) 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Ve Toplu Sözleşme Kanununun ilgili hükümleri;

7.1) Toplu sözleşmenin kapsamı başlıklı 28 nci maddesinin ilgili fıkralarında; (Değişik:

4/4/2012-6289/18 md.) “Toplu sözleşme; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsar.

Toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamaz.

Toplu sözleşme hükümleri, sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerlidir…”

7.2) Kamu Görevlileri Hakem Kurulu başlıklı 34 üncü maddesinin ilgili fıkralarında; (Değişik:

4/4/2012-6289/24 md.) “…Kurul kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.

Kurul kararları taraflara üç gün içerisinde yazılı olarak bildirilir ve Resmî Gazetede yayımlanır…”

8) 28.08.2019 Tarih Ve 2019/1 Sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Engelli çocuk

aile yardımı başlıklı 39 uncu maddesinde “İlgili mevzuat ve bu Toplu Sözleşme hükümleri uyarınca çocuklar için verilmekte olan aile yardımı ödeneği, Erişkinler İçin Engellilik

Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre en az %40 engelli olan veya

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe ekli 3 sayılı tabloya göre bu oran ve üzerine denk özel gereksinim durumu olan çocuklar için %50 artırımlı olarak ödenir.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin

kabulü ile ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10) Başvuran; Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Engelli Çocuk Aile Yardımı başlığı

altında düzenlenen 39. Maddesine istinaden 2019 yılı Aralık ayı maaş ödemelerinden itibaren çocuk yardımının %50 (yüzde elli) artırımlı ödenmesini talep etmektedir.

11) İdareden gelen bilgi, belge ve diğer yazıların incelenmesinde;

11.1) İdare cevabında özetle, KBS sisteminde çocuk yardımında yararlanıyor-yararlanmıyor

seçeneklerinin haricinde herhangi bir seçenek bulunmadığından ödenmesinin mümkün olmadığı, ödemenin yapılabilmesi için çocuk yardımında %50 artırımlı ödenir seçeneğinin konulması gerektiğini bildirmiştir.

11.2) Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün internet sitesinde Kamu

Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi (KBS) “Devletin temel görevlerinin başında bulunan kamu hizmetlerinin gerçekleştirilmesi için yeterli ve sürekli gelir kaynaklarına ihtiyaç duyulması ve kaynakların etkin, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması zorunluluğu, bilgiye hızlı bir şekilde ulaşmayı zorunlu kılmaktadır. Bu anlayış doğrultusunda

Bakanlığımız tarafından bilgi teknolojileri kullanılarak Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim

Sistemi (KBS) projesi çalışmalarına başlanmıştır.

Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi (KBS) projesi ile harcama ve muhasebe birimlerinin mali işlemlerini bir otomasyon sistemi içinde toplamak suretiyle harcamayı tahakkuk ettiren harcama birimleri ile ödemeyi gerçekleştiren muhasebe birimleri arasında güvenli, hızlı ve elektronik ortamda bilgi akışının sağlanmasını hedefleyen ve say2000i sisteminin fonksiyonları ile birlikte Kamu Mali Yönetimine katkı sağlayacak birçok farklı uygulama da geliştirilmiştir.

KBS sayesinde, harcama birimleri ile muhasebe birimleri arasındaki veri transferinde kâğıt kullanımı en aza indirilecek, harcama sürecinde kullanılan ve elektronik ortama taşınması, takip edilmesi ve denetime elverişli şekilde muhafazası mümkün olan belgelere ilişkin uygulama birliği sağlanacak, harcama sürecinin bütçe aşamasından başlayarak ödenek, tahakkuk, harcama, muhasebe, raporlama ve kesin hesaba kadar olan tüm aşamaları izlenerek, yönetilebilir, iç kontrol ile elektronik denetime elverişli, hızlı ve güvenlikli bir ortamda işleyen bir yapı kurulabilecektir…” şeklinde tanımlanmıştır.

12) Bilindiği üzere eş için ödenen aile yardımı ödeneği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun

204 üncü maddesinde “evlenme” olayının gerçekleşmesine, çocuk için ödenen aile yardımı

ödeneği ise “doğum” olayının gerçekleşmesine bağlanmış ve evlenmenin ve/veya doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren de bu ödemelere hak kazanılacağı ifade edilmiştir. Aynı kanunun 202 nci maddesinde ise bu ödeneğin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ve 206 ncı maddedeki istisnalar haricinde çocukları için yapılacağı ifade edilmiştir.

13) Anayasanın kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler başlıklı 128’inci maddesinin ikinci

fıkrasında Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenleneceği ve malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu hüküm altına alınmıştır.

13.1) 28.08.2019 Tarih Ve 2019/1 Sayılı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararının Engelli

çocuk aile yardımı başlıklı 39 ncu maddesinde ilgili mevzuat ve bu Toplu Sözleşme hükümleri uyarınca çocuklar için verilmekte olan aile yardımı ödeneği, Erişkinler İçin Engellilik

Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre en az %40 engelli olan veya

Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe ekli 3 sayılı tabloya göre bu oran ve üzerine denk özel gereksinim durumu olan çocuklar için %50 artırımlı olarak ödeneceği kararlaştırılmıştır.

13.2) Maaş ödemekle yükümlü olan idarenin Anayasa, yasa ve toplu sözleşme veya hakem

kurulu kararlarıyla kararlaştırılmış bulunan hükümlere uygun olarak, başvuranın sosyal ve mali haklarını ödemesi gerekmektedir. İdare, KBS sisteminde Engelli Çocuk Aile Yardımı ödeneği seçeneğinin bulunmadığı gerekçesiyle ödeme yapılmadığını belirtmektedir. Yani, başvuranın çocuğunun engel durumu ve başvuranın Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararı gereğince söz konusu ödemeyi hak etmediği yönünde bir itirazı bulunmamaktadır. Başvuranın hak ettiği sosyal ve mali haklarının KBS sisteminde seçenek olmaması gibi teknik bir gerekçe ile ödenmemiş olması, Anayasanın 128 inci maddesi ve Kamu görevlileri Hakem Kurulu Kararının

39 uncu maddesindeki düzenlemeye ve hakkaniyete açıkça aykırıdır. KBS sisteminde böyle bir

seçeneğin olmamasının sorumlusu başvuran değildir, idarenin bu konuda öncelikle başvurana hakkını verme ve sonrada maaş ödeme sisteminde gerekli düzenlemeleri yapma ya da ilgili

Bakanlıktan yapılmasını talep etme sorumluluğu vardır, idarenin (Milli Eğitim Bakanlığı)

bundan kaçınmasını haklı kılacak bir hukuki dayanağı da bulunmamaktadır. Bu çerçevede, Milli Eğitim Bakanlığının gerekli çalışmayı yapması, sorunun çözümü için Hazine ve Maliye

Bakanlığına başvurması, Hazine ve Maliye Bakanlığının da bu yöndeki çalışmayı makul bir zaman için sonuçlandırması, adalet ve hakkaniyet ilkeleri ile yukarıda belirtilen Anayasa ve sair mevzuatın bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir.

14) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları,

mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; talep edilen engelli çocuk aile yardımı ödeneğinin Kamu Görevlileri Hakem Kurulu ve hakkaniyet gereğince yüzde elli artırımlı olarak ödenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde ve 12/10/2018 tarihli ve 30563 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2018/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde kamu hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili esaslara yer verilmiş olup; İdarenin istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmesi konusunda özenli davranmadığı; yine idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle iyi yönetim ilkeleri ve

Cumhurbaşkanlığı Genelgesindeki esaslara uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının

idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Adana

İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile;

Engelli Çocuk Aile Yardımı ödeneğinin Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı ve hakkaniyet gereğince yüzde elli artırımlı olarak başvurana ödenmesi konusunda Adana Valiliğine, söz konusu ödemenin yapılmasını sağlamak ve gerekli düzenlemeleri yapmak hususunda Milli

Eğitim Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Aile çocuk yardımı menüsüne %50 artırımlı seçeneğinin eklenmesi için Kamu Harcama ve

Muhasebe Bilgi Sisteminde (KBS) gerekli çalışmaları yapmak üzere, Tavsiye Kararının

Hazine ve Maliye Bakanlığına bilgi için tebliğine,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığı ve

Adana Valiliği tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın, Başvurana, Adana Valiliğine, Milli Eğitim Bakanlığına, Hazine ve Maliye Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi