Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Isparta Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne yapılan “Engelli Evde Bakım Yardımı” talebinin reddine ilişkin olarak Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletilmiştir. Başvuran, yeğenleri için yaptığı başvuruların usulsüz bir şekilde kabul edilmediğini ve mahkeme kararına rağmen başvurularının yeniden reddedildiğini iddia etmiştir. İlgili idare, başvurunun reddine dair gerekçelerini, yapılan incelemeler sonucunda engelli çocukların öz bakım ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşılayabildiği ve bakım yardımı için gerekli kriterleri taşımadığı yönünde açıklamıştır.

İdare, başvuru sürecinde çeşitli incelemeler gerçekleştirmiş ve engelli bireylerin yaşam standartları ile ekonomik durumlarını değerlendirmiştir. Yapılan gözlemler, başvuranın çocuklarının bakım ihtiyacının bulunmadığını ortaya koymuştur. Mahkeme kararı doğrultusunda yeniden oluşturulan heyet, aileye ulaşamadığı için gerekli incelemeleri yapamamış ve başvurunun reddi yönünde karar alınmıştır.

Sonuç olarak, başvurunun reddi, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılmış olup, idarenin işlemlerinde hukuka uygunluk sağlandığı belirlenmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/736-S.24.1257

BAŞVURU NO : 2023/14429

KARAR TARİHİ : 22.01.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ISPARTA AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL MÜDÜRLÜĞÜ

2828 sayılı Kanun kapsamında “Engelli Evde Bakım Yardımı” talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 08.09.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, yeğenleri ve için Isparta

Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne yaptığı evde bakım aylığı başvurularının usulsüz bir şekilde kabul edilmediğini, işlemin iptali için Isparta 2. İdare Mahkemesine dava açtığını, bahse konu davayı kazanmasına rağmen anılan idarenin mahkeme kararına uymayarak başvurularını yeniden reddettiğini iddia etmiş olup, gereğinin yapılmasını talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Somut başvuru ile ilgili olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel

Müdürlüğü ile iletişime geçilmiş olup, konuyla ilgili gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Talebimize istinaden anılan Genel Müdürlüğün E- – [ – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Müracaatçı hala 20.12.2021 tarihinde bahse konu talep hakkında Isparta Sosyal

Hizmet Merkezine başvurarak işitme engelli ağabeyinin aynı şekilde işitme engeli olan çocukları . ve

. için evde bakım yardımı talebinde bulunduğu, çocukların annesi . ’nın ailesini terk ettiği ve ağabeyi ile boşanma sürecinde olduğu, heyet tarafından yapılan inceleme ile engelli çocukların ikamet adresine gidildiği, yapılan gözlem ve incelemede engelli .’nın öz bakım ihtiyaçları ve gelişim çağına uygun, gündelik hayatın alışılmış tekrar eden gerekliliklerini büyük ölçüde yerine getirebildiğinin gözlemlendiği, hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettirebilecek durumda olduğu tespit edildiğinden 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7’nci maddesi ve

(mülga) Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tespiti ve Bakım Esaslarının Düzenlenmesine İlişkin Yönetmeliğin 4’üncü maddenin 1’inci fıkranın 3’üncü bendi ve 7’nci maddenin 3’üncü fıkrası gereğince evde bakım yardımı yapılamayacağı kanaatine varıldığı, bu nedenle 11.01.2022 tarihli ve sayılı yazı ile adı geçene e posta yoluyla başvurusunun olumsuz olduğu hakkında cevap verildiği, 2.2. 18.02.2022 tarihinde yeniden yapılan başvurunun bu defa farklı personellerden oluşan heyet tarafından incelendiği, bavurunun heyet tarafından tekrar reddedilmesiyle adı geçenin 21.06.2022 tarihindeki müracaatının değerlendirilmek üzere Eğridir Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğüne gönderildiği, burada görevlendirilen heyetin yaptığı incelme sonucunda; müracaatçı evli, iki çocuğunun olduğu, eşinin kendisine ait olan işyerinde çalıştığı, kendisinin işten ayrıldığı ve işsizlik maaşı aldığı, kızı . ve yeğeni ‘nın Özel Isparta Doğa kolejine gittiği, ailesi hakkında yapılan SOYBİS sorgulamasında; ekonomik durumlarının ve yaşam standartlarının iyi olduğu, yeğeni . ’nın, müracaatçı hala ile yaşamadığı büyükbaba ve büyükannesiyle yaşadığı, işitme engelli çocukların bakıma ihtiyacı olan engelli kriterine uymamaları nedenleriyle evde bakım yardımının tekrar reddedildiği ve bilgisinin 20.07.2022 tarihinde müracaatçıya verildiği, 2.3. Akabinde, müracaatçının, yapılan işlemin iptali için 2’nci İdare Mahkemesine dava açtığı, Mahkemenin 31.05.2023 tarihli kararında; (mülga) Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım

Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrasının a bendi “a)

Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti; il müdürlüğü onayıyla sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci, tabip, fizyoterapist, hemşire, sağlık memuru, ebe, sağlık teknisyeni unvanına sahip kişiler arasından farklı mesleki unvanlara sahip en az üç kişiden oluşturulur. Personelin farklı kurum ve kuruluşlardan heyette görevlendirilmesi durumunda valilikten onay alınır.” hükmü gereği, 1 sosyal çalışmacı, 2 psikolojik danışman, 1 psikolog, 2 öğretmen, 2 sosyolog ünvanlı personelden oluşturulan heyette, tanımda yer almayan sosyoloğun görevlendirilmesi nedeniyle sadece işlemin iptaline karar vermekle beraber kararın davacının evde bakım hizmetinden yararlanması sonucunun doğurmayacağına, mevzuata uygun oluşturulacak heyetçe hazırlanacak bakım raporunun esas alınarak yeniden işlem tesis edilebileceğine şeklinde hükümde bulunduğu, 2.4. İlgili (mülga) Yönetmeliğin 7’nci maddenin 4’üncü fıkranın (c) bendi “İtiraz talebi il müdürlüğünce değerlendirilir, gerek görülmesi hâlinde yeniden bakım raporu hazırlanması için farklı personelden oluşan bakım hizmetleri değerlendirme heyeti görevlendirilerek işlem yapılır. Yapılacak itirazlarda ikinci

Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin verdiği karar nihai karardır.” ile 26.05.2023 tarihli Resmi

Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Evde Bakım Yönetmeliğinin 13’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının b bendinde “İtiraz, başvuruyu değerlendiren il müdürlüğü veya sosyal hizmet merkezi müdürlüğü tarafından karara bağlanır. Bu durumda, yeniden bakım raporu hazırlanması için daha önceki değerlendirmeyi yapan heyette görevlendirilmemiş personelden oluşan ikinci bir heyet görevlendirilerek işlem yapılır. İtirazlarda, ikinci heyetin verdiği karar nihai karardır. İkinci heyet tarafından alınan nihai karara esas belge ve koşullarda bir değişiklik olmaksızın yapılan yeni başvurular değerlendirmeye alınmaz.” ifadelerinin yer almasına rağmen müracaatçının 14.06.2023 tarihinde işitme engelli çocuklar . ve . için evde bakım yardımından yararlanmak adına yeniden başvuruda bulunduğu, 2.5. Mahkeme kararına istinaden 10.07.2023 tarihinde 1 psikolog, 2 sosyal çalışmacı, 1 çocuk gelişimci ünvanlı personelden oluşturulan heyetin 11.07.2023 tarihinde ikamet adresine gittiği ancak aile bireylerine ulaşılamadığı, yapılan çevresel araştırma sonucu engelli çocuk . ’nın müracaatçı hala ile yaşadığı, diğer engelli çocuk . ’nın ise babası, büyükbabası ve büyükannesiyle beraber yaşadığı

birkaç günlüğüne Antalya’ya gittikleri bilgisinin edinildiği, 27.07.2023 tarihinde Müracaatçının evine tekrar gidildiği, fakat iki adreste de ailenin evde olmadığının görüldüğü, bu sebeple çocuklar hakkında bir inceleme yapılamadığı, 08.08.2023- 09.08.2023 tarihlerinde tekrar ailenin adresine gidildiği, hala ve çocuk . ile görüşme yapıldığı, ancak . ’nın yine evde bulunmadığı, evde ilgili çocuğa ait şahsi eşyasının olmadığı, hanede düzenli kaldığına dair bir bulguya rastlanılmadığı, çevre araştırmasında da . ’nın halasıyla kalmadığı bilgisinin edinilmesi üzerine büyükbabanın evinde yapılan çevresel araştırma sonucu çocuğun büyükleriyle kaldığı bilgisine ulaşıldığı, Evde Bakım

Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin g bendi gereği ilgili çocukların belirtilen günlük hayatın alışılmış tekrar eden gereklerini büyük ölçüde yerine getirebildiği, psikomotor ve psikososyal becerilere sahip olduğu, işitme engelinden dolayı koklear implant kullandığı ve bu sayede kendilerini ifade etmede ve iletişimi sürdürmede herhangi bir güçlük yaşamadığı, öz bakım becerilerini gerçekleştirirken yaşının gerektirdiği düzeyde becerilere sahip olduğu değerlendirilmiş olup, evde bakım yardımının uygun olmadığı kanaatine varıldığı, 11.08.2023 tarihli yazı ile adı geçene bilgi verildiği, ayrıca Mahkemenin ilgili kararına karşın ilgili idare tarafından istinafa başvuruda bulunulduğu, 2.6. Bununla birlikte, 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında Evde Bakım

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1.“Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde;“Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 3.2.“Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde;“Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.3.“Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. … Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”, 3.4.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; /

4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 5.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzelkişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.”, 5.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin (d) bendinde; “Bakıma İhtiyacı Olan Engelli; engellilik sınıflandırmasına göre resmî sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişiyi… ifade eder”, 5.4. Ek 7 nci maddesinde; “Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması hâlinde, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi sayılır. Bu fıkranın uygulanmasında, 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi uyarınca

Ramazan ve Kurban bayramlarında ödenen bayram ikramiyeleri hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasına dâhil edilmez.…”, 5.5. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”, 6. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin

Yönetmeliğin; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”, 6.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına

göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarı bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma muhtaç engellileri, bu engellilere verilecek bakım hizmetlerini, hizmetlerin ücretlendirilmesini ve ücretlerin ödenmesini kapsar.”, 6.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal

Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun ek 7 nci maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.”

6.4. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Bakıma Muhtaç Engelli:

Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, engellilik sınıflandırmasına göre ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden; günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olduğu, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarının, bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olduğu bakım raporu ile tespit edilenleri,”, 6.5. “İnceleme ve tespit” başlıklı 7nci maddesinde; “1) Bakıma muhtaç engellilerin incelenmesi il/ilçe müdürlüklerinin sorumluluğundadır.…(4) Bakım raporunda engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz olarak değerlendirilmesi halinde; a) İl müdürlüğünce, engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz değerlendirildiği, engelliye veya yasal temsilcisine 30 gün içinde yazılı olarak bildirilir.

b) Engelli veya yasal temsilcisi tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde bakım raporuna itiraz edebilir.

c) İtiraz talebi il müdürlüğünce değerlendirilir, gerek görülmesi hâlinde yeniden bakım raporu hazırlanması için farklı personelden oluşan bakım hizmetleri değerlendirme heyeti görevlendirilerek işlem yapılır. Yapılacak itirazlarda ikinci Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin verdiği karar nihai karardır. İtiraz konusu sağlık kurulu raporu kaynaklı ise il müdürlüğü durumu il sağlık müdürlüğüne bildirerek 16/7/2006 tarihli ve 26230 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engellilik Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesine göre işlem yapılmasını ister. İl müdürlüğü yeni sağlık kurulu raporu doğrultusunda gerekli işlemi yapar… (6) Geliri hakkında yalan veya yanlış beyanda bulunan veya sahte belge veren veya gelirini saklayan kişi ile geliri hakkındaki değişikliği süresinde bildirmeyenler hakkında gerekli yasal işlem yapılır.”, 6.6. “Değerlendirme heyetinin oluşturulması, çalışma usul ve esasları” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) a) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti; il müdürlüğü onayıyla sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci, tabip, fizyoterapist, hemşire, sağlık memuru, ebe, sağlık teknisyeni unvanına sahip kişiler arasından farklı mesleki unvanlara sahip en az üç kişiden oluşturulur. Personelin farklı kurum ve kuruluşlardan heyette görevlendirilmesi durumunda valilikten onay alınır.”…(12) Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi hâlinde, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinde görevli bir veya bu heyette görevlendirilebilecek başka personel, yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman bakım hizmetini verecek kişiye, bakım hizmetinin verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar dâhilinde rehberlik eder ve bakım hizmetinin bireysel bakım planı doğrultusunda verilip verilmediğini inceler, bakmakla yükümlü olduğu birey sayısında değişiklik olup olmadığını gözlemler v egelirlerinde değişiklik olup olmadığı hakkında bilgi alır. Tespitlerine, gözlemlerine ve aldığı bilgilere ilişkin rapor hazırlayarak il müdürlüğüne bildirir. İl müdürlüğü rapora göre işlem yapar… (14)İl müdürlüğü inceleme raporunun içeriğini dikkate alarak gerekli işlemi yapar.”, /

7. Evde Bakım Yönetmeliğinin; 7.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1’inci fıkrasının a bendinde; “Açık rıza formu: Genel çerçevesi Bakanlıkça hazırlanan, evde bakım yardımına ilişkin bilgilendirme ve kişisel verilerin sorgulanması ve işlenmesine ilişkin onayın yer aldığı formu, 7.2. “İstenecek belgeler” başlıklı 7 nci maddesinin 1’inci fıkrasında; “(1) Evde bakım yardımı başvurusunda, başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde aşağıdaki belgelerin teslimi istenir: …e) Açık

Rıza Formu… ğ) Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.”, 7.3. “Başvurusu reddedilenler için yapılacak işlemler” başlıklı 13 üncü maddesinin 1’inci fıkrasının b bendinde; “İtiraz, başvuruyu değerlendiren il müdürlüğü veya sosyal hizmet merkezi müdürlüğü tarafından karara bağlanır. Bu durumda, yeniden bakım raporu hazırlanması için daha önceki değerlendirmeyi yapan heyette görevlendirilmemiş personelden oluşan ikinci bir heyet görevlendirilerek işlem yapılır. İtirazlarda, ikinci heyetin verdiği karar nihai karardır. İkinci heyet tarafından alınan nihai karara esas belge ve koşullarda bir değişiklik olmaksızın yapılan yeni başvurular değerlendirmeye alınmaz.”, 8. 2014/07 sayılı Engellilerin Evde Bakımına Destek İçin Verilen Sosyal Yardımlar Hakkında

Genelgede;“….Bu kapsamda, bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımının desteklenmesi amacıyla yapılacak olan sosyal yardımlar ile ilgili olarak, başvuru alınması, muhtaçlığa ilişkin gelirin hesaplanması, bakım ihtiyacının belirlenmesine yönelik değerlendirmelerin yapılması, sosyal yardım bağlanması ve ödemelerin yapılması ile diğer konulara yönelik tüm iş ve işlemlerin; 01/07/2014 tarihine kadar, 30/07/2006 tarih ve 26244 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik” hükümleri doğrultusunda,…..Ayrıca, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının tespiti ve hesaplanmasında, tüm hane bireylerinin Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS) sorgulamalarının kullanılması ve ödemelerini sistem dışında manuel olarak gerçekleştiren İl Müdürlüklerinin, Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) kayıtlarını iki ay içerisinde tamamlayarak tüm iş ve işlemlerin YBS üzerinden yapılmaya başlanılması,… Sosyal

Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından yapılması hususlarında,…”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV.KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, yeğenleri . ve için Isparta Aile ve Sosyal

Hizmetler İl Müdürlüğüne yaptığı evde bakım aylığı başvurularının usulsüz bir şekilde kabul edilmediğini, işlemin iptali için Isparta 2. İdare Mahkemesine dava açtığını, bahse konu davayı kazanmasına rağmen anılan idarenin mahkeme kararına uymayarak başvurularını yeniden reddettiğini iddia etmiş olup, gereğinin yapılmasını talep etmiştir.

11. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de

“belirlilik”tir.Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesinegöre,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.

12. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5,

10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun,

2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair

yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.

13. Bu kapsamda, başvuru ile ilgili olarak öncelikle engelli bir bireyin hangi mevzuat hükümleri doğrultusunda evde bakım ücretinden faydalanabileceği ile somut olayın özelliklerine göre başvurucunun ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda bu yardımdan yararlanıp yararlanamayacağı hususlarının dayanaklarıyla ortaya konulması büyük önem arz etmektedir.

14. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunun 2 nci maddesinde sosyal hizmetlerin kimleri kapsayacağı ile aynı Kanunun 26 ncı maddesinde “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.” hükmüne ve anılan Kanuna dayanılarak çıkarılan Bakıma Muhtaç Engellilerin

Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin3 üncü maddesinde; “Bu

Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun ek

7 nci maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.” hükmüne yer verilmiş olup, söz konusu Yönetmelik

ile bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esaslar ayrıntılı bir şekilde hüküm altına alınmıştır.

15. Somut başvuru hakkında yapılan ön inceleme neticesinde; adı geçenin bahse konu talebi ile ilgili ilk olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile iletişime geçilmiş olup, konuyla ilgili gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Talebimize istinaden anılan Genel Müdürlüğün cevabi yazı ve eklerinde özetle; 15.1. Müracaatçı hala 20.12.2021 tarihinde bahse konu talep hakkında Isparta Sosyal

Hizmet Merkezine başvurarak işitme engelli ağabeyinin aynı şekilde işitme engeli olan çocukları . ve

. için evde bakım yardımı talebinde bulunduğu, çocukların annesi . ’nın ailesini terk ettiği ve ağabeyi ile boşanma sürecinde olduğu, başvuru üzerine heyet tarafından yapılan inceleme ile engelli çocukların ikamet adresine gidildiği, yapılan gözlem ve incelemede, engelli . ’nın öz bakım ihtiyaçları ve gelişim çağına uygun, gündelik hayatın alışılmış tekrar eden gerekliliklerini büyük ölçüde yerine getirebildiğinin gözlemlendiği, hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan

devam ettirebilecek durumda olduğu tespit edildiğinden ilgili mevzuat hükmü gereği talebin uygun görülmediği, 15.2. 18.02.2022 tarihinde yeniden yapılan başvurunun, bu defa farklı personellerden oluşan heyet tarafından incelendiği, bavurunun heyet tarafından tekrar reddedilmesiyle adı geçenin 21.06.2022 tarihindeki müracaatının değerlendirilmek üzere Eğridir Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğüne gönderildiği, burada görevlendirilen heyetin yaptığı incelme sonucunda; müracaatçı evli, iki çocuğunun olduğu, eşinin kendisine ait olan işyerinde çalıştığı, kendisinin işten ayrıldığı ve işsizlik maaşı aldığı, kızı . ve yeğeni . ‘nın Özel Isparta Doğa kolejinde eğitim gördüğü, ailesi hakkında yapılan SOYBİS sorgulamasında; ekonomik durumlarının ve yaşam standartlarının iyi olduğu, yeğeni . ’nın, müracaatçı hala ile değil büyükbaba ve büyükannesiyle yaşadığı, işitme engelli çocukların bakıma ihtiyacı olan engelli kriterine uymamaları nedenleriyle evde bakım yardımının tekrar reddedildiği, 15.3. Akabinde, müracaatçının, yapılan işlemin iptali için Isparta 2’nci İdare Mahkemesine dava açtığı, dava hakkında Mahkemenin; (mülga) Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti

Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin 1’inci fıkrasının a bendi “a)

(Değişik:RG-21/10/2010-27736) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti; il müdürlüğü onayıyla sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci, tabip, fizyoterapist, hemşire, sağlık memuru, ebe, sağlık teknisyeni unvanına sahip kişiler arasından farklı mesleki unvanlara sahip en az üç kişiden oluşturulur. Personelin farklı kurum ve kuruluşlardan heyette görevlendirilmesi durumunda valilikten onay alınır.” gereği, 1 sosyal çalışmacı, 2 psikolojik danışman, 1 psikolog, 2 öğretmen, 2 sosyolog ünvanlı personelden oluşturulan heyette tanımda yer almayan sosyoloğun fazladan görevlendirilmesi nedeniyle 31.05.2023 tarihli ve 2023/370 sayılı kararında “sadece işlemin iptaline karar vermekle beraber kararın davacının evde bakım hizmetinden yararlanması sonucunun doğurmayacağına, mevzuata uygun oluşturulacak heyetçe hazırlanacak bakım raporunun esas alınarak yeniden işlem tesis edilebileceğine, istinaf kanun yolu açık olmak üzere” şeklinde hükümde bulunduğu, 15.4. Mahkeme kararına istinaden 10.07.2023 tarihinde, Evde Bakım Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının n bendi “Sosyal çalışma görevlisi: Aile ve tüketici bilimleri, çocuk gelişimi, öğretmenlik, psikoloji, psikolojik danışmanlık ve rehberlik, sosyal hizmet ve sosyoloji alanlarında eğitim veren kurumlardan mezun meslek mensuplarını” gereğince 1 psikolog, 2 sosyal çalışmacı, 1 çocuk gelişimci ünvanlı personelden oluşturulan heyetin, 11.07.2023 -27.07.2023 tarihlerinde ikamet adresine gittiği, ancak aile bireylerine ulaşılamadığı, yapılan çevresel araştırma sonucu engelli çocuk . ’nın müracaatçı hala ile yaşadığı, diğer engelli çocuk . ’nın ise babası, büyükbabası ve büyükannesiyle beraber yaşadığı bilgisinin edinildiği, 08.08.2023- 09.08.2023 tarihlerinde tekrar ailenin adresine gidildiği, hala ve çocuk . ile görüşme yapıldığı, ancak engelli . ’nın yine evde bulunmadığı, evde ilgili çocuğa ait şahsi eşyasının olmadığı, hanede düzenli kaldığına dair bir bulguya rastlanılmadığı, çevre araştırmasında da . ’nın halasıyla kalmadığı bilgisinin edinilmesi üzerine büyükbabanın evinde yapılan çevresel araştırma sonucu çocuğun büyükleriyle kaldığı bilgisine ulaşıldığı, başvuru hakkında yeniden yapılan inceleme neticesinde, Evde Bakım Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin g bendi gereği ilgili çocukların belirtilen günlük hayatın alışılmış tekrar eden gereklerini büyük ölçüde yerine getirebildiği, psikomotor ve psikososyal becerilere sahip olduğu, işitme engelinden dolayı koklear implant kullandığı ve bu sayede kendilerini ifade etmede ve iletişimi sürdürmede herhangi bir güçlük yaşamadığı, öz bakım becerilerini gerçekleştirirken yaşının gerektirdiği düzeyde becerilere sahip olduğu değerlendirilmiş olup, evde bakım yardımının uygun olmadığı

kanaatine varıldığı, 11.08.2023 tarihli yazı ile adı geçene bilgi verildiği, ayrıca Mahkemenin ilgili kararına karşın ilgili idare tarafından istinafa başvuruda bulunulduğu, 15.5. Bununla birlikte, 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında Evde Bakım

Yönetmeliğinin 4 maddesinin 1’inci fıkrasının a bendi “Açık rıza formu: Genel çerçevesi Bakanlıkça hazırlanan, evde bakım yardımına ilişkin bilgilendirme ve kişisel verilerin sorgulanması ve işlenmesine ilişkin onayın yer aldığı formu,” gereği alınması gereken ilgili formu, büyükbaba . ’nın imzalamaması nedeniyle ailesi hakkında gelir araştırmasının yapılamadığı, 15.6. Diğer taraftan, bu vaka ile ilgili olarak, ilgili mevzuat hükümlerinde belirtilen kriterleri taşıması koşuluyla Bakanlığın diğer hizmet modellerinden “Çocuk Koruma Sistemi”ne dahil koruyucu ve önleyici tedbirlere ve bunların tali mahiyetindeki uygulamalara (Örneğin, Düzenli Sosyal Yardım (SED), Gündüzlü Eğitim ve Rehabilitasyon, Engelli Kartı ve Sağladığı Destekler, 2022 sayılı Kanun kapsamında

Engelli Aylığı v.b.) faydalanmasının önünde bir engel olmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.

16. Bilindiği üzere, Evde bakım yardımı bir sosyal destek yardımdır. Sosyal yardım ise yoksulluk kriteri, haneye gelen gelirlerin hesaplanmasıyla tespit edilmesi sonucu yardım yapılmasına karar verilmesiyle yapılan yardımdır. Yardımlar genellikle hane halkının büyüklüğüne ve gelirine göre yapılandırılmaktadır.

Yardım miktarı hane halkının bütün gelirleri dikkate alınarak hesaplanmaktadır. Bununla birlikte, Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin ve Çocuklar İçin Terör, Kaza ve

Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporunun, “Düzenleme Esasları” başlıklı 10 maddesinde yer alan “(1) Çocukların elde edeceği sosyal haklar, hizmetler veya kazanımlar raporlar dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirlenir. Raporlar, tek başına hakların verilmesi için dayanak teşkil etmez. İlgili mevzuata göre diğer şartların da ayrıca sağlanması zorunludur.” ifadeler doğrultusunda Bakım Heyetinin görevi, engellinin yaş, cinsiyet, aile içindeki statü ve fonksiyonuna bakılmaksızın günlük yaşamın tekrar eden rutinlerinde ne düzeyde refakat ve yardıma muhtaç olduğunu tespit etmesidir. Tespit edilen ihtiyacın niteliğine göre hizmet modeli belirlenmesi, belirlenen hizmet modeli üzerinde hizmet alacaklar ile mutabakat sağlanması, engellinin alışkın ve bağılı olduğu ortamda yaşam konforunun sağlanıp sağlanmayacağı dikkate alarak hizmet modellerinden biri veya bir kaçını önermesidir.

17. Ayrıca, ilgili mevzuatta evde bakım yardımı modelinin ana hedefi ve önceliğinin, engellinin kedisine ve ailesine ekonomik destek sağlamak olmadığı, çocuğun temel ihtiyaçları ve/veya temel hakları üzerinde bir risk alanı tespit edilmesi durumunda; çocuk koruma sistemi kapsamındaki hizmetlere “Evde Bakım

Yardımı”nın ikame edilemeyeceği, engellinin çocuk yaşta olmasının, elbette çocuk statüsünden kaynaklı riskler karşısında özen ve hassasiyetle hizmet planlaması yapılmasını gerektireceği, ancak bu durumun söz konusu hizmet modelinin mutlak kazanımını haklı kılmayacağı, nitekim çocuk için ayrıca fark edilmiş riskler mevcut ise “çocuk koruma sistemi”nin derhal devreye sokulmasının zorunlu olduğu, çocuğun temel ihtiyaçlarına ve temel haklarına yönelik risk ve tehditlerin sadece “Evde Bakım

Yardımı” vermekle bertaraf edilemeyeceği belirtilmiştir.

18. Bu itbarla, başvurucu engelli yeğenleri . ve adına yaptığı evde bakım yardımı başvurularının, ilgili idare tarafından usulsüz bir şekilde kabul edilmemesi üzerine açtığı davayı kazandığını, ancak anılan idarenin mahkeme kararına uymayarak başvurularını yeniden reddettiğini iddia etmiş ise de, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda müteaddit defalar farklı heyetlerce yapılan hane ziyaretleri, çevre araştırmaları ve sonrasında düzenlenen tüm Engelli Evde Bakım Denetim ve İnceleme

Raporları ile yukarıda yer alan bütün açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; bahse konu iddianın

aksine ilgili Mahkeme kararında yer alan “sadece işlemin iptaline karar vermekle beraber kararın davacının evde bakım hizmetinden yararlanması sonucunu doğurmayacağına, mevzuata uygun oluşturulacak heyetçe hazırlanacak bakım raporunun esas alınarak yeniden işlem tesis edilebileceğine, istinaf kanun yolu açık olmak üzere” hüküm gereğince, idare tarafından anılan Mahkeme kararı yerine getirilerek mevzuata uygun heyetin oluşturulduğu, ailenin yaşadığı ikamet adresine dört farklı tarihte incelemeye gidildiği, durumun tutanağa bağlandığı ve yapılan incelemeler sonrasında başvuruların mevzuatın aradığı kriterleri karşılamaması gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmış olup, bu haliyle idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

19. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (24.11.2020 tarihli ve 2020/67206 başvuru nolu Ret Kararı, 18.05.2021 tarihli ve 2020/102169 başvuru nolu Ret Kararı, 12.09.2022 tarihli ve 2022/3939 başvuru nolu Ret Kararı, vb.)

bulunmaktadır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesiilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU, AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI ENGELLİ VE YAŞLI

HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İLE ISPARTA AİLE VE SOSYAL HİZMETLER İL

MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi