açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü, “Kamu Hizmeti Görevlileriyle İlgili Hükümler” ana başlığında
“Genel Hükümler” kenar başlıklı 128 inci maddesinde; “ Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir . Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır .” hükmü, “Yönetmelikler” başlıklı 124 üncü maddesinde ;
“ Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler …”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 01/ 07/ 2005 tarih ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un;
5.1 “Amaç ” başlıklı 1 inci maddesinde : “ Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve
özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır .”, 5.2. “Tanımlar ” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “ Engelli : Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi ” Aynı fıkranın j bendinde; “ Makul düzenleme : Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri ”, 5.3. “Ayrımcılık başlıklı ” 4/A maddesinde; “ Doğrudan veya dolaylı ayrımcılık olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır . Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır . Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez .”, 5.4. “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde , “ Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır .
İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe
2 / 5dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz .
Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz .
Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur . ( …)”, 6. 657 sayılı Kanunun “Yer değiştirme suretiyle atanma ” başlıklı 72 nci maddesinde ; “ İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır…”, 7. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin Ek 3 üncü maddesinde ; “ İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir . Bu kapsamdaki talepler bu
Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır ve bu haktan bir defadan fazla yararlanılmaz .(Danıştay 16.
Dairesinin 2/ 7/ 2015 tarih ve Esas No: 2015/ 10808 sayılı Kararı ile bu maddede yer alan “bir defadan fazla” ibaresinin yürürlüğü durdurulmuştur .)”söz konusu yürütmeyi durdurma
kararının esastan görüşüldüğü Danıştay 2. Dairesinin 21/ 03/ 2018 tarih ve E:
2016/ 9697,K:2018 / 1891 sayılı kararında “bir defadan fazla “ibaresinin iptaline karar verilmiştir .)
hükümlerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın talebinin reddedilmesi işleminin, engellilere yönelik düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda açıkça hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 15.11.2016 tarihinde Denizli İli, Beyağaç İlçesi, Eskere Orman İşletme Müdürlüğüne
EKPSS sınavı ile atandığını, görev yaptığı yerde çok zorlandığını, engeli sebebiyle eşinin desteğine ihtiyaç duyduğunu, engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talebinin personel yetersizliği sebebi ile uygun görülmediğini, aile birliğinin bozulmak üzere olduğunu belirterek İzmir Bölge Müdürlüğü’ne bağlı Muradiye Orman Fidanlık Müdürlüğü’ne tayininin yapılmasını talep etmektedir .
10. Engelliler ile ilgili düzenlemelere çerçeve olarak 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda yer verilmiştir . Söz konusu Kanunla, engellilere yönelik hizmetlerin yerine getirilmesinde, engellilere yönelik alınacak kararlarda sosyal politikalar geliştirilmesi ve engellilere yönelik ayrımcılık yapılmaması temel amaç olarak belirlenmiştir . 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72 nci maddesinde ise; kendisi, eşi veya birinci kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin
3 / 5karşılanması için düzenlemeler yapılacağı kuralı yer almaktadır . Söz konusu kurala istinaden Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılamasına
Dair Yönetmeliğin 11. Maddesinin Ek- 3 maddesinde bir defaya mahsus olmak üzere engelli memurun bu mazeretine binaen yer değişikliği talebinde bulunabileceği düzenlenmiştir .
11. Engelliler Hakkında Kanunda , engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için idarelere gerekli değişiklikleri yapması, tedbirleri alması ve de çalışan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerine dair önlemleri alması yönünde düzenlemeler yer almaktadır . 657 sayılı Kanunda da engelli olan ya da engelli yakını olan memurlara ilişkin koruyucu ve destekleyici tedbirlere yer verilmiştir . Söz konusu kanunda memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılacağına hükmedilmiştir . Konuyla ilgili olarak Devlet Memurlarının Yer
Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte ise sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurların engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabileceği ve bu taleplerin Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanacağı belirtilmiştir . Danıştay 2. Dairesi 21/ 03/ 2018 tarih ve E: 2016/ 9697,K :2018 / 1891 sayılı kararında; Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmasına İlişkin Yönetmeliğin
Ek 3 üncü maddesinde yer alan “bir defadan fazla” ibaresinin iptaline karar vermiştir . Dolayısıyla başvuranın yer değişikliği taleplerinin tümünün “engellilik durumunda yer değişikliği” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır .
12. Şikâyet başvuru dosyasının incelenmesinden, başvuranın Denizli Orman Bölge Müdürlüğü, Eskere Orman İşletme Müdürlüğü bünyesinde memur olarak görev yapmakta iken, engellilik durumuna bağlı olarak sırasıyla İzmir Menderes Orman İşletme Müdürlüğü, Torbalı, Kemalpaşa, Karabel, Seferihisar Orman Şeflikleri, Torbalı Fidanlık Müdürlüğü, Bayındır Orman İşletme
Müdürlüğü birimlerinde birine atamasının yapılmasını talep ettiği, talebinin Genel Müdürlükçe yayımlanan standart kadro cetveline göre Eskere Orman İşletme Müdürlüğü bünyesinde 10 adet memur olması gerektiği ve başvuran ile birlikte 10 adet memurun görev yaptığı, başvuranın talebinin karşılanması durumunda ilgili birimin hizmetlerinde aksama yaşanacağı gerekçesiyle reddedilmesi üzerine bakılan başvurunun yapıldığı anlaşılmaktadır .
13. Olayda; idare, hukuka ve hakkaniyete aykırı bu işlemi ile başvuranın engelliliğini görmezden gelmiş ve başvuranın hayatına dair engelleri arttırmıştır . Avrupa İstihdam Stratejisine uyum sağlama kapsamında hazırlanan 2014- 2023 yıllarını kapsayan Ulusal İstihdam Stratejisinde, özel politika gerektiren gruplar olarak tanımlanan dezavantajlı grupların istihdamının önündeki engellerin kaldırılması öncelikli hedef olarak belirlenmiştir . Dolayısıyla idarenin engelli personeline yönelik politikalarını gözden geçirmesi de beklenmektedir .
14. Yukarıda aktarılan hususlar, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın talebinin reddedilmesi işleminin açıkça hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu, özellikle engellilere yönelik düzenlemeler göz önünde bulundurulduğunda başvurunun kabulü yönünde karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; başvuru kapsamında
4 / 5idarelerin başvuran ile ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, kararların gerekçeli olması ve
karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idarelerin bundan böyle bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Denizli İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın yer değişikliği suretiyle atanma talebinin; Danıştay 2. Dairesi 21/ 03/ 2018 tarih ve E:
2016/ 9697,K :2018 / 1891 sayılı kararı dikkate alınarak, engellilere tanınan yer değişikliği mazereti kapsamında değerlendirilerek yerine getirilmesi hususunda ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Tavsiye Kararının başvurana ve Orman Genel Müdürlüğü’ne tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Orman Genel Müdürlüğü’nce
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi