|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, engelli öğrencilerin Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ve Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) gibi yükseköğretim sınavlarında ek puan verilmesi talebi incelenmiştir. Yükseköğretim Kurulu tarafından oluşturulan Engelli Öğrenci Çalışma Grubu, engelli adayların ortaöğretim kazanımlarının bilinmemesi nedeniyle ek puan verilmemesi gerektiği sonucuna varmıştır. Bu karar, engelli öğrencilerin eğitim süreçlerinde fırsat eşitliğini sağlamak amacıyla alınan tedbirlerin bir parçası olarak değerlendirilmiştir.
Kararda, engelli bireylerin eğitimde eşit fırsatlara sahip olmaları gerektiği vurgulanmakla birlikte, yükseköğrenim gören öğrencilerin program gerekliliklerine uygun olarak mezun olmalarının önemine dikkat çekilmiştir. Bu bağlamda, engelli adayların sınavlara erişiminde sağlanan düzenlemeler ve desteklerin yeterli olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Bu durum, engelli bireylerin eğitimdeki haklarının korunması açısından önemli bir içtihat oluşturmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7260-S.20.11502
BAŞVURU NO : 2019/19869
KARAR TARİHİ : 13/05/2020
RET KARARI GİZLİ, TCKN: GİZLİ
Adres: GİZLİ
YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞI
Dikey Geçiş Sınavında(DGS), Akademik Personel ve
BAŞVURUNUN KONUSU :
Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavında(ALES) engelli adaylara ek puan verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran, ÖSYM Başkanlığının Yükseköğretim Kurumları
Sınavında(YKS) engelli öğrencilere ek puan verdiğini ancak DGS, ALES gibi sınavlarda ek puan vermediğini ifade ederek YKS dışındaki diğer sınavlarda da ek puan uygulaması yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 24/12/2019 tarih sayılı yazısı ve eklerinden özetle; 2.1. 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince
Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş bir kamu kurumu olan ÖSYM
Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2. fıkrasının (i)
bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hususunda yetkili kılındığı,
2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un 7.
maddesinin yedinci fıkrasında yükseköğretim ile ilgili sınavların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılacağı, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme” başlıklı 45. maddesinde Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı, Yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî sınavlarla girileceği, 2547 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (e) bendinde öğrencilerin dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasların
Yükseköğretim Kurulunca tespit edileceği, 19/02/2002 tarih ve 24676 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans Programları
Mezunlarının Lisans Öğrenimlerine Devamları Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinde ÖSYM
Başkanlığınca hazırlanan DGS Kılavuzunun Yükseköğretim Kurulunun onayı ile yürürlüğe gireceği emredici olarak düzenlendiği, 2.3. Bu kapsamda başvuruya konu Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ve Dikey Geçiş
Sınavı (DGS) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapıldığından söz konusu sınavlar açısından ÖSYM Başkanlığının görevinin belirlenen bu usul ve esaslar gereğince sınavların hazırlanması, uygulanması, değerlendirmesi ve yerleştirme işlemlerinin yapılmasından ibaret olduğu, 2.4. Yükseköğretim Kurulu kararları gereğince ÖSYM Başkanlığınca yapılan sınavlarda engelli adaylara ek puan uygulamasının sadece YKS sisteminde bedensel özelliklerinde ağır derecede ve sürekli olarak işlev kaybı veya bozukluğu (örneğin, bütün düzeltmelere rağmen bedensel, görme veya işitme gücünde tam ya da önemli ölçüde eksiklik) olması nedeniyle eğitim-öğretim hizmetlerinden yeterince yararlanamayan adayların seçme ve yerleştirme işlemlerinde engel türü ve engel derecesi göz önünde bulundurularak yapılmakta olduğu, 2.5. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un 15. maddesi uyarınca Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanan ve 14/08/2010 tarih ve 27672 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği” gereğince yükseköğrenim aşamasına gelen veya yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin ihtiyaçlarını belirlemek, belirlenen ihtiyaçlara göre yapılması gereken idari düzenlemeleri planlamak üzere Yükseköğretim Kurulu bünyesinde Yükseköğretim Kurulu Engelli Öğrenciler
Komisyonu oluşturulduğu,
2.6. DGS’de engelli adaylara ek puan verilmesi hususunun 13/11/2015 tarihli Yükseköğretim
Kurulu Engelli Öğrenci Komisyonu toplantısında görüşüldüğü ve DGS’de engelli adaylara ek puan verilmesi Komisyon tarafından uygun görülmediği, 2.7. 03/12/2018 tarihli Yükseköğretim Kurulu Engelli Öğrenci Komisyonu toplantısında, yükseköğretime girişte adayların ortaöğretim kazanımları bilinmediğinden engelli adaylara ek puan verilmesi; yükseköğrenim gören öğrencilerin ise programın gerektirdiği kazanımlara ve mesleki yeterliliklere sahip olmaları gerektiği ve buna yönelik düzenlemelerin yapılması nedeniyle DGS, ALES gibi sınavlarda ek puan uygulanmaması görüşüne varıldığı, 2.8. ÖSYM Başkanlığınca engelli veya sağlık sorunu olan adaylara yapılan sınav uygulamalarına, ilgili sınav kılavuzlarında Engelli/Sağlık Sorunu Olan Adaylar ve Sağlık
Durumu/Engel Bilgi Formunun Doldurulması başlığı altında yer verildiği, ÖSYM
Başkanlığınca yapılan sınavlarda engelli adayların girebileceği uygun fiziki ortam sağlanmakta ve farklı engel gruplarına yönelik sınav düzenlemeleri uygulanmakta olduğu, bu kapsamda engelli adaylara engel türleri ve dereceleri dikkate alınarak tekli veya çoklu salonlarda sınava alındığı, okuyucu ve işaretleyici desteği verildiği, şekil, grafik, tablo, resim gibi görsel verilerin yer aldığı sorular ile karmaşık ifade içeren sorular sorulmadığı, ek süre uygulaması yapıldığı, büyük puntolu soru kitapçığı verildiği ve sağlık sorunları nedeniyle sınav sırasında kullanmaları gereken eşyalarla birlikte sınava girebildiği,
2.9. Engelli adaylara ek puan uygulanması hususunda ise Yükseköğretim Kurulunun 6114 sayılı Kanun ve 2547 sayılı Kanun gereğince Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ve Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavında yetkili olduğu,
Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
3. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı
Yükseköğretim Proje Geliştirme ve Destekleme Daire Başkanlığı’nın konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 17/12/2019 tarih sayılı yazısında özetle; 3.1. Yükseköğretime girişte adayların ortaöğretim kazanımları bilinmediğinden engelli adaylar ek puan ile desteklendiği ancak, yükseköğrenim gören öğrencilerin programın gerektirdiği öğrenme kazanımları ve mesleki yeterliliklere sahip olarak mezun olmaları gerektiği ve buna yönelik düzenlemeler yapıldığı, tüm öğrencilerin söz konusu kazanım ve yeterliliklere göre mezun olduklarından diğer adaylarla aynı şekilde mezuniyet sonrası uygulanan DGS, ALES gibi sınavlara girmekte olduğu ve bu sınavlarda ayrıca bir ek puan uygulanmadığı, sınav sürecinde ÖSYM tarafından ek süre verilmesi, tekli salonda sınava alınması, okuyucu/işaretleyici verilmesi, yanında araç gerecini getirebilmesi gibi imkanlar sağlanmakta olduğu, 3.2. Yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanun gereğince, YÖK Kurulu tarafından hazırlanan “Yükseköğretim Kurumlan
Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği gereğince, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığınca 5 öğretim üyesi, 1 engelli öğrenci temsilcisi, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürü, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Ve Rehberlik
Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve 1 ÖSYM temsilcisinden oluşan Engelli Öğrenci Çalışma
Grubu oluşturulduğu, adı geçen Çalışma Grubunun düzenli olarak toplanmakta ve yükseköğrenim gören engelli öğrenciler için kararlar almakta olduğu,
3.3. 13 Kasım 2015 tarihli Engelli Öğrenci Çalışma Grubu toplantısında DGS’de engelli adaylara ek puan verilmesi konusu görüşüldüğü ve DGS’de engelli adaylara ek puan verilmesini adı geçen Komisyon tarafından uygun bulunmadığı, engelli öğrencilerin Dikey Geçiş Sınavı (DGS) için ek puan ve ek kontenjan taleplerinin 3 Aralık 2018 tarihli Engelli Öğrenci Çalışma
Grubunda tekrar görüşüldüğü ve mevcut sürecin devam etmesine karar verildiği,
3.4. Engelli adaylarla genel kitle arasında ve engel durumları farklılığı nedeniyle engelli adayların kendi aralarında dahi oluşabilecek dezavantajları önlemek, uygun fiziki ortam ve farklı engel grubunda yer alan adaylarla ilgili sınav koşullarını iyileştirici tedbirleri alarak uluslararası standartlara uygun sınav ve sınav ortamının sağlanması amaçlanmakta olduğu, bu kapsamdaki çalışmaların üniversitelerde bu alanda bilimsel araştırma yapan akademisyenlerin, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından uzmanların ve sivil toplum kuruluşları temsilcilerinin görüşleri alınmak suretiyle yürütülmekte (YÖK Engelli Öğrenci Çalışma Grubu) ve sınavlara katılan engelli adaylara ilişkin her sınav öncesinde ve sonrasında karşılaşılan sorunlar, aday talepleri ve geri bildirimler ÖSYM tarafından değerlendirilerek izlenecek yol/yöntem belirlenerek olası aday mağduriyetlerinin önlenmesi amaçlandığı, 3.5. Lisansüstü eğitimin 20.04.2016 tarih ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği hükümleri uyarınca, Dikey Geçişin ise; 19.02.2002 tarih ve 24676 Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Meslek
Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine
Devamları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca yapıldığı, söz konusu yönetmeliklerde engelli adaylara ilişkin bir hüküm bulunmadığı, 3.6. Adı geçen sınavlara ilişkin uygulamaların www.osym.gov.tr internet adresinde yer alan kılavuzlarda yayınlanmakta olup, kılavuzların “Engelli/Sağlık Sorunu Olan Adaylar ve Sağlık
Durumu/Engel Bilgi Formunun Doldurulması” maddesinde engelli/sağlık sorunu olan adayların başvurularının ne şekilde yapılacağı ve bu adaylara yönelik sınav uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgilerin bulunduğu
Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasasının; 4.1. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
6. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle
Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı’nı düzenleyen yirmibeşinci bölümünün; “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır; a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak…i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak…” 7. 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun; 7.1. “Ana ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “…e) Yükseköğretimde imkan ve fırsat eşitliğini sağlayacak önlemler alınır…” 7.2. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 nci maddesinde; “Yükseköğretim
Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak…e) Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları
Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, h) Üniversitelerin her eğitim – öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek, ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak…m) Çeşitli bilim ve sanat alanlarında bilimsel milli komiteler ve çalışma grupları kurmak…” 7.3. “Yükseköğretime giriş ve yerleşme” başlıklı 45 inci maddesinde; “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: a. Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılır..
8. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu’nun; 8.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… b) Dolaylı ayrımcılık: Görünüşte ayrımcı olmayan her türlü eylem, işlem ve uygulamalar sonucunda engelliliğe dayalı ayrımcılık temeliyle bağlantılı olarak, engellinin hak ve özgürlüklerden yararlanması bakımından nesnel olarak haklılaştırılamayan dezavantajlı bir konuma sokulmasını,…ifade eder.” 8.3. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “…c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır. d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır…” 8.4. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 8.5. “Eğitim ve öğretim” başlıklı 15 inci maddesinde; “Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez. Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır. Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir. Örgün eğitim programlarına farklı nedenlerle geç başlamış engellilerin bu eğitime dâhil edilmesi için gerekli tedbirler alınır. Üniversite öğrencilerinden engelli olanların öğrenime etkin katılımlarını sağlamak amacıyla Yükseköğretim Kurulu koordinasyonunda, yükseköğretim kurumları bünyesinde, engellilere uygun araç-gereç ve ders materyallerinin, uygun eğitim, araştırma ve barınma ortamlarının temini ile eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların çözümü gibi konularda çalışma yapmak üzere Engelliler Danışma ve Koordinasyon Merkezleri kurulur…” 9. 14/08/2010 tarih ve 27672 sayılı Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve
Koordinasyon Yönetmeliği’nin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli akademik ortamın hazırlanmasını ve eğitim-öğretim süreçlerine tam katılımlarını sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak ve düzenlemeler yapmak üzere, Yükseköğretim
Kurulu Engelli Öğrenciler Komisyonu, Engelli Öğrenciler Danışma ve Koordinasyon Birimi, ÖSYM Engelli Öğrenciler Danışma ve Koordinasyon Birimi ile yükseköğretim kurumları bünyesinde oluşturulacak engelli öğrenci birimlerinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. 01/07/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “…engellilerin … toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamak” olduğu vurgulanmıştır.
12. Aynı Kanunun “Genel esaslar” başlıklı 4/1-c hükmünde, engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanmasının esas olduğu; “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinin ilgili fıkralarında, eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınacağı ve engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak değerlendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bahsi geçen kanunda vurgulanan hususun, engelli bireyler açısından ‘fırsat eşitliğini’ sağlamak olduğu görülmüştür.
13. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından, Ortaöğretime Geçiş Ortak Sınavlarında dislektik öğrencilere ek süre verildiği ve Yükseköğretime Geçiş Sınavında ek süre verilmemesinin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu iddiasına ilişkin açılan davalarda Danıştay şu hususları vurgulamıştır: “Dava konusu Kılavuzda yer alan düzenlemeler ve idarelerin uygulaması irdelendiğinde, Yükseköğretime Geçiş Sınavına katılacak olan engelli öğrencilerin dezavantajlı bir grup olarak ele alınıp sınava erişimleri konusunda yaşayabilecekleri zorlukların önüne geçme adına Kılavuzda ayrıntılı düzenlemelerin yapıldığı, idarece uyulması gereken ayrımcılık yasağı ve fırsat eşitliği ilkeleri kapsamında engelli bireylerin durumlarını ortaya koyan bilgi ve belgeleri sunması halinde, engelin türü ve derecesine göre öngörülen çeşitli tedbirlerin uygulamaya geçirildiği, dislektik öğrenciler için tekli salonda sınava alınma, okuyucu ve işaretleyici yardımı öngörülerek onlara özgü bir sınav uygulamasının gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle, mevzuat tarafından kendilerine yüklenmiş olan, engellilerin eğitime erişiminde ayrımcılığın önlenmesi ve gerekli pozitif tedbirlerin alınması yönündeki görevin davalı idarelerce yerine getirildiği anlaşıldığından dava konusu Kılavuzda ve dislektik öğrencilere uygulanan sınavda hukuka aykırılık görülmemiştir.” (Danıştay, 8. Daire, 2014/4195 E., 2016/3641 K., 13.04.2016 tarihli kararı ve 2014/4582 E., 2016/3856 K., 18.04.2016 tarihli kararı)
14. Danıştay söz konusu kararlarında, idareler tarafından, engelli bireyler ile engeli bulunmayan bireyler arasındaki fırsat eşitliğini engelleyici, pozitif tedbirlerin alınıp alınmaması hususlarını vurgulamıştır. Nitekim, söz konusu başvuruda başvuran, sınav merkezlerinde ya da eğitime erişmede herhangi bir sıkıntı ya da zorluk yaşadığını belirtmemiştir.
15. Kurumumuz tarafından, diyalize giren hastalar bakımından YKS’de ek puan uygulanması talepli başvuruda Ret Kararı verilmiş olup, söz konusu kararda şu hususlar vurgulanmıştır; “YÖK’ün ek puan uygulamasından faydalandırılacak adayları belirlerken engellilik durumunu, eğitim öğretim hizmetine “erişilebilirlik” kavramı ile ölçtüğü anlaşılmıştır. Yükseköğretime girişte sınavlar engelli adaylar için erişilebilir bir şekilde ve ortamda yapılmasının sağlandığı ve ek puan uygulamasının yapılma nedeninin ortaöğretimde eğitim-öğretim imkanlarından yeterince faydalanamadığı yani erişemediği düşünülen engel gruplarını kapsadığının değerlendirildiği anlaşılmıştır.” (Başvuru No : 2019/19869 2019/18322, 11/04/2020 tarihli karar)
16. Yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanun gereğince, YÖK Kurulu tarafından hazırlanan “Yükseköğretim Kurumları
Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği” gereği alanında yetkin kişilerden oluşan
Engelli Öğrenci Çalışma Grubu oluşturulduğu, bu Çalışma Grubunun düzenli olarak toplandığı ve engelli öğrenciler için kararlar aldığı anlaşılmıştır.
17. Nitekim, 03/12/2018 tarihli Yükseköğretim Kurulu Engelli Öğrenci Komisyonu toplantısında, yükseköğretime girişte adayların ortaöğretim kazanımları bilinmediğinden engelli adaylara ek puan verilmesi; yükseköğrenim gören öğrencilerin ise programın gerektirdiği kazanımlara ve mesleki yeterliliklere sahip olmaları gerektiği ve buna yönelik düzenlemelerin yapılması nedeniyle DGS, ALES gibi sınavlarda ek puan uygulanmaması görüşüne varıldığı görülmüştür. Yükseköğretim Kurulu Engelli Öğrenci
Komisyonu Ekim 2017 tarihli toplantıda da engelli adaylara Dikey Geçiş Sınavı’nda ek kontenjan verilmesi uygun bulunmadığı, söz konusu talebin yeniden 3 Aralık 2018 tarihli
Engelli Öğrenci Çalışma Grubunda görüşüldüğü ve mevcut sürecin devam etmesine karar verdiğini belirtmiştir.
18. Söz konusu Komisyonun, “yükseköğrenim gören öğrencilerin ise programın gerektirdiği kazanımlara ve mesleki yeterliliklere sahip olmaları gerektiği” gerekçesinin makul olduğu, tüm mezunların aynı donanımla mezun olduğunun kabul edilmesinin gerektiği düşünülmektedir.
19. Zira yükseköğretime girişte adayların YÖK e değil, MEB e bağlı ortaöğretim kurumlarından mezunların ortaöğretim kazanımlarının (MEB’e bağlı okulların sağladığı kazanımlar) bilinmediği, yükseköğrenim gören ve DGS, ALES gibi sınavlara girecek öğrencilerin ise YÖK’e bağlı kurumlardan mezun olmaları sebebiyle bu kurumların öğrencilere aynı kazanımları sağladığının kabulü gerektiği, dolayısıyla aynı eğitimi, aynı bilgiyi alan ve aynı sınavlarla YÖK e bağlı Kurumlardan (yüksekokul, üniversite) mezun olan öğrencilerin, teknik eksikliklerin giderilerek (engel durumlarının zorunlu kıldığı) aynı sınavda yarışmalarının, hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmektedir.
20. Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde, başvuranın engelli öğrenciler için Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı ve Dikey Geçiş
Sınavı’nda ek puan verilmesi yönündeki talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ve Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi