|
ÖZET: Bu karar, başvuranın engelli olması nedeniyle öğrenim ücretinin iadesi talebinin reddedilmesine ilişkindir. Başvuran, 2017-2018 eğitim öğretim yılında İstanbul Üniversitesi’nde kayıtlı olduğu dönemde engelli raporunu ibraz edemediği için harç muafiyeti talep etmiştir. Ancak, ilgili mevzuat gereği, harç iadesi için başvurunun, ücretin yatırıldığı eğitim yılı içinde yapılması gerektiği belirtilmiştir. Başvuran, 2019 yılında mezun olduktan sonra 2021 yılında iade talebinde bulunduğu için, bu talep yasal çerçevede kabul edilmemiştir.
İlgili Cumhurbaşkanlığı Kararı, engelli öğrencilerin harç iadesi için gerekli belgeleri zamanında sunmalarını zorunlu kılmaktadır. Başvuranın durumu, bu yasal çerçeve içinde değerlendirildiğinde, iade talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Dolayısıyla, başvuranın talebinin yerine getirilmesi mümkün olmamıştır. Bu karar, yükseköğretim kurumları ve engelli öğrencilerin hakları açısından önemli bir içtihat teşkil etmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17499-S.21.28035
BAŞVURU NO : 2021/14160
KARAR TARİHİ : 13/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Harç muafiyeti talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 23/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. tarafından Kurumumuza yapılan tarihli başvuruda, özetle; başvuran 2009 yılından beri %40 engelli olduğunu, 2017-18 güz döneminde İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim
Fakültesi Hemşirelik bölümüne lisans tamamlama öğrencisi olarak kaydolduğunu ve Ağustos 2019’da mezun olduğunu, mezun olduktan sonra engelli raporu nedeniyle harçtan muaf olduğunu öğrendiğini ve iade talebinde bulunduğunu, talebinin, iade işlemi için ücretin yatırıldığı eğitim dönemi içinde başvurulması gerektiği ifade edilerek reddedildiğini belirterek harç ücretinin faiziyle birlikte iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından alınan – – sayılı yazıda özetle; 2.1. 2547 Sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde yer alan hüküm gereği 2017-2018 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar’ın 21/10/2017 tarihli ve 30217 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, 2.2. Söz konusu Kararın 1 inci maddesinin beşinci fıkrasında “…Engelli olduğu halde 2017-2018 EğitimÖğretim Yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engelli olduğuna dair raporu ibraz edemeyen öğrencilere, ilgili belgeyi ibraz ettiği tarihte, bu eğitim-öğretim yılına ait ödemiş oldukları öğrenim ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarı veya öğrenci katkı payı tutarı ret ve iadeler kaleminden iade edilir.” hükmüne yer verildiği,
2.3. Aynı hükmün 2018-2019 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Karar’da da yer aldığı, 2.4. ’un söz konusu hüküm kapsamında, engelli olduğuna dair raporun sunulması ve ücret iadesi konusunun; Cumhurbaşkanı Kararı hükmü gereği ilgili üniversitenin yetkili kurulları tarafından değerlendirilmesi ve karara bağlanması gerektiği, 2.5. Konuyla ilgili olarak daha önce yargıya intikal etmiş ve yargı organlarınca verilmiş bir kararın mevcut olmadığı, 3. İstanbul Üniversitesi Rektörlüğünden alınan – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 3.1. Yükseköğretim Kurumlarında öğrencilerden alınacak katkı payları ve öğrenim ücretlerinin tespitine dair Cumhurbaşkanı Kararının her öğretim yılı için ayrı ayrı alındığı, ilgili eğitim öğretim yıllarına ilişkin söz konusu Cumhurbaşkanı Kararlarında kayıt dönemlerinde engelli raporunu ibraz edemeyen öğrencilere bu eğitim öğretim yılına ait ödemiş oldukları öğrenim ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarının iade edileceğinin hüküm altına alındığı, 3.2. İade işlemi için ücretin yatırıldığı eğitim öğretim yılı içerisinde başvurulması gerektiği, bütçelerin yıllık takip edildiği ve ilgili Cumhurbaşkanı Kararı gereğince önceki yıllara ait ücretlerin iadesinin mümkün bulunmadığı hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Yasama yetkisi” başlıklı 7 inci maddesinde; “Yasama yetkisi
Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.” , “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” , 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanununun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki
ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”, 6.2. “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46 ncı maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır.
Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir. Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır.
Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz…”, 7. 2017/10918 sayılı 2017-2018 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak alınacak Katkı Payları Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Karar Cumhurbaşkanlığı Kararının “Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri” başlıklı 1 inci maddesinin 5 inci fıkrasında; “Yükseköğretim programlarına kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile 30/3/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmelik uyarınca engelli olduğuna dair raporu ilgili yükseköğretim kurumuna sunan öğrencilerin ödemesi gereken öğrenim ücreti tutarlarından, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın engellilik oranı kadar indirim yapılır. Bu fıkra kapsamında olup birinci öğretim ve açık öğretim programlarına devam eden veya yeni kayır yaptıran öğrencilerden program süresi ve kayıtlı olunan program sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı alınmaz. Engelli olduğu halde, 2017-2018 eğitim öğretim yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engelli olduğuna dair raporu ibraz edemeyen öğrencilere, ilgili belgeyi ibraz ettiği tarihte, bu eğitim öğretim yılına ait ödemiş oldukları öğrenim ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarı veya öğrenci katkı payı tutarı ret ve iadeler kaleminden iade edilir.” 8. 2018/12007 sayılı 2018-2019 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak alınacak Katkı Payları Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Karar Cumhurbaşkanlığı Kararının “Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri” başlıklı 1 inci maddesinin 5 inci fıkrasında; “Yükseköğretim programlarına kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile 30/3/2013 tarihli ve 28603 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmelik uyarınca engelli olduğuna dair raporu ilgili yükseköğretim kurumuna sunan öğrencilerin ödemesi gereken öğrenim ücreti tutarlarından, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın engellilik oranı kadar indirim yapılır. Bu fıkra kapsamında olup birinci öğretim ve açık öğretim programlarına devam eden veya yeni kayır yaptıran öğrencilerden program süresi ve kayıtlı olunan program sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı alınmaz. Engelli olduğu halde, 2018-2019 eğitim öğretim yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engelli olduğuna dair raporu ibraz edemeyen öğrencilere, ilgili belgeyi ibraz ettiği tarihte, bu eğitim öğretim yılına ait ödemiş oldukları öğrenim
ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarı veya öğrenci katkı payı tutarı ret ve iadeler kaleminden iade edilir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMUDENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarece tesis edilmiş olan işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 2009 yılından beri %40 engelli olduğunu, 2017-18 güz döneminde İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Hemşirelik bölümüne lisans tamamlama öğrencisi olarak kaydolduğunu ve
Ağustos 2019’da mezun olduğunu, mezun olduktan sonra engelli raporu nedeniyle harçtan muaf olduğunu öğrendiğini ve iade talebinde bulunduğunu, talebinin, iade işlemi için ücretin yatırıldığı eğitim dönemi içinde başvurulması gerektiği ifade edilerek reddedildiğini belirterek harç ücretinin faiziyle birlikte iade edilmesini talep etmektedir.
11. Konuyla ilgili olarak İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü özetle; Yükseköğretim Kurumlarında Cari
Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak alınacak Katkı Payları Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Karar Cumhurbaşkanlığı Kararının 1 inci maddesinin 5 inci fıkrası uyarınca işlem tesis edildiğini, öğrenim ücretinin iade edilebilmesi için ücretin yatırıldığı eğitim öğretim yılı içerinde başvurulması gerektiğinden söz konusu tutarların iade edilmesinin mümkün olmadığını ifade etmektedir.
12. Konuyla ilgili olarak her eğitim öğretim yılı için ayrı ayrı yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararının ilgili maddesinde, engelli olduğu halde 2017-2018 (bir sonraki yıl için 2018-2019) eğitim-öğretim yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında engelli olduğuna dair raporu ibraz edemeyen öğrencilere, ilgili belgeyi ibraz ettiği tarihte, bu eğitim-öğretim yılına ait ödemiş oldukları öğrenim ücretlerinden engellilik oranı kadar yapılacak indirim tutarının veya öğrenci katkı payı tutarının ret ve iade edileceği hüküm altına alınmıştır.
13. Başvuru konusu olayda, ’un 2017 güz döneminde kaydolduğu ve Ağustos 2019’da mezun olduğu, mezun olduktan sonra engelli raporu nedeniyle harçtan muaf olduğunu öğrendiği ve 29/07/2021 tarihinde iade talebinde bulunduğu; ancak, Cumhurbaşkanlığı Kararının ilgili maddesi uyarınca, başvuranın engelli olduğuna dair raporunu ibraz ettiği tarihte, bu eğitim-öğretim yılına ait ödediği ücretlerinden engellilik oranı kadar ret ve iade yapılacağı anlaşılmaktadır.
14. Başvuranın, engelli raporunun bulunması nedeniyle yükseköğretim kurumları katkı payı ve öğrenim ücretinden engellilik oranına göre hesaplanacak tutar kadar iade hakkı bulunmakla birlikte, 2019 yılında mezun olduğu ve 2021 yılında iade talebinde bulunduğu, dolayısıyla iade başvurusunun öğrenim ücretinin yatırıldığı eğitim öğretim yılı içinde başvuru yapılmadığından ret ve iade talebinin yerine getirilemeyeceği değerlendirilmektedir.
15. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazısı ve tüm dosyanın Kurumumuzca değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın talebinin yerine getirilmesinin ilgili mevzuat uyarınca mümkün olmadığı anlaşıldığından, söz konusu talebin reddedilmesi yönündeki idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu
kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ayrıca şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu Ret Kararının, BAŞVURANA ve İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi