Engelli raporu verilmesi talebinin fonksiyon kaybı kriterlerine dayandırılması gerekliliği (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/13119-S.24.19776

BAŞVURU NO : 2024/12206

KARAR TARİHİ : 28.11.2024

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI

Başvurana engelli raporu verilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 02.10.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. 1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, immün yetmezliği hastası olduğunu ve %40 engelli raporunun olduğunu, Kütahya Evliya Çelebi hastanesinde engelli raporunun değiştirilerek %0 oranında rapor verildiğini, raporunun değiştirilmesinin nedeninin ise hastalığının vücudunda fonksiyon kaybına neden olmaması olduğunu, immün yetmezliği hastalarının ilaçla yaşadıklarını ilaç günü yaklaştığında vücut dirençlerinin düştüğünü, kalabalık ve tozlu ortamlara giremediklerini, ağır işlerde çalışamadıklarını belirterek mağduriyetlerinin giderilmesi için yasal düzenlemenin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu 2024/8987 ve 2024/10450 nolu başvurularında da aynı şikayet konuları dile getirilmiş olup, belirtilen şikayet konuları ile ilgili olarak Kurumumuz tarafından hazırlanan Gönderme Kararlarına Sağlık Bakanlığı 30/09/2024, 30/10/2024 tarihlerinde

– – ve – – sayılı cevabi yazıları göndermiştir.

Şikayete konu sorunun çözümünde Gönderme Kararlarına yönelik hazırlanan cevaplar yeterli

görüldüğünden ek bilgi ve belge talebi yapılmamış olup, cevabi yazılarda Sağlık Bakanlığı özetle:

2.1. Engellilik halinin ölçütü olarak kişinin engeli nedeniyle yaşadığı fonksiyon kaybı ve günlük yaşam aktivitesine etkisi değerlendirildiği, alan kılavuzunda engellilik yüzdeleri belirlenirken hastalık tanısı değil, ortaya çıkan bozukluğun vücutta neden olduğu fonksiyon kaybının öncelikli dikkate alındığı, bu nedenle bir kişide bir hastalık bulunması o kişinin engelli kabul edilmesinin tek unsuru olmadığı, mevcut hastalık sonucunda kişide fonksiyon kaybı oluşmuş veya mutlaka bir fonksiyon kaybı ortaya çıkacak olması

durumunda engel oranı verildiği, fonksiyon kaybına yol açan birden fazla durumun varlığında, ilgili bölümde farklı bir uygulama önerilmediği sürece, her bir durumun yol açtığı engellilik oranları ayrı ayrı belirlendikten sonra Balthazard Formülü kullanılarak toplam engellilik durumu hesaplandığı, 2.2. Fonksiyon kaybı bireyin, beslenme, bakım, temizlik, barınma, giyim gibi yaşam için gereken unsurlara ve sağlık, eğitim, rehabilitasyon gibi gereksinim düzeylerine göre belirlendiği, çocuk ve erişkin hastalarda bağışıklığı destekleyen tedaviler verildiği, bunlardan en önemlisi 3-4 haftada bir damar yolundan uygulanan antikor tedavisi olduğu, antikor tedavilerinde amaç geçirilen enfeksiyonların sıklığını ve şiddetini azaltarak, böylelikle ileride meydana gelmesi muhtemel organ yetmezliklerini engellemek olduğu, erişkin hastalarda beslenme, bakım, temizlik, barınma, giyim gibi yaşam için gereken unsurları kendi başlarına sağlamalarını engelleyici durum her zaman ortaya çıkan bir durum olmadığı. Bu nedenle erişkin hastalarda ortaya çıkan organ bozuklukları üzerinden engel oranı belirlendiği, immün yetmezliği tanılarında ortaya çıkan semptom ve bulgulara göre engel oranı alındığı ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 3.2. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” 4. 31/12/1960 tarihli 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesinde; “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir. ………….. Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.” 5. 1/7/1976 tarihli 2022 Sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Ve Kimsesiz Türk

Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanunun 8 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Bu madde kapsamında aylık bağlamaya esas sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili sağlık kuruluşlarının belirlenmesi ile bu raporların alınmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Sağlık Bakanlığı ile

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından birlikte hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.” 6. 1/7/2005 tarihli 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Engellilik Durumu” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel ihtiyaçlarını belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamalarda uluslararası temel yöntemler esas alınır. Engellilik

durumunun tespit ve uygulama esasları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığının görüşleri alınarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” 7. 20/02/2019 tarihli 30692 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Erişkinler için

Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde; “Bireyin elde edeceği sosyal haklar, hizmetler veya kazanımlar raporlar dikkate alınarak ilgili kurumlarca ayrıca belirlenir. Raporlar, tek başına hakların verilmesi için dayanak teşkil etmez. İlgili mevzuata göre diğer şartların da ayrıca sağlanması zorunludur.

Engel durumunu belirleme, sınıflandırma, derecelendirme, belgeleme, uygulama ve diğer süreçlerde sözlü, yazılı, davranış ya da tutum olarak herhangi bir ayrımcılık yapılmaz ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin

Korunması Kanunu ile 20/10/2016 tarihli ve 29863 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kişisel Sağlık

Verilerinin İşlenmesi ve Mahremiyetinin Sağlanması Hakkında Yönetmeliğe uygun hareket edilir.

Bireyin engel durumu, sağlık kurulunca Ek-2’de yer alan engel alanları kılavuzunda bulunan engel oranlarına göre yüzde (%) olarak belirlenerek raporun ilgili bölümünde belirtilir.

Birden fazla hastalığı veya fonksiyon kaybı bulunanların engellilik durumu Ek-2’de yer alan engel alanları kılavuzu esas alınarak Ek-3’teki Balthazard yöntemi ile hesaplanır. 65 yaş ve üzeri bireylerin engellilik oranına Balthazard formülü ile %10 eklenerek engel oranı belirlenir.

Bireyin engellilik durumu, Ek-2’de hastalığın adı yer almasa bile, vücut sistemleri üzerinden fonksiyon kayıpları değerlendirilerek belirlenir.” hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 1 no.lu paragrafta belirtilen başvurusunda; İmmün yetmezliği hastası olduğunu, %40 engelli raporunun vücudunda fonksiyon kaybı oluşmaması sebebiyle iptal edildiğini, immün yetmezliği olan hastaların zor koşullarda yaşadıklarını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

10. Başvuranın ve Sağlık Bakanlığının Kurumumuza sunmuş olduğu cevabi yazı ve eklerinin incelenmesinden; ilgili mevzuat hükümleri dahilinde engellilik raporunun düzenlenmesinde bireyin yaşamış olduğu hastalık ve benzeri sağlık sorunlarının tek başına dikkate alınmadığı, bu sağlık sorunları nedeniyle bireyin yaşamına etki edecek fonksiyon kaybının dikkate alındığı anlaşılmıştır.

11. Somut olayda başvuranın talebi olan vücutta fonksiyon kaybı olmasa da immün yetmezliği hastalığa bağlı olarak engellilik raporu düzenlenmesi talebi ilgili mevzuat dahilinde mümkün görülmemektedir.

Engelli raporunun düzenlenmesinde hastalığa ek olarak oluşacak fonksiyon kayıpları dikkate alınmaktadır.

Fonksiyon kaybı bireyin, beslenme, bakım, temizlik, barınma, giyim gibi yaşam için gereken unsurlara ve

sağlık, eğitim, rehabilitasyon gibi gereksinim düzeylerine göre belirlenmektedir. Sonuç olarak bireyin immün yetmezliği hastalığı taşıması her durumda sürekli engellilik hali oluşturmamaktadır.

12. Buna göre Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın immün yetmezliği hastası olduğu, bu hastalığa bağlı olarak vücut fonksiyonlarında herhangi bir kaybın olmadığı dolayısıyla ilgili mevzuat dahilinde engelli raporu için aranan şartlarının oluşmadığı anlaşılmaktadır. Başvuranın geçirmiş olduğu hastalığına bağlı olarak oluşacak fonksiyon kayıpları halinde engellilik durumunun oluşabileceği değerlendirilmektedir. Başvuranın geçirmiş olduğu immün yetmezliği hastalığına bağlı olarak talep etmiş olduğu engellilik raporunun ret edilmesi işleminde hukuka aykırı bir durumun oluştuğu tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin ilgili idare tarafından zamanında ve gerekçeli olarak iletilmediği, böylece

“kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranılmadığı; anlaşılmış olup idareye bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞI’NA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi