|
ÖZET: Başvuran, Rize Belediyesi’nden engelli araç otopark kartı talep etmiş, ancak başvurusu reddedilmiştir. Reddedilme gerekçesi, başvuranın engelli sağlık raporunun %46 olması ve adına kayıtlı aracın “hususi” olarak tanımlanmasıdır. Rize Belediyesi, engelli park kartı verilmesi için gerekli şartların Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde belirlendiğini ve başvuranın bu şartları taşımadığını belirtmiştir.
Başvuran, engelliler arasında ayrımcılık yapıldığını iddia ederek, gazi, basın kartı sahibi ve diğer gruplara daha fazla pozitif ayrımcılık uygulandığını öne sürmüştür. Ancak, yapılan değerlendirmede, bu durumun Anayasa’nın 10. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 14. maddesi çerçevesinde ayrımcılık teşkil etmediği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi hukuka uygun bulunmamış ve başvurusu reddedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10927-S.23.17408
BAŞVURU NO : 2023/3540
KARAR TARİHİ : 31/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : RİZE BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Engelli araç otopark kartı verilmesi ve ayrımcılık iddiası hk.
BAŞVURU TARİHİ : 14/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvurucu, sağlık kurulu raporu ile %40 üzeri süresiz engelli kart sahibi olduğunu, İkamet ettiği Rize İli Belediye Başkanlığına 12.01.2023 tarihli ve sayılı dilekçeyle engelliler için ayrılan otopark alanlarından faydalanmak için başvuruda bulunmasının ardından başvurusu ile ilgili olarak şahsına verilen 13.01.2023 tarihli cevapta: “ Park alanlarından faydalanabilmesi için İl
Emniyet Müdürlüğünden otopark kartı çıkarması ve bununla birlikte ruhsat bilgilerini ilgili belediyeye ilettiği takdirde bu haktan faydalanabileceğinin” iletildiğini, ayrıca söz konusu cevap yazısı ekinde
Belediyeye ait açık ve kapalı otoparklardan faydalanabilecek kişilerin tanımlandığını ve 08.02.2022 tarihli encümen kararının tarafına iletildiğini; anılan encümen kararı incelendiğinde engellilerin kendi içinde bir ayrıma tabi tutularak (Gazi, basın kartı sahibi, mahalle muhtarı ve belediye çalışanları ve birinci derece yakınları açısından daha fazla pozitif ayrımcılık uygulanarak park hakkı tanınmasına imkan sağlayan ve engelliler arasında ayrımcılık sebebiyle anayasaya aykırılık içeren Emniyet Genel Müdürlüğü
Genelgesinde ve Rize Belediyesi Encümen kararında yer almakta olan maddelerin düzeltilmesini ve hali hazırda kullanmakta olduğu adına kayıtlı aracı için tarafına engelli park kartı verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu kapsamında 18/04/2023 tarih ve sayılı yazıyla Rize
Belediye Başkanlığından, 19/04/2023 tarih ve sayılı yazıyla Emniyet
Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talep edilmiş olup anılan yazılarımıza yönelik 05/05/2023 tarih ve sayılı yazıyla İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün, 10/05/2023 tarih ve sayılı yazıyla Rize Belediye Başkanlığı Ulaşım
Hizmetleri Müdürlüğünün cevap verdiği görülmektedir.
2.1. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 05/05/2023 tarih ve
sayılı cevap yazısı ve eklerinde:
2.2. Belediye Başkanlığına, Engelli kimlik kartına istinaden ücret muafiyetinde bulunduğu, Belediye
Başkanlığı tarafından Rize Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil ve Denetleme Şube Müdürlüğünden “Engelli
Park Kartı” alınması halinde muafiyet uygulanacağı bildirildiği,
2.3. Engelli Park Kartı verme şartlarının Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53. maddesinin “(Değişik fıkra:RG-17/4/2015-29329) Talep halinde, trafik denetleme kuruluşları tarafından engellilerin araçları için ayrılmış park yerlerinden istifade etmeleri amacıyla, engellilere ve gazilere örneği Ek: 47’de yer alan park kartı verilir. Park kartlarının verilmesi, kullanılması ve iptaline dair usul ve esaslar Emniyet Genel
Müdürlüğünce belirlenir.” hükmü ve yönetmeliğe bağlı olarak çıkartılan genelgeler ile hüküm altına alındığı,
2.4. Bu bağlamda Engelli Park Kartı verme şartlarının:
“1.Kullanım amacı hususi engelli aracı olarak tescil edilmiş aracı bulunan veya “H” sınıfı ya da uygun kısıtlama kodlu sürücü belgesi olan engellilere, 2.Gazilere, 3.Adına tescil edilmiş engelli aracı olmayan ve “H” sınıfı veya uygun kısıtlama kodlu sürücü belgesi bulunmayıp sağlık kurulu raporunda engeli %90 ve üzeri olanlara, Trafik Denetleme Şube Müdürlükleri
/Büro Amirliklerine müracaatları halinde “Engelliler İçin Park Kartı” verileceği” şeklinde düzenlendiği,
2.5. Başvuranın başvurusu kapsamında durumu incelendiğinde, adına kayıtlı olan plakalı aracın kullanım amacın “engelli olmadığı”, uygun kısıtlama kodlu veya “H” sınıfı sürücü belgesi sahibi olmadığı ve engelli sağlık raporunda engel oranının %46 olduğu anlaşıldığından, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53. maddesi ve bağlı genelgeler ile engelli park yerlerinden faydalanmayı sağlayan “engelliler için engelli park kartı” alma hakkına sahip olmadığının anlaşıldığı,
2.6. İl Emniyet Müdürlükleri tarafından otopark kartı verilmediği, başvuranın talebi olan kapalı ve açık otoparklar için park ücreti muafiyetinin Belediyeler tarafından değerlendirilmekte olduğu,
2.7. Karayolları Trafik Yönetmeliği 53. maddesi ve ekte gönderilen bağlı genelgeler doğrultusunda başvuranın engelli park yerleri için verilen Engelliler için engelli park kartı alma koşullarını sağlamadığı, açık ve kapalı otopark ücreti muafiyeti için ise ilgili Belediyelere müracaat etmesi gerektiğinin anlaşıldığı,
2.8. Özellikle büyükşehirlerimiz başta olmak üzere toplam ve engelli otopark ihtiyacının yeterli derecede karşılanamadığı, engelli park yeri ve engelli park kartı kullanıcı sayıları gözönüne alındığında %90 altında engelli sağlık raporu olanlara engelli park kartı verilmesi durumunda mağduriyetlerin artacağı öngörüldüğünden, şu an için Engelliler İçin Park Kartı verilmesine ilişkin kapsamın genişletilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmekte olduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Rize Belediye Başkanlığı Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünün 10/05/2023 tarih ve
sayılı cevap yazısı ve eklerinde:
3.1. 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendinde “kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek”
/
görevinin Belediye Meclisine verilmiş olduğu, buna istinaden Rize Belediye meclisinde yol üstü park alanları ve otoparklara ait şartların belirlendiği, ancak mevcut Meclis Kararındaki şartların başvuranın talebini kapsamadığı,
3.2. Rize Belediye otoparklarından engelli olarak ücret muafiyeti talebine ilişkin olarak Rize Belediyesi
08.02.2022 tarih ve 2022-31 sayılı Meclis Kararında engellilerin otoparklardan faydalanması için İl
Emniyet Müdürlüğünden park kartı ve engelli adına araç ruhsatının ibrazı gerekmekte olduğu, başvuranın belirtilen şatları taşımadığından talebinin karşılanamadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. (Ek fıkra: 7/5/2004-5170/1 md.) Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/1 md.) Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. (Ek fıkra: 7/5/2010-5982/1 md.) Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”
4.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”,
4.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) “Ayrımcılık Yasağı” başlıklı 14. Maddesinde: “Bu
Sözleşme’ de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.”
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
7.5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun;
7.1. “Genel esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır.
b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır.
c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.
d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.
e) Engellilerin ve engelliliğin her tür istismarının önlenmesi esastır.
f) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.
g) Engeli olan çocuklara yönelik hizmetlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi esastır.
h) Engeli olan kadın ve kız çocuklarının çok yönlü ayrımcılığa maruz kalmaları önlenerek hak ve özgürlüklerden yararlanmalarının sağlanması esastır.
i) Engellilere yönelik politika oluşturma, karar alma ve hizmet sunumu süreçlerinde engellilerin, ailelerinin ve engellileri temsil eden sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanması esastır.
j) Engellilere yönelik mevzuat düzenlemelerinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınır.”,
7.2. “Topluma dâhil olma” başlıklı 4/B maddesinde; “Engellilerin toplumdan tecrit edilmeleri ve ayrı tutulmaları önlenir.
Engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda bağımsız olarak toplum içinde yaşamaları esas olup, özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar.
Engellilerin topluma dâhil olmaları ve toplum içinde yaşamaları amacıyla bireysel destek hizmetleri de dâhil olmak üzere ihtiyaç duydukları toplum temelli destek hizmetlerine erişimleri sağlanır.”,
8. 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendinde: “kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek”
9. Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Tescil Plakaları” Konulu Dördüncü Bölümünün “Nitelik ve
Ölçüleri” Başlıklı 53’üncü maddesinde; “Engellilere ait araçların trafik tescil kuruluşlarınca tescil işlemlerinin yapılması sırasında […], c) Engellilik derecesi % 90’ın altında olan engelliler tarafından bizzat kullanılmak amacıyla özel tertibatlı araçların Özel Tüketim Vergisinden muaf olarak yurt içinden ilk iktisabında tescil belgelerine, “İlk iktisap tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe Özel Tüketim Vergisi ödenmeden devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekâletname ile devredilmesi, “Özel tertibatının kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır.” şeklinde şerh konulur. Herhangi bir engeli bulunmayan kişilerin kullanımına uygun olarak üretilmiş olan aracın teknik donanımlarında hiçbir değişiklik yapılmadan, engelli kişinin sağlık raporunda belirtilen tertibatın ilave aparatlarla taktırılmış olması halinde, bu araç sahibinin eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından da kullanılabilir. Aracın engelli veya bu kişiler tarafından her iki şekilde de kullanılabileceğinin yetkili kurum ve kuruluşlarca belgelendirilmesi şarttır.” f) “… talep halinde trafik denetleme kuruluşları tarafından, engellilerin araçları için ayrılmış park yerlerinden istifade etmeleri amacıyla, engellilere örneği Ek-47’de yer alan park kartı verilir. Park kartlarının verilmesi, kullanılması ve iptaline dair usul ve esaslar Emniyet Genel Müdürlüğünce belirlenir.”
10. 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin Genel
Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin ğ fıkrasında belirtilen: “…Otoparklarda… Bu düzenin sağlanmasından ve yürütülmesinden belediyeler ve valilikler sorumludur.” ö fıkrasında: “Yol üstü otoparkı yapılacak yerler ile yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar, büyükşehir belediyelerinde
UKOME, diğer belediyelerde yerel trafik/ulaşım komisyonu kararı alınarak idarelerce belirlenir, buna göre yol üstü otopark düzenlemeleri, uygulaması ve işletmesi yapılır.”
Hükmüne yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran özetle, engellilerin kendi içinde bir ayrıma tabi tutularak (Gazi, basın kartı sahibi, mahalle muhtarı ve belediye çalışanları ve birinci derece yakınları açısından daha fazla pozitif ayrımcılık uygulanarak park hakkı tanınmasına imkan sağlayan ve engelliler arasında ayrımcılık sebebiyle anayasaya aykırılık içeren Emniyet Genel Müdürlüğü Genelgesinde ve Rize Belediyesi Encümen kararında yer almakta olan maddelerin düzeltilmesini ve hali hazırda kullanmakta olduğu adına kayıtlı aracı için tarafına engelli park kartı verilmesini talep etmektedir.
13. Başvuru konusu kapsamında engelli otoparkından faydalandırılma talebi açısından Gazi, basın kartı sahibi, mahalle muhtarı ve belediye çalışanları ve birinci derece yakınları açısından daha fazla pozitif ayrımcılık uygulandığı ve engelliler arasında ayrımcılık yapıldığı iddiası kapsamında Belediye Meclisi
kararlarının düzeltilmesi talebi açısından yapılan incelemede:
13.1. Başvuruya konu otopark ücret muafiyetine ilişkin Rize Belediye Meclis kararı incelendiğinde: şehit yakınlarına, gazilere, engelli park kartı bulunanlara, sarı basın kartı sahiplerine, Rize Belediye mensupları ile muhtarlarına otopark ücret muafiyeti tanımlandığı görülmektedir.
13.2. Başvuru kapsamındaki ayrımcılık iddiasının T.C. Anayasasının 10. maddesinde düzenlenen “Kanun önünde eşitlik” ilkesinin Anayasa Mahkemesi kararlarıyla, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 14.
maddesinde düzenlenen “ayrımcılık yasağı” ilkesinin de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
kararlarıyla irdelenerek değerlendirilmesi gerekmektedir.
13.3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) “Ayrımcılık Yasağı” başlıklı 14. Maddesinde: “Bu
Sözleşme’ de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır.” ifadelerine yer verilmektedir. Anılan hükümde neyin doğrudan ayrımcılık teşkil ettiği konusunda bir tanımlama bulunmamaktadır. “Doğrudan ayrımcılık”, 14. madde kapsamında korunan (Varnas / Litvanya, 2013, § 106; Hoogendijk / Hollanda (k.k.), 2005) “belirlenebilir bir özellik veya ‘statü’ temelinde” “kıyaslanabilir veya göreceli olarak benzer durumdaki kişilere yönelik muamele farkını” ifade eder (Biao /
Danimarka[BD], 2016, § 89; Carson ve Diğerleri / Birleşik Krallık [BD], 2010, § 61; D.H. ve Diğerleri /
Çek Cumhuriyeti [BD], 2007, § 175; Burden / Birleşik Krallık [BD], 2008, § 60). Bu hüküm benzer durumdaki kişilere eşit şekilde davranılmasını gerektirir (aynı kararda).
13.4. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları ışığında belirlenen ayrımcılık kriterleri açısından yapılan değerlendirmeler neticesinde: “Tüm muamele farkları – veya göreceli olarak farklı durumda olan kişilere
farklı davranılmaması – ayrımcılık teşkil etmemektedir; ancak yalnızca “objektif ve makul bir gerekçeden yoksun olanlar ayrımcılık teşkil edebilir (Molla Sali / Yunanistan [BD], 2018, § 135; Fabris / Fransa [BD], 2013, § 56; D.H. ve Diğerleri / Çek Cumhuriyeti [BD], 2007, § 175; Hoogendijk / Hollanda (k.k.), 2005).
13.5. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin 15.11.2017 tarih ve 2016/162 E. 2017/156 K. sayılı kararında ve eşitlik ilkesi açısından yaptığı değerlendirmede: “Anayasa’nın 10. maddesinde öngörülen “kanun önünde eşitlik” ilkesi, hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa
Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.”
13.6. Hem AİHS’ in “Ayrımcılık Yasağı” başlıklı 14. maddesi kapsamında AİHM tarafından verilen kararlarda hem de T.C. Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen “Kanun önünde eşitlik” ilkesi bağlamında
Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlarda: “eşitliğin herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmeyeceği, kişilerin durumlarındaki özellikler gözetilerek değişik kuralların uygulanabileceği, bu bağlamda aynı hukuksal durumların aynı, ayrı hukuksal durumların farklı kurallara tabi olabileceği” ifadeleriyle göreceli olarak farklı durumda olan kişilere farklı davranılmamasının ayrımcılık teşkil etmeyeceği, ancak yalnızca “objektif ve makul bir gerekçeden yoksun olanların ayrımcılık teşkil edebileceği kabul edilmektedir.
13.7. Somut olay açısından yapılan değerlendirmede, Belediye Meclisince alınan otopark ücret muafiyetine yönelik kararın 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendinde: “kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek” kapsamında kanun tarafından belediye meclisine verilen yetki dahilinde alındığı, söz konusu durumun hem AİHS’ in “Ayrımcılık Yasağı” başlıklı 14. maddesi kapsamında AİHM tarafından verilen kararlar hem de T.C. Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen “Kanun önünde eşitlik” ilkesi bağlamında Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlar açısından açıkça engelliler arasında ayrım yapıldığını göstermediği, ayrıca gazi ve şehit yakınları bakımından alınacak tedbirlerin Anayasanın
10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağından, başvuranın
engelliler arasında ayrımcılık yapıldığından bahisle belediye meclis kararının düzeltilmesi talebinin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir.
14. Başvuranın hali hazırda kullanmakta olduğu adına kayıtlı aracı için tarafına engelli park kartı
verilmesi talebi açısından yapılan değerlendirmede:
14.1 İlgili idare tarafından, Belediye Başkanlığının, Engelli kimlik kartına istinaden ücret muafiyetinde
bulunduğu, Belediye Başkanlığı tarafından Rize Emniyet Müdürlüğü Trafik Tescil ve Denetleme Şube
Müdürlüğünden “Engelli Park Kartı” alınması halinde muafiyetin uygulanabileceğinin bildirildiği ancak başvuranın başvurusu kapsamında durumu incelendiğinde, adına kayıtlı olan plakalı aracın kullanım amacın “hususi” olduğu, “engelli olmadığı”, başvuranın uygun kısıtlama kodlu veya “H” sınıfı sürücü belgesi sahibi olmadığı ve engelli sağlık raporunda engel oranının %46 olduğu anlaşıldığından, kullanım amacı engelli araçlara ait olan kart açısından Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53. maddesi ve bağlı genelgeler ile engelli park yerlerinden faydalanmayı sağlayan “engelliler için engelli park kartı” alma hakkına sahip olmadığının anlaşılması üzerine talebinin yerine getiremediği ifade edilmiştir.
14.2. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; engelliler için engellilerin kamuya açık cadde, yol üzeri veya kapalı otoparklardan ücretsiz yararlanmasına yönelik olarak 22.02.2018 tarih ve 30340 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan Otopark Yönetmeliğinin Genel Esaslar başlıklı 4 üncü maddesinin ö fıkrasında: “Yol üstü otoparkı yapılacak yerler ile yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar, büyükşehir belediyelerinde UKOME, diğer belediyelerde yerel trafik/ulaşım komisyonu kararı alınarak idarelerce belirlenir, buna göre yol üstü otopark düzenlemeleri, uygulaması ve işletmesi yapılır.” hükmü kapsamında engelli vatandaşlarca ücretsiz kullanıma imkân tanınmasına ilişkin düzenlemelerin belediyeler tarafından düzenleneceği yine 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesinin f bendi kapsamında söz konusu düzenlemelerin Belediye Meclisince alınan otopark ücret muafiyetine yönelik karar kapsamında uygulanacağı görülmektedir.
14.3. İlgili mevzuat kısmında yer verildiği üzere, başta Anayasa ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ile ulusal mevzuatta, engellilerin toplum hayatına katılması ve istihdam edilmelerine yönelik özel tedbirler alınmış ve bu tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği düzenlenmiştir. Bununla birlikte, kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetki alanlarındaki politika ve hizmetlerin engellilik kapsayıcı bir anlayışla sunulmasında üst düzey bir politika belgesi olarak oluşturulan ‘2030 Engelsiz
Vizyon Belgesi’nin temel amacının, engelli bireylerin eşit vatandaşlar olarak potansiyellerini gerçekleştirebildikleri içermeci bir toplum inşa etmek olarak belirtildiği ve engellilerin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi, bunları kullanabilmesi için yapılı çevre, ulaşım sistemleri ve hizmetleri dahil tüm kentsel hizmetlerde gerekli tedbirlerin alınmasının temel öncelik olduğu görülmektedir. Benzer bir yaklaşımla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ‘Erişilebilir Ulaşım Stratejisi ve Eylem Planı (2021-2025)’nın hazırlanarak hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişletip, sosyal hayata katılımlarının arttırılması ve kamu hizmetlerine erişimlerinin kolaylaştırılmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.
14.4. Engellilerin yaşamın her alanına dâhil olduğu erişilebilir bir toplum inşa etmek amacı gözetilerek hazırlandığı anlaşılan ilgi Kararın, engelli bireyin bizzat kendisinin bağımsız ve güvenli bir şekilde hareketlilik sağlayabilmesi, istediği her yere ve hizmete ulaşabilmesi hakkına odaklandığı açık olmakla birlikte, söz konusu uygulamanın Karayolları Trafik Yönetmeliği dayanak alınarak yürürlüğe girdiği; zira, hareket kabiliyeti kısıtlı bireylerin hareket alanını genişleterek günlük yaşamlarında daha bağımsız olmalarını sağlayan engelli araçlarının, nitelik ve ölçülerinin düzenlendiği ilgili maddede, Anayasa’nın 2.
maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden olan “belirlilik” ilkesi gözetilerek, engelli aracının bizzat engelli birey adına tescil edileceği düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.
14.5. Yukarıda yapılan açıklamalar ve dosya kapsamına göre, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, somut olayda başvuranın adına kayıtlı olan plakalı aracın kullanım amacın “hususi” olduğu, “engelli olmadığı”, başvuranın uygun kısıtlama kodlu veya “H” sınıfı sürücü belgesi sahibi olmadığı ve engelli sağlık raporunda engel oranının %46 olduğu anlaşıldığından, kullanım amacı engelli araçlara ait olan kart açısından Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53. maddesi ve bağlı genelgeler ile engelli park yerlerinden faydalanmayı sağlayan “engelliler için engelli park kartı” alma hakkına sahip olmadığının anlaşılması üzerine talebinin yerine getirilmeyerek başvurucunun adına kayıtlı bulunan aracının belediye otoparklarından ücretsiz faydalanması talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdarenin; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurucuya tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; Rize İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve RİZE BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
B