|
ÖZET: Başvuran, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın ÖTV istisnası talebine olumsuz yanıt vermesinin, engellilik değerlendirmesi yönetmeliğine aykırı olduğunu iddia etmektedir. Başvuranın, 2007 tarihli engelli sağlık raporunda “özel tertibatlı araç kullanabilir” ifadesinin yer alması ve %41 engellilik oranının tespiti, ÖTV istisnasından yararlanma hakkını doğurmaktadır. Ancak idare, mevcut raporun özel tertibat zorunluluğunu açıkça belirtmediğini öne sürerek yeni bir rapor talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sürekli ibareli engelli raporunun geçerliliğini koruduğunu ve bu rapora dayanarak daha önce ÖTV istisnasından yararlandığını belirterek, yeni bir rapor istenmesinin hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkındaki Yönetmelik ve normlar hiyerarşisi çerçevesinde, başvuranın kazanılmış hakkının korunması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvurunun kabul edilmesi ve Gelir İdaresi Başkanlığı’na tavsiyede bulunulması kararlaştırılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11403-S.21.18341
BAŞVURU NO : 2021/4231
KARAR TARİHİ : 06/08/2021
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
SİİRT DEFTERDARLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, 09/07/2007 tarihli ve rapor numaralı Engelli Sağlık
Raporuna istinaden ÖTV istisnasından yararlanmayı talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 22/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde tarafından yapılmış olan başvuruda başvuran; ÖTV istisnası ile yaptığı başvuruya Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından “Özel tertibatlı araç kullanabilir değerlendirmesi bir zorunluluğu ifade etmeyebileceğinden ÖTV istisnasından yararlanmanızın mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir” şeklinde cevap verildiği, bu kararın erişkinler için engellilik değerlendirmesi hakkındaki yönetmeliğe aykırı olduğunu, 15.Maddede “Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporları ile belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.” şeklinde düzenlemenin olduğunu, ayrıca geçirdiği felç ile almış olduğu raporun kendisini özel tertibatlı araç kullanmak zorunda bıraktığını, halen tertibatlı araç kullandığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 02/05/2021 tarih ve sayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 02/06/2021 tarihli yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Tıp Merkezi Başhekimliği tarafından adına düzenlenen 9/7/2007 tarihli ve rapor numaralı “Depresif Belirtili Uyum Bozukluğu tedavi ile düzelme gösteren, Sol Hemiparezi, Sensörinöral işitme kaybı” teşhislerine bağlı olarak %41 engellilik oranı tespiti ve “Özel tertibatlı araç kullanabilir” değerlendirmesinin yer aldığı Engelli Sağlık
Kurulu Raporuna istinaden 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanununun 7 nci maddesinde düzenlenen malûl veya engellilerin taşıt alımında ÖTV istisnası uygulamasından yararlanıp yararlanamayacağı hususunda 5/2/2020 tarihinde Siirt Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne yapmış olduğu başvuruya, 4/3/2020 tarihli ve sayılı yazı ile mevcut engel durumu itibarıyla mezkûr istisna uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı yönünde görüş bildirildiği,
2.2. Başvurusunun yeniden değerlendirilerek haiz olduğu engelli sağlık kurulu raporuna istinaden ÖTV istisnasından yararlandırılmasının talep edildiği, konunun Başkanlıkça değerlendirilmesi sonucunda adı geçene gönderilen 30/10/2020 tarihli ve sayılı ve Kurumumuza gönderilen yazılarda, ilgili mevzuata atıfla başvuru sahibinin mevcut engel durumu itibarıyla söz konusu istisnadan yararlanmasının mümkün olmadığına ilişkin değerlendirmenin Başkanlık tarafından da uygun bulunduğu, bununla birlikte
“Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içeren yeni bir
Engellilik Sağlık Kurulu Raporunun ibraz edilmesi halinde, konunun ilgili vergi dairesince yeniden değerlendirilebileceğinin belirtildiği,
2.3. Başvuru sahibinin ibraz ettiği engelli sağlık kurulu raporunun sinir sistemine ilişkin bölümünde, “bir yıl önce sağ MCA kliplemesi yapılmış (anevrizma nedeni ile), sol üst ext ve distallerde 3/5 kuvvet var, TCR solda lakayt, KMDY:28/30, tanı: sol hemiparezi” açıklamlarına yer verilmekle birlikte alt ve üst extremiteye ilişkin olarak toplam %14 engel oranı belirtilmiş olduğu, söz konusu engelin alt veya üst ekstremiteleri ne derece etkilediğinin, dolayısıyla mevcut engel durumunun özel tertibat yapılmasını zorunlu kılacak nitelikte olup olmadığının, haiz olunan rapora göre anlaşılması mümkün bulunmadığı,
2.4. Ayrıca söz konusu raporun sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt (veya başkaca bir tertibat yapılmaksızın sadece otomatik vitesli taşıt) kullanabileceğine dair bir değerlendirme (öneri, olasılık veya mümkünlük ifadeleri değil, zorunluluğa ilişkin değerlendirme) bulunmadığı, bu sebeple, başvuruda, adı geçen tarafından ibraz edilen Engelli Sağlık Kurulu Raporunda; teşhis, bulgu, oran, özel tertibata dair değerlendirmelerde herhangi bir değişiklik olmadığı gibi söz konusu istisna uygulamasına ilişkin mevzuat düzenlemelerinde de bu konuya yönelik bir değişiklik olmadığı,
2.5. İbraz edilen engelli sağlık kurulu raporunda, engel durumunun başvuru sahibinin hangi uzuvlarına etki ettiği belirtilmekle birlikte, söz konusu engelin alt veya üst ekstremiteleri ne derece etkilediği, dolayısıyla başvuru sahibinin mevcut engel durumunun ilk iktisabı yapılacak olan taşıtta özel tertibat yapılmasını zorunlu kılacak nitelikte olup olmadığı belirtilmediğinden, raporu düzenleyen hastaneden açıklama talep edilmediği, başvuru sahibinin mevcut engel durumunun özel tertibatlı araç kullanmasını zorunlu kıldığının belirtildiği rapor ibrazı gerektiği,
2.6. Başvuru sahibinin haiz olduğu engelli sağlık raporunun geçerlilik süresinin “sürekli” olarak belirtildiği ve halen geçerli olduğu kabul edilmekle birlikte, rapordaki bulgu ve açıklamalardan özel tertibatlı araç kullanma zorunluluğu açıkça anlaşılamadığından veya bu zorunluluk açıkça belirtilmediğinden, başvuran tarafından, “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gereklidir.” ibaresinin yer aldığı yeni bir engelli sağlık kurulu raporunun ibraz edilmesi halinde, istisnadan yararlanıp yararlanamayacağı hususunun yeniden değerlendirilebileceği
belirtilmiştir
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesi “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.” şeklinde düzenlenmiştir.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesinde “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.” hükmü yer almaktadır.
6. 4760 sayılı ÖTV Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde; Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan; a) 87.03 (2020 yılı için; hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
303.200 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından, b) 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların, engellilik durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye
kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi %90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından, c) 87.03 (2020 yılı için; hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
303.200 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından, 7. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin “İstisnalar ve Vergi İndirimi” başlıklı ikinci başlık altında “C- Diğer İstisnalar” başlıklı bölümünde; 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi
Hakkında Yönetmelik çerçevesinde 20/2/2019 tarihinden itibaren yetkili sağlık kurumlarından alınan 18 yaşını doldurmuş erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporunu veya raporun alındığı tarihte yürürlükte olan engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili diğer yönetmelik/mevzuat çerçevesinde 20/2/2019 tarihinden önce yetkili sağlık kurumlarından alınan (18 yaşın altında olan çocuklar için alınanlar dahil) engelli sağlık kurulu raporunu, ifade eder.
7.1. 1.3. Engellilik Derecesi %90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna; İstisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olması şarttır.
Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolu kabul edilir.
İlk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerekmekte olup, yapılan özel tertibatın kişinin engelliliğiyle uyumlu olması da zorunludur.
Sol el ve/veya kolda engelliliği bulunanların, taşıtta hareket ettirici aksam sayılan manuel vites kolunu engelliliğe uygun olarak direksiyona monte ettirmesi ve benzeri şekilde tadilat yaptırması veya taşıtın fabrika çıkışında vitesin direksiyonun sağ tarafına sabitlenmiş olması gibi haller hareket ettirici aksamda özel tertibat olarak kabul edilir.
Direksiyona topuz takılması, engelin bulunduğu taraftaki silecek kolu, sinyal, cam silecek kumandası, dörtlü flaşör, ön-arka cam su fıskiyesi, korna ve kontak gibi düzeneklerin diğer tarafa alınması veya direksiyon simidine monte edilmesi ve benzeri tadilatlar taşıtı hareket ettirici aksamda özel tertibat kapsamında değerlendirilmez.
Taşıtın otomatik vitesli olması, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırılması şartının aranmasına engel değildir. Dolayısıyla otomatik vitesli taşıtların hareket ettirici aksamında da kişinin engelliliğine uygun olarak sabitlenmiş özel tertibat yaptırılması gerekmektedir. Örneğin, sağ ayağı ampute (Ek ibare:RG-10/8/2019-30858) veya her iki ayağında/dizinde ayaklarını kullanmaya mani aynı oranda kısıtlılık olan bir engellinin, fren ve gaz pedalında özel tertibat yaptırmadan otomatik vitesli taşıtı
kullanması mümkün olmadığından, ancak anılan tertibatın yaptırılması halinde otomatik vitesli bir taşıt bakımından istisnadan faydalanılabilir.
Öte yandan, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, (Ek ibare:RG10/8/2019-30858) fren ve gaz pedallarında özel tertibat yaptırılmasını gerektirir başkaca engelinin olmaması kaydıyla, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilir.
(Mülga paragraf:RG-10/8/2019-30858)
Engellilik derecesi %90’ın altında olanlarda, aranan şartları haiz olmak koşuluyla belli bir engellilik derecesine sahip olunması şartı aranmaz.
Öte yandan engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmaz.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Bu uygulamadan yararlanılabilmesi için engellilik durumunun, engellilik sağlık kurulu raporu ile tevsik edilmesi gerekir.
(29)
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) 20/2/2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesi şarttır. Bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılmaz.
(29)
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Bununla birlikte, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir. 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılmaz. Ancak, taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirmeyi içermemekle veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeler içermekle birlikte, raporda yer alan tespit ve açıklamalardan (sağ veya sol kol/bacak uzuv yokluğu veya uzuvların fonksiyonlarını yitirdiği/yerine getirmediği/kullanılamadığı ve benzeri) özel tertibat gerekliliğinin açıkça anlaşılması halinde, bu raporlara istinaden de işlem yapılabilir.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Diğer taraftan, istisnadan yararlanılabilmesi için ayrıca H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. Ancak, sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunması, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek
başına yeterli değildir. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alınır.
Bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerekir.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas alınır. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.
(Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) Maluliyet veya engel durumu itibarıyla sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair engellilik sağlık kurulu raporunun bir örneği (elektronik ortamda teyit edilemeyenler için, aslı veya noter onaylı örneği) ile (Mülga ibare:RG-4/5/2016-
29702) (…) sürücü belgesinin ÖTV mükellefine ibraz edilmesi suretiyle, taşıtın ilk iktisabında ÖTV
uygulanmaması talep edilir. ÖTV mükellefleri, bu istisna kapsamındaki taşıt tesliminde hesaplanan ÖTV tutarını, fatura bedeline dâhil etmez, ancak fatura bedeline dâhil edilmeyen bu tutarı düzenlenen faturada
“ÖTV Kanununun 7/2 Maddesi Kapsamında Hesaplanıp Fatura Bedeline Dâhil Edilmeyen ÖTV Tutarı
……………. TL’dir.” şerhi ile gösterir.
İstisna uygulanarak ilk iktisap kapsamında teslim edilen taşıtlar için de mükellefler tarafından (2A)
numaralı ÖTV Beyannamesi verilir, ancak beyannamede ÖTV hesaplanmaz.
Beyannamenin verildiği günü takip eden günün mesai saati bitimine kadar bir dilekçe ekinde; • Alıcının (malul veya engellinin), (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) maluliyet veya engel durumu itibarıyla sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair engellilik sağlık kurulu raporunun bir örneği (elektronik ortamda teyit edilemeyenler için, aslı veya noter onaylı örneği), • Bizzat kullanım amacıyla, taşıtın hareket ettirici aksamında engelliliğe uygun olarak tadilat yapıldığına dair teknik belgenin aslı veya noter onaylı örneği, • Alıcının (malul veya engellinin) (Mülga ibare:RG-4/5/2016-29702) (…) sürücü belgesinin fotokopisi, • Satış faturasının, aslının aynı olduğu işletme yetkililerince imzalanarak ve kaşe tatbik edilerek onaylanmış fotokopisi mükellef tarafından, beyannamenin verildiği vergi dairesine verilir. Otomatik vitesli taşıtların özel tertibatlı olarak kabul edildiği hallerde, beyannamenin verildiği vergi dairesine, taşıtın engelliliğe uygun olarak tadil edildiğine dair teknik belge yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair uygunluk belgesinin aslı veya noter onaylı örneği verilir. Vites kutusuna ait bilgilere uygunluk belgesinde yer verilmeyen taşıtlarda, uygunluk belgesi yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair ÖTV mükellefinden yazılı beyan alınır.
Vergi dairesince beyanname ve söz konusu belgeler incelenerek, (Ek ibare:RG-10/8/2019-
30858) engellilik sağlık kurulu raporunda sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması
gerektiğine dair değerlendirmenin bulunduğu, sürücü belgesinin engele uygun özel tertibat kodunu/kodlarını içerdiği ve taşıtın, ibraz edilen raporda yazılı engelliliğe uygun özel tertibatlı olduğu tespit edilir. (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) Bu tespitler ve bahsi geçen raporun geçerli ve malul veya engellinin haiz olduğu en son tarihli rapor olduğunun Sağlık Bakanlığının sistemi üzerinden elektronik ortamda teyit edilmesi (bu şekilde teyit edilemeyenlerin ilgili hastaneden/il sağlık müdürlüğünden teyit edilmesi) üzerine, istisna uygulandığını gösteren “ÖTV Ödeme Belgesi” mükellefe verilir.
7.2.1.5. Ortak Hususlar
Engellilere, (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) engellilik sağlık kurulu raporu veya ÇÖZGER” şeklinde, “engelli sağlık kurulu raporları” ibaresi “engellilik sağlık kurulu raporları veya
ÇÖZGER’ler verilmesine dair ilgili mevzuatın değişmesi halinde, değişiklik tarihinden önce usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan engelli sağlık kurulu raporları ÖTV istisnası uygulamasında geçerlidir. Ancak, Özel Tüketim Vergisi Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce alınmış sağlık kurulu raporlarına dayanılarak bu istisna kapsamında işlem tesis edilmez.
8. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 15.Maddesinde; Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran; ÖTV istisnası ile yaptığı başvuruya Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından “Özel tertibatlı araç kullanabilir değerlendirmesi bir zorunluluğu ifade etmeyebileceğinden ÖTV istisnasından yararlanmanızın mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir” şeklinde cevap verildiği, bu kararın erişkinler için engellilik değerlendirmesi hakkındaki yönetmeliğe aykırı olduğunu, 15.Maddede “Bu yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporları ile belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.” şeklinde düzenlemenin olduğunu, ayrıca geçirdiği felç ile almış olduğu
raporun kendisini özel tertibatlı araç kullanmak zorunda bıraktığını, halen tertibatlı araç kullandığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
11. Başvuran 09/07/2007 tarihli ve rapor numaralı %41 engellilik oranı tespiti ve “Özel tertibatlı araç kullanabilir” değerlendirmesinin yer aldığı Engelli Sağlık Kurulu Raporuna istinaden 4760 sayılı Özel
Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanununun 7 nci maddesinde düzenlenen malûl veya engellilerin taşıt alımında
ÖTV istisnası uygulamasından yararlanıp yararlanamayacağı hususunda 5/2/2020 tarihinde Siirt
Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne yapmış olduğu başvuruya, 4/3/2020 tarihli ve sayılı yazı ile mevcut engel durumu itibarıyla mezkûr istisna uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı yönünde görüş bildirilmiştir.
12. İdarece başvurandan, haiz olduğu engelli sağlık raporunun geçerlilik süresinin “sürekli” olarak belirtildiği ve halen geçerli olduğu kabul edilmekle birlikte, rapordaki bulgu ve açıklamalardan özel tertibatlı araç kullanma zorunluluğu açıkça anlaşılamadığından veya bu zorunluluk açıkça belirtilmediğinden, başvuran tarafından, “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gereklidir.” ibaresinin yer aldığı yeni bir engelli sağlık kurulu raporunun ibraz edilmesi istenmiştir. Gerekçe olarak da Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin “İstisnalar ve Vergi İndirimi” başlıklı ikinci başlık altında “C- Diğer İstisnalar” başlıklı bölümünde yer alan; (29)
“(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Bununla birlikte, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir. 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılmaz.” düzenleme gösterilmiştir.
13. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in 15.Maddesinde; “Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez.” düzenlenmiştir.
Ayrıca Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan 11/04/2019 tarihli
“Engeli Raporlarının düzenlenmesinde uyulacak Kurallar” konulu duyurunun 3.Kısmında 18 yaş üstü bireyler için eski mevzuat hükümleri ile eski formatta düzenlenmiş “sürekli” ibareleri sağlık raporlarının geçerliliğini koruyacağı, bu raporların yenilenmesine ihtiyaç bulunmadığı belirtilmiştir.
14. Anayasamızın 61 inci maddesi ile engellilerin hayat standartlarının iyileştirilmesi ve geliştirilmesi anayasal güvence altına alınarak; Devletin, engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirler alacağı ve bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisler kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, engelli vatandaşların içinde bulunduğu zor koşulların giderilmesine katkıda bulunmak, sosyal ve ekonomik hayata katılımlarını kolaylaştırmak ve engelliler ile engelli olmayanlar arasındaki rekabet eşitsizliğini gidermek amacıyla vergi mevzuatında çeşitli düzenlemeler yapılmaktadır.
15. Kanun, tüzük, yönetmelik veya adsız düzenleyici işlemlerle getirilen hükümlerin uygulanabilmesi için her bir düzenlemenin üst norma uygun olması gerekmektedir. Türk hukuk mevzuatında öngörülen hukuk hiyerarşisi kavramının sağlıklı işleyebilmesi için uygulayıcıların ve söz konusu uygulayıcıların iş ve eylemlerini yargısal açıdan veya hukukilik denetimi açısından denetleyen mercilerin anayasal ve yasal sınırlar içerisinde hareket etmeleri gerekmektedir. Konunun bütün yönleriyle bilinmesi, uygulamayı ve denetimi kolaylaştırmanın yanında Anayasa’nın 2’ inci maddesinde öngörülen devletin temel niteliklerinden biri olan hukuk devleti ilkesinin de hayata geçirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.1982
Anayasa’sına normlar hiyerarşisi kavramı çerçevesinde bakıldığında ortaya; Anayasa, temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar, kanunlar (usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar), tüzükler, yönetmelikler ve genelgeler şeklinde bir sıralama çıkmaktadır. Bu sıralamada her bir norm kendinden sonra gelen hukuk normuna kaynak teşkil etmekte ve sıralamada sonraki normlar önceki normlara uygun olmak zorundadır.
16. Düzenleyici işlemdeki, yararlandırıcı nitelikte bir hükümle, belirli durum ve kişiler için tanınmış olan hakların ilgilileri, düzenleyici işlemin öngördüğü yararlandırıcı haklar için istenilen şartları taşıyarak gerekenleri yapmış ve zaman içinde şartları kaybetmiyor ise, bu anlamda düzenleyici işlemdeki genel düzenlemelerin ilgilileri için kişiselleştiği ve dolayısıyla da bu ölçüde bir hak elde ettiklerinin kabulü gerekmektedir.
Böyle bir durumda hak taşıyan kişinin başvurusu üzerine veya idarenin re’sen yapacağı işlem, yenilik doğurucu bir hak oluşturan işlem olmayıp, daha önce doğmuş ve belirlenmiş hakkın tespit edilmesinden ibarettir. Bundan sonra söz konusu yasada ve düzenleyici işlemde değişiklik olması halinde, henüz birel işlem tesis edilmemiş olsa bile ilgilinin kazanılmış hakkının bulunduğunun kabulü gerekecektir. Çünkü emredici ve yararlandırıcı hüküm nedeniyle “objektif hukuk kuralının ilgili kişi hakkında kendiliğinden 1 uygulanacak hale gelmesi” durumu gerçekleşmiştir.
Olayda her ne kadar davalı idarece davacının vergi istisnasından yararlanmasının dayanağı olan … 2006 tarihli % 91 sürekli özürlü raporundan sonra özür oranını %78 olarak gösteren … 2010 tarihli rapor tespit edilmiş ise de; engellilerin hayatlarını kolaylaştırmak amacıyla getirilen düzenlemelerde istisnadan yararlanacak engellilerden sağlık raporlarında “sürekli” ibaresi bulunanlardan yeniden rapor istenilmeyeceğine dair kurala rağmen, davacının istisnadan yararlanmasının dayanağı olan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş bulunan sürekli olarak % 91 oranında özürlü olduğuna dair sağlık kurulu raporunun yok sayılarak davacı adına … yapılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı gibi bireylerin hukuk
1 https://www.danistay.gov.tr/assets/pdf/yayinlar/dergi/20_05_2019_042753.pdf
devletinde bir haktan yararlanırken o hakkı sağlayan kuralların sürekli olacağına dair beklentilerini 2 boşa çıkaracak işlemler tesis edilmesi sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
17. Ayrıca Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği 1.5. Ortak Hususlar; “Engellilere, (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) engellilik sağlık kurulu raporu veya ÇÖZGER” şeklinde, “engelli sağlık kurulu raporları” ibaresi “engellilik sağlık kurulu raporları veya
ÇÖZGER’ler verilmesine dair ilgili mevzuatın değişmesi halinde, değişiklik tarihinden önce usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan engelli sağlık kurulu raporları ÖTV istisnası uygulamasında geçerlidir.” düzenlemesi de dikkate alındığında engellilik raporu süresiz olan başvuranın sahip olduğu engelli raporu ile herhangi bir tarihle sınırlı olmaksızın ÖTV istisnasından yararlanarak araç alabileceği, süresiz engelli raporu olan bir kişiden daha sonra tekrar istisnadan yararlanarak araç almak istemesi durumunda yeni rapor talep edilemeyeceği açıktır.
Dolayısıyla idare tarafından Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğindeki düzenlemeye dayanarak Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümlerindeki düzenlemeyle bağdaşmayacak biçimde başvurandan yeni bir rapor istenmesi hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil etmektedir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; normlar hiyerarşisi kavramı çerçevesinde her bir normun kendinden sonra gelen hukuk normuna kaynak teşkil ettiği ve sıralamada sonraki normların önceki normlara uygun olmak zorunda olduğu, başvuranın düzenleyici işlemin öngördüğü yararlandırıcı haklar için istenilen şartları taşıdığı, sürekli ibareli engelli raporu ile zaman içinde şartları kaybetmediği, söz konusu rapora istinaden daha önce ÖTV istisnasından yararlandığı, bir hak elde ettiğinin ve başvuranın kazanılmış hakkının bulunduğunun kabulü gerekeceğinden idarece “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gereklidir.” ibaresinin yer aldığı yeni bir engelli sağlık kurulu raporunun ibraz edilmesi halinde, istisnadan yararlanıp yararlanamayacağı hususunun yeniden değerlendirilebileceği yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak
İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
2
T.C. Kayseri Vergi Mahkemesi Esas No : 2018/106 Karar No : 2018/743 19/07/2018
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Batman Vergi
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri, kazanılmış hakların korunması ilkesi ve normlar hiyerarşisi kavramları dikkate alınarak başvuranın sürekli ibareli Engelli raporu ve söz konusu rapora istinaden daha önce ÖTV istisnasından yararlandığı da göz önünde bulundurularak başvurandan yeni bir engelli sağlık kurulu raporunun ibraz edilmesi beklenmeden başvuranın talebinin değerlendirilmesi yönünde GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA VE SİİRT DEFTERDARLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın BAŞVURANA, GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA VE SİİRT DEFTERDARLIĞI’NA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, GELİR
İDARESİ BAŞKANLIĞI VE SİİRT DEFTERDARLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi