|
ÖZET: Başvuran, 2012 yılında engelli memur olarak atandığı Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaptığı emeklilik talebinde, “sürekli” ibareli engelli sağlık raporunun kabul edilmediğini ve yeni bir rapor istenmesini eleştirmiştir. Başvuran, mevcut rapor üzerinden emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir. Ancak SGK, 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi gereğince, emeklilik başvurularında çalışma gücü kaybı oranının tespitinin Sağlık Kurulu tarafından yapılması gerektiğini belirtmiştir.
SGK’nın açıklamalarında, başvuranın emeklilik talebinin değerlendirilmesi için son altı ay içinde alınmış bir sağlık raporunun sunulması gerektiği vurgulanmıştır. Mevzuat gereği, başvuranın emeklilik işlemlerinin sonuçlandırılabilmesi için güncel bir rapor temin etmesi zorunludur. Bu durum, başvuranın talebinin hukuka uygun bir şekilde değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın mevcut sağlık raporunun emeklilik işlemlerine esas alınamayacağına ve yeni bir rapor istenmesinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Başvuranın talebinin reddedilmesi, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1184-S.24.1966
BAŞVURU NO : 2023/16655
KARAR TARİHİ : 02.02.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın 2012 yılında kamuda göreve başlarken almış olduğu
BAŞVURUNUN KONUSU :
“sürekli” ibareli engelli sağlık raporunun emeklilik işlemlerine esas alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 2012 yılında T.C. Bakırköy Adli Yargı İlk
Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığına sicil numarası ile “657/değişik 53. maddesi ve engelli yönetmeliğine göre” engelli memur olarak atandığını, halen engelli memur olarak görevine devam ettiğini, 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü bendi uyarınca emeklilik talebinde bulunduğunu ancak göreve girmesine dayanak kabul edilen Haydarpaşa Numune Hastanesinin 23/11/2012 tarih ve 5284 sayılı “sürekli ibareli” sağlık kurulu engelli raporunun idarece kabul edilmeyerek kendisinden yeniden bir rapor istendiğini, oysa zaten engelli olarak göreve başlaması nedeniyle yeniden bir sağlık kurulu rapor düzenlenmesinin aranmaması gerektiğini belirterek emeklilik işlemlerinin yeni bir sağlık kurulu raporu aranmaksızın sonuçlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 01/11/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 04/12/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazıda; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 28’inci maddesinin dördüncü ve son fıkrasının; “Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malul sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az
3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.”
ve “Bu maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” hükümlerini amir olduğu, 2.2. Anılan maddede bahsi geçen 25’inci maddenin ikinci fıkrasında ise; “Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün %60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malullük aylığından yararlanamaz.” düzenlemesinin yer aldığı, 2.3. Söz konusu hükümler gereği ilgililerin yaş şartına tabi olmaksızın sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı koşullarını tamamlayarak yaşlılık aylığından yararlanabilmesi için; 2.3.1. Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce çalışma gücünün en az %60’ını kaybetmiş olmaları ile en az 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve adlarına en az 3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması veya, 2.3.2. Çalışma gücündeki kayıp oranının sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce veya sonra olmasına bakılmaksızın SGK Sağlık Kurulunca (Sağlık Kurulu) belirlenecek çalışma gücündeki kayıp oranlarının; %50 ilâ %59 arasında olması ile en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve adlarına en az 4320 gün, %40 ilâ %49 arasında olması ile en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve adlarına en az
4680 gün, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerektiği,
2.4. Diğer taraftan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 55’inci maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarında; “Sigortalılara, Kanunun 28, 43 ve 44 üncü maddeleri ile geçici 6 ncı maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen şartlarla yaşlılık aylığı bağlanır.” ve “Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında belirtilen sigortalıların çalışma gücündeki kayıp oranları, yedinci fıkrasında belirtilen sigortalıların erken yaşlanma durumları ile sekizinci fıkrasında belirtilen çocukların başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olup olmadıkları Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir. Bunların
Kurum Sağlık Kurulu kararlarına karşı itiraz başvurularının sonuçlandırılmasında, bu Yönetmeliğin 50 nci maddesinin birinci fıkrası ve 52 nci madde hükümleri uygulanır.” hükümlerinin bulunduğu, 2.5. Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin 12’nci maddesinin dokuzuncu fıkrasında; “Sağlık hizmeti sunucusu tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporunda çalışma gücü kaybı veya engel oranı belirtilmiş ise bu oran, Kurum Sağlık Kurulu ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararlarında bağlayıcı değildir.” şeklinde bir düzenleme olduğu, 2.6. Bundan dolayı ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başlamadan önce çalışma gücü kaybı oranı %60 ve üzerinde olması nedeniyle 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında yaşlılık aylığı talebinde bulunanların çalışma gücü kaybı oranının belirlenmesinde Sağlık Kurulunun yetkili olup sağlık hizmet sunucuları tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporlarında yer alan engel oranlarının da bağlayıcı nitelikte olmadığı, ayrıca çalışma gücü kaybı oranının tespiti için gerekli görülmesi halinde
Sağlık Kurulunun ek bilgi, belge ve/veya aynı ya da farklı sağlık hizmet sunucusu tarafından yeniden muayenesiyle düzenlenecek rapor/sağlık kurulu raporu da talep edebileceği, 2.7. Bununla beraber SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesi’nin Dördüncü Kısım “Sevk ve Kontrol Muayene
İşlemleri, Masrafların Karşılanması, Kurum Sağlık Kurulları ve İtiraz İşlemleri” başlıklı Yedinci Bölümü
“1. Sevk İşlemlerinin Yapılacağı Durumlar” alt bölümünde;
“Malullük ve yaşlılık sigortasına ilişkin çalışma gücü kaybı, meslek hastalığı/iş kazası sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranı ile erken yaşlanma tespit talebinde bulunan sigortalıların, talep tarihinden önceki 6 ay içerisinde Kurumca yetkilendirilmiş hastanelerce düzenlenmiş durum bildirir sağlık kurulu rapor asılları, asıllarının olmaması durumunda düzenleyen hastane yetkilisince başhekimlik mührü ve ıslak imza ile aslı gibidir şeklinde onaylanmış fotokopileri veya noter tasdikli suretleri ile müracaat etmeleri halinde bu raporları (…) içerir şekilde hazırlanacak dosyalar değerlendirilmek üzere Kurum sağlık kuruluna gönderilecektir. Yapılacak değerlendirme sonucu gerekli görülmesi halinde, Kurulca yeniden muayene istenilebilecektir.” hükmüne yer verildiği, 2.8. Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında yaşlılık aylığı talebinde bulunanların talep tarihinden önceki 6 ay içerisinde Kurumlarınca yetkilendirilmiş hastanelerce düzenlenmiş durum bildirir sağlık kurulu rapor asılları, asıllarının olmaması durumunda düzenleyen hastane yetkilisince başhekimlik mührü ve ıslak imza ile aslı gibidir şeklinde onaylanmış fotokopileri veya noter tasdikli suretleri ile müracaat etmeleri halinde çalışma gücü kaybı oranlarının Sağlık
Kurulunca tespit edildiği, 2.9. Öte yandan başvuranın göreve atandığı 06/12/2012 tarihinde yürürlükte olan mülga Özürlülerin
Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında
Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde özürlü tanımının; “Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından özür oranının yüzde kırk veya üzerinde olduğunu sağlık kurulu raporu ile belgeleyenler” şeklinde yapıldığı, 2.10. Sonuç olarak sosyal güvenlik mevzuatında Sağlık Kurulunca görevine başlamadan önce ağır düzeyde çalışma gücü kaybı bulunduğu tespit edilenlere en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanacağı düzenlenmişken engelli memur alımlarında çalışma gücü kaybına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmeksizin engel oranlarına göre atama şartlarının düzenlendiği, bu çerçevede ilgili mevzuata göre engelli memur olarak atananların da emeklilik işlemleri öncesinde Sağlık Kurulunca çalışma gücü kayıplarının tespitinin gerektiği, 2.11. Yukarıda yer verilenler çerçevesinde başvuranın emeklilik sicil dosyasının tetkikinden; ilgilinin
5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında 05/12/2007-30/04/2008
tarihleri arasında geçen 147 gün, 4/1-(b) bendi kapsamında 01/05/2008-01/09/2010 tarihleri arasında 841 gün hizmeti bulunmakta iken 03/10/2011 tarihli ve 28073 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Özürlülerin Devlet Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura
Usulü Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında 06/12/2012 tarihinde Adalet Bakanlığında hizmetli kadrosuna açıktan atanarak 5510 sayılı Kanun’un 4/1-(c) bendi kapsamında göreve başladığının, Adalet
Bakanlığının 26/07/2023 tarihli yazısı ekinde gönderilen 03/07/2023 tarihli dilekçesi ile ilgilinin engelli memur olarak çalıştığını belirterek dilekçe ekinde sunduğu Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesince düzenlenen 23/11/2012 tarihli ve 5284 sayılı engellilik oranının %92 olduğunu gösterir sağlık kurulu raporu fotokopisi esas alınarak tarafına yaşlılık aylığı bağlanmasını talep ettiğinin, cevaben yazılan 22/09/2023 tarihli yazı ile son 6 ay içinde alınmış bir sağlık kurulu raporunun aslı veya onaylı örneğinin gönderilmesi halinde durumunun Sağlık Kurulunca inceleneceğinin ilgiliye ve çalıştığı kuruma bildirildiğinin anlaşıldığı,
2.12. Bu itibarla başvuranın son 6 ay içinde alınmış bir sağlık kurulu raporunun aslı veya onaylı örneği ile yaşlılık aylığı başvurusunda bulunması halinde raporunun Sağlık Kurulunca incelenerek hakkında gerekli işlemlerin yapılacağı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “(…)Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.(..)”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Malûl sayılma” başlıklı 25’inci maddesinin birinci, ikinci ve sonuncu fıkraları; “Sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60’ını, (c) bendi kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün en az %60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı, malûl sayılır.
Ancak, sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce sigortalının çalışma gücünün %60’ını veya vazifesini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilirse, sigortalı bu hastalık veya engelliliği sebebiyle malûllük aylığından yararlanamaz.
(…)
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”, 5.2. “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28’inci maddesinin birinci, dördüncü, beşinci ve son fıkraları; “Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan haklar
şunlardır:
a) Yaşlılık aylığı bağlanması.
b) Toptan ödeme yapılması.
(…)
Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malûllük aylığından
yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının; a) % 50 ilâ %59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, b) % 40 ilâ %49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
(…)
Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”, 6. 12/05/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta
İşlemleri Yönetmeliği’nin “Yaşlılık aylığından yararlanma” başlıklı 55’inci maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları; “Sigortalılara, Kanunun 28, 43 ve 44 üncü maddeleri ile geçici 6 ncı maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen şartlarla yaşlılık aylığı bağlanır.
(…)
Kanunun 28 inci maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında belirtilen sigortalıların çalışma gücündeki kayıp oranları, yedinci fıkrasında belirtilen sigortalıların erken yaşlanma durumları ile sekizinci fıkrasında belirtilen çocukların başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli olup olmadıkları Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilir. Bunların Kurum Sağlık Kurulu kararlarına karşı itiraz başvurularının sonuçlandırılmasında, bu Yönetmeliğin 50 nci maddesinin birinci fıkrası ve 52 nci madde hükümleri uygulanır.”, 7. 28/09/2012 tarihli ve 31612 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı
Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin; 7.1. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi; “Bu Yönetmelik; Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; (…)
b) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalıların hangi hallerde çalışma gücünü ağır düzeyde veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiğine ve vazifelerini yapamayacak derecede hastalığa uğrayanlardan personel kanunlarına tabi olanların hastalıklarının kanunlarında tayin edilen sürelerden fazla devam ettiği, olmayanların ise hastalık sebebiyle malul sayılmalarına esas alınacak hastalık süreleri hakkında kendi özel kanunları yürürlüğe
girinceye kadar 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun hastalık iznine ilişkin hükümleri uygulanmak suretiyle bu süreleri doldurduğuna”, 7.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi; “Bu Yönetmelikte geçen; a) Ağır düzeyde çalışma gücü kaybı: Bu Yönetmeliğe göre çalışma gücünün en az %60’ının kaybedilmesini”, 7.3. “Sağlık Kurulu Raporları” başlıklı 12’nci maddesinin dokuzuncu fıkrası; “Sağlık hizmeti sunucusu tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporunda çalışma gücü kaybı veya engel oranı belirtilmiş ise bu oran, Kurum Sağlık Kurulu ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararlarında bağlayıcı değildir.”, 8. 03/10/2011 tarihli ve 28073 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mülga Özürlülerin Devlet
Memurluğuna Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi; “d) Özürlü:
Doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından özür oranının yüzde kırk veya üzerinde olduğunu sağlık kurulu raporu ile belgeleyenleri”, 9. Sosyal Güvenlik Kurumunun 06/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı “Emeklilik İşlemleri Hakkında”
Genelge’nin Dördüncü Kısım, “Sevk ve Kontrol Muayene İşlemleri, Masrafların Karşılanması, Kurum Sağlık Kurulları ve İtiraz İşlemleri” başlıklı Yedinci Bölüm ve “Sevk İşlemlerinin
Yapılacağı Durumlar” başlıklı Birinci Alt Bölümü; “Malullük ve yaşlılık sigortasına ilişkin çalışma gücü kaybı, meslek hastalığı/iş kazası sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranı ile erken yaşlanma tespit talebinde bulunan sigortalıların, talep tarihinden önceki 6 ay içerisinde Kurumca yetkilendirilmiş hastanelerce düzenlenmiş durum bildirir sağlık kurulu rapor asılları, asıllarının olmaması durumunda düzenleyen hastane yetkilisince başhekimlik mührü ve ıslak imza ile aslı gibidir şeklinde onaylanmış fotokopileri veya noter tasdikli suretleri ile müracaat etmeleri halinde bu raporları, (…)
içerir şekilde hazırlanacak dosyalar değerlendirilmek üzere Kurum sağlık kuruluna gönderilecektir.
Yapılacak değerlendirme sonucu gerekli görülmesi halinde, Kurulca yeniden muayene istenilebilecektir.”, hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, Ret Kararı verilmesine ilişkin hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle; 2012 yılında Adalet Bakanlığında engelli memur olarak göreve başladığını, hâlihazırda burada çalışmaya devam ettiğini, 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca engelliler için özel olarak düzenlenen koşullar üzerinden emeklilik talebinde bulunduğunu, /
ancak göreve başlarken almış olduğu 2012 tarihli ve “sürekli” ibareli sağlık raporunun idare tarafından kabul edilmeyip kendisinden yeniden bir rapor getirmesinin istendiğini belirterek idarece kendisinden yeni bir rapor istenmesi yönünde kurulan işlemin iptali ile emeklilik işlemlerinin mevcut sağlık raporu üzerinden tamamlanmasını talep etmektedir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; 5510 sayılı Kanun’un 25 ve 28’inci maddesinin ilgili hükümleri gereğince çalışmaya başlamadan önce çalışma gücü kaybı oranı %60 ve üzerinde olanların yaşlılık aylığı talebinde bulunmaları halinde bu durumun tespiti için Sağlık Kurulunun yetkili olduğu, sosyal güvenlik mevzuatına göre engelli memur olarak atananların emeklilik işlemlerinin öncesinde
Sağlık Kurulunca çalışma gücü kaybına dair bir tespitin yapılması adına Kurumlarının 2018/38 sayılı
Genelgesi’nin ilgili hükümleri uyarınca 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında yaşlılık aylığı talebinde bulunanların talep tarihinden önceki 6 ay içerisinde düzenlenmiş durum bildirir sağlık kurulu raporuyla başvuruda bulunmaları gerektiği, başvuranın 2012 yılında kamuda engelli memur olarak işe başladığında düzenlenmiş olan “sürekli” ibareli sağlık raporunu sunmak suretiyle emeklilik talebinde bulunduğu, ilgilinin kamuda işe başladığı tarihte yürürlükte olan mevzuata göre engelli memur alımlarında çalışma gücü kaybına ilişkin bir düzenlemeye değil engel oranlarına göre atama şartlarına yer verildiği, bu itibarla başvuranın son 6 ay içinde alınmış bir sağlık kurulu raporunun aslı veya onaylı örneği ile yaşlılık aylığı başvurusunda bulunması halinde raporun Sağlık Kurulunca incelenerek hakkında işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
13. Bu çerçevede uyuşmazlığın, başvuranın engelliler için özel koşullar öngören 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesi hükümleri uyarınca emeklilik talebinde bulunması durumunda 2012 yılında kamuda işe başlarken almış olduğu “sürekli” ibareli sağlık raporunun emeklilik işlemlerine esas alınıp alınamayacağı hususunda ortaya çıktığı görülmektedir.
14. Başvuruya konu uyuşmazlığa dair mevzuata bakıldığında; 5510 sayılı Kanun’un 25’inci maddesinin birinci fıkrasında malul sayılma ve maluliyet aylığından yararlanma şartlarının düzenlendiği, buna göre 4/1-(c) bendi kapsamındaki sigortalıların çalışma gücünün en az %60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiğinin Sağlık Kurulunca tespit edilmesi durumunda malul sayılacağının belirtildiği, aynı maddenin ikinci fıkrasında ise malul olmakla birlikte sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce bu durumda olanların maluliyet aylığından yararlanamayacağının ifade edildiği görülmektedir.
15. Bunun yanı sıra; anılan Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrasıyla malul sayılmayı gerektirecek derecede engelliliği bulunmakla birlikte göreve girmeden önce de malul olanlar ve malullük aylığından yararlanamayan sigortalılara, yani yukarıda bahsi geçen 25’inci maddenin ikinci fıkrası kapsamındakilere hafifletilmiş şartlarla (15 yıl sigortalılık süresi ve 3960 prim ödeme gün sayısı)
yaşlılık aylığı bağlanmasına olanak sağlanmış, son olarak ise yine 28’inci maddenin beşinci fıkrasında hâlihazırda malul olmayıp çalışma gücü kaybı oranı belli bir seviyenin üstünde olanların durumuna ilişkin bir düzenlemeye gidilmiştir.
16. O halde 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası kapsamındaki kişiler yönünden de öncelikle hâlihazırdaki maluliyet/çalışma gücü kaybı oranının tespiti zorunludur. Görüldüğü üzere anılan maddenin esasen hâlihazırda malul olup ilk defa çalışmaya başlamadan önce de malul olduğu tespit edilenlerin emeklilik şartlarının hafifletilmesine olanak verdiği, buna göre ilgililerin başvuru tarihinde
malul olduğunun tespiti halinde (diğer şartların da taşınması kaydıyla) eğer ilk defa çalışmaya başladığı tarihte de malul olduğu tespit edilirse tarafına anılan hükme göre yaşlılık aylığı bağlanacağı ortadadır.
Eğer bu kişilerin ilk defa çalışmaya başladığı tarihte malul olmadığı tespit edilirse de bu durumdakilere zaten anılan Kanun’un 25’inci maddesine göre malullük aylığı bağlanabilmektedir.
17. Bununla birlikte 5510 sayılı Kanun’un 25’inci maddesinde kişilerin maluliyet ve çalışma gücü kaybı oranlarının tespitini yapmakla Sağlık Kurulu yetkili kılınmıştır. Bu tespitin yapılabilmesi için aranan bilgi, belge ve kayıtlar SGK’nın 2018/38 sayılı Genelgesi ile belirlenmiş olup anılan belgeler arasında ise son 6 ay içinde alınmış sağlık kurulu raporu bulunması öngörülmüştür. Nitekim bu çerçevede talepte bulunan sigortalılar, anılan raporun temini için SGK tarafından sağlık kurullarına sevk edilmekte, anılan raporlar Sağlık Kurulunca değerlendirilmek suretiyle ilgililerin maluliyet/çalışma gücü kaybı oranının tespiti yapılmakta, ayrıca Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin 12’nci maddesi uyarınca anılan raporlardaki engel oranları da Sağlık Kurulu yönünden bağlayıcı olmamaktadır.
18. Bu itibarla başvuranın 06/12/2012 tarihinde yürürlükte olan mülga Özürlülerin Devlet Memurluğuna
Alınma Şartları ile Yapılacak Merkezi Sınav ve Kura Usulü Hakkında Yönetmelik’e göre göreve atandığı, anılan Yönetmelik’in salt atamaya ilişkin olduğu, dolayısıyla maluliyet ya da çalışma gücü kaybına ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmeksizin sadece engel oranlarına göre atama halinin düzenlendiği, bu çerçevede başvuranın atanmasına dayanak raporun başvuranın o tarihteki engel oranına ilişkin olduğu, Yönetmelik’te ilgililerin emeklilik ya da sosyal güvenlik hakları yönünden herhangi bir belirleme yapılmadığı, ilgililerin emeklilik ya da sosyal güvenlik hakları yönünden tabi olduğu kuralların
5510 sayılı Kanun’da yer aldığı anlaşılmaktadır.
19. Buna göre başvuru konusu somut olayın değerlendirilmesinde; %92 engel oranı ile engelli kadrosundan göreve atanan başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre yaşlılık aylığı kapsamında olup olmadığının tespiti için öncelikle emeklilik başvurusunda bulunduğu tarihte malul olup olmadığının tespitinin yasal bir zorunluluk olduğu, anılan tespitin yapılması için başvurandan güncel bir rapor istenmesinin mevzuatın gereği olduğu, mevzuatta güncel maluliyet/çalışma gücü kaybı oranının tespiti için son 6 ay içinde düzenlenmiş bir rapor aranmasının makul olmadığının söylenemeyeceği gibi başvuran tarafından söz konusu işlemin sosyal güvenlik hakkına ulaşılmasını katlanılamaz şekilde zorlaştırdığının ya da imkânsızlaştırdığının ortaya konulamadığı, bu durumda ilgili mevzuat hükümleri gereği istenen raporu sunmayan başvuranın durumunun anılan Kanun’un 28’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine göre değerlendirilmesine imkân bulunmadığı görülmüştür.
20. Bu kapsamda başvuranın iddiası, idarenin cevabı ve bütün dosya kapsamına göre
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın kamuda göreve başladığı 2012 yılında almış olduğu “sürekli” ibareli engelli sağlık raporunun esas alınarak emeklilik işlemlerinin sonuçlandırılması talebinin yerinde olmadığı, idarece başvurandan son 6 ay içinde alınmış bir sağlık kurulu raporunun aslı veya onaylı örneğinin istenmesi yönünde kurulan işlemde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülemediği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri
süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararı’nın başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/