|
ÖZET: Başvuran, doğuştan hemofili hastası olup engelli sürücü belgesinin yenilenmesi için başvuruda bulunmuştur. Ancak, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yapılan muayene sonucunda verilen “2. Grup Sürücü Olur” kararı, Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü’nün “Engelli B Sürücü Olur” kararına zıtlık göstermektedir. Başvuran, bu çelişkili raporlar nedeniyle sürücü belgesinin başka bir heyet tarafından yeniden değerlendirilmesini talep etmektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun çözümü için Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi talep etmiş ve Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nden bilirkişi heyeti oluşturulmasını istemiştir. Sağlık Bakanlığı, hemofili hastalığının sürekli bir durum olduğunu ve her hastada farklı fonksiyon kayıplarının olabileceğini belirtmiştir. Bilirkişi raporunda, başvuranın manuel araç kullanımı sırasında pedal kontrolünde zorluk yaşayacağı ve bu durumun trafik güvenliğini tehlikeye atacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabul edilmesi gerektiğine ve başvuranın talebinin bilirkişi raporu doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi için ilgili hastaneye sevk edilmesine karar vermiştir. Sağlık Bakanlığı’nın bu karar doğrultusunda işlem yapması ve sonuçları Kurum’a bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/254-S.25.406
BAŞVURU NO : 2024/8565
KARAR TARİHİ : 09.01.2025
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
ANKARA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, engelli sürücü belgesinin yenilenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan başvuran, başvurusunda özetle; Doğuştan hemofili hastası olduğunu, yalnızca hemofili hastalığı nedeniyle engel oranının %80 olduğunu, hemofiliye bağlı yaşadığı ortopedik (ayak bileği, diz ve dirsek eklemleri) kısıtlarıyla bu oranın yükseldiğini, eski tip B sınıfı ehliyetini yenilemek ve engelli tipi ehliyet alabilmek amacıyla İdareye başvurduğunu, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından oluşturulan heyetin kendisini yeterince muayene etmeksizin “2. Grup Sürücü Olur(düz vites araç, ticari araç, ambulans vs sürebilir)” kararı verdiğini, itirazı neticesinde Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü tarafından oluşturulan heyetin ise tüm raporlarını ve eklem kısıtlarını titizlikle inceleme neticesinde
“Engelli B Sürücü Olur” (yalnızca otomatik vitesli araç sürebilir) kararı verdiğini, iki heyet arasındaki farklı karar nedeniyle mevzuatta öngörüldüğü üzere Samsun İl Sağlık Müdürlüğü tarafından oluşturulan heyetin ise “1. Grup Sürücü Olur” (Ticari Araç, Ambulans kullanamaz ama engelli sürücü değildir) kararı verdiğini, ekte sunmuş olduğu 06.12.2023 tarihli Ankara Etlik Şehir Hastanesi Engelli Sağlık Raporunun, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü heyeti tarafından verilen rapordan yalnızca 3 ay öncesine ait olduğunu ve ilgili raporda “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” ifadesinin yer aldığını ve engelli sürücü olduğuna dair tespitin açıkça yer aldığını, Aralık 2023 – Haziran 2024 tarihleri arasında girdiği 4 sağlık heyeti tarafından 3 farklı değerlendirme yapıldığını ve bu durumun çelişki oluşturduğunu, ekte sunduğu 22.04.2015 tarihli Numune Hastanesi Engelli Sağlık Raporunda açıkça eski H tipi engelli ehliyet ile otomatik vitesli araç kullanma gerekliliğinin yer aldığını, Ankara ve Samsun İl Sağlık Müdürlüğü tarafından oluşturulan heyetlerin engel durumunu yeterince gözetmeden rapor verdiğini iddia ve ifade ederek engelli ehliyeti başvurusunun reddine ilişkin idari işlemin geri alınmasını, Numune Hastanesi
/
Engelli Raporu ve ehliyet için oluşturulan heyetten yalnızca 3 ay önce Etlik Şehir Hastanesi tarafından verilen engelli raporu ile Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü heyeti tarafından detaylı muayene yapılarak verilen engelli sürücü olur raporuna karşı Ankara ve Samsun İl Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen çelişkili raporlar nedeniyle, sürücü belgesine ilişkin kararın başka bir heyet tarafından değerlendirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Sağlık
Bakanlığından 07.08.2024 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ayrıca başvuru konusuyla ilgili teknik ve bilimsel görüşe ihtiyaç duyulduğundan Ankara Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi Rektörlüğünden bilirkişi heyeti belirlenmesi talep edilmiştir. Buna göre:
3. Sağlık Bakanlığından alınan sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; Hemofili hastalığının sürekli, eklemleri etkileyebilen ve ilerleyebilen bir hastalık olduğu, bu hastalığın tedavisinde takibin önemli olduğu, her hastada aynı fonksiyon kaybının meydana gelmeyebileceği, bu hastalığın seyrine göre kişinin muayenesi esnasında tespit edilen eklem hareketlerinin ve diğer belirtilerin dikkate alınarak Sürücü
Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümleri kapsamında karar verildiği, Bakanlık tarafından yayımlanan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında
Yönerge’nin yedinci maddesi üçüncü fıkrasında; “ÖTV istisnasından yararlanarak araç alımına yönelik
Engellilik Sağlık Kurulu Raporlarında aşağıdaki hususlara dikkat edilir. a) Hem alt, hem üst ekstremitede veya her iki alt veya her iki üst ekstremitede aynı veya farklı tür engelin bulunduğu durumlarda, ekstremitenin türü (alt/üst) ve yönü (sağ/sol) itibarıyla, her bir engel durumu ve buna karşılık gelen engel oranları ayrı ayrı belirtilir. b) Raporun açıklama kısmına manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında (gaz, fren, debriyaj pedalı ve vites kolu) özel tertibat yaptırmadan taşıt kullanamayacak durumda olan engelliler için “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.”, özel tertibat yaptırmadan kullanabilecek durumda olan engelliler için ise “özel tertibatlı araç kullanmasına ihtiyaç yoktur” ibarelerinden biri mutlaka yazılır. Bu iki ibare dışında, “özel tertibatlı araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanabilir”, “otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade eden değerlendirmelere raporda yer verilmez. c) Engellinin sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmasının gerektiği durumlarda raporun açıklama kısmına, “Sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanması gerekir” açıklaması yazılır. ç) Raporun Zihinsel, Ruhsal, Davranışsal Bozukluklar bölümünde engelli puanı verilen kişilerde konulan tanılara açıklama olarak “vasi tayininin gerekip gerekmediği” ayrıca belirtilir. d) Engelli raporlarına sürücü belge sınıfı, özel tertibat kodu, sürücü olunup olunamayacağına dair bir hüküm kesinlikle yazılmaz…” hükümleri kapsamında engelli sağlık raporunda fonksiyon kaybı belirtilen ekstremiteler ile sürücü sağlık raporunda tertibat kodları verilmesi uygun görüldüğü hallerde uyumlu olmasının esas olduğu, ancak “d” fıkrası gereğince engelli sağlık kurulu raporunun sürücülüğe esas nihai değerlendirmeyi içeremeyeceğinden yukarıda anılan
Yönetmeliğin dördüncü maddesi kapsamında sürücü tertibat komisyonları tarafından değerlendirme yapılarak sürücülük ve tertibat kodları kararının verildiği, başvuranın engelli sağlık kurulu raporunda yer alan “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” kararının vergi indirimine esas aranan ifade olduğu, bu ifadenin sürücü sağlık raporu mahiyetinde değerlendirilemeyeceği, Samsun İl
Sağlık Müdürlüğünce verilen rapor kararının kesinleştiği, yapılacak başka bir işlemin bulunmadığı” açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
4. Ankara İl Sağlık Müdürlüğünden alınan sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; Başvuranın ehliyet talebinin reddedilmesini gerektirecek bir neden bulunmadığı, Samsun İl Sağlık Müdürlüğünün verdiği nihai komisyon kararında başvurana Kalıtsal Faktör VIII eksikliği nedeniyle 1. Grup Sürücü Olur kararı verildiği, başvuran hakkında verilen ve itiraza konu kılınan ayrıca itiraz üzerine düzenlenmiş tüm sağlık kurulu raporlarının bir örneğinin yazı ekinde gönderildiği, Tıbbi Deontoloji Tüzüğü’nün 6’ncı maddesi “– Tabip ve diş tabibi, sanat ve mesleğini icra ederken, hiç bir tesir ve nüfuza kapılmaksızın, vicdani ve mesleki kanaatına göre hareket eder. Tabip ve diş tabibi, tatbik edeceği tedaviyi tayinde serbesttir.” hükmü gereğince hekimin hasta değerlendirmesinde müdahaleye yer verilmediği, başvuranın
27.03.2024 tarihinde Müdürlüklerine Komisyon itiraz dilekçesi verdiği, aynı gün Kırıkkale İl Sağlık
Müdürlüğü’ne sevk edildiği, Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğünde çıkan kararın İl Müdürlüklerinden farklı olması nedeniyle Hakem İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonuna Sevk edildiği ve kararın kesinleştiği, kişi adına düzenlenen Erişkinler İçin Engelilik Sağlık Kurulu Raporundan sonra başvuranın sürücü raporu için başvuruda bulunduğu, Komisyonca 2.Grup sürücü olur kararı verildiği raporlarda herhangi bir çelişki olmadığı, ayrıca kişinin komisyon raporuna itiraz başvurusunda bulunduğu, Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü
Komisyonunca Engelli B Grubu Sürücü Olur kararının verilmesi nedeniyle hakem İl Sağlık Müdürlüğü olan Samsun İl Sağlık Müdürlüğüne sevkinin yapıldığı, ilgili Komisyon tarafından 1. Grup Sürücü Olur kararı verildiği Bakanlığın ilgili yazısı ile mevzuat hükümlerine istinaden kişi adın düzenlenen Sürücü
Komisyon Raporunun 2 yıl geçerli olduğu, açıklamalarına yer verilmiştir.
5. Teknik ve bilimsel görüşe ihtiyaç duyulan somut başvuru hakkında Kurumumuz tarafından Ankara
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Rektörlüğü tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince adı geçen kişinin durumu hakkında bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiştir. Söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve
Kurum kayıtlarına 22.11.2024 tarihinde giren bilirkişi raporunda özetle; “Tarafımızca 12.11.2024 tarihinde
Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde yapılan muayene sonucunda, düz zeminde bağımsız ambule olduğu, her iki dirsekte fleksiyonda eklem hareket açıklığı 130 derece, her iki dirsekte ekstansiyonda eklem hareket açıklığında 30 derece kısıtlılık, sol diz fleksiyonda eklem hareket açıklığında
90 derece kısıtlılık, ekstansiyonda eklem hareket açıklıkları tam, sol diz eklem hareket açıklıkları tam, her
iki ayak bileği plantar fleksiyonda eklem hareket açıklığı tam, dorsifleksiyonda eklem hareket açıklığı 0 derece olarak ölçüldü. Her iki ayak bileği dorsifleksiyon motor kuvveti eklem hareket açıklığındaki kısıtlılıktan dolayı optimal değerlendirilememiş olup diğer motor kuvvetleri tam olarak ölçüldü, ancak tekrarlayan eklem hareket açıklığı ölçümleri sırasında ağrı olduğu görüldü. İlgili tıbbi bilgi ve belgelerin incelenmesi ve tarafımızca yapılan güncel muayene sonucunda kişinin mevcut haliyle her iki alt ekstremitesi ile manuel araç kullanımı sırasında pedal kontrolünde zorluk yaşayacağı ve trafik güvenliğini tehlikeye atacağı düşünülmüştür. Tarafımızca 47,64, 102, 103.05, 10.02, 78 kısıtlama kodları ile “Engelli
B Grubu” sürücü olmasının uygun olduğu kanaatine varılmıştır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 6.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
6.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında;“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 6.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde;“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 6.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 7. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 7.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 7.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 8.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 9. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun;
/
9.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun
12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt
bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur. Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık
Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 10. 26.09.2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin; “Kas iskelet sistemi muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 8’inci maddesi; (Değişik:RG-29.12.2015-29577)
(1) Eklem hareketlerinden; a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri, kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez.
b) Diğer eklem hareketleri, her iki omuz ve/veya dirsek artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarında sürücü belgesi verilmez. Simetriği sağlam olan tek büyük eklem ankiloz veya atrodezinde, ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu belgelerle iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz.
c) El eklemleri, her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin % 75’ten fazla kaybında ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu belgelerle iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda ikinci grup sürücü belgesi sınıfları verilemez.
(2) Ekstremite noksanlığında;
a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda, ortopedi uzmanının ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının görüşleri doğrultusunda birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Her iki el başparmak noksanlığında ve/veya ileri derece fonksiyon kaybı olanlara sadece F sınıfı sürücü belgesi verilebilir.
b) Üst ekstremitenin dışında ekstremite noksanlığının (doğuştan veya sonradan) olması halinde ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının kanaatiyle, birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesi sınıfları ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz.
c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlar ile protezle fonksiyon uyumu iyi olmayanlardan, özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olanlara ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında, ortopedi ve travmatoloji uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı kanaatine göre birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgesi sınıfları ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz.
(3) Kas, tendon ve bağ lezyonlarının kalça, diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini % 50’den az bozduğu ortopedi ve travmatoloji veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanınca belirlenenlere birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilir. Ancak bu bentte belirtilen sürücü belgeleri ile iki tekerlekli motorlu araçlar kullanılamaz. Bunun dışındaki durumlarda, ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır.
(4) Sürücü/sürücü adayının sağlık şartları nedeniyle araç kullanması belirli şartlara (ortezprotez) bağlanmış ise tanı, gerekli ise kontrolün süresi, sürücü belgesi sınıfı ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod yazılmadan 4 üncü maddenin sekizinci fıkrası kapsamında oluşturulan komisyona sevk edilir.
10.1. “Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 9’uncu maddesinin
2) Sinir Hastalıklarından;
a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal, motor, koordinasyon ve denge açısından), araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez.
b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez. İki ayağı felçli (parapleji), diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir.
Ayrıca ambulans, resmi veya ticari araç kullanamazlar.
11. 30.09.2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin; 11.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “… özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4
Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü
Sağlık Raporunda (IV. Kısım) belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01.01.2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak
Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık
Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 11.2. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin altıncı fıkrasında;“ Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde Yönerge’ nin 38’inci maddesi
Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 11.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinde; “…Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 11.4. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, yedinci ve sekizinci fıkralarında; “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez. Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12
Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder… İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem Hastaneler Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur… Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir… Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege
Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz
Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu
Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık
Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran, başvurusunda özetle; engelli ehliyeti başvurusunun reddine ilişkin idari işlemin geri alınmasını, Numune Hastanesi Engelli Raporu ve ehliyet için oluşturulan heyetten yalnızca 3 ay önce Etlik
Şehir Hastanesi tarafından verilen engelli raporu ile Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğü heyeti tarafından detaylı muayene yapılarak verilen engelli sürücü olur raporuna karşı Ankara ve Samsun İl Sağlık Müdürlüğü tarafından verilen çelişkili raporlar nedeniyle, sürücü belgesine ilişkin kararın başka bir heyet tarafından değerlendirilmesini talep etmektedir.
14. Bilindiği üzere, 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmış olup, 31/12/2024 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı ise; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Ayrıca C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve
DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri ise 10 yıl geçerlidir.
Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılacaktır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18.01.2022).
15. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
16. Engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek ise de kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme sayesinde engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığı belirleneceğinden bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir (Kamu
Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı Tavsiye Kararı).
17. Başvuran tarafından 27.03.2024 tarihinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü Komisyon kararına itiraz dilekçesi verdiği akabinde Kırıkkale İl Sağlık Müdürlüğüne sevk edildiği, Kırıkkale İl Sağlık
Müdürlüğünde çıkan kararın ilk karardan farklı olması nedeniyle Samsun Hakem İl Sağlık Müdürlüğü
Komisyonuna sevk edildiği ve kararın kesinleştiği anlaşılmıştır.
18. Somut başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesi tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirdiğinden
Kurumumuz tarafından Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Rektörlüğü tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince adı geçen kişinin durumu hakkında bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiştir. Söz konusu heyet tarafından hazırlanarak Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda ise özetle; kişinin mevcut haliyle her iki alt ekstremitesi ile manuel araç kullanımı sırasında pedal kontrolünde zorluk yaşayacağı ve trafik
güvenliğini tehlikeye atacağı, 47,64, 102, 103.05, 10.02, 78 kısıtlama kodları ile Engelli B Grubu sürücü olmasının uygun olduğu kanaatine varıldığı tespit edilmiştir.
19. Sonuç olarak bilirkişi heyetince hazırlanan bilirkişi raporu dikkate alındığında; Samsun İl Sağlık
Müdürlüğü Komisyonu tarafından başvuran adına “sürücü olamaz” kararlı sağlık kurulu raporu düzenlenmiş olmasına rağmen Kurumumuzca görevlendirilen bilirkişiler tarafından müştereken düzenlenmiş olunan bilirkişi raporumuzda; “kişinin mevcut haliyle her iki alt ekstremitesi ile manuel araç kullanımı sırasında pedal kontrolünde zorluk yaşayacağı ve trafik güvenliğini tehlikeye atacağı, 47,64, 102, 103.05, 10.02, 78 kısıtlama kodları ile Engelli B Grubu sürücü olmasının uygun olduğu kanaatine varıldığı, şeklinde görüş bildirilmesi nedeniyle başvurunun kabulü gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, idarenin işlemine karşı görevli ve yetkili idare mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Başvuranın talebinin bilirkişi raporu doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi amacıyla ilgili hastanesine sevk işleminin yapılması ve sürücü belgesi için sağlık raporu verilmesi işlemlerinin işbu karar dikkate alınarak yürütülmesi hususunda SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sağlık
Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana, Sağlık Bakanlığına ve Ankara İl Sağlık Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/