|
ÖZET: Başvuran, 2015 yılından beri engelli ulaşım kartını kullanamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. İETT otobüsünde yaşadığı bir sorun nedeniyle, kardeşi tarafından kartı okutulmuş ve bu durum gerekçe gösterilerek kartına el konulmuştur. Başvuru, 18 Temmuz 2018 tarihinde yapılmış olup, başvurunun incelenmesi için İETT’den bilgi talep edilmiştir. İlgili idare, başvuranın kartının 12 Mayıs 2015 tarihinde kullanıma kapatıldığını ve usulsüz kullanım nedeniyle yeni kart verilmesi için belirli bir ücretin ödenmesi gerektiğini açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, usulsüz kart kullanım cezasının kaldırılması yönünde İETT’ye tavsiyede bulunmuştur. Yapılan incelemelerde, başvuranın engelli kartının yalnızca kendisi tarafından kullanılabileceği ve kardeşi tarafından okutulmasının usulsüz kullanım olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın usulsüz kart kullanım cezasının hukuka aykırı olduğunu tespit etmiş ve İETT’ye bu cezanın kaldırılması için gerekli işlemlerin yapılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İETT’nin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 22220-22220 |sayi|36311982-101.07.04-E.36311982-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/9275 2018/ 9275
KARAR TARİHİ : 28/12/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI , TCKN :
Adres :
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel
İşletmeleri Genel Müdürlüğü (İETT)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, 2015 yılından itibaren engelli ulaşım kartını kullanamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
BAŞVURU TARİHİ : 18/07/2018 18.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle, Bakırköy istikametinde kız kardeşiyle birlikte binmiş olduğu İETT otobüsündeki
şoförle bir takım sorunlar yaşaması üzerine kendisi adına ulaşım kartını kardeşinin okuttuğunu ancak kartı kendisinin okutmadığı gerekçesiyle söz konusu ulaşım kartına el konulduğunu ve 2015 yılından itibaren engelli ulaşım kartını kullanamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel
İşletmeleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . İlgili idarenin 29/ 08/ 2018 tarih ve E . sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Yapılan incelemede; başvuruya mebni olayın gerçekleştiği 05/ 05/ 2015 tarihinde ilgilinin
bindiği araçta otobüs şoförü ile sorun yaşaması üzerine kardeşinin ilgiliye ait kartı
1 / 7okuttuğunun, bu kartı kendisinin okutmadığı gerekçesiyle 12/ 05/ 2015 tarihinde kartının
kullanıma kapatıldığının anlaşıldığı,
2.2) Toplu ulaşım hizmetlerinden belirtilen tarifeler ile yararlanmayı sağlayan İstanbulkart’ın üretim,
dağıtım ve iptal işlemlerinin şehir içi toplu ulaşım ücretlendirme hizmetlerinin BELBİM Elektronik
Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş. tarafından yürütülmesinin kararlaştırıldığını, yine bu kapsamda
İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisinin 12/ 02/ 2016 tarihli ve sayılı kararı ile İstanbulkart
Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği,
2.3) Bu doğrultuda 01/ 03/ 2016 tarihinden itibaren tüm İstanbulkart üretim, talep ve iade işlemlerinin
BELBİM Elektronik Para ve Ödeme Hizmetleri A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmeye başlandığından ilgiliye mülga Elektronikkart Yönetmeliğinin 9 uncu maddesi ile İstanbulkart
Yönetmeliğinin 7 nci maddesi kapsamında kural dışı kullanıma girdiğinden kart kullanıma kapatılarak anılan maddede bahsi geçen işlemin kayda alındığı ,
2.4) İlgilinin konu ile ilgili üç ayrı şikayetinin ilgili birimlerce cevaplanarak kendisine çözüm yolu
gösterildiği,
2.5) İlgilinin usulsüz kullanımı nedeniyle kullanıma kapatılan kartını, yenileme ve usulsüz kart
kullanım bedeli olan 215.00 TL’yi ödemesi halinde adına yeni kart düzenleneceği açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” ,
4) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 20/ 05/ 1930 tarihli ve 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkında 16
Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil Kanunun 2 nci maddesinde “Belediyelerin karar organları veya ilgili komisyonlar tarafından mevzuata uygun olarak belirlenen yolcu nakil araçlarına ilişkin ücret tarifelerine uymayan kişi, belediye encümeni tarafından ikiyüzelli Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idari para cezasıyla cezalandırılır .”
6) 31/ 03/ 2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 32 nci maddesinin birinci
fıkrasında “Yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz Türk Lirası idari para cezası verilir . Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir .” ikinci fıkrasında ise, “Bu madde, ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir .”
2 / 77) 08/ 01/ 2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet
Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında “…. engelliler için sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere birlikte yolculuk ettikleri refakatçileri, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanırlar .”
8) 04/ 03/ 2014 tarihli ve 28931 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli
Seyahat Kartları Yönetmeliğinin “Ücretsiz seyahat hakkından yararlanacak kişiler” başlıklı 4 üncü maddenin birinci fıkranın e bendinde “Engelliler için sağlık kurulu raporuyla % 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri ”
9) İstanbulkart Yönetmeliğinin “İndirimli ve Ücretsiz İstanbulkart çeşitleri” başlıklı 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının b bendinde “Toplu Ulaşımda Ücretsiz biniş/geçiş hakkı sağlanan
İstanbulkartlar : Kanun veya Bakanlar Kurulu Kararları ile belirlenen kişilerin, toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak faydalanmasını sağlayan İstanbulkart’lar olup bunlar;
1) Engelli Kartı,
2) Refakatli Kartı,
3) Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Kartı,
4) Belediye Zabıta Kartı,
5) Malul Kartı,
6) TUİK Kartı,
7) PTT Kartı,
8) Sarı Basın Kartı,
9) Gazi ve Ailesi Kartı,
10) Ordu Vazife Malulü ve Ailesi Kartı,
11) Şehit Ailesi Kartı,
12) Milli Sporcu Kartı,
13) 65 Yaş Kartı, ”
9.1) “Kartların kural dışı kullanımı” başlıklı 7 nci maddenin birinci fıkrasında “Bu
yönetmelikte yer alan kişiselleştirilmiş İstanbulkartların kullanım süresi dolduğu halde veya kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanılmaya teşebbüs edildiğinde; bu durumun sürücü veya denetime yetkili kişiler tarafından ya da teknik inceleme sonucu tespiti halinde, bahsi geçen görevlilerce bir tutanak düzenlenerek söz konusu karta el konulur ve kart kullanıma kapatılarak iptal edilir . Kartına el konulan kullanıcıların indirimli veya ücretsiz toplu taşıma seyahat kartını tekrar
3 / 7kullanmak için başvuruda bulunduklarında; 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı
Cezaiye Kanunu uyarınca belirlenecek parayı ödedikleri takdirde kişiselleştirilmiş kartları kendilerine geri verilir . İstanbulkartların ilgilisi dışında usulsüz kullanılması halinde, Ek- 1 Tabloda belirtilen cezalar uygulanır ”
10) “Yürürlük” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Bu yönetmelik İstanbul Büyükşehir Belediye
Meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer . Bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle mer ’i Elektronik Kart Yönetmeliği yürürlükten kalkar .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Başvurana verilen usulsüz kart kullanım cezasının kaldırılması yönünde makul sürede işlem tesis
edilmesi için ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Bakırköy istikametinde kız kardeşiyle birlikte
binmiş olduğu İETT otobüsündeki şoförle bir takım sorunlar yaşaması üzerine kendisi adına ulaşım kartını kardeşinin okuttuğunu ancak kartı kendisinin okutmadığı gerekçesiyle söz konusu ulaşım kartına el konulduğunu ve 2015 yılından itibaren engelli ulaşım kartını kullanamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
13) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması
durumu ile karşılaşılmaktadır . Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır . Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır . Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir .
14) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyelerine verilen en önemli
görevlerinden biri ulaşım hizmetinin sunulmasıdır . Ulaşım hizmetlerinde İstanbulkart Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda engelli kartı, sarı basın kartı ve şehit ailesi kartı gibi bazı kart sahipleri ücretsiz ulaşım hakkından yararlanabilmektedir . Toplu taşıma hizmetlerinden indirimli ya da ücretsiz ulaşım hakkı olan vatandaşların bu haktan sorunsuz bir şekilde yararlanabilmeleri için kişiselleştirilmiş seyahat kartları verilmiştir . Ancak adı geçen
Yönetmelik gereğince kişiselleştirilmiş İstanbulkartların kullanım süresi dolduğu halde veya kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanılmaya teşebbüs edildiğinde; bu durumun sürücü veya denetime yetkili kişiler tarafından ya da teknik inceleme sonucu tespiti halinde, bahsi geçen görevlilerce bir tutanak düzenlenerek söz konusu karta el konulmakta ve kart kullanıma kapatılarak iptal edilmektedir . Kartına el konulan kullanıcıların indirimli veya ücretsiz toplu taşıma seyahat kartını tekrar kullanmak için başvuruda bulunduklarında; 1608 sayılı Umuru
4 / 7Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Kanunu uyarınca belirlenecek parayı ödedikleri takdirde
kişiselleştirilmiş kartları kendilerine geri verilmektedir . İstanbulkartların ilgilisi dışında usulsüz kullanılması halinde, adı geçen Yönetmelikte yer alan Ek- 1 nolu tabloda belirtilen cezalar uygulanmaktadır . Buna göre engelli ulaşım kartının usulsüz kullanım cezai işlem bedeli; ilk usulsüz kullanımda aylık abonman ücreti, iki ve üzeri usulsüz kullanımın tespiti halinde ise 1608 sayılı
Kanunda belirtilen idari para cezasının alt sınırı olarak uygulanmaktadır .
15) Dosya kapsamında idare ve şikâyetçi arasındaki uyuşmazlığın konusu şikayetçi tarafından; İETT
otobüsündeki şoförle bir takım sorunlar yaşaması üzerine kendisi adına ulaşım kartını kardeşinin okuttuğunu ancak kartı kendisinin okutmadığı gerekçesiyle söz konusu ulaşım kartına el konulması olarak gösterilmektedir . Nitekim idare de bu durumu “… ilgilinin bindiği araçta otobüs şoförü ile sorun yaşaması üzerine kardeşinin ilgiliye ait kartı okuttuğu, bu kartı kendisinin okutmadığı gerekçesiyle 12/ 05/ 2015 tarihinde kartının kullanıma kapatıldığı” şeklinde açıklamıştır .
16) Bilindiği üzere başta Anayasa olmak üzere, Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar Kanununda
hak sahibinin hakkını kullanırken objektif iyi niyet kuralları içinde hareket etmesini emretmiş aksi takdirde yapılan davranışın hukuk düzeni tarafından korunamayacağı belirtilmiştir . ( Yargıtay 12.
Hukuk Dairesinin 10/ 9/ 2012 tarihli ve E :2012 / 18690, K:2012 / 25539 sayılı kararı ) Bu kapsamda kişiler hakkını kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uymak, dürüst davranmak, başkalarını zarara uğratmamak zorundadır . Diğer bir ifadeyle kişinin davranışı iyi niyet kurallarına aykırı ise ve başkasını zarara uğratıyorsa veya hak sahibine sağladığı yarar ile başkasına verdiği zarar arasında aşırı dengesizlik varsa bu durum hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmektedir .
17) Somut olaya bakıldığında; gerek şikâyetçinin iddiaları gerek idarenin göndermiş olduğu bilgi ve
belgelerin incelenmesi neticesinde şikâyetçinin engelli kartının bulunduğu ve şikayetçi ile kardeşinin aynı otobüse bindiği ancak engelli kartını şikayetçi olan kart sahibinin değil kardeşinin okuttuğu tespit edilmiştir . Diğer taraftan yapılan incelemede şikayetçinin ağır engelli olmadığı bu nedenle sahip olduğu engelli kartını sadece kendisinin kullanabildiği, diğer bir ifadeyle otobüse bindiğinde kartın bir kez okutulabildiği, başkası adına kartın okutulmak istendiğinde yani kartın ikinci defa geçiş için kullanılması amaçlandığında ikinci kişi için ücretsiz geçiş imkanın sağlanmadığı anlaşılmıştır . Bu kapsamda engelli vatandaşın otobüse bindiği hususunun idare tarafından kabul edildiği gerçeği göz önüne alındığında ve ayrıca Kurumumuza gönderilen geçiş raporunda da engelli kartın bir kez okutulduğu bilgisine ulaşıldığından engelli kartın, kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanıldığı sonucuna ulaşılmamaktadır . Başka bir deyişle kartın üçüncü şahıslarca kendi menfaatleri adına kullanılması halinde hakkın kötüye kullanılması durumunun ortaya çıkacağı değerlendirilmiş olup somut olayda ise böyle bir durumun söz konusu olmadığı anlaşılmıştır . Bu kapsamda dosyanın incelenmesinde; şikâyetçinin bindiği araçta sahip olduğu engelli kartını kendisinin geçişi sırasında kardeşinin okuttuğu ve kartın bir kez okutulduğu hususunun tespit edildiği; dolayısıyla başvurucuya usulsüz kullanım cezasının verilmesi işleminin kaldırılması gerektiği değerlendirilmiştir .
18) Sonuç olarak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde , kendisinin geçişi sırasında
kardeşinin şikayetçiye ait kartı okuttuğu hususlarının idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde de sabit olduğu anlaşıldığından kartın usulsüz kullanım durumunun olmadığı tespit edilmiştir . Bu
5 / 7kapsamda kişiye usulsüz kart kullanım cezasının verilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı
olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana verilen usulsüz kart kullanım cezasının kaldırılması yönünde makul sürede işlem tesis edilmesi için İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL İŞLETMELERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE (İETT) TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
(İETT) tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın ŞİKÂYETÇİYE ve İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL
İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
6 / 77 / 7