|
ÖZET: Başvuran, engelli kardeşine ait ulaşım kartının iade edilmesi talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur. Başvurusunda, Edirnekapı metrobüs durağında kendi öğrenci kartıyla geçiş yaparken, görevlinin kartını kontrol etmek istemesi üzerine kardeşinin engelli ulaşım kartını düşürdüğünü ve bu kartın görevli tarafından el konularak 205 TL ceza uygulandığını belirtmiştir. Başvuran, bu süreçte hakkaniyetli bir yaklaşım sergilenmesini ve kartın geri verilmesini talep etmiştir.
İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü, başvuranın iddialarına ilişkin detaylı bir açıklama yapmıştır. Açıklamada, başvuranın kardeşine ait engelli kartının usulsüz kullanıldığı tespit edilmiştir. Kişiselleştirilmiş kartların, yalnızca kart sahibinin kullanabileceği belirtilmiş ve bu kurallara aykırı davranışların cezai yaptırımlara tabi olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, başvuranın daha önceki başvurularına da yanıt verildiği ifade edilmiştir. Kamu Denetçisi, yapılan incelemeler sonucunda idarenin eylemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediğini belirterek başvurunun reddedilmesi gerektiği yönünde öneride bulunmuştur. İlgili mevzuat çerçevesinde, engelli ulaşım kartlarının usulsüz kullanımı durumunda uygulanacak cezaların da açıkça belirtildiği ifade edilmiştir. Başvurana, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı olduğu hatırlatılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4945-S.7410
BAŞVURU NO : 2019/69
KARAR TARİHİ : 01/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL
İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, vasisi olduğu engelli kardeşinin ulaşım kartının iade edilerek kullanıma açılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 03/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda şikayetçi özetle; vasisi olduğu
%80 engel oranı bulunan … …’in ulaşım kartını yanında taşıdığını, Edirnekapı metrobüs durağında kendi öğrenci ulaşım kartı ile geçiş yaptıktan sonra durakta bulunan görevlinin kartını kontrol etmek istediğini, bu esnada cüzdanından kartını çıkarırken kardeşinin engellilere mahsus ulaşım kartını düşürdüğünü, görevli tarafından söz konusu karta el konulduğunu, kartı yeniden çıkarmak istediklerinde 205 TL. usulsüz kullanım cezası ödemesine yönelik bilgi verildiğini iddia ederek kart cezaları uygulanırken hakkaniyetli davranılmasını ve engelli kardeşinin ulaşım kartının iade edilerek kullanıma açılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikayetçinin 18/09/2018 tarihli ilk başvurusuna 02/10/2018 tarih ve … sayı ile
Gönderme Kararı verilmiş ve anılan Gönderme Kararına İstanbul Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca 15/11/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazıyla detaylı şekilde cevap verildiğinden bilgi ve belge talebinde bulunulmamıştır. Söz konusu Gönderme Kararına verilen cevabi yazıda özetle;
2.1) Başvuran vekili/temsilcisi … … (TCKN: …)’e ait kartın, İstanbul Büyükşehir Belediye
Meclisinin 12.02.2016 tarihli ve 396 sayılı kararıyla yürürlüğe giren İstanbulkart
Yönetmeliği’nin 4/1/a/2 maddesinde tanımlanan indirimli öğrenci kartı olduğu, vasisi olduğunu ifade ettiği kardeşi … … (TCKN: …)’e ait kartın ise aynı Yönetmeliğin 4/1/b/2 maddesinde tanımlanan, 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1/2 maddesinde ve yine aynı
Kanun’a dayanılarak çıkarılan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği’nin 4/1/e maddesinde ifade edilen, kart sahibi ile birlikte refakatçisi olan kişiye de ücretsiz geçiş hakkı veren refakatli kart olduğu,
2.2) … … adına 1 adet öğrenci istanbulkartının bulunduğu, bu karta ilişkin sistem görüntüsü
ile bu kartın 02.012018 tarihli hareketlerini içeren excel tablosunun ekte yer aldığı, … … adına ise 3 adet refakatli istanbulkartın bulunduğu, bu kartların hangi sebeplerle kapatıldığına ilişkin bilgileri içeren sistem görüntüsü ve bu kartların hareketlerini içeren excel tablosunun yine ekte gönderildiği, 2.3)… …, kendisine ait istanbulkart’la Edirnekapı metrobüs durağından geçiş yaptıktan sonra, görevlinin kartını görmek istemesi üzerine çantasından kendi kartını çıkartmaya çalıştığı, bu sırada engelli kardeşinin istanbulkart’ının düştüğü, görevlinin kardeşine ait kartın kendisinde durmaması gerektiğini belirterek karta el koyduğu,
2.4) … …’e ait istanbulkart’ın, 02.01.2018 tarihinde saat 16:21 :24’te Edirnekapı metrobüs
durağında; kardeşi … …’e ait kartın da aynı saat dilimi içerisinde 16:21 :40’ta, aynı durak ve aynı turnikede kullanıldığının tespit edildiği, … …, yine aynı gün saat 16:34:05’te ALO 153’ü arayarak kayıp bildiriminde bulunduğu ancak daha sonra yetkililerce yapılan bildirim neticesinde kayıp beyanı blokesinin, usulsüz kullanım ile değiştirildiği,
2.5) Gerek başvuran vekili/temsilcisi … …, gerek vasisi olduğunu ifade ettiği … …’e ait
kartların, kişiselleştirilmiş istanbulkartlardan olduğu, İstanbulkart Yönetmeliği’nin 7 nci maddesi gereği; kişiselleştirilmiş istanbulkart’ların kullanım süresi dolduğu halde veya kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanılmaya teşebbüs edilmesi halinde; bu durumun görevlilerce bir tutanak düzenlenerek söz konusu karta el konulacağı ve kartların kullanıma kapatılarak iptal edileceğinin düzenlendiği, Kartına el konulan kullanıcıların, indirimli veya ücretsiz toplu taşıma seyahat kartını tekrar kullanmak için başvuruda bulunduklarında; 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı Cezaiye
Kanunu uyarınca belirlenecek parayı ödedikleri takdirde kişiselleştirilmiş kartları kendilerine geri verileceği, İstanbulkart’ların ilgilisi dışında usulsüz kullanılması halinde, mevzuatta belirlenen cezaları uygulanacağı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3)18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4)14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 20/05/1930 tarihli ve 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye
Hakkında 16 Nisan 1340 Tarih ve 486 Numaralı Kanunun Bazı Maddelerini Muaddil
Kanunun 2 nci maddesinde “Belediyelerin karar organları veya ilgili komisyonlar tarafından mevzuata uygun olarak belirlenen yolcu nakil araçlarına ilişkin ücret tarifelerine uymayan kişi, belediye encümeni tarafından ikiyüzelli Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar idari para cezasıyla cezalandırılır.”
6) 31/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 32 nci maddesinin birinci
fıkrasında “Yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir.” ikinci fıkrasında ise, “Bu madde, ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir.” 7)08/01/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında “…. engelliler için sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere birlikte yolculuk ettikleri refakatçileri, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanırlar.” 8)04/03/2014 tarihli ve 28931 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli
Seyahat Kartları Yönetmeliğinin “Ücretsiz seyahat hakkından yararlanacak kişiler” başlıklı 4 üncü maddenin birinci fıkranın e bendinde “Engelliler için sağlık kurulu raporuyla % 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri” 9)İstanbulkart Yönetmeliğinin “İndirimli ve Ücretsiz İstanbulkart çeşitleri” başlıklı 4 üncü maddenin birinci fıkrasının b bendinde “Toplu Ulaşımda Ücretsiz biniş/geçiş hakkı sağlanan İstanbulkartlar: Kanun veya Bakanlar Kurulu Kararları ile belirlenen kişilerin, toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak faydalanmasını sağlayan İstanbulkart’lar olup bunlar;
1) Engelli Kartı,
2) Refakatli Kartı,
3) Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Kartı,
4) Belediye Zabıta Kartı,
5) Malul Kartı,
6) TUİK Kartı,
7) PTT Kartı,
8) Sarı Basın Kartı,
9) Gazi ve Ailesi Kartı,
10) Ordu Vazife Malulü ve Ailesi Kartı,
11) Şehit Ailesi Kartı,
12) Milli Sporcu Kartı,
13) 65 Yaş Kartı,”
9.1) “Kartların kural dışı kullanımı” başlıklı 7 nci maddenin birinci fıkrasında “Bu
yönetmelikte yer alan kişiselleştirilmiş İstanbulkartların kullanım süresi dolduğu halde veya kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanılmaya teşebbüs edildiğinde; bu durumun sürücü veya denetime yetkili kişiler tarafından ya da teknik inceleme sonucu tespiti halinde, bahsi geçen görevlilerce bir tutanak düzenlenerek söz konusu karta el konulur ve kart kullanıma kapatılarak iptal edilir. Kartına el konulan kullanıcıların indirimli veya ücretsiz toplu taşıma seyahat kartını tekrar kullanmak için başvuruda bulunduklarında; 1608 sayılı Umuru
Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Kanunu uyarınca belirlenecek parayı ödedikleri takdirde kişiselleştirilmiş kartları kendilerine geri verilir. İstanbulkartların ilgilisi dışında usulsüz kullanılması halinde, Ek-1 Tabloda belirtilen cezalar uygulanır”
10) “Yürürlük” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Bu yönetmelik İstanbul Büyükşehir Belediye
Meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer. Bu yönetmeliğin yürürlüğe girmesiyle mer’i Elektronik Kart Yönetmeliği yürürlükten kalkar.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; İstanbul Elektrik
Tramvay Ve Tünel İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün başvurana yönelik gerçekleştirdiği idari iş ve eylemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12)Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Edirnekapı metrobüs durağında kendi öğrenci ulaşım kartı ile geçiş yaptıktan sonra bölgede görevli güvenlik görevlisinin yapmış olduğu kontrolde kardeşine ait engelli ulaşım kartını kullandığı gerekçesiyle kardeşine ait engellilere yönelik hazırlanan hususi İstanbul karta usulsüzce el konularak 205 TL idari para cezasıyla cezalandırıldıklarını iddia ederek söz konusu kartın iade edilerek mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir.
13)Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
14)5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyelerine verilen en önemli görevlerinden biri ulaşım hizmetinin sunulmasıdır. Ulaşım hizmetlerinde İstanbulkart
Yönetmeliği ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda engelli kartı, sarı basın kartı ve şehit ailesi kartı gibi bazı kart sahipleri ücretsiz ulaşım hakkından yararlanabilmektedir. Toplu taşıma hizmetlerinden indirimli ya da ücretsiz ulaşım hakkı olan vatandaşların bu haktan sorunsuz bir şekilde yararlanabilmeleri için kişiselleştirilmiş seyahat kartları verilmiştir.
Ancak adı geçen Yönetmelik gereğince kişiselleştirilmiş İstanbulkartların kullanım süresi dolduğu halde veya kart sahibi dışında üçüncü şahıslarca kullanılmaya teşebbüs edildiğinde; bu durumun sürücü veya denetime yetkili kişiler tarafından ya da teknik inceleme sonucu tespiti halinde, bahsi geçen görevlilerce bir tutanak düzenlenerek söz konusu karta el konulmakta ve kart kullanıma kapatılarak iptal edilmektedir. Kartına el konulan kullanıcıların indirimli veya ücretsiz toplu taşıma seyahat kartını tekrar kullanmak için başvuruda bulunduklarında; 1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Kanunu uyarınca belirlenecek parayı ödedikleri takdirde kişiselleştirilmiş kartları kendilerine geri verilmektedir. İstanbulkartların ilgilisi dışında usulsüz kullanılması halinde, adı geçen
Yönetmelikte yer alan Ek-1 nolu tabloda belirtilen cezalar uygulanmaktadır. Buna göre engelli ulaşım kartının usulsüz kullanım cezai işlem bedeli; ilk usulsüz kullanımda aylık abonman ücreti, iki ve üzeri usulsüz kullanımın tespiti halinde ise 1608 sayılı Kanunda belirtilen idari para cezasının alt sınırı olarak uygulanmaktadır.
15)Dosya kapsamında idare ve şikâyetçi arasındaki uyuşmazlığın konusu şikayetçi tarafından; kendisine ait ulaşım kartının kullanıldığı Edirnekapı metrobüs durağında denetime yetkili güvenlik görevlisinin turnikelerden geçiş esnasında kendi öğrenci kartı ile geçiş yaperken kardeşine ait engelli kartıyla geçiş yaptığı gerekçesiyle söz konusu ulaşım kartına el konulması olarak gösterilmektedir. Nitekim idare de bu durumu “…Ulaşım kayıtlarının tutulduğu elektronik sistemdeki kayıtlarla ortaya koymuş, şikayetçinin beyanlarında belirttiğinin aksine 02/01/2018 tarihinde Edirnekapı durağında yapılan kontrolde kartın usulsüz kullanıldığının tespit edilmesiyle emanete alınarak bloke konulduğu ” şeklinde açıklamıştır. Kurumumuzca yapılan elektronik verilerin incelenmesinde de bu durum teyit edilmiştir.
16)Bilindiği üzere başta Anayasa olmak üzere, Türk Medeni Kanunu ve Türk Borçlar
Kanununda hak sahibinin hakkını kullanırken objektif iyi niyet kuralları içinde hareket etmesini emretmiş aksi takdirde yapılan davranışın hukuk düzeni tarafından korunamayacağı belirtilmiştir. (Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10/9/2012 tarihli ve E:2012/18690, K:2012/25539 sayılı kararı) Bu kapsamda kişiler hakkını kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uymak, dürüst davranmak, başkalarını zarara uğratmamak zorundadır. Diğer bir ifadeyle kişinin davranışı iyi niyet kurallarına aykırı ise ve başkasını zarara uğratıyorsa veya hak sahibine sağladığı yarar ile başkasına verdiği zarar arasında aşırı dengesizlik varsa bu durum hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilmektedir.
17)Somut olaya bakıldığında; gerek şikâyetçinin iddiaları gerek idarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; şikâyetçinin Edirnekapı metrobüs durağında kardeşine ait engelli ulaşım kartını kullandığı, yani bir başka deyişle engelli bir şahsa ait hususi ulaşım kartının üçüncü şahıslarca kendi menfaatleri adına kullanıldığı tespit edilmiş olup bu kapsamda Kurumumuzca yapılan nihai değerlendirme neticesinde idare tarafından şikayetçiye yönelik tesis edilen iş ve işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca verilen Gönderme
Kararı neticesinde hem vatandaşa hem de Kurumumuza idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak gönderildiği, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca,
bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL ELEKTRİK TRAMVAY VE TÜNEL
İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi