TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 10612-10612 |sayi|18745356-101.07.05-E.18745356-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/2141 2017/ 2141
KARAR TARİHİ : 11/09/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1 – Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
2 – Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı
Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel
Müdürlüğünün daimi işçi statüsünde engelli uzman yardımcısı alımında EKPSS puanı yerine KPSS puanı istenmesine itiraz ve A
Grubu kadrolara personel alımında engellilere negatif ayrımcılık yapıldığı iddiası hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 16/03/2017 16.3.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Türkiye Petrolleri Adıyaman Bölge Müdürlüğü’nün engelli personel (Uzman
Yardımcısı) alımı ilanına çıktığını, başvuru için ise EKPSS yerine KPSS puanının istendiğini, kendisinin KPSS puanı olmadığı için müracaat edemediğini, BİMER aracılığıyla yaptığı şikayet başvurusu üzerine Yönetmelik gereğince A Grubu kadrolara sadece KPSS puanı ile başvuru yapılabileceği şeklinde cevap verildiğini, bunun negatif ayrımcılık olduğunu, engellilerin de bu kadroların getirdiği yükümlülükleri taşıyabileceğini, Anayasanın 10 uncu maddesinde engelliler lehine yapılacak düzenlemelerin eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmeyeceğinin düzenlendiğini, ancak alt mevzuatın bu yönde olmadığını, engellilere yönelik bir kadroya normal sınav sonucu ile davet edilmenin yanlış olduğunu ifade ederek, engellilerin
.
1 / 13kamuya memur ya da başka unvanlar altında alınmasında bazı meslekler hariç ayrımcılığa tabi
tutulmamasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü’nün 08/ 08/ 2017 tarihli ve sayılı
yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın, 233 Sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname’ye tabi olup, Enerji Bakanlığı’nın ilgili bir kuruluşu olduğu,
2.2) Türkiye Petrolleri Anonim Otaklığı’nın, Kapsam İçi, Kapsam Dışı ve Geçici/Mevsimlik İşçi
personel olmak üzere üç tip personel istihdam ettiği, istihdam edilen personelin 4857 sayılı İş
Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabi 4-A kapsamında daimi statüde istihdam edildiği,
2.3) Geçici/Mevsimlik İşçilerin 5620 sayılı kanun kapsamında 5 ay 29 gün süreyle istihdam edilen
personeli, Kapsam İçi personelin Toplu İş Sözleşmesine tabi personeli, Kapsam Dışı personelin
Toplu İş Sözleşmesi kapsamı dışında olup 399 Sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel
Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı KHK’nın Bazı Maddelerinin Yürürlükten
Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin Geçici 9 uncu maddesi kapsamında ve
Türkiye Petrolleri A.O. Personel Yönetmeliğine tabi personeli ifade ettiği; Uzman Yardımcısı unvanı ile çalışanların ise Kapsam Dışı personel statüsünde istihdam edildiği ve özlük hakları bakımından Türkiye Petrolleri A.O. Personel Yönetmeliği hükümlerine tabi olduğu,
2.4) Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, Türkiye Petrolleri A.O.
bir Kamu İktisadi Teşebbüsü olması sebebiyle, işçi alımlarında bu Yönetmeliğe tabi olduğu ve personel ihtiyacını Türkiye İş Kurumu vasıtasıyla gerçekleştirmek zorunda olduğu,
2.5) Mezkûr Yönetmelik gereğince Uzman Yardımcısı alımları KPSS puan türü üzerinden
yapıldığından, Türkiye İş Kurumu’nun KPSS puan türleri içerisinden herhangi bir puan türünün kullanılmasına imkân tanıdığı,
2.6) Ortaklık bünyesinde engelli personel açığı oluştuğunda, unvan ve vasıflar belirlenerek Türkiye
İş Kurumu aracılığıyla 10 gün süreyle ilana çıkıldığı, başvurular sonucunda oluşan talep sayısının üç katı kadar nihai aday listesinin Ortaklığa gönderildiği, Ortaklıkça 30 gün içerisinde Türkiye Petrolleri A.O. Personel Alımı Sınav Yönergesi kapsamında nihai aday listesinde bulunanlar için sözlü/mülakat sınavı yapıldığı, sınav sonucunda başarılı olan adayların ise atamasının yapıldığı,
3) Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’nün 11/ 08/ 2017 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde,
özetle;
3.1) Engellilerin kamuda işe yerleştirmeleri Devlet Personel Başkanlığı ve Türkiye İş Kurumu
kanalı ile gerçekleştirildiği, Türkiye İş Kurumu’nun kamuda işçi statüsündeki alımları ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülmekte olduğu,
3.2) Başvuranın talebinin Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve
Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (a) bendi uyarınca reddedildiği, .
2 / 133.3) Kamu kurum ve kuruluşlarının ortaöğretim ve daha yüksek eğitim düzeyindeki işçi taleplerinin
KPSS puanıyla, aynı eğitim düzeyindeki münhasıran engelli işçi taleplerinin EKPSS puanıyla; ilköğretim ve daha alt eğitim düzeyindeki işçi talepleri ile eğitim şartı aranmaksızın kömür ve maden işletmelerinin yeraltı işlerinde çalıştırılacaklara ilişkin talepler üzerine gönderilecek adayların ise noter huzurunda çekilecek kura ile belirlendiği, ancak Kamu Kurum ve
Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (a) bendinin başvuru sahibinin durumunu istisnai hale getirdiği,
3.4) Kamu kurumlarının engellilere yönelik uzman mesleklerde işgücü talebinde bulunmasının
önünde herhangi bir engel bulunmadığı, bu kapsamda kurumların ihtiyaçları doğrultusunda
Türkiye İş Kurumuna taleplerini iletmeleri halinde iş ve işlemler yürütüldüğü, talebin içeriğine, kapsamına ve statüsüne ilişkin tüm tasarrufların ilgili kamu kurumuna ait olduğu,
3.5) ÖSYM tarafından düzenlenen A Grubu kadrolara yönelik sınavların, kurumların uzman
mesleklerde aradığı belirli nitelikleri barındıracak şekilde çok farklı puan türünde değerlendirmesine olanak sağladığı, bu kapsamda engellilerin KPSS’ye girmelerinde ve diğer normal statüdeki adaylar ile yarışmalarında herhangi bir mevzuatsal engel bulunmadığı, bununla birlikte sadece engellilere özel EKPSS ile girilebilecek uzman mesleklerde kamu taleplerinin açılabildiği, bu hususlar genel olarak değerlendirildiğinde engellilere kamu kurumlarına girişte uzman mesleklerde pozitif ayrımcı bir uygulamanın varlığından söz edilebileceği, ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın
4.1) “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır .”
4.2) “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir . … Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz .”
4.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
3 / 135) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
6) 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un
6.1) “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde;
“Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır . Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez .”
6.2) “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır . İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz .”
7) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
7.1) “Sınav Şartı” başlıklı 50 nci maddesinde;
“Devlet kamu hizmet ve görevlerine Devlet memuru olarak atanacakların açılacak Devlet memurluğu sınavlarına girmeleri ve sınavı kazanmaları şarttır . Sınavların yapılmasına dair usul ve esaslar ile sınava tabi tutulmadan girilebilecek hizmet ve görevler ve bunların tabi olacağı esaslar Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir genel yönetmelikle düzenlenir .”
7.2) “Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü” başlıklı 53 üncü maddesinde;
“Kurum ve kuruluşlar bu Kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda % 3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır . … Engelliler için sınavlar, ilk defa Devlet memuru olarak atanacaklar için açılan sınavlardan ayrı zamanlı olarak, engelli kontenjanı açığı bulunduğu sürece engel grupları ve eğitim durumları itibarıyla sınav sorusu hazırlanmak ve ulaşılabilirliklerini sağlamak suretiyle merkezi olarak yapılır veya yaptırılır .”
8) Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Atanmaları
Hakkında Yönetmeliğin
8.1) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; …
d) Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı (EKPSS) : Ortaöğretim, ön lisans ve lisans mezunu engellilerin engel grupları ve eğitim durumlarına göre yapılan ve sonuçları Devlet memurluğu ile kamu kurum ve kuruluşlarının işçi kadrolarına alınmalarında kullanılan merkezi sınavı,
4 / 13… ifade eder .”
8.2) “EKPSS” başlıklı 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“EKPSS sonuçları, kamu kurum ve kuruluşları tarafından Türkiye İş Kurumu aracılığıyla yapılan engelli işçi alımlarında da kullanılır .”
8.3) “Kadroların tahsisi” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“( 1) Engellilerin atanmasına tahsis edilecek kadro sayısının tespitinde, ilgili kamu kurum veya kuruluşunun, yurtdışı teşkilatı hariç, toplam dolu memur kadro sayısının %3’ü dikkate alınır .
( 2) Kamu kurum ve kuruluşlarının, hizmet gereklerine göre engellilerin atanmasına tahsis edecekleri münhal kadrolarını, EKPSS sonuçlarına veya kura usulüne göre yerleştirme yapılmasını sağlayacak şekilde farklı eğitim düzeyi, hizmet sınıfları ve unvanlar itibarıyla hazırlamaları esastır .
( 3) Engellilerin istihdam edileceği uygun münhal kadro bulunmadığı takdirde hizmet gereklerine ve genel hükümlere göre diğer münhal kadrolarda değişiklik yapılarak gerekli kadrolar temin edilir . Engelli personelin istihdam edileceği birimler engellilerin engel durumları dikkate alınarak ilgili kamu kurum veya kuruluşunca belirlenir .”
8.4) “Yerleştirme” başlıklı 13 üncü maddesinde;
“( 1) Engelli adayların memur kadrolarına yerleştirilmelerinde EKPSS sonucu ve kura sonucu yerleştirme yöntemleri kullanılır .
… ( 6) Bu Yönetmelik hükümlerine göre engelli kapsamına girenlerin, EKPSS dışındaki personel alımı usullerine göre memur kadrolarına yerleştirilmelerinde ve atanmalarında genel hükümler uygulanır .”
9) Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel
Yönetmeliğin
9.1) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik; a) A Grubu Kadrolar; Başbakanlık, bakanlıklar, bunların müsteşarlık, başkanlık ve bağımsız genel müdürlük düzeyindeki bağlı ve ilgili kuruluşları ile bağlı ortaklıklarındaki, özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle girilen ve belirli bir yetişme programı sonrası yeterlik sınavına tabi tutulan mesleklere ilişkin kadro ve görevler ile il özel idareleri ve belediyelerin teftiş kurullarına, b) B Grubu Kadrolar; Kadroları 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki listelerde yer alan, genel ve katma bütçeli kurumlarla bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunlar ile kurulan fonlar ve kefalet sandıkları, il özel idareleri ve belediyeler, il özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarında yukarıda (a) bendinde belirtilmiş olan meslekler dışında, ilk defa kamu hizmeti ve görevlerine atama yapılacak kadro ve görevlere, atanacaklar için yapılacak işlem ve sınavları kapsar .”
.
5 / 139.2) “A Grubu Kadrolara Atanacakların Seçilmesi” başlıklı 3 üncü bölümünde yer alan “A
grubu kadrolar için seçme” başlıklı 12 nci maddesinde;
“Kamu kurum ve kuruluşları, bu Yönetmelikte (A) grubu olarak nitelenen kadrolarına personel seçimini, esas olarak kendi mevzuatına göre yapacakları giriş sınavı ile gerçekleştirir .”
9.3) Aynı bölümde yer alan “Kabul için ön şart” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Adayların öncelikle bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde yapılacak KPSS’ye girmeleri ve ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının belirleyeceği bir taban puanın üzerinde KPSS puanı almış olmaları şarttır . Adayların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesinde belirtilen koşullar ile kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuatındaki diğer adaylık koşullarını da taşımaları zorunludur”
10) Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin
10.1) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik;
… b) İştirakler hariç olmak üzere, kamu iktisadî teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun çerçevesinde özelleştirme kapsamında veya programında bulunan kuruluşlardan sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait olanlara, sürekli veya geçici işçi alımını kapsar .”
10.2) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“ Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
… g) Kurum: Türkiye İş Kurumunun merkez ve taşra teşkilatını, h) Engelli : Doğuştan ya da sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılamada güçlükleri olan ve korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişilerden tüm vücut fonksiyon kaybının en az yüzde kırk olduğu sağlık kurulu raporu ile belgelenenleri, … ifade eder .”
10.3) “Kurumdan işçi talebinde bulunma” başlıklı 6 ncı maddesinde;
“( 1) Kamu kurum ve kuruluşları işçi ihtiyaçlarını, iş kolu, meslek pozisyonu, öğrenim, iş tecrübesi, ücret, sosyal yardımlar gibi ayrıntılarla yazılı veya elektronik ortamda Kurumdan talep etmek ve 8 inci madde hükümleri saklı kalmak üzere Kurum tarafından gönderilenler arasından karşılamak zorundadır .
( 2) Kurum tarafından yapılan inceleme sonucunda mevzuata uygun olmadığına karar verilen talepler, kamu kurum ve kuruluşuna iade edilerek düzeltildikten sonra ilan edilir .”
.
6 / 1310.4) “Taleplerin Kurum tarafından karşılanma esasları” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“( 1) Kamu kurum ve kuruluşlarının ortaöğretim ve daha yüksek eğitim düzeyindeki işçi talepleri KPSS puanıyla, aynı eğitim düzeyindeki münhasıran engelli işçi talepleri EKPSS puanıyla ; ilköğretim ve daha alt eğitim düzeyindeki işçi talepleri ile eğitim şartı aranmaksızın kömür ve maden işletmelerinin yeraltı işlerinde çalıştırılacaklara ilişkin taleplere gönderilecek adaylar ise noter huzurunda çekilecek kura ile belirlenir .
… ( 3) İşçi taleplerine yapılacak başvurularda; a) Müfettiş, kontrolör, denetmen, denetçi ve uzman gibi kariyer mesleklerin yardımcı ve stajyer taleplerinde talebi veren kamu kurum ve kuruluşunca belirlenecek KPSS puan türü, b) (a) bendi kapsamındaki talepler hariç olmak üzere, işçi taleplerinde Kamu Görevlerine İlk
Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik hükümlerine göre (B)
grubu kadrolar için yapılan KPSS sonuçları, münhasıran engelli işçi taleplerinde ise
EKPSS sonuçları, kullanılır .”
10.5) “Sınav” başlıklı 17 nci maddesinde;
“( 1) Kamu kurum ve kuruluşları işe yerleştirilecek kişileri, Kurum tarafından gönderilen listelerdeki adaylar arasında yapacağı sınav ile belirler . Sınav; yazılı veya sözlü yöntemlerinden biri veya ikisi kullanılarak, meslekî bilgi ve becerilere ilişkin konulardan yapılır .
… ( 3) Engellilere yönelik sınavlar, engel grupları ve ulaşılabilirlikleri göz önüne alınarak uygun ortamlarda yapılır . Sınavın şekli ve soruları, meslekî bilgi ve görevle ilgili bilgi ve becerilerine ilişkin konularda işitme ve/veya dil ve konuşma, zihinsel engelliler için öğrenme ve algılama düzeyleri ile dil gelişimleri ve sözel iletişim güçlükleri esas alınmak suretiyle belirlenir .”
10.6) “Diğer hususlar” başlıklı 23 üncü maddesinde;
“( 1) Bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Kurum yetkilidir .
( 2) Mevzuatta 18/ 5/ 1983 tarihli ve 83/ 6750 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Daimi Kadrolarına İlk Defa İşçi Olarak Alınacaklar
Hakkında Uygulanacak Sınav Yönetmeliğine yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır .”
11) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Personel Yönetmeliğinin
11.1) “Hizmete alma” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Hizmete alınacak kişilerde; 18/ 05/ 1983 tarihli ve 83/ 6750 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Daimi Kadrolarına İlk Defa İşçi Olarak
Alınacaklar Hakkında Uygulanacak Sınav Yönetmeliği ile 18/ 03/ 2002 tarihli ve 2992/ 3975 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar
İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak sınavda başarılı olma şartı aranır .”
7 / 1311.2) “Hizmete almada genel şartlar” başlıklı 7 nci maddesinin 3 ünci fıkrasında;
“Kanuni yükümlülükler çerçevesinde istihdam edilmesi zorunlu olan özürlü, eski yükümlü ve benzeri personel için konu ile ilgili özel hükümler uygulanır .”
12) 2016 Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) ve Kura Başvuru Klavuzu’nun 1.4
nolu maddesinde;
“Sınavda adaylara engel gruplarına ve öğrenim düzeylerine uygun Genel Yetenek ve Genel
Kültür Testleri uygulanacaktır . … Adayların engel gruplarına ve öğrenim düzeylerine uygun hazırlanmış testler, adayların engel durumlarına göre sınav uyarlamaları ile gerçekleştirilecektir .”
13) 2017 Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) Klavuzu’nun
13.1) 1.15 nolu maddesinde;
“Engelli/sağlık sorunu olan adayların başvurularını yapmadan önce kılavuzun Engelli/Sağlık
Sorunu Olan Adaylar ve Sağlık Durumu/Engel Bilgi Formunun Doldurulması maddesini dikkatle okumaları, buna göre Sağlık Durumu/Engel Bilgi Formunda yer alan durumlardan kendilerine uygun olan seçenekleri işaretlemeleri gerekir . Merkezimize gönderilen raporlar, engelli adaylara uygun sınav koşullarının sağlanması amacıyla kullanılmaktadır .”
13.2) 4.5 nolu maddesinde;
“Raporları Merkezimize ulaşan ve kabul edilen adaylar, engel/sağlık durumlarına göre uygun şekilde ayrı salonlarda sınava alınacak ve gerekli ise kendilerine okuyucu/işaretleyici yardımı verilecektir . Bu adayların Sınava Giriş Belgelerinde “Engelli Salonu” yazılı olacaktır .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ MUSTAFA ÖZYAR’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığının Türkiye İş Kurumu aracılığıyla çıkmış olduğu daimi işçi statüsünde engelli uzman yardımcısı alım ilanında EKPSS puanı yerine KPSS P73 puanının istenmesine karşı yaptığı itirazının idarece reddedilmesine yönelik işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığından, ayrıca yukarıda yer alan açıklamalar ışığında engellilerin kariyer mesleklere atanmaları konusunda negatif ayrımcılığa uğradıkları yönündeki iddiasının gerçeği yansıtmadığı değerlendirildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Başvuran, Türkiye Petrolleri Adıyaman Bölge Müdürlüğü’nün engelli uzman yardımcısı alım
ilanında EKPSS puanı yerine KPSS puanının istendiğini, bunun negatif ayrımcılık olduğunu, engellilerin de bu kadroların getirdiği yükümlülükleri taşıyabileceğini, engellilere yönelik bir kadroya normal sınav sonucu ile davet edilmenin yanlış olduğunu ifade ederek, engellilerin kamuya memur ya da başka unvanlar altında alınmasında bazı meslekler hariç ayrımcılığa tabi tutulmamasını talep etmektedir .
8 / 1316) Anayasamıza göre sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetinin idari yapısını
oluşturan kurumlarının tüm eylem ve işlemlerinde “sosyal devlet” ilkesini gözetmeleri bir zorunluluktur . Bu ilke uyarınca, hiçbir ayrım gözetilmeden tüm vatandaşların temel hak ve hürriyetlerini hukuk devleti ve adaleti ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan ekonomik ve sosyal engellerin kaldırılması, bireyin maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartların hazırlanmasına çalışılması Anayasa’da Devletin amaç ve görevleri arasında sayılmaktadır .
17) Toplum yaşamı içinde sayıları yadsınamayacak kadar büyük boyutlara ulaşan engelli
vatandaşların iş yaşamı ve sosyal yaşam içinde demokratik ve medeni bir toplum olmanın gereği olarak daha aktif bir biçimde yer alması gerektiği kuşkusuzdur . Bu açıdan, sosyal devlet ilkesi, engellilere yönelik oluşan mağduriyetlerin giderilmesini, engellilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesini, engellilerin hak ve özgürlüklere ulaşmalarının önündeki her türlü engelin kaldırılmasını gerekli kılmaktadır .
18) Anayasamızın 10 uncu maddesinde herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşit olduğu belirtildikten sonra, çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı vurgusu yapılmıştır .
19) Literatürde eşitlik kavramı, biri mutlak diğeri nispi olmak üzere iki değişik anlamda
şekillenmiştir . Mutlak eşitlik kavramı ile kanunların herkese eşit uygulanması, kişilerin kişisel ve özel durumlarına bakılmaması kastedilmekte; bu kapsamda Anayasa’nın 10 uncu maddesinde sayılan bahsi geçen sebeplerle hiç kimsenin ayrım gözetilmeksizin eşit muamele göreceği kabul edilmektedir .
20) Buna karşılık nispi eşitlik kavramı ile aynı durumda bulunan kişilerin aynı işleme, farklı
durumda bulunan kişilerin ise farklı işleme tabi tutulması kastedilmektedir . Nitekim Anayasa
Mahkemesi de birçok kararında, Anayasa’da yer alan eşitlik ilkesinin eylemli değil hukuksal eşitliği ifade ettiğini, diğer bir ifade ile söz konusu ilkenin tüm yurttaşların mutlaka her yönden, her zaman aynı kurallara bağlı tutulmaları zorunluluğunu içermediğini, bu ilke ile aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamanın ve yasalarla kişiler arasında ayrım yapılmasını ve ayrıcalıklı kişi veya toplulukların yaratılmasını önlemenin amaçlandığını, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesinin yasaklandığını ifade etmiştir .
21) 5982 sayılı Kanunun birinci maddesiyle 2010 yılında Anayasa’nın 10 uncu maddesine eklenen
ek (üçüncü) fıkra yoluyla, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak dezavantajlı konumda olanların tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması amacıyla, engellilerin de aralarında bulunduğu birtakım gruplara yönelik alınacak özel tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı olmayacağı düzenlenmiştir .
22) Anayasa düzeyinde kabul edilen bu husus pozitif ayrımcılık olarak tanımlanmakta olup, söz
konusu grupların temel hak ve hürriyetlerden tam olarak yararlanabilmeleri için pozitif ayrımcılık yapılması konusunda Devlet/idare yükümlü bulunmaktadır . Bu sebeple, kanun koyucu gerek 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunu, gerek 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu, gerekse 4857 sayılı İş Kanunu ile engellilerin sosyal yaşamda karşılaştıkları engelleri kaldırmaya ve engellileri haklar ve özgürlükler açısından toplumun diğer üyeleri ile eşitlemeye çalıştığı, fiziksel veya ruhsal engeli nedeniyle iş bulma imkanını önemli ölçüde yitirenleri
.
9 / 13koruma altına alma amacıyla da kamu kurum ve kuruluşları ile diğer işverenlere belli oranda
engelli personel çalıştırma yükümlülüğü getirdiği ve bu sayede engelli bireylerin istihdam olanaklarına eşit şekilde erişebilmelerini sağlamayı amaçladığı görülmektedir .
23) Diğer yandan, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli olarak yürütülmesi için liyakat ilkesi
çerçevesinde istihdam edilen nitelikli personel gerekmektedir . Bu nedenle, kamuya personel alımında adayların sınava tabi tutularak bilgi düzeyi ve yetenekleri en fazla olanların seçilmesi yoluna gidilmektedir .
24) Engelli bireylerin diğer adaylarla aynı bilgi düzeyine ve yeteneğe sahip olsa da, personel alımı
için yapılan sınavlarda bazı zorluklar yaşadıkları aşikardır . Bu dezavantajlı durumun önünde geçmek ve kanun ile getirilen belli oranda engelli çalıştırma yükümlülüğü konusunda kamu kurum ve kuruluşlarını düzenli bir şekilde yönlendirmek ve denetlemek amacıyla, pozitif ayrımcılık yükümlülüğü de dikkate alınarak, engellilerin istihdamı için EKPSS sistemi getirilmiştir .
25) EKPSS sistemine ilişkin usul ve esaslar, Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin
Devlet Memurluğuna Atanmaları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir . Kamu kurum ve kuruluşlarına işçi alımı dışında, EKPSS yoluyla personel alımında, kurumlarca engelli istihdamına uygun kadroları ve özel şartları belirleme dışında ayrıca bir sınav yapılmamakta olup, engelli memur yerleştirmeleri tercihlerine göre veya kura yoluyla merkezi olarak Devlet
Personel Başkanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından gerçekleşmektedir .
26) Bu sistemde adaylar, sadece Genel Kültür ve Genel Yetenek testlerine tabi tutulmakta ve
adayların gireceği bu testler engel gruplarına ve öğrenim düzeylerine uygun bir şekilde hazırlanmakta, diğer bir ifadeyle sınavlarda adayların engel durumlarına göre uyarlamalar yapılmaktadır .
27) Söz konusu Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin altıncı fıkrasında, bu Yönetmelik hükümlerine
göre engelli kapsamına girenlerin (doğuştan veya sonradan; bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yetenekleri bakımından engel oranının yüzde kırk veya üzerinde ve çalışabilir durumda olduğunu mevzuat hükümlerine göre alınacak sağlık kurulu raporu ile belgeleyenler), EKPSS dışındaki personel alımı usullerine göre memur kadrolarına yerleştirilmelerinde ve atanmalarında genel hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir .
28) EKPSS dışında memur kadrolarına yerleştirilmelerde, Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar
İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik hükümleri geçerli bulunmaktadır . Bu
Yönetmeliğin 2 nci maddesinde, kamu görevlerine ilk defa atama yapılacak kadrolar A Grubu
Kadrolar ve B Grubu Kadrolar olmak üzere ikiye ayrılmıştır . Bu kadrolara atanmak için adayların Kamu Personeli Seçme Sınavına (KPSS) girmeleri gerekmektedir . B Grubu kadrolar için de merkezi yerleştirme sistemi uygulanmakta olup, adaylar girdikleri Genel Yetenek ve
Genel Kültür testlerinden aldıkları puanlar esas alınarak, tercihlerine ve ilgili kurumlarca belirlenen özel şartlara göre yerleştirilmektedir .
29) A Grubu kadrolar ise, özel yarışma sınavına tabi tutulmak suretiyle girilen ve belirli bir yetişme
programı sonrası yeterlik sınavına tabi tutulan mesleklere ait kadrolardır . Bu kadrolara yapılacak atamalar için gerçekleştirilen sınavda, adaylar Genel Kültür ve Genel Yetenek testleri dışında birçok alanda (Hukuk, İktisat, İşletme, Maliye, Muhasebe, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, İstatistik, Kamu Yönetimi, Uluslararası İlişkiler) teste tabi tutulmaktadır .
.
10 / 13Yönetmelik kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşları, A Grubu Kadrolar için, kendi
yönetmelikleri çerçevesinde genellikle KPSS sonuçlarına göre belirleyecekleri belli bir puan üzerinde puan almış adayları çağırarak giriş sınavlarını kendileri yapmakta ve bu giriş sınavının sonuçlarına göre personel almaktadırlar .
30) KPSS sistemi incelendiğinde, engellilerin durumlarını sağlık kurulu raporuyla ortaya koymaları
halinde, engellerine uygun şekilde ayrı salonlarda sınava alındığı ve okuyucu veya işaretleyici (kodlayıcı) görevliler vasıtasıyla gerekli desteğin verildiği, dolayısıyla engelli adaylara uygun sınav koşullarının sağlandığı görülmektedir . Bu açıdan, engellilerin KPSS’ye girmelerinde ve diğer adaylarla yarışmalarının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır . Ayrıca, engelli adayların, (“Devlet memuru olabilir” ibareli sağlık raporu almaları kaydıyla) KPSS’ye girmelerinden sonra kamu kurum ve kuruluşlarının KPSS Tercih Kılavuzlarında yer alan kadro veya pozisyonlarını tercih etmeleri hâlinde, puanları ve tercihleri çerçevesinde yerleştirilmeleri mümkün bulunmaktadır .
31) Ancak, bahsi geçen Yönetmelik ve diğer ilgili mevzuat incelendiğinde, kamu kurum ve
kuruluşlarının A Grubu kadrolara personel alımı için yaptıkları sınavları, Kamu Kurum ve
Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik aksine, sınavın engel grupları ve ulaşılabilirlikleri göz önüne alınarak uygun ortamlarda yapılmaları ve gerekli destekleri sağlanmaları konusunda yönlendirici bir hükme rastlanmamaktadır . Yine de, idarenin, sosyal ve ekonomik hak ve ödevlerinden olan çalışma hakkına engellilerin erişiminin önündeki engelleri kaldırma ve eşit fırsatlar sunma konusundaki yükümlüklerini ve ayrımcılık yapmama yasağını dikkate alarak bu konuda gerekli tedbirleri alması, hizmet gerekleri dışında başkaca bir kriter öne belirlememesi, yönetmeliklerinde engellilere yönelik ayrımcılık anlamına gelecek ve hizmetin gereği olmayan özel şartlar öne sürmemesi beklenmektedir .
Bunun aksine bir durum ile karşılaşılması halinde, ilgili engellinin, somut olay üzerinden
Kurumumuza başvuru yapma ve/veya idari yargıda dava açma hakkının saklı olduğu değerlendirilmektedir .
32) Bunun yanında, kamu kurum ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak
üzere işçi alınmasına ilişkin usul ve esaslar, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında
Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir . Yönetmeliğin 2 nci maddesi uyarınca, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseselerine alınacak işçi statüsündeki personel alımında bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerekmektedir .
33) Somut olayımızda, daimi işçi statüsünde engelli uzman yardımcısı alım ilanına çıkan, Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığı da bir Kamu İktisadi Teşebbüsü olup, Enerji Bakanlığının ilgili bir kuruluşudur .
34) Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Personel Yönetmeliğinin 5 inci maddesine göre, personel
alımında, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik hükümleri ile Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak
Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak sınavda başarılı olma şartı aranmaktadır . Ayrıca, bu maddede, kanuni yükümlülükler çerçevesinde istihdam edilmesi zorunlu olan özürlü, eski yükümlü ve benzeri personel için konu ile ilgili özel hükümler uygulanacağı düzenlenmiştir .
35) Buna göre, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30 uncu maddesi ile kamu işyerlerine getirilen %4
.
11 / 13engelli çalıştırma yükümlülüğü nedeniyle istihdam edilmesi zorunlu olan engelli işçi alımında,
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (b) bendi uyarınca EKPSS sonuçlarının kullanılması gerekmektedir .
36) Diğer yandan, söz konusu hükümler engelli işçi alımına ilişkin olup, kariyer mesleklere ilişkin
(A Grubu) kadrolara personel alımı ayrı bir şekilde düzenlenmiştir . Kamu Görevlerine İlk Defa
Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmeliğin 14 üncü maddesine göre, kariyer mesleklere yapılacak atamalarda, adayların öncelikle KPSS’ye girmeleri ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunun belirlyeceği bir taban puan üzerinden KPSS puanı almaları zorunlu tutulmaktadır . Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (a) bendinde de, söz konusu düzenlemeyle aynı doğrultuda bir hükme yer verilerek, müfettiş, kontrolör, denetmen, denetçi ve uzman gibi kariyer mesleklerin yardımcı ve stajyer taleplerinde ilgili kamu kurum ve kuruluşunca belirlenecek KPSS puan türünün kullanılacağı düzenlenmiştir .
37) Yukarıda izah edildiği üzere, engellilerin KPSS’ye girmeleri durumunda gerekli destekler
verilerek sağlanarak pozitif ayrımcılık yoluyla fırsat eşitliği sağlandığından, engellilerin
KPSS’ye girerek diğer adaylarla yarışmaları ve bilgi düzeylerini göstermeleri konusunda ne mevzuat açısından ne de uygulamada herhangi bir engel bulunmamaktadır .
38) Ayrıca, kariyer meslekler, diğer memurluklara kıyasla farklı alanlarda bilgi sahibi olunmasını
gerektirmektedir . Bu sebeple, kamu kurum ve kuruluşlarının mesleğin gerektirdiği bilgi alanlarını ve seviyelerini göz önünde bulundurarak bir puan türü belirlemekte ve belirlenen puan türünden en yüksek puana sahip olanlar arasından en nitelikli ve liyakatli olanları seçme yoluna gitmektedirler . Kariyer mesleklerin bu özelliği dikkate alındığında, bu meslekler için de sadece Genel Yetenek ve Genel Kültür alanlarındaki bilgi düzeyini ölçen EKPSS puan türünün istenmesi kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun düşmeyecektir . Bu noktada, kariyer mesleklerde görev yapmak isteyen engellilerin, diğer başvuru belgelerini temin ettikleri gibi, KPSS’ye girerek ilgili puan türünden yeterli puan alarak, ilgili alandaki bilgi düzeylerini ve liyakatlerini ortaya koymaları icap etmektedir .
39) Sonuç olarak, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığının Türkiye İş Kurumu aracılığıyla çıkmış olduğu daimi işçi statüsünde engelli uzman yardımcısı alım ilanında EKPSS puanı yerine KPSS P73 puanının istenmesine karşı yaptığı itirazının idarece reddedilmesine yönelik işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığından; ayrıca başvuranın engelliler için gerekli kolaylıkların sağlandığı KPSS’ye girerek, KPSS P73 puan türünden gerekli puanı almak suretiyle, bahsi geçen sınava başvuru yapmasının önünde herhangi bir engel bulunmadığından, başvuranın negatif ayrımcılığa uğradığı iddiasının sübuta ermediği değerlendirildiğinden, başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
40) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarelerin “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettikleri; ancak, başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin göstermemiş olmaları sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının
12 / 13gösterilmesi” ilkesine uymadıkları tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkelere uygun
davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
41) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Adıyaman İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA, TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE ve
TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.