|
ÖZET: Başvuran, engelli bir vatandaştan satın aldığı aracına ilişkin motorlu taşıtlar vergisinin iptalini talep etmiştir. 20 Aralık 2017 tarihinde aracı satın alan başvuran, e-devlet üzerinden yaptığı sorgulamada 2017 yılına ait vergi borcu olduğunu öğrenmiştir. Aracın önceki sahibi motorlu taşıtlar vergisinden muaf olduğu için, başvuranın vergi tahakkuk ettirilmesi talebiyle yaptığı başvuru, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından değerlendirilmiştir.
Gelir İdaresi, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu çerçevesinde, motorlu taşıtlar vergisinin mükellefiyetinin, aracın tescil tarihini takip eden altı aylık dönemin başından itibaren başladığını belirtmiştir. Başvuranın aracı engelli bir kişiden satın alması nedeniyle, motorlu taşıtlar vergisinin 2017/2. dönem itibarıyla tahakkuk ettirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, başvuranın yalnızca 2017/2. dönem için vergi tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda, idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığına karar vermiştir. Başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği yönünde öneride bulunulmuştur. Bununla birlikte, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun davranması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın, vergi tahakkukuna itiraz etme hakkı olduğu ve bu süreçte yargı yolunun açık olduğu ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18877-18877 |sayi|95802452-101.07.04-E.95802452-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/8832 2018/ 8832
KARAR TARİHİ : 13/11/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1) Gelir İdaresi Başkanlığı,
2) İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı .
BAŞVURUNUN KONUSU : Engelli bir vatandaştan araç satın alan başvuranın, tarafına tahakkuk ettirilen motorlu taşıtlar vergisinin iptal edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 04/07/2018 4.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 20/ 12/ 2017 tarihinde plakalı aracı engelli bir vatandaştan satın
aldığını, alım satım sırasında herhangi bir vergi borcu bulunmadığını, sonrasında e-devlet sistemi üzerinde yaptığı sorgulamada 2017 yılı için motorlu taşıtlar vergisi borcu bulunduğunu öğrendiğini, aracın önceki sahibi motorlu taşıtlar vergisinden muaf olduğundan adına vergi tahakkuk ettirilmediğini, ancak aracı satın aldıktan sonra tarafına vergi tahakkuk ettirildiğini, önceki plakalı aracını satarken motorlu taşıtlar vergisini ödemiş olduğunu, 2017 yılında on gün süre ile kullandığı araç için bir yıllık vergi borcu çıkarılmasının hakkaniyete aykırı olduğunu iddia ederek söz konusu vergi borcunun iptal edilmesini veya on günlük süre için tarafına vergi tahakkuk ettirilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
1 / 52) Başvuruya ilişkin bilgi ve belge talebimize istinaden Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından
gönderilen 15/ 08/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 3, 7 ve 8 inci maddelerine göre, motorlu taşıtlar
vergisi mükellefiyetinin, ilgili trafik sicilinde tescil kaydı bulunmayan taşıtları iktisap edenler için iktisap edildiği altı aylık dönemin başından itibaren, ilgili trafik sicilinde tescil kaydı bulunan taşıtları iktisap edenler için ise satış ve devir tarihini takip eden altı aylık dönemin başından itibaren başladığı, ilgili trafik sicilindeki tescil kaydının silinmesi halinde ise silinme tarihini takip eden dönemin başından itibaren sona erdiği,
2.2) Anılan Kanunun 7 ve 8 inci maddelerinin kanun koyucu tarafından bir vergilendirme döneminde
mükerrer vergilendirmenin önlenmesi amacıyla, satıcı adına tahakkuk ve tahsil edilen verginin alıcı adına tahakkuk etmemesini sağlamak üzere kayıt ve tescilli, yani vergiye tabi olup da devir ve temlik sebebiyle kayıt ve tescili yapılan taşıtlarda vergilendirmenin bir sonraki dönemin başından itibaren dikkate alınması yönünde düzenlendiği,
2.3) Buna göre, 197 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde yer alan istisnadan faydalanan taşıtları
iktisap eden alıcıların adına motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetinin tescil kaydının yapıldığı tarihin başından itibaren tesis ettirilmesi gerektiği,
2.4) Başvuranın 21/ 12/ 2017 tarihinde taşıtı engelli istisnasından faydalanan kişiden satın alması
nedeniyle motorlu taşıtlar mükellefiyetinin ilgili dönemin başından itibaren başlaması ve 2017/ 2.
dönem motorlu taşıtlar vergisinin başvuran adına tahakkuk ettirilmesi gerektiği, sistem üzerinden yapılan araştırma neticesinde 2017 yılının tamamı için değil yalnızca 2017/ 2. dönem için motorlu taşıtlar vergisi tahakkuk ettirildiğinin anlaşıldığı açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1) “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “ Vergi, resim,
harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır . Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir .”,
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun;
2 / 55.1) “Mükellef” başlıklı 3 üncü maddesinde “ Motorlu Taşıtlar Vergisinin mükellefi; trafik sicili ile
Ulaştırma Bakanlığınca tutulan sivil hava vasıtaları sicilinde adlarına motorlu taşıt kayıt ve tescil edilmiş olan gerçek ve tüzelkişilerdir .”,
5.2) “İstisnalar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında “ Aşağıda yazılı motorlu taşıtlar
vergiden müstesnadır . c) Engellilik oranı % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar .”,
5.3) “Mükellefiyetin başlaması” başlıklı 7 nci maddesinde “ Motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyeti
motorlu taşıtların trafik sicili ile Ulaştırma Bakanlığı tarafından tutulan sivil hava vasıtaları siciline kayıt ve tescili ile başlar . Şu kadar ki mükellefiyet; a) Takvim yılının ilk altı ayı içinde yeni kayıt ve tescil edilen taşıtlarda kayıt ve tescilin yapıldığı takvim yılı başından, son altı ayı içinde yeni kayıt ve tescil edilen taşıtlarda ise, son altı aylık dönemin başından itibaren, b) Kayıt ve tescilli olup da devir ve temlik sebebiyle kayıt ve tescil yapılan taşıtlarda değişiklik, takvim yılının ilk altı ayında yapılmış ise takip eden son altı aylık dönemin başından; son altı ayında yapılmış ise takip eden takvim yılı başından itibaren, Nazara alınır .”,
5.4) “Mükellefiyetin sona ermesi” başlıklı 8 inci maddesinde “ Motorlu taşıtların trafik sicili ile
Ulaştırma Bakanlığı tarafından tutulan sivil hava vasıtaları siciline ait kayıtlarının silinmesi halinde, silinme takvim yılının ilk altı ayı içinde yapılmış ise ikinci altı aylık dönemin başından, ikinci altı aylık dönem içinde yapılmışsa takipeden takvim yılı başından itibaren mükellefiyet sona erer .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; İdare tarafından tesis edilen
işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 20/ 12/ 2017 tarihinde plakalı aracı
engelli bir vatandaştan satın aldığını, sonrasında e-devlet sistemi üzerinde yaptığı sorgulamada 2017 yılı için motorlu taşıtlar vergisi borcu bulunduğunu öğrendiğini, 2017 yılında on gün süre ile kullandığı araç için bir yıllık vergi borcu çıkarılmasının hakkaniyete aykırı olduğunu belirterek söz konusu vergi borcunun iptalini veya on günlük süre için tarafına vergi tahakkuk ettirilmesini talep etmektedir .
8) Dosya kapsamından; başvuranın 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesi
(c) bendinde yer verilen istisnadan faydalanan, engelli adına kayıt ve tescilli bulunan plaka numaralı aracı satın aldığı ve aracın devrinin 21/ 12/ 2017 tarihinde yapıldığı, aracın satış tarihinden önce satıcı adına vergi borcu bulunmadığı, aracın satış ve devri üzerine Nakil Vasıtaları
Vergi Dairesi Müdürlüğünce 2017/ 2. dönemin başından itibaren başvuran adına motorlu taşıtlar vergisi tahakkuk ettirildiği, idare tarafından işlemin gerekçesi olarak; 197 sayılı Kanunun 7 ve 8 inci maddelerinin kanun koyucu tarafından bir vergilendirme döneminde mükerrer vergilendirmenin
3 / 5önlenmesi amacıyla, satıcı adına tahakkuk ve tahsil edilen verginin alıcı adına tahakkuk etmemesini
sağlamak üzere kayıt ve tescilli, yani vergiye tabi olup da devir ve temlik sebebiyle kayıt ve tescili yapılan taşıtlarda vergilendirmenin bir sonraki dönemin başından itibaren dikkate alınması yönünde düzenlendiği, ilk iktisabından itibaren motorlu taşıtlar vergisinden istisna olan ve dolayısıyla vergiye tabi tutulmayan plaka numaralı taşıtın başvurana satışı ve devri üzerine ilk defa vergiye tabi tutulması nedeniyle alıcı adına motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetinin 2017/ 2. dönemin başından itibaren tesis ettirilmesi gerektiğinin belirtildiği tespit edilmiştir .
9) 197 sayılı Kanunun 3 üncü ve 7 nci maddesi hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, motorlu
taşıtlar vergisi yükümlüsünün, ilgili kuruluşta adına kayıt ve tescil yapılmış gerçek ya da tüzel kişi olduğu, yükümlülüğün kayıt ve tescil ile başladığı ve ancak ilgili kuruluştaki kaydın silinmesi ile sona erdiği, buna karşılık kayıt ve tescilli olup da devir ve temlik sebebiyle kayıt ve tescil yapılan taşıtlarda; değişiklik, takvim yılının ilk altı ayında yapılmış ise mükellefiyetin takip eden son altı aylık dönemin başından, değişiklik yılın son altı ayında yapılmış ise mükellefiyetin takip eden takvim yılı başından itibaren nazara alınacağı anlaşılmaktadır .
10) Diğer yandan vergi hukukunda yasallık, hukuki belirlilik ve güvenlik en önemli vergilendirme
ilkelerdendir . Anayasa’nın 73 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasında vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin kanunla konulacağı, değiştirileceği veya kaldırılacağı hükmü yer almaktadır . Bu hükümle vergilerin yasallığı ilkesi düzenlenmiştir . Buna göre, vergi yasalarının uygulanmasında vergi yükünün kanunun belirlediği sınırlar içinde kalması gerekmektedir . Vergi yasaları somut olaya uygulanırken kıyas yoluyla vergi yükünü artırıcı şekilde genişletici yorum yapılması vergi hukukundaki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesine aykırılık teşkil etmektedir . Kaldı ki Vergi Usul
Kanununun 3 üncü maddesi gereğince vergi yasalarının lafzı ve ruhu ile hüküm ifade edeceği yönündeki düzenleme karşısında lafzın açık olduğu hallerde yorum yolu ile yasanın uygulama alanının genişletilmesi mümkün bulunmamaktadır .
11) Somut olayda, idarenin istisnadan yararlanan ve dolayısıyla vergilendirilmeyen aracın devrini
yeni kayıt ve tescil kapsamında değerlendirerek mükellefiyeti son altı ay içinde yeni kayıt ve tescil edilen araçlarda olduğu gibi son altı aylık dönemin başından itibaren dikkate aldığı anlaşılmaktadır .
Ancak idarenin bu yönde bir uygulama yapabilmesi ancak yasada açık düzenleme bulunması halinde söz konusu olabilecektir . Aksi durumda idarenin işlemi ile yasanın belirlediği sınır aşılarak vergi yükü getirilmiş olacaktır . Diğer taraftan; İdare tarafından gönderilen belgelerden, başvuranın iddiasının aksine sadece 2017/ 2. dönem için 388,00 TL tutarında vergi tahakkuk ettirildiği anlaşılmıştır .
12) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde ; ilk iktisabından itibaren motorlu taşıtlar
vergisinden istisna olan ve dolayısıyla vergiye tabi tutulmayan aracın satışı ve devri üzerine mükellefiyetin ne zaman başlayacağı yasada ayrıca düzenlenmemesine rağmen idarenin, ilk defa vergiye tabi tutulması nedeniyle mükerrer ödeme olmayacağı savından hareketle, alıcı adına vergi yükünü artırıcı şekilde yeni kayıt ve tescile ilişkin 197 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (a) bendi hükmünü uygulayarak motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetini 2017/ 2. dönemin başından itibaren tesis etmesi işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı, mükellefiyetin 197 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin (b) bendi kapsamında devri takip eden takvim yılı başından itibaren nazara alınması gerektiği kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
4 / 5Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle ‘ karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye
Kararının İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul
Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuran adına tahakkuk ettirilen 2017/ 2. dönem motorlu taşıtlar vergisinin iptali, ödeme yapılmışsa iadesi ve mükellefiyetin bir sonraki takvim yılı başından itibaren tesis edilmesi hususunda
İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞINA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞINA ve GELİR İDARESİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili İdarelerce bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna , Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi