|
ÖZET: Başvuran, 12 Ekim 2017 tarihli engelli sağlık kurulu raporuna dayanarak %100 engelli olarak kabul edildiğini ve 5510 sayılı Kanun’un 4/1-b bendi çerçevesinde emeklilik talebinde bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, vergi indirim belgesi sunmadığı gerekçesiyle başvurusu reddedilmiştir. Başvuran, bu belgeyi 6 Ekim 2020 tarihinde aldıktan sonra SGK’ya yeniden başvurmuş, fakat bu sefer de prim borcu olduğu belirtilerek emeklilik işlemi gerçekleştirilmemiştir. Son olarak, prim borcunu ödedikten sonra 1 Mayıs 2021 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlanmıştır.
SGK’nın açıklamalarına göre, engellilik durumu ve vergi indirim belgesi, emeklilik başvurularında önemli bir kriterdir. Başvuranın ilk başvurusunda bu belgenin eksikliği nedeniyle emeklilik şartları sağlanamamıştır. İdare, başvuranın engellilik durumunu ve vergi indiriminden yararlanma koşullarını değerlendirmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın idare tarafından yapılan işlemlerde hukuka aykırı bir durum olmadığını belirterek ret kararını onaylamıştır. Sonuç olarak, başvuranın emeklilik talebinin reddi, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş, başvurunun geçerliliği için gerekli belgelerin sunulması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuran, emeklilik hakkına erişim için gerekli şartları yerine getirmediği için talebinin reddedilmesi, idarenin sorumluluğunun gereği olarak değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12074-S.21.19403 –
BAŞVURU NO : 2021/5981
KARAR TARİHİ : 19/08/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Engelli olan başvuranın emekli aylığının idareye ilk defa başvuru
BAŞVURUNUN KONUSU :
yapılan tarih esas alınarak bağlanması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 5510 sayılı Kanunun 4/1-b bendi kapsamında sigortalıyken 12.10.2017 tarihi itibarıyla
% 100 engelli olduğuna dair engelli sağlık kurulu raporu düzenlendiğini, anılan rapora istinaden 11.6.2020 tarihi itibarıyla engelliliğine bağlı olarak emeklilik talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’na başvurduğunu ve Kanunun 4/1-b bendi kapsamındaki borçlarını ödediğini, tarafına yaklaşık 1 ay boyunca herhangi bir yanıt verilmeyince idareye şahsen başvurduğunu ve vergi indirim belgesi olmadığından emekli olamayacağına dair 17.6.2020 tarihli yazıyı aldığını, oysa halihazırda Kanunun 4/1-b bendi kapsamında çalıştığından anılan belgeyi almasına imkan bulunmadığını, ancak yine de idarenin yönlendirmesiyle
6.10.2020 tarihinde anılan belgeyi almak için Ankara Vergi Dairesine başvurduğunu ve Ocak 2021
itibarıyla 6.10.2020 tarihinden geçerli olmak üzere vergi indirim belgesini aldığını, 14.1.2021 tarihinde yeniden SGK’ya başvurduğunu, başvurusuna herhangi bir yanıt alamaması üzerine idareye bizzat gittiğini ve Kuruma vergi indirim belgesiyle müracaat etmesi gerektiğine dair 21.01.2021 tarihli yazıyı aldığını,
22.1.2021 tarihinde yeniden Kuruma müracaat ettiğini, bu kez 25.2.2021 tarihli yazı ile Kanunun 4/1-b
bendi kapsamında prim borcu olduğundan emeklilik işleminin yapılmadığını belirterek Haziran 2020 itibarıyla tüm yükümlülükleri yerine getirmiş olduğu dikkate alınarak emekli aylığının anılan tarihten geçerli olmak üzere ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun incelenmesi kapsamında SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 14/7/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde ilgili mevzuat hükümlerine yer verilmek suretiyle özetle; 2.1. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 3689 sayılı Kanunla değişik 31’inci maddesinin 3’üncü fıkrasına göre çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmek suretiyle engellilik indiriminden yararlanmaya
/
hak kazanmış durumda bulunan sigortalılara 5510 sayılı Kanunun geçici 10’ncu maddesi gereği 506 sayılı
Kanunun mülga 60’ıncı maddesinin (C) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87’nci maddesine göre herhangi bir yaş şartı aranmaksızın, engellilik derecelerine göre daha az prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi üzerinden yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.2. Anılan Kanun kapsamında bulunan sigortalıların emeklilik aşamasına gelene kadar sevk ve vergi indirimine esas engellilik derecelerinin tespiti “Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında
Yönetmelik” hükümlerine göre Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca sonuçlandırılmakta olduğu, bu kapsamda Kurumlarına yaşlılık sigortası yönünden aylık talebinde bulunan sigortalıların aylığa hak kazanma koşullarının (prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş) yerine gelmesi ile birlikte aylık bağlanması için engellilik indiriminden yararlanmaya hak kazanmış olduklarını gösteren belgeleri Kuruma ibraz etmeleri gerektiği, 2.3. Diğer yandan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin ek 8 inci maddesi uyarınca, 5/12/2017 tarihinden sonra malullük veya yaşlılık aylığı bağlanması talebinde bulunup, Kanunun 4/1-(b) bendi kapsamında hizmet olarak değerlendirilen süreler dahil olmak üzere, prim ödeme yükümlüsü kendisi olup aylık bağlanması için yazılı istekte bulunduğu tarih itibariyle prim borcu olanların malullük ve yaşlılık aylığı talebinin, borcun ödendiği tarih itibariyle geçerli sayıldığı ve bağlanacak aylıkların borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren başlatıldığı, 2.4. Yine 6/11/2018 tarihli ve 2018/38 sayılı Genelgenin “Yaşlılık Sigortası” başlıklı İkinci Kısım
Üçüncü Bölümünün “3.Yaşlılık Aylığı Başvurusu” alt başlığında; engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olanların Hazine ve Maliye Bakanlığının ilgili biriminden alacakları vergi indirim belgesini Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesine (Ek-2) eklemeleri ve yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için sigortalıların yazılı istekte bulunduğu tarih itibariyle genel sağlık sigortası primleri dahil, kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması gerektiği, 2.5. Buna göre, başvuranın 11.06.2020 tarihli ilk tahsis talebine istinaden Kurumlarının 17.06.2020 tarihli yazılarıyla vergi indirim belgesini Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesine eklemediği, buna göre emeklilik şartlarından 25 yıl sigortalılık süresi ve 60 yaş koşulunu yerine getiremediğinden tarafına yaşlılık aylığı bağlanamadığının başvurana bildirildiği, 2.6. Vergi indirimine esas engellilik belgesini sunmak suretiyle 22.01.2021 tarihli ikinci talebine istinaden 25.02.2021 tarihli yazıyla; ticari faaliyeti devam ettiğinden hizmetleri güncellenmesi neticesinde bu kez 4/1-(b) kapsamında prim borcu bulunması nedeniyle tarafına yaşlılık aylığı bağlanamadığının bildirildiği, prim borcunu ödememesi nedeniyle 4/1-(b) kapsamındaki sigortalılığı aktif olarak devam ettirildiği, 2.7. Son olarak 22.04.2021 tarihinde prim borcunu ödeyerek 26.04.2021 tarihinde tahsis talebinde bulunması üzerine prim borcunu ödediği tarihi takip eden aybaşından (01.05.2021 tarihinden) itibaren tarafına yaşlılık aylığı bağlandığı, Bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesi; “Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar.
Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.
…”
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin j bendi; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri,” 5.2. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesi; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır.
Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır.
Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 5.3. “Engellilik durumu” başlıklı 5 inci Maddesi; “ Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel ihtiyaçlarını belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamalarda uluslararası temel yöntemler esas alınır. Engellilik durumunun tespit ve uygulama esasları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığının görüşleri alınarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28’inci maddesinin beşinci, onuncu ve on birinci fıkraları; “Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının; a) % 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, b) % 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
…
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için
ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması zorunludur.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
6.2. “506 sayılı Kanunun malullük ve engellilik hükümlerine ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı
Geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası; “Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu
Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 60 ıncı maddesinin (c) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87 nci maddesine göre işlem yapılır.” 7. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesinin birinci fıkrası; “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
…
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve
Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.” 8. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun “Yaşlılık aylığından yararlanma şartları” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin (b) alt bendi; “Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılardan; ilgili mevzuatı uyarınca, I. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, II. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az onsekiz yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, III. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az yirmi yıldan beri sigortalı olmak ve en az
4400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla yaşlılık aylığından
yararlanırlar. Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanması dolayısıyla yaşlılık aylığına hak kazanarak yaşlılık aylığı alanlar Kurumca kontrol muayenesine tabi tutulabilir.” 9. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin; 9.1. “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 nci maddesinin ikinci fıkrası; “(2) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetlerle birlikte Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında aylık bağlanacağı durumlarda, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetler, prim ve prime ilişkin her türlü borçların ödendiği tarih itibarıyla geçerli sayılır ve aylık bu tarihi takip eden ay başından itibaren başlar.” 9.2. “Prim ödeme yükümlüsü kendisi olup yazılı istek tarihi itibariyle prim borcu olanların aylık başlangıç tarihinin tespiti” başlıklı ek 8 inci maddesi; “(1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında hizmet olarak değerlendirilen süreler dahil olmak üzere prim ödeme yükümlüsü kendisi olup aylık bağlanması için yazılı istekte bulunduğu tarih itibarıyla prim borcu olanların tahsis talebi, borcun ödendiği tarih itibariyle geçerli sayılır ve bağlanacak aylıklar borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılır.” 10. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin “Vergi indirimine esas raporlar” başlıklı 13 üncü maddesi; “193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre, engellilik indirimine esas olmak üzere düzenlenen raporlarda, raporu düzenleyen sağlık kurum ve kuruluşu tarafından işverenin bulunduğu yerdeki İl Vergi Dairesi Başkanlığına, Vergi Dairesi olmayan illerde ise İl
Defterdarlığına gönderilen rapor esas alınır.” 11. Sakatlık İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Sakatlık Derecelerinin Tesbit Şekli
İle Uygulanması Hakkında Yönetmeliğin;
11.1. “Sakatlık indiriminden yararlanmak için başvuru” başlıklı 4 üncü maddesi; “ İndirimden yararlanmak isteyen sakat hizmet erbabı. Nüfus kağıdının örneği ve çalıştığı işyerinden alacağı hizmet erbabı olduğunu gösterir belge ile birlikte illerde Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne, bağımsız Vergi Dairesi bulunan İlçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, diğer ilçelerde Malmüdürlüğü’ne bir dilekçe ile başvuracaktır.” 11.2. “Merkez sağlık kurulunun teşekkülü ve yapacağı işlemler” başlıklı 10 oncu maddesi; “Merkez
Sağlık Kurulu, Maliye Bakanlığı Başhekiminin başkanlığında, Sağlık Bakanlı’nca görevlendirilecek iki uzman hekim ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca görevlendirilecek bir uzman hekimden ve
Gelirler Genel Müdürlügü’nün bir temsilcisinden oluşur. Merkez Sağlık Kurulu ayda en az iki defa üye tam sayısı ile toplanır ve oy çokluğu ile karar verir.
Merkez Sağlık Kurulu, yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporlarda yer alan laboratuvar bulgularını, klinik muayene bulgularını, sakatlık bulgularını, teşhisi inceler ve rapor formunda kendine ait bir bölüm açarak karar bölümüne Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğe ekli cetvellerde yer alan sakatlık arızalarına göre çalışma gücü kayıp oranlarını dikkate alarak hizmet erbabının sakatlığı nedeniyle çalışma gücünü hangi oranda kaybettiğini rakamla ve yazıyla belirtmek suretiyle karar verir…”
Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran özetle, 12/10/2017 tarihli rapora istinaden % 100 oranında engelli kabul edildiğini ve 4/1(b) kapsamında sigortalı olması nedeniyle aslında gerekmediği halde tarafından engelli vergi indirim belgesi istendiğini belirterek emekli aylığının ilk tahsis talebinden geçerli olmak üzere ödenmesini talep etmektedir.
14. SGK tarafından özetle, engellilik haline bağlı olarak yaşlılık aylığı talebinde bulunan başvuranın ilk tahsis talebinin Gelir İdaresi Başkanlığınca düzenlenmiş engelli vergi indirim belgesi bulunmaması nedeniyle engelliliğe bağlı emeklilik şartları yönünden değerlendirilmediği ve genel emeklilik şartlarını taşımadığından reddedildiği, vergi indirim belgesi sunmak suretiyle yaptığı ikinci tahsis talebi üzerine 4/1(b) sigortalılığına bağlı prim borcu bulunması nedeniyle aylığının bağlanmadığı, son olarak prim borcunun ödenmesini takip eden aybaşından itibaren başvurana aylık bağlandığı ifade edilmektedir.
15. Hakkında düzenlenmiş engelli sağlık kurulu raporunda engel oranı % 100 olarak gösterilen başvuranın engelli olup olmadığı ya da anılan rapordaki engellilik oranına yönelik olarak başvuran ile idare arasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Uyuşmazlığın esasen engelli olmakla birlikte vergi indirim belgesi bulunmaksızın tahsis talebinde bulunan başvuranın engelliler için öngörülen hafifletilmiş şartlarla emeklilik hakkından faydalanıp faydalanamayacağı noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
16. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanununda doğrudan ve dolaylı olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaklanmış eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirlerin alınacağı öngörülmüştür. Makul düzenleme, engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük
getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirler olarak tanımlanmıştır. Buna göre, engellilerin konu olduğu her türlü iş, işlem ve eyleminde eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve yukarıdaki esaslar çerçevesinde gerekli olduğu değerlendiriliyorsa bu yönde makul düzenlemeler aracılığıyla her türlü değişikliği yapmak ve tedbiri almak idarenin sorumluluğudur.
17. Engellilerin sosyal güvenliği çerçevesinde, 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde ilk defa
Kanunun yürürlük tarihinden sonra sigortalı olanlardan engelliliği nedeniyle çalışma gücünü kaybeden sigortalılara hangi şartlarda yaşlılık aylığı bağlanacağı, Geçici 10 uncu maddesinde ise Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanlardan engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazananlara hangi şartlarda yaşlılık aylığı bağlanacağı düzenlenmiştir. Buna göre ilk defa Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların aylık bağlama şartları 506 sayılı Kanunun 60 ıncı ve geçici 87 nci maddelerine göre belirlenmektedir. Bununla birlikte ilk defa 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra sigortalı olanların engelliliğe bağlı çalışma gücü kayıp oranı tespiti Kanunun 28 inci maddesi uyarınca Kurum Sağlık
Kurulunca yapılmaktayken, ilk defa Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların engelliliğe bağlı vergi indiriminden yararlanıp yararlanamayacakları ile engellilik derecelerinin tespiti 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununun 31 inci maddesine göre yapılmaktadır.
18. 193 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde vergi indiriminden faydalanacak olan engelliler çalışma gücü kayıp oranlarına bağlı olarak üç derece halinde belirlenmiş, engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usullerin ilgili bakanlıklarca müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirleneceği düzenlenmiştir. Sakatlık İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Sakatlık Derecelerinin
Tesbit Şekli İle Uygulanması Hakkında Yönetmelik ile vergi indirimden yararlanmak isteyen ilgililerin ilgili vergi idaresine dilekçe ile başvuracağı ve bu kişilerin sağlık kurulu raporlarının [Hazine ve] Maliye
Bakanlığı [Gelir İdaresi Başkanlığı] Merkez Sağlık Kurulu’nca değerlendirileceği ve sonuçlandırılacağı belirlenmiştir.
19. Mevzuattaki açık mevcut düzenlemelere göre ilgililerin hangi oranda engelli olduklarını gösterir engelli sağlık kurulu raporunun bulunması doğrudan vergi indirimi hakkından ya da hafifletilmiş şartlarla emekli aylığı bağlanması hakkından yararlandırılmaları için yeterli değildir. Salt engelli sağlık kurulu raporunun varlığı ilgililerin gerek vergi indiriminden gerekse engelliliğe bağlı emeklilik hakkından koşulsuz yararlanmasına imkân vermemektedir. Bu haklardan yararlanabilmek için, ilgililerin sağlık kurulu raporlarıyla belgelenmiş engellilik durumlarının, bu kez çalışma hayatlarına yansıması yönünden, ilgisine göre Merkez Sağlık Kurulunca ya da SGK tarafından incelenmesi ve tespit edilen çalışma gücü kayıp oranına göre sonuca bağlanması gerekmektedir. İdarece yapılması öngörülen bahse konu çalışma gücü kaybı tespitinin, ilgililerin engellilik oranının çalışma hayatlarına yansımasının ortaya konması yönünden meşru bir amaç taşıdığı ve gerekli, uygun, makul ve öngörülebilir olduğu değerlendirilmektedir. Öte yandan bahse konu hakların kullanabilmesi için öncelikle mevcut sağlık kurulu raporu ile idareye başvuru şartının aranmasının, ilgililere başvuruda bulunma dışında başkaca herhangi bir iş ve sorumluluk yüklemediği de göz önüne alındığında, hakka ulaşımı ve hakkın kullanımını ölçüsüz bir şekilde kısıtlayıp zorlaştırmadığı ve ilgililere aşırı bir yük getirmediği değerlendirilmektedir.
20. Somut olayda ilk defa tahsis talebinde bulunduğu 11/6/2020 tarihi itibarıyla başvuran tarafından vergi indiriminden faydalandığına dair herhangi bir belgenin SGK’ya sunulmadığı, bunun ötesinde vergi indiriminden faydalanmak için ilgili vergi idaresine ilk defa 6/10/2020 tarihinde müracaat edildiği ve ilgili idarece başvuranın 6/10/2020 tarihinden geçerli olmak üzere birinci derece engelliler için tespit edilmiş olan vergi indiriminden faydalanmasının uygun görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu durumda ilk defa emekli aylığının bağlanması talebinde bulunduğu tarih itibarıyla %100 engelli olduğunu gösterir 12/10/2017 tarihli bir engelli sağlık kurulu raporu bulunmakla birlikte başvuranın 6/10/2020 tarihi öncesinde vergi indiriminden faydalanabileceğine dair verilmiş herhangi bir karar bulunmamaktadır. Buna göre ilk defa 6/6/2005 tarihinde sigortalı olduğu anlaşılan ve 6/10/2020 tarihinden itibaren birinci derece vergi
/
indiriminden faydalandırılan başvuranın ancak anılan tarihten itibaren engelliliğe bağlı emeklilik şartları yönünden 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesi uyarınca 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim ödeme gün sayısı şartlarına tabi olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim ilgili vergi idaresince tespit edilen çalışma gücü kayıp oranı esas alınarak 1. Derece engelliler için öngörülen vergi indiriminden yararlandırılmasından sonra yaptığı müracaat üzerine başvurana hafifletilmiş şartlar esas alınarak emeklilik aylığı bağlanmıştır.
21. Bu durumda başvuranın engelliliği nedeniyle hafifletilmiş şartlarla emekli aylığı bağlanması talebinin, ilgili vergi idaresince engellilik derecesi tespiti yapılmadığından SGK tarafından doğrudan değerlendirmeye alınmamasının, meşru bir amaç taşıyan gerekli, uygun, makul ve öngörülebilir bir düzenlemeye dayandığı, başvuranın hakka ulaşımını ölçüsüz bir şekilde kısıtlayıp zorlaştırmadığı ve başvurana aşırı bir yük getirmediği sonucuna ulaşılmaktadır.
22. Bu çerçevede Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın engelli vergi indirim belgesi olmaksızın yaptığı 11/6/2020 tarihli tahsis talebinin engelliliğe bağlı emeklilik şartları yönünden değerlendirilmeyip reddedilmesi ve yaşlılık aylığının bu tarihten başlatılmaması işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkeleri yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; SGK’dan istenen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, anılan idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, dolayısıyla iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarelerin bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi