|
ÖZET: Başvuran, engelli vergi indirimi ile 2019 Aralık ayında %42 oranında aldığı heyet raporu ile erken emeklilik hakkı kazandığını, ancak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bir buçuk yıl sonra yeniden heyet raporu talep edildiğini belirtmiştir. Yeniden yapılan değerlendirmede engel oranının %28’e düştüğünü ifade eden başvuran, bu durumun emeklilik hakkının kaybına yol açtığını ve maddi zararının giderilmesini talep etmiştir. SGK, başvuranın ilk defa 28.09.2000 tarihinde çalışmaya başladığını ve 01.01.2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığını açıklamıştır. Ancak, kontrol muayenesinde elde edilen raporlar sonucunda engel oranının %40’ın altına düştüğü tespit edilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın engel oranının düşmesi nedeniyle yaşlılık aylığını durdurma kararı almıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, engellilik durumunun tespiti ve yaşlılık aylığına hak kazanma şartları belirlenmiştir. Başvuranın durumu, Adli Tıp Kurumu tarafından yapılan inceleme sonucunda da %28 oranında engel durumu ile doğrulanmıştır. Bu nedenle, SGK’nın başvuranın yaşlılık aylığına ilişkin işlemlerinin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın hem başvurana hem de Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliği gerçekleştirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka uygun bir sonuç elde edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3255-S.24.5151
BAŞVURU NO : 2022/6704
KARAR TARİHİ : 22.03.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Yaşlılık aylığı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08.05.2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, yapılmış olan başvuruda, başvuran engelli vergi indirimi ile 2019 Aralık ayında %42 oranla Okmeydanı Hastanesi’nden aldığı heyet raporu ile erken emeklilik hakkı elde ettiğini, SGK tarafından bir buçuk yıllık emekli iken yeniden heyet raporu istendiğini, Okmeydanı Eğitim Araştırma
Hastanesi’ne tekrar başvurması üzerine engel oranının düştüğünü, emeklilik hakkının geri alındığını, itiraz üzerine aldığı raporda ise engel oranının %28’e düştüğünü, raporların bir kısmında yer alan hastalıklarına bazı raporlarda yer verilmediğini belirterek engelli vergi indirimi üzerinden elde etmiş olduğu erken emeklilik hakkının iadesini ve maddi zararının giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05/07/2022 tarihli ve – / -S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 04.08.2022 tarihli ve E- – – sayılı yazı ile eklerinde; 2.1. Başvuranın, ilk defa 28.09.2000 tarihinde çalışmaya başladığı, 05.12.2019 tarihli tahsis talep dilekçesine istinaden, 506 sayılı Kanun’un geçici 87’inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükümleri doğrultusunda, toplam 4.642 prim ödeme gün sayısı ve %42 engellilik oranı üzerinden 01.01.2020’den itibaren / tahsis numarası ile yaşlılık aylığı bağlandığı,
2.2. %42 engel oranıyla vergi indiriminden yararlanarak 01.01.2020’den itibaren yaşlılık aylığı almaktayken İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünü muhatap 22.02.2021 tarih ve sayılı yazıda, engelli raporunun şüpheli olduğunun belirtilmesi üzerine sigortalının 18.05.2021’de kontrol muayenesine gönderildiği, 2.3. Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesinden 16.07.2021 tarih ve %36 engel oranlı rapor alınması üzerine ilginin tekrar hastaneye sevkinin yapıldığı, tekrar sevk üzerine de İstanbul Haseki Eğitim ve
Araştırma Hastanesinden 07.10.2021 tarih ve %35 engellilik oranlı rapor temin edildiğinden her iki raporun
Gelir İdaresi Başkanlığına gönderildiği ve anılan Başkanlıktan alınan 05.12.2021 tarih ve sayılı yazıda da sigortalının engel oranının %35 olduğuna karar verildiği, 2.4. Genel Müdürlüğün 28.09.2020 tarih ve sayılı Genel Yazı’sı gereğince; Vergi indiriminden yararlanarak yaşlılık aylığı alanlardan kontrol muayenesine tabi tutulması istenenlerin, kontrol nedeniyle gönderildikleri hastanelerden temin edilen sağlık kurulu raporlarında, sağlık kuruluşları tarafından belirlenen engellilik oranları ile daha önce aylık bağlanmasına esas Gelir İdaresi Başkanlığı
Merkez Sağlık Kurulu tarafından belirlenen engellilik oranları arasında farklılık olması ve sağlık kuruluşundan en son temin edilen sağlık kurulu raporunda engellilik derecesinin; – %40’ın altına düşmesi halinde, hastanelerden gelen rapor Merkez Sağlık Kuruluna gönderilmeden, sigortalının anılan Yönetmelik gereğince Sağlık Bakanlığınca belirlenen bir hakem hastaneye
Kurumumuzca sevk edileceği, hakem hastaneden temin edilecek sağlık kurulu raporunda, engellilik derecesinin %40’ın altında belirlenmiş olması halinde, sigortalının raporlarının engellilik derecesi belirlenmek üzere Merkez Sağlık Kuruluna gönderileceği ve Kurul tarafından belirlenecek dereceye göre, – %40’ın üstünde belirlenmiş olması halinde, sigortalının yine Kurumumuzca yetkili hakem hastaneye sevk işleminin yapılması ve hakem hastaneden temin edilen sağlık kurulu raporunun Merkez Sağlık Kuruluna gönderilmeden, raporda belirtilen engellilik derecesi esas alınarak, aylık bağlama işlemlerinin sonuçlandırılması gerektiği, 2.5. Bu kapsamda, başvuranın, 18.05.2021’de sevkinin yapıldığı 18.08.2021’e kontrol muayene kaydının sisteme işlendiği, kontrol muayene tarihinden önce 16.07.2021 tarih ve %36 engel oranlı ilk rapor alındığı ve hakem hastaneye sevk süreçlerinden sonra da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından %35 engel oranı kararının verildiği anlaşıldığından aylığın, ilk rapor tarihi olan 16.07.2021’i takip eden ödeme dönemi itibarıyla durdurulduğu, 3. Kurumumuzun 05/07/2022 tarihli ve – / -S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından gönderilen 18.07.2022 tarihli ve E– sayılı yazı ile eklerinde;
3.1. Başvuranın, daha önce vergi indiriminden faydalanmaya hak kazanması nedeniyle kendisine Sosyal
Güvenlik Kurumunca emekli maaşı bağlandığı,
3.2. Emekli olduktan sonra raporlarında kontrol kaydı bulunan veya Sosyal Güvenlik Kurumu uygulamalarına göre yeniden sağlık kurullarına sevk edilme gereği görülen engelli vatandaşların, yetkili hastanelere yeni bir rapor almak üzere sevk edildiği ve Sosyal Güvenlik Kurumunun 2014-11 sayılı eTahsis talimatı uygulaması çerçevesinde, alınan raporlardan engellilik derecesi %40’ın altında olanlar
Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilmek üzere Başkanlığa gönderildiği, Merkez Sağlık Kurulunca değerlendirilen raporlara istinaden istişari mahiyetteki Başkanlık görüşleri ve rapor örneğinin Sosyal
Güvenlik Kurumunun ilgili il ve ilçe teşkilatına gönderildiği,
3.3. Sosyal Güvenlik Kurumunca emekli aylığı bağlandığı, 18.05.2021 tarihinde hastaneye sevk edildiği, Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi tarafından düzenlenen 16.07.2021 tarihli ve sayılı rapora göre engellilik oranı yüzde kırkın altında (%36) olduğundan dolayı
10.08.2021 tarihinde hakem hastaneye sevk edildiği, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünce hakem hastane
olarak belirlenen Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından düzenlenen 07.10.2021 tarihli ve sayılı engelli sağlık kurulu raporu, Merkez Sağlık Kurulunca ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde değerlendirildiği ve raporda yer verilen çalışma gücü kayıp oranı aynen benimsenerek adı geçenin çalışma gücünün yüzde otuz beş (%35) kaybettiğine karar verildiği, 05.12.2021 tarihli ve sayılı yazı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına bildirildiği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 4.1. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesi; “Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar.
Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.
…” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ”, 4.3. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin j bendi; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri,” 5.2. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesi; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır.
/
Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır.
Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.”
5.3. “Engellilik durumu” başlıklı 5 inci Maddesi; “ Bireyin engelliliğini ve engellilikten kaynaklanan özel ihtiyaçlarını belirleyen derecelendirmeler, sınıflandırmalar ve tanılamalarda uluslararası temel yöntemler esas alınır. Engellilik durumunun tespit ve uygulama esasları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ve Millî Eğitim Bakanlığının görüşleri alınarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye
Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28’inci maddesinin beşinci, onuncu ve on birinci fıkraları; “Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının; a) % 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, b) % 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
…
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için
ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması zorunludur.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 6.2. “Kontrol Muayenesi” başlıklı 5510 sayılı Kanun’un 94 üncü maddesinde; “Kurum yürütülen soruşturma kapsamıyla sınırlı olmak üzere; Sigortalının, isteğe bağlı sigortalının veya bunların hak sahiplerinin malullük, iş göremezlik raporlarında belirtilen rahatsızlıklarının mevcut olup olmadığını, tespit amacıyla kontrol muayenesi ve tetkik yaptırılmasını talep edebilir.” 6.3. “506 sayılı Kanunun malullük ve engellilik hükümlerine ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı
Geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası; “Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olup bu
Kanunun yürürlük tarihinden önce veya sonra engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılar hakkında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun mülga 60 ıncı maddesinin (c) bendinin (b) alt bendi ve geçici 87 nci maddesine göre işlem yapılır.” 7. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesinin birinci fıkrası; “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî
/
% 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
…
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve
Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.” 8. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun “Yaşlılık aylığından yararlanma şartları” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin (b) alt bendi; “Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazanmış durumda olan sigortalılardan; ilgili mevzuatı uyarınca, I. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3600 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, II. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az onsekiz yıldan beri sigortalı olmak ve en az 4000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, III. derece sakatlığı olanlar yaşları ne olursa olsun en az yirmi yıldan beri sigortalı olmak ve en az
4400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartıyla yaşlılık aylığından
yararlanırlar. Sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanması dolayısıyla yaşlılık aylığına hak kazanarak yaşlılık aylığı alanlar Kurumca kontrol muayenesine tabi tutulabilir.” 9. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin; 9.1. “Yaşlılık aylığının başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 57 nci maddesinin ikinci fıkrası; “(2) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetlerle birlikte Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında aylık bağlanacağı durumlarda, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçen hizmetler, prim ve prime ilişkin her türlü borçların ödendiği tarih itibarıyla geçerli sayılır ve aylık bu tarihi takip eden ay başından itibaren başlar.” 9.2. 57 nci maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendi; “Çalışma gücünün %40 ile %59 arasında kaybedilmesi nedeniyle yaşlılık aylığı alanların yapılan kontrol muayenesi sonucu, çalışma gücündeki kayıp oranının %40’ın altına düştüğünün anlaşılması hâlinde, bu durumun tespitine esas tutulan raporun tarihini takip eden ödeme dönemi başında yaşlılık aylığı kesilir.” 9.3. “Prim ödeme yükümlüsü kendisi olup yazılı istek tarihi itibariyle prim borcu olanların aylık başlangıç tarihinin tespiti” başlıklı ek 8 inci maddesi; “(1) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında hizmet olarak değerlendirilen süreler dahil olmak üzere prim ödeme yükümlüsü kendisi olup aylık bağlanması için yazılı istekte bulunduğu tarih itibarıyla prim borcu olanların tahsis talebi, borcun ödendiği tarih itibariyle geçerli sayılır ve bağlanacak aylıklar borcun ödendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren başlatılır.” 10. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin “Vergi indirimine esas raporlar” başlıklı 13 üncü maddesi; “193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre, engellilik indirimine esas olmak üzere düzenlenen raporlarda, raporu düzenleyen sağlık kurum ve kuruluşu tarafından işverenin bulunduğu yerdeki İl Vergi Dairesi Başkanlığına, Vergi Dairesi olmayan illerde ise İl
Defterdarlığına gönderilen rapor esas alınır.”
11. Sakatlık İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Sakatlık Derecelerinin Tesbit Şekli
İle Uygulanması Hakkında Yönetmeliğin; 11.1. “Sakatlık indiriminden yararlanmak için başvuru” başlıklı 4 üncü maddesi; “ İndirimden yararlanmak isteyen sakat hizmet erbabı. Nüfus kağıdının örneği ve çalıştığı işyerinden alacağı hizmet erbabı olduğunu gösterir belge ile birlikte illerde Defterdarlık Gelir Müdürlüğüne, bağımsız Vergi Dairesi bulunan İlçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, diğer ilçelerde Malmüdürlüğü’ne bir dilekçe ile başvuracaktır.” 11.2. “Merkez sağlık kurulunun teşekkülü ve yapacağı işlemler” başlıklı 10 oncu maddesi; “Merkez
Sağlık Kurulu, Maliye Bakanlığı Başhekiminin başkanlığında, Sağlık Bakanlı’nca görevlendirilecek iki uzman hekim ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca görevlendirilecek bir uzman hekimden ve
Gelirler Genel Müdürlügü’nün bir temsilcisinden oluşur. Merkez Sağlık Kurulu ayda en az iki defa üye tam sayısı ile toplanır ve oy çokluğu ile karar verir.
Merkez Sağlık Kurulu, yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporlarda yer alan laboratuvar bulgularını, klinik muayene bulgularını, sakatlık bulgularını, teşhisi inceler ve rapor formunda kendine ait bir bölüm açarak karar bölümüne Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğe ekli cetvellerde yer alan sakatlık arızalarına göre çalışma gücü kayıp oranlarını dikkate alarak hizmet erbabının sakatlığı nedeniyle çalışma gücünü hangi oranda kaybettiğini rakamla ve yazıyla belirtmek suretiyle karar verir…”
Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran özetle, engelli vergi indirimi ile 2019 Aralık ayında % 42 oranla Okmeydanı
Hastanesi’nden aldığı heyet raporu ile erken emeklilik hakkı elde ettiğini, SGK tarafından bir buçuk yıllık emekli iken yeniden heyet raporu istendiğini, Okmeydanı Eğitim Araştırma Hastanesi’ne tekrar başvurması üzerine engel oranının düştüğünü, emeklilik hakkının geri alındığını, itiraz üzerine aldığı raporda ise engel oranının %28’e düştüğünü, raporların bir kısmında yer alan hastalıklarına bazı raporlarda yer verilmediğini belirterek engelli vergi indirimi üzerinden elde etmiş olduğu erken emeklilik hakkının iadesini ve maddi zararının giderilmesini talep etmektedir.
14. SGK tarafından özetle, başvuranın ilk defa 28.09.2000 tarihinde çalışmaya başladığı, 05.12.2019 tarihli tahsis talep dilekçesine istinaden, 506 sayılı Kanun’un geçici 87’inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi hükümleri doğrultusunda, toplam 4.642 prim ödeme gün sayısı ve %42 engellilik oranı üzerinden 01.01.2020’den itibaren / tahsis numarası ile yaşlılık aylığı bağlandığı, %42 engel oranıyla vergi
/
indiriminden yararlanarak 01.01.2020’den itibaren yaşlılık aylığı almaktayken İstanbul Sosyal Güvenlik İl
Müdürlüğünü muhatap 22.02.2021 tarih ve sayılı yazıda, engelli raporunun şüpheli olduğunun belirtilmesi üzerine sigortalının 18.05.2021’de kontrol muayenesine gönderildiği, Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu
Şehir Hastanesinden 16.07.2021 tarih ve %36 engel oranlı rapor alınması üzerine ilginin tekrar hastaneye sevkinin yapıldığı, tekrar sevk üzerine de İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesinden 07.10.2021 tarih ve %35 engellilik oranlı rapor temin edildiğinden her iki raporun Gelir İdaresi Başkanlığına gönderildiği ve anılan Başkanlıktan alınan 05.12.2021 tarih ve sayılı yazıda da sigortalının engel oranının %35 olduğuna karar verildiği,
14.1. Genel Müdürlüğün 28.09.2020 tarih ve sayılı Genel Yazı’sı gereğince; başvuranın, 18.05.2021’de sevkinin yapıldığı 18.08.2021’e kontrol muayene kaydının sisteme işlendiği, kontrol muayene tarihinden önce 16.07.2021 tarih ve %36 engel oranlı ilk rapor alındığı ve hakem hastaneye sevk süreçlerinden sonra da Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından %35 engel oranı kararının verildiği anlaşıldığından aylığın, ilk rapor tarihi olan 16.07.2021’i takip eden ödeme dönemi itibarıyla durdurulduğu, belirtilmiştir.
15. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanununda doğrudan ve dolaylı olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaklanmış eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirlerin alınacağı öngörülmüştür. Makul düzenleme, engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirler olarak tanımlanmıştır. Buna göre, engellilerin konu olduğu her türlü iş, işlem ve eyleminde eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve yukarıdaki esaslar çerçevesinde gerekli olduğu değerlendiriliyorsa bu yönde makul düzenlemeler aracılığıyla her türlü değişikliği yapmak ve tedbiri almak idarenin sorumluluğudur.
16. Engellilerin sosyal güvenliği çerçevesinde, 5510 sayılı Kanunun 28 inci maddesinde ilk defa
Kanunun yürürlük tarihinden sonra sigortalı olanlardan engelliliği nedeniyle çalışma gücünü kaybeden sigortalılara hangi şartlarda yaşlılık aylığı bağlanacağı, Geçici 10 uncu maddesinde ise Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanlardan engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanmaya hak kazananlara hangi şartlarda yaşlılık aylığı bağlanacağı düzenlenmiştir. Buna göre ilk defa Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların aylık bağlama şartları 506 sayılı Kanunun 60 ıncı ve geçici 87 nci maddelerine göre belirlenmektedir. Bununla birlikte ilk defa 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra sigortalı olanların engelliliğe bağlı çalışma gücü kayıp oranı tespiti Kanunun 28 inci maddesi uyarınca Kurum Sağlık
Kurulunca yapılmaktayken, ilk defa Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların engelliliğe bağlı vergi indiriminden yararlanıp yararlanamayacakları ile engellilik derecelerinin tespiti 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununun 31 inci maddesine göre yapılmaktadır.
17. 193 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde vergi indiriminden faydalanacak olan engelliler çalışma gücü kayıp oranlarına bağlı olarak üç derece halinde belirlenmiş, engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usullerin ilgili Bakanlıklarca müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirleneceği düzenlenmiştir.
18. Bu kapsamda; başvuran ile SGK arasındaki ihtilafın başvuranın engelliler için öngörülen emeklilik hakkından faydalanıp faydalanamayacağı, başvuranın engel oranının belirlenmesine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
19. Söz konusu tespit tıp bilgisini ve uzmanlığını gerektirdiğinden, SGK’dan temin edilen ilgili evraklar, bilirkişi incelemesi yapılmak üzere Adli Tıp Kurumu Başkanlığı’na gönderilmiştir.
20. Adli Tıp Kurumu Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 28/11/2023 tarihli ve
– / yazıda başvuranın engel durumuna göre tüm vücut fonksiyon kaybı oranının hali hazırda %28 (yüzdeyirmisekiz) bulunduğu, 07/05/2019 tarihinden itibaren ve halen tüm vücut fonksiyon kaybı oranının %40’ın altında olduğu oy birliği ile mütalaa edilmektedir.
21. SGK tarafından sigortalı ve hak sahiplerinin malullük (malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ) iddialarının kabul edilmediği ve Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararlarının yargıya taşındığı durumlarda Yargıtay tarafından verilen ve yerleşik içtihat haline gelmiş kararlarda, sigortalının çalışma gücü kayıp oranının ve varsa maluliyetin başlangıç tarihinin Adli Tıp
Kurumundan alınacak raporla tespit ettirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiği yönünde hüküm kurulduğu görülmektedir.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın vergi indiriminden kaynaklı yaşlılık aylığı talebine istinaden Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi 16.07.2021 tarih ve %36 engel oranlı rapor, İstanbul Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi 07.10.2021 tarih ve %35 engellilik oranlı rapor ve
Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 05.12.2021 tarih ve sayılı yazıdaki %35 engel oranı ile Adli
Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulundan alınan engel durumuna göre tüm vücut fonksiyon kaybı oranının hali hazırda %28 (yüzdeyirmisekiz) bulunduğu, 07/05/2019 tarihinden itibaren ve halen tüm vücut fonksiyon kaybı oranının %40’ın altında olduğu şeklindeki mütalaanın da aynı doğrultuda olduğu gözetildiğinde idarenin engellilik nedeniyle yaşlılık aylığına ilişkin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkeleri yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; SGK ve Gelir İdaresi
Başkanlığından istenen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, anılan idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, dolayısıyla iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarelerin bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı
/
yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 12/10/2022 tarihli ve
/ -S. sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi