|
ÖZET: Bu karar, engellilik durumu nedeniyle yer değişikliği talep eden bir memurun başvurusunun reddedilmesi üzerine yapılan hukuki değerlendirmeyi içermektedir. Başvuran, Adana Karataş Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda çalışmakta olup, ikamet adresine 62 km uzaklıkta bulunması ve görme engelli olması nedeniyle zorluk çekmektedir. İdare, başvuranın sağlık mazereti şartlarını taşımadığı ve hizmetine ihtiyaç duyulmadığı gerekçesiyle talebini reddetmiştir.
Ancak, Danıştay, başvuranın %63 oranında engelli olduğunu ve sağlık durumunun zorluklar yarattığını belirterek, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde engellilik durumuna bağlı yer değişikliği taleplerinin, idarelerin takdir yetkisi olmaksızın karşılanması gerektiğine hükmetmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin dikkate alınması gerektiği ve reddedilmesinin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/46-S.23.94
BAŞVURU NO : 2022/9578
KARAR TARİHİ : 02/01/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Engellilik durumuna bağlı yer değişikliği suretiyle atamasının
BAŞVURUNUN KONUSU :
yapılması talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 05/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, 06/05/2013 tarihinde itibaren Engelli Memur Kadrosu ile Adana Karataş Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda çalıştığını, söz konusu iş yerinin ikamet adresine 62km uzaklıkta olduğunu, görme engelli olduğu için işe gidiş gelişlerinde zorlandığını ifade ederek mağduriyetinin giderilmesi için, Adana Denetimli Serbestlik Müdürlüğünde kadro/unvanına uygun bir pozisyona yer değişikliğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden 30/12/2022 tarihinde gelen cevabi yazıda; 2.1. “Denetimli serbestlik müdürlüklerinin personel ihtiyacı bireysel taleplere göre değil toplu olarak Norm ve Atama Sistemi (NAS) üzerinden gerçekleştirildiği,”
2.2.“Adı geçenin, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 25’inci maddesinde belirtilen sağlık mazereti şartlarını taşımaması ve atanmak istediği kurumda hizmetine ihtiyaç duyulmaması nedeniyle talebinin uygun görülmediği,”
2.3. “Ayrıca Genel Müdürlüğümüz personelinin aile birliği mazeretine dayalı naklen atamalarının yılda iki defa olmak üzere şubat ve eylül dönemlerinde, isteğe bağlı olarak naklen atamalarının ise yılda bir defa olmak üzere yaz döneminde yapıldığı,”
2.4. “Diğer taraftan, adı geçenin isteğe bağlı olarak atanabilmesi için 2023 yılı isteğe bağlı personel atama planlaması kapsamında Norm ve Atama Sistemi üzerinden başvuruda bulunması ve atanma şartlarının haiz olması halinde talebinin değerlendirileceği hususunu,”
İfadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.” 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür.
Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz…” 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.” 6. 25/06/1983 tarih ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişin Yönetmeliğin, 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2 nci maddesi ve aynı Kanunun 2670 sayılı Kanunla değişik
72 nci maddesine dayanılarak, Devlet Memurlarının aynı kurum içinde yer değiştirme suretiyle
atanmalarını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.” 6.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “a) Yer değiştirme suretiyle atanma, aynı kurumda çalışan memurların, bu Yönetmelikte tespit edilen hizmet bölgelerine belirli süreler dahilinde
/
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 76 ncı maddesindeki esaslar çerçevesinde atanmasını, …
ifade eder.” 6.3. “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir. ” 6.4. “Engellilik Durumuna Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı Ek 3 üncü maddesinde; “İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir.
Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır ve bu haktan bir defadan fazla yararlanılamaz.
(Danıştay İkinci Dairesinin 21/3/2018 tarihli ve E.: 2016/9697, K.: 2018/1891 sayılı Kararı ile, bu maddede yer alan “bir defadan fazla” ibaresi iptal edilmiştir.)
Memurun kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle yer değişikliğini talep etmesi halinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, memurun ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır.
Engellilik durumu devam ettiği sürece kurumlarca isteği dışında memurun yeri değiştirilmez. Engellilik durumu ortadan kalkan memurlar hakkında bu Yönetmelikte yer alan diğer hükümler uygulanır.” 7. Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin, 7.1. “Naklen Atama Esasları” başlıklı 22 nci maddesinde; “(Değişik:RG-9/5/2006-26163) Bu Yönetmelik kapsamındaki memurların unvan ve sınıf değişikliği olmaksızın naklen atanabilmeleri için; a) Görev yaptıkları adalet komisyonları yetki alanı içerisinde en az iki yıl hizmet etmiş olmaları, b) Atanmak istedikleri veya atanacakları yerlerde durumlarına uygun bir kadro ve ihtiyaç bulunması, c) (Ek:RG-30/6/2018-30464) Son görev yerindeki eylemi ile ilgili olarak son iki yıl içerisinde uyarma ve kınama dışında herhangi bir disiplin cezası almamış bulunması, gerekir…” 7.2. “Mazerete Dayalı Naklen Atamalar” başlıklı 24 üncü maddesinde; “(Değişik birinci fıkra:RG8/12/2020-31328) Bu Yönetmelik kapsamındaki personel; sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerini belgelendirmeleri halinde 22 nci, 22/A, 22/B ve 22/C maddelerindeki şartlar aranmaksızın istekleri üzerine naklen atanabilirler…” 7.3. “Engellilik Durumu Nedeniyle Atama” başlıklı Ek 1 inci maddesinde; “(Ek:RG-21/11/2015-29539) İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak naklen atanma talebinde bulunabilir.
Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kadro imkanları ve teşkilat yapısı dikkate alınarak karşılanır.
(Ek üçüncü fıkra:RG-30/6/2018-30464)Bu madde kapsamındaki naklen atamalarda 22 nci maddenin beşinci fıkrasındaki toplu atama usulü de uygulanabilir. Toplu atama usulü uygulanması durumunda naklen atama işlemleri yılda iki kez gerçekleştirilir.
Memurun kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle naklen atanmayı talep etmesi halinde, naklen atama yapılacak yerin, memurun ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır…” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın engellilik mazeretine bağlı yer değişikliği talebinin reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu gerekçesiyle
Tavsiye Kararı verilmesi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 06/05/2013 tarihinde itibaren Engelli Memur Kadrosu ile Adana Karataş Kadın Kapalı Ceza
İnfaz Kurumunda çalıştığını, söz konusu iş yerinin ikamet adresine 62km uzaklıkta olduğunu, görme engelli olduğu için işe gidiş gelişlerinde zorlandığını ifade ederek mağduriyetinin giderilmesi için, Adana
Denetimli Serbestlik Müdürlüğünde kadro/unvanına uygun bir pozisyona yer değişikliğinin yapılmasını talep etmektedir.
10. Başvuru konusuna ilişkin olarak İdare, başvuranın hizmetine ihtiyaç duyulmasından ayrıca sağlık mazereti şartlarını taşımadığından bahisle, tayin talebinin gerçekleştirelemeyeceğini bildirmiştir.
11. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte; Devlet memurlarının isteğe bağlı yer değiştirmeleri kapsamında sağlık, aile birliği, can güvenliği ve engellilik durumuna bağlı yer değişikliği ile ilgili birtakım kriterler belirlenmiştir. Memurun engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talebinde bulunabilmesi için anılan Yönetmelikte; memurun kendisinin sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğunun belgelendirilmesi gerektiği, memurun kendisinin engellilik durumunun tedavisi sebebiyle yer değişikliği talep etmesi halinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, memurun engellilik durumuna uygun olmasının esas olduğu, ayrıca engellilik durumuna bağlı yer değişikliği taleplerinin anılan Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanacağı düzenlenmiştir.
12. Devlet memurlarının engellilik durumuna bağlı yer değişikliğine ilişkin taleplerin, Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanacağı düzenlemesi ile ilgililerin bu yöndeki talebinin kabul edilip edilmemesi konusunda idarelere takdir yetkisi tanınmamıştır. Somut olayda; başvuranın üveit hastası olması ve sağ gözünün tamamen sol gözünün de karanlıkta görmediği, %63 oranında engelli olduğu ve takipli kronik rahatsızlığının bulunduğu, kadrosunun bulunduğu yerin uzaklığından ötürü zorluk yaşadığı görülmektedir.
13. Bu kapsamda, başvuranın; Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin
Yönetmelik ile Adalet Bakanlığı Memur, Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinde Devlet memurlarının isteğe bağlı yer değiştirmeleri kapsamında engellilik durumuna bağlı yer değişikliği ile ilgili belirlenmiş olan kriterleri sağladığı ve Anayasanın 5 ve 10 uncu maddeleri çerçevesinde başvuranın talebinin idare tarafından dikkate alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
/
14. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devleti ilkesinin gereğidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır.
15. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik gereğince gerekli şartları taşıyan Devlet memurlarının engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talebinin kamu kurum ve kuruluşlarınca yerine getirilmesi için talep edilen yerde kurumun teşkilatının bulunması ve söz konusu teşkilat bünyesinde memurun atanabileceği bir kadronun bulunması gerektiği, söz konusu koşulların varlığı halinde yer değişikliği talebinin yerine getirilmesi gerektiği açıkça hüküm altına alındığından ve bu kapsamda başvuranın % 40 oranında engelli olduğu ve sağlık durumu göz önüne alındığında, ilgili idare tarafından başvuranın engellilik durumu nedeniyle yer değişikliği talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
16. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın engellilik durumuna bağlı yer değişikliği suretiyle atanma talebinin reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi”, “şeffaflık”, “hesap verebilirlik” “açıklık”, “sorumluluk” “kanunlara uygunluk”, “nezaket” ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Adana İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın engellilik durumuna bağlı yer değişikliği suretiyle atamasının yapılması hususunda Adalet
Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığınca bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Adalet Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi