|
ÖZET: Başvuran, %70 engelli olarak çalıştığı İzmir iline tayin talep etmektedir. Ancak, ilgili idare başvuranı engellilik durumu nedeniyle İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne süresiz geçici görevlendirmiştir. Başvuran, soğuk iklimin sağlık durumunu olumsuz etkilediğini belirterek sıcak iklimde çalışmanın kendisi için daha uygun olacağını ifade etmektedir. İdare, başvuranın engel durumunu dikkate almasına rağmen, tayin talebini geçici görevlendirme ile karşılamıştır.
Hukuki değerlendirme sonucunda, başvuranın engel durumuna dayalı tayin talebinin, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesinde bir engel bulunmadığı sonucuna varılmıştır. İdarenin, başvuranın talebine ilişkin cevap vermemesi ve tayin talebini geçici görevlendirme ile karşılaması hukuka uygun bulunmamıştır. Bu nedenle, başvuranın tayin talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10527-S.23.16829
BAŞVURU NO : 2023/3117
KARAR TARİHİ : 22/08/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Engel durumu nedeniyle nakil talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 06/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde “Şef” kadrosunda %70 engelli olarak çalıştığını, “Juvenil Romatoid Artrit” tanılı hastalığı nedeniyle ilinin soğuk hava şartlarında eklem kısıtlılığına bağlı sıkıntılar yaşadığını, bu sebeple önceliği İzmir olmak üzere Antalya, Aydın ve Muğla İl Müdürlüklerinde şef kadrosuna “Engel Durumuna Bağlı Yer
Değişikliği” başvurusu yaptığını ancak cevap alamadığını belirterek öncelikle İzmir iline tayinin yapılmasını, burada uygun kadro bulunmaması halinde diğer illere tayininin yapılmasını talep etmektedir.
1.1. Ayrıca başvuran, 18/04/2023 tarihinde Kurumumuza gönderdiği e-posta ile idaresi tarafından 29/03/2023 tarihinde geçici görevlendirme ile İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne görevlendirdiğini ancak kendisi gibi olan diğer kişilerin farklı illere tayininin yapılmasına rağmen kendisinin geçici görevlendirme ile görevlendirildiğini belirterek İzmir iline tayininin yapılması talebini yinelemektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/03/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Afet ve
Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından gönderilen 04/04/2023 tarihli ve E- –
sayılı cevabi yazı ve eklerinde, özetle:
2.1. Başvuranın 29/03/2023 tarihli olur ile engellilik durumu mazereti nedeniyle İzmir İl Afet ve Acil
Durum Müdürlüğüne süresiz geçici görevlendirme ile görevlendirildiği, İfadelerine yer verildiği tespit edilmiştir.
2.2. İlgili idarenin yukarıda yer verilen cevabi yazısı ile başvuran tarafından Kurumumuza gönderilen 18/04/2023 tarihli ek beyan doğrultusunda, başvuranın talebine ilişkin ilgili idareden 07/06/2023 tarih ve
S. sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup herhangi bir cevap alınamamıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde, “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.” 3.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinde;“…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 3.4. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90’ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Genel İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesinde;“(e) Fırsat eşitliği;…(f) Erişilebilirlik Sözleşme’nin dayandığı ilkeler arasında sayılmıştır.”, 4.2. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”, 4.3. “Erişebilirlik” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dâhil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır. Erişim önündeki engellerin tespitini ve
ortadan kaldırılmasını da içeren bu tedbirler diğerlerinin yanında, aşağıda belirtilenlere de uygulanır:
(a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; /
(b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere bilgi ve iletişim araçları ile diğer hizmetler.” 4.4. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19’uncu maddesinde; “İşbu Sözleşmeye
Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat
edilmelidir:
(a) Engelliler diğer bireylerle eşit koşullar altında ikametgâhlarını ve nerede ve kiminle yaşayacaklarını seçme hakkına sahiptirler ve özel bir yaşama düzenine zorlanamazlar; (b) Engellilerin kişisel destek dâhil olmak üzere toplum içinde yaşamak ve topluma dâhil olmak için ihtiyaç duydukları konut içi, kurum içi ve diğer toplumsal destek hizmetlerine erişimleri sağlanmalı ve engellilerin toplumdan tecridi ve ayrı tutulması önlenmelidir; (c) Kamusal hizmet ve tesisler engellilere diğer bireylerle eşit şekilde açık olmalı ve onların ihtiyaçlarına yanıt verebilmelidir”, 5. Yine İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 16’ncı ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin
Uluslararası Sözleşmenin 10’uncu maddelerinde ailenin, toplumun doğal ve temel unsuru olduğu ve devlet tarafından korunmasının gerektiği belirtilmiş; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8’inci maddesinde de herkesin, aile hayatına saygı gösterilmesi hakkına sahip olduğu kabul edilmiştir.
6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” 7. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 7.1. “İstihdam şekilleri” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde; “Kamu
hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür. A) Memur:
Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır. Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.”, 7.2. “Yer değiştirme suretiyle atama” başlıklı 72’nci maddesinde; “… İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır. …”
/
8. 25/06/1983 tarih ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin; 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde “Bu Yönetmelik; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2’nci maddesi ve aynı Kanunun 2670 sayılı Kanunla değişik 72’nci maddesine dayanılarak, Devlet Memurlarının aynı kurum içinde yer değiştirme suretiyle atanmalarını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”, 8.2. “Memurun İsteği Üzerine Yapılabilecek Yer Değiştirmeler” başlıklı 12’nci maddesinde “Sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerinin belgelendirilmesi halinde, hizmet bölgelerindeki ve/veya hizmet alanlarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilir.
Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır. Zorunlu çalışma süresini sağlık veya aile birliği mazeretine dayalı olarak tamamlamamış olan memur mazeretinin sona ermesi durumunda, zorunlu hizmet süresinin eksik kalan kısmını tamamlamak zorundadır.
Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir.”, 8.3. “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13’üncü maddesinde “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.
Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.”, 8.4. “Engellilik Durumuna Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı Ek 3’üncü maddesinde; “İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir. Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır. Memurun kendisinin veya birlikte yaşadığı eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının engellilik durumunun tedavisi sebebiyle yer değişikliğini talep etmesi halinde, yer değiştirme suretiyle atama yapılacak yerin, memurun ve bu fıkra kapsamındaki yakınlarının engellilik durumuna uygun olması esastır.”, hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 1 no.lu paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; engel durumu nedeniyle İzmir iline tayininin yapılmasını talep etmektedir. Buna karşın, ilgili idare; başvuranın, 29/03/2023 tarihli olur ile ve engellilik durumu mazereti nedeniyle İzmir İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüne süresiz geçici görevlendirme ile görevlendirildiğini belirtmektedir. Ancak başvuran tarafından 18/04/2023 tarihinde
Kurumumuza gönderilen e-posta ile başvuranın, sağlık durumu gözetilerek İzmir iline tayininin yapılması talebini yinelediği görülmektedir.
11. Başvuranın Kurumumuza sunduğu %70 oranlı sağlık raporu incelendiğinde; kendisine “Juvenil
Romatoid Artrit” tanısının konulduğu görülmektedir. Halk arasında “Romatizma” olarak bilinen bu hastalığı nedeniyle başvuran, soğuk iklime sahip bölgelerde rahatsızlığının arttığını ve eklemlerinde yaşanan baskı nedeniyle hareket etmekte zorluklar yaşadığını belirtmekte olup sıcak iklime sahip bölgelerde çalışmasının daha uygun olacağını iddia etmektedir. İlgili idare de başvuranın engel durumunu göz önüne alarak İzmir iline süresiz geçici görevlendirildiğini belirtmektedir. Bu noktada ilgili idarenin, başvuranın rahatsızlığından kaynaklı mazeretini haklı bulduğu ancak bu duruma çözüm olarak başvuranın tayin talebinin yerine geçici görevlendirme ile çözüm bulma yoluna gittiği değerlendirilmektedir.
12. Burada altının çizilmesi gereken bir diğer nokta ise, ilgili idarenin hem başvuranın tayin talep dilekçelerine cevap vermediği hem de Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısında sorulan sorulara cevap vermediği hususudur. Nitekim anılan yazımız incelendiğinde başvuranın talep ettiği İzmir ili ile kadrosunun bulunduğu ilinde mevcut kadro yapısının durumu ve uygun boş kadro olup olmadığı hakkında çeşitli sorular sorulduğu görülmektedir. Ancak ilgili idare tarafından bu sorulara cevap verilmeden, sadece başvuranın engel durumu nedeniyle tayin talep ettiği ile süresiz geçici görevlendirildiği cevabının verildiği görülmektedir.
13. Burada her ne kadar ilgili idare tarafından, başvuranın engel durumu nedeniyle ve talebi doğrultusunda, iklimi iline göre daha sıcak olan İzmir iline süresiz geçici görevlendirmesi işlemi ile başvuranın sağlık durumunun gözetildiği ve daha uygun koşullarda çalışmasına imkanı sunulduğu düşünülse de, başvuranın İzmir iline tayinin yapılması talebinin karşılamadığı görülmektedir. Zira başvuran halihazırda İzmir ilinde süresiz geçici görevlendirme ile çalışıyor olsa da kadrosu ilinde bulunmakta ve oluşacak yeni durumlar karşısında anılan görevlendirmenin her an iptal edilmesi ve kadrosunun bulunduğu yerde tekrar görevlendirilmesi ihtimali bulunmaktadır.
14. Başvuru konusu talep engellilere yönelik mevzuat hükümleri çerçevesinde incelendiğinde; hem 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili hükümlerinde hem de Devlet Memurlarının Yer Değiştirme
Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümlerinde, mevzuatına göre alınan sağlık kurulu
raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurların engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabileceğine ilişkin hükümlerin yer aldığı görülmektedir. Başvuru konusu talep bu açıdan incelendiğinde başvuranın engel durumundan kaynaklanan tayin talebinin ilgili idare tarafından değerlendirilmesinde bir engelin bulunmadığı görülmektedir.
15. Buna göre Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, engellilik durumu nedeniyle ve yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda tayin talebinde bulunan başvuranın, engel durumundan kaynaklanan mazereti haklı görünmesine karşın sadece geçici görevlendirme ile İzmir iline görevlendirilmesi işleminin hukuka uygun olmadığı değerlendirilmektedir. Nitekim ilgili idare tarafından başvuranın talebinin reddi işleminde mevcut kadro ve ihtiyaçlar açısından bir değerlendirilme yapmadığı görülmektedir. Sonuç olarak ilgili idarenin başvuranın engel durumundan kaynaklanan talebini ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri kapsamında engellilere yönelik pozitif ayrımcılık boyutuyla ve mevcut kadro ve ihtiyaçlar yönünden yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin ilgili idare tarafından zamanında ve gerekçeli olarak iletilmediği, böylece
“kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranılmadığı; ayrıca başvuranın talebine ilişkin verilen ret kararına karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu yüzden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idareye bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ilgili idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup igili İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın, engel durumu gözetilerek İzmir iline tayininin yapılması talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda AFET ve ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve AFET ve ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi