|
ÖZET: Başvuran, öğrenim kredisi alırken engellilik durumunu beyan etmediği için geri ödemenin iptalini talep etmiştir. İlgili idare, başvuranın engelli olduğuna dair belge sunmadığı gerekçesiyle talebi reddetmiştir. Başvuranın 2011/2012 öğretim yılında burs/öğrenim kredisi başvurusunda bulunmasına rağmen, engellilik durumunu yalnızca üniversiteye bildirdiği ve Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ne (KYGM) bilgi vermediği tespit edilmiştir.
Başvuranın öğrenim kredisi için 17.640,00 TL ödeme aldığı ve bu borcun 01/10/2018 tarihinde geri ödenmeye başlandığı, ödemelerin yapılmaması üzerine borcun vergi dairesine aktarıldığı belirtilmiştir. İlgili mevzuata göre, engellilik durumunun KYGM’ye bildirilmemesi nedeniyle başvuranın öncelikli öğrenci statüsünde değerlendirilemeyeceği ve dolayısıyla talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu durum, başvuranın engellilik raporunun yeterli görülmediği ve borçların silinmesi için gerekli şartların sağlanmadığı anlamına gelmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17311-S.21.27710
BAŞVURU NO : 2021/11092
KARAR TARİHİ : 08/12/2021
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öğrenim kredisi borcu hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2011-2012 eğitim-öğretim yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler
Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümüne kayıt olduğunu ve burs/öğrenim kredisi başvurusu yaptığını, başvuru esnasında engelliliğine ilişkin sağlık raporunun olduğunu beyan ettiğini, fakat ilgili raporu üniversiteye teslim ettiğini, ayrıca Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne gönderilmesi gerektiği bilgisine sahip olmadığını, tarafına öğrenim kredisi tahsis edildiğini, doğuştan ve süreğen
Tip 3 hastası olduğunu, 2002 yılından itibaren %80 oranında sürekli engelli raporu bulunduğunu, bahsi geçen hastalığının akabinde epilepsi rahatsızlığından dolayı da beyin ameliyatı olduğunu ve buna ilişkin raporunun da bulunduğunu, mezuniyet sonrasında Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı ile memur olarak atandığını ve 2018 yılı itibariyle öğrenim kredisinin geri ödemesine başladığını, 2020 Aralık ayında düzenlenen Hematoloji Kongresinde yapılan bilgilendirme sayesinde engellilerin öğrenim kredilerini geri ödemesiz alma hakkına sahip olduklarını öğrendiğini belirterek engelli sağlık raporlarına istinaden öğrenim kredisi geri ödemesinin iptal edilmesini ve ödediği tutarların iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün (KYGM)
sayılı ve 03.09.2021 tarihli bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısında, “… Müdürlüğümüze 2011-2012 öğretim yılında yapmış olduğu müracaatı esnasındaki beyanına göre yapılan değerlendirme sonucunda tarafına numara ile öğrenim kredisi tahsis edildiği anlaşılmıştır. Ancak adı geçen şahsın, müracaatı sırasında öncelikli olduğunu (engel durumunu) belirtmediği kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır. Daha sonra ise bu durumunu belirten herhangi bir başvurusunun bulunmadığı tespit edilmiştir.
/
3. Müdürlüğümüzden öğrenim ve/veya katkı kredisi almak için müracaat eden öncelikli (gazi ve şehit çocukları, engel durumu olanlar, anne ve babası vefat etmiş olanlar, yetiştirme yurtlarında barınanlar, doğal afet durumları vs.) olarak kredi tahsisi yapılmakta ve borçlarına ilave edilen Toptan Eşya Fiyat
Endeksinden doğan miktarlardan Yönetim Kurulumuz Karan gereğince % 50 indirim yapılmaktadır.
4. Öğrencinin Kuruma başvurusundan sonra beyanında meydana gelen değişiklikleri o öğretim yılına ait tahsis sonuçları açıklanıncaya kadar Genel Müdürlüğe yazılı olarak bildirmesi ve belgelendirmesi halinde bu durumu dikkate alınır. Normal Öğrenim süresinin tamamlanmasından sonra oluşan öncelikler ve başvurular değerlendirmeye alınmamaktadır. Dolayısıyla ilgili şahıs hakkında yapılacak herhangi bir işlem bulunmamaktadır.
5. öğrenim kredisinin verilmesine esas teşkil etmek üzere 20/12/2011 tarihinde
İzmir 24. Noterliğinde onaylamış olduğu Kredi Taahhüt Senedinde Tarafına verilen krediye Türkiye
İstatistik Kurumunun kredilerin ödendiği tarihlerdeki Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksin’ den (Yİ-ÜFE)
uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilen borcunu normal öğrenim süresinin bitiminden iki yıl sonra herhangi bir tebligat beklemeden,” ödeyeceğini beyan etmiş bulunmaktadır.
6. Kayıtlarımıza göre, şahsi hesabına 17.640,00 TL öğrenim kredisi ödendiği ve bu miktara 351 sayılı Kanun gereği hesaplanan 2.177,98 TL (Yİ-ÜFE) ilave edilerek Öğrenim kredisi toplam borcunun 19.817,98 TL olarak belirlendiği anlaşılmıştır. Öğrenim kredisinin geri ödemesinin ise 01/10/2018 tarihinde başladığı görülmüştür.
7. Zamanında ödenmeyen öğrenim ve/veya katkı kredisi borçları ivedilik kazanmakta ve 6183 sayılı “Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun” gereğince Gelir İdaresi Başkanlığına bildirilmekte Olup, vergi daireleri tarafından tahsil edilmektedir.
8. Yine kayıtlarımıza göre, almış olduğu öğrenim kredisi borçlarına ait taksitlerini vadeleri İçerişinde ödemediğinden, borçlarının tamamı ivedilik kazanarak, 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamına girmiş olup, tahsili için 31/12/2018 tarihinde
Vergi Dairesine bildirilmiştir.
9. Ayrıca, Kredi Yönetmeliğimiz gereği, tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınacak “Hayat boyu çalışarak hayatını kazanamaz” ibaresi bulunan Sağlık Kurulu raporu ile belgelendiren borçluların, Müdürlüğümüzden aldıkları öğrenim ve/veya katkı kredisi borçlan silinmektedir.
10. konu ile ilgili Müdürlüğümüze 29/01/2021 tarihinde başvurusunun bulunduğu anlaşılmış olup, ancak başvuru ekinde göndermiş olduğu sağlık kurulu belgeleri yeterli görülmediğinden hakkında işlem yapılamayacağı hususu 03/02/2021 tarihli cevabi yazımızla tarafına bildirilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
/
11. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde, Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü’ başlıklı 11 inci maddesinde, Anayasa hükümlerinin idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar olduğu, ‘Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması’ başlıklı 13 üncü maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde, Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
12. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
13. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde, “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
14. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin ‘Kredi Borcunun
Tespiti’ başlıklı 33 üncü maddesinde, “…Endeks uygulanmasına, kredi borçlarının geri ödenmesine ve taksitlendirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemeye, öğrencilerin borçlarından birinci fıkraya göre hesaplanan endeks artışından ilave edilen miktarın % 50 sine kadar indirim yapmaya Yönetim Kurulu yetkilidir.”, ‘Borcun Silinmesi’ başlıklı 41 inci maddesinde, “Öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra vefat ettikleri veya çalışamayacak derecede sürekli sakat kalmış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
16. Başvuran, öğrenim kredisi almaktayken engellilik durumundan dolayı burs verilmesi gerektiğini öğrendiğini belirterek öğrenim kredisi borcuna yönelik yaptığı ödemelerin iade edilmesini talep etmektedir.
17. İlgili idare, engelli olduğuna dair belgenin beyan edilmediği gerekçesiyle işlem yapılmadığını belirtmektedir.
18. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın, 2011/2012 öğretim yılında burs/öğrenim kredisi başvurusunda bulunduğunu, başvuru aşamasında engellilik durumuna ilişkin
KYGM’ye bilgi veya belge sunmadığı, engellilik durumuna ilişkin sadece Üniversiteye belge sunduğu, beyana göre yapılan değerlendirme sonucunda tarafına öğrenim kredisi tahsis edildiği, başvuranın 20/12/2011 tarihinde taahhütname onayında bulunduğu, tahsis sonrasında da engellilik durumuna iliştin bildirimde bulunmadığı, başvurana yönelik 17.640,00 TL ödeme yapıldığı, bu tutara 2.177,98 TL endeks uygulandığı ve toplam 19.817,98 TL borç tahakkuk ettirildiği ve 01/10/2018 tarihinde geri ödeme takviminin başladığı, ödeme yapılmaması üzerine borcun vergi dairesine aktarıldığı,
19. Engellilere yönelik öğrenim kredisi ve burs konusunda pozitif ayrımcılığa yönelik uygulamalardan
2020 yılı Aralık ayında haberdar olduğu, başvuranın konu ile ilgili olarak ilk 29/01/2021 tarihinde
başvuruda bulunduğu, gönderilen sağlık kurulu belgelerinin yeterli olmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiği,
20. Başvuranın 25/09?/2002 tarihli Ege Üniversitesi Hastanesinden alınma, yüzde seksen oranında engel oranını, çalıştırılamayacağı işleri gösterir alanının boş olduğu ve sürekli raporunun bulunduğu, 15/12/2015 tarihli Ege Üniversitesi Hastanesinden alınma, yüzde seksen altı oranında engel oranını, ağır engelli olmadığı ve ağır bedensel aktivite gerektiren işlerde çalışamaz şeklinde çalıştırılamayacağı işleri gösterir süreğen engel grubunda raporunun bulunduğu, 30/01/2020 tarihli Bornova Türkan Özilhan Devlet
Hastanesinden alınma yüzde seksen beş oranında engel oranını, bağımlılık derecesinin bulunmadığını ve ağır ve tehlikeli işlerde çalışamaz şeklinde çalıştırılamayacağı işleri gösterir raporunun bulunduğu anlaşılmıştır.
21. İlgili idare tarafından sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzerinde engelli olduğu tespit edilen öğrenciler öncelikli öğrenci kabul edilerek hakkında değerlendirme kıstasları uygulanmaksızın burs tahsis işlemleri gerçekleştirildiği bilinmektedir.
22. Yine öncelikli öğrencilere yönelik öğrenim kredisi tahsis edildiğinde öğrenim kredisi ödemelerine eklenecek endeks uygulaması sonucu ortaya çıkan tutarlara yüzde elli indirim yapıldığı ilgili idare tarafından belirtilmektedir.
23. Yukarıda yer verilen mevzuata göre öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra çalışamayacak derecede sürekli engelli tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinecektir.
24. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuran her ne kadar ilk başvuruda engelliliğine ilişkin Üniversiteye rapor sunduğunu belirtse de muhatap idarenin KYGM olduğu, KYGM tarafından başvuranın başvuru aşamasında, tahsis sorasında engelliliğe ilişkin belge sunulmadığının belirtildiği, 2011 yılında alınmaya başlanan öğrenim kredisi ödemelerine ilişkin 2021 yılında ilk başvurunun yapıldığı, normal öğrenim süresinin tamamlanmasından sonra oluşan öncelikler ve
başvuruların değerlendirmeye alınmadığı, engelliliğe ilişkin raporların idareye sunulmasının her öğrencinin kendi sorumluluğunda olduğu (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2020/4806 sayılı kararı), bu nedenle öncelikli öğrenci statüsünde olmadığı için değerlendirmeye tabi tutulmasının usule ve mevzuata uygun olduğu, değerlendirme sonrasında tarafına öğrenim kredisi tahsis edildiği, öğrenim kredisi borcunun ödenme aşamasında engelliliğe yönelik rapor bildirme durumunda yukarıda yer verilen “Öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra … çalışamayacak derecede sürekli sakat kalmış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçları silinir.” hükmünün gündeme geleceği, rapora göre başvuranın yüzde seksen oranında engelli olduğu, ağır engelli olmadığı, sadece ağır ve tehlikeli işlerde çalışamaz şerhinin düşüldüğü, ilgili yönetmeliklerde öğrenim sırasında veya öğrenimden sonra çalışamayacak derecede sürekli sakat kalmış oldukları tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulu tarafından tespit edilenlerin borçlarının silineceğinin hüküm altına alındığı ve başvuranın genel olarak çalışarak hayatını kazanabileceği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2020/90297 sayılı kararı) ve halihazırda memur olarak çalıştığı hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
26. 16328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/