|
ÖZET: Başvuran, %42 engelli raporu ile ortopedik ve işitme engelli olduğunu, sağ el parmaklarında makrodaktili bulunduğunu ve bu nedenle otomatik vitesli araç kullanmak zorunda olduğunu belirtmiştir. İzmir Vergi Dairesi’ne yaptığı Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyeti başvurusu olumsuz sonuçlanmış, başvuranın sağlık raporunda özel tertibatlı araç kullanma gerekliliği belirtilmemiştir. İdare, başvuranın engellilik durumunun, manuel vitesli araç kullanımı için gerekli özel tertibatı gerektirmediği yönünde değerlendirme yapmıştır.
Hukuki değerlendirmede, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu ve ilgili genel tebliğler çerçevesinde, engellilik oranı %90’ın altında olanların ÖTV muafiyetinden yararlanabilmesi için taşıtın özel tertibatlı olması ve engellinin bizzat kullanabileceği durumda olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın sağlık raporunda, otomatik vitesli araç kullanabileceğine dair bir değerlendirme yer almadığı için, ÖTV muafiyetinden yararlanması mümkün olmamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 3340-3340 |sayi|53878609-101.07.05-E.53878609-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/11274 2017/ 11274
KARAR TARİHİ : 06/03/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı
Gelir İdaresi Başkanlığı (Re”sen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Özel Tüketim Vergisi istisnasından faydalanabilme talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 28/08/2017 28.8.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; %42 sürekli engelli raporu bulunduğunu, ortopedik ve işitme engelli olduğunu, sağ el parmaklarında makrodaktili bulunduğunu ve 4 kez opere edildiğini, sağ elini tam olarak kullanamadığını, araç kullanırken vites değiştirmede zorlandığını, bu nedenle ehliyetini değiştirdiğini, ehliyet değişimi için İl Sağlık Müdürlüğü’nün heyetine girdiğini, raporda özel tertibatlı araç kullanılmasının uygun görüldüğünü ve ilgili kodların yazıldığını, bu nedenle sadece otomatik vitesli araç kullanabildiğini, İzmir Vergi Dairesine Özel Tüketim Vergisi muafiyetine ilişkin yaptığı başvurusunun olumsuz sonuçlandığını, yaptığı görüşmelerde emsal özelge bulunması halinde başvurusunun tekrar incelenebileceğinin ifade edildiği, ancak rahatsızlığının oldukça nadir rastlandığını, emsal bulmasının zor olduğunu belirtmekte ve ÖTV muafiyetinden yararlanabilmeyi talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 28/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısında özetle;
2.1.4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının ( 2) numaralı
bendiyle, Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan; a) 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm ‘ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 3 cm ‘ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T .İ .P. numaralarında yer alanların, engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından, 3 b) 87.03 G.T .İ .P. numarasında yer alan (motor silindir hacmi 2.800 cm ‘ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların, engellilik durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarım gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi %90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malul ve engelliler tarafından,
3 3
c) 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm ‘ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi cm ‘ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T .İ .P. numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabının ÖTV’den istisna edilmiş olup, bu istisna uygulamasının usul ve esaslarına ilişkin açıklamaların Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste
Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/ 1) bölümünde yapıldığı; 2.2. Mezkur Genel Tebliğin söz konusu bölümünde, Kanunun ( 7/ 2-c) maddesi uygulamasına ilişkin
olarak :
a) Engellilik durumunun, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici akşamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olması gerektiği, bu çerçevede örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmayacağının, b) Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolunun kabul edileceği, ilk iktisaptan önce hareket ettirici akşamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerektiği, yapılan özel tertibatın da kişinin engelliliğiyle uyumlu olmasının zorunlu olduğunun, c) Manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtların, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edileceğinin, d) Engellilik durumunun tevsikinde ibrazı zorunlu olan engelli sağlık kurulu raporunun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların)
kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermesi ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olması gerekliğinin, belirtildiği, 2.3. Bu kapsamda, engellilik oranı %90’ın altında olan engellilerden yalnızca, engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında (debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve/veya vites kolunda) tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) nitelikte olanların, mezkûr Genel Tebliğde öngörülen diğer şartları da haiz olmalarına bağlı olarak, söz konusu istisna uygulamasından yararlanabilmekte oldukları; mevcut engellilik durumunun, manuel vitesli bir taşıtın vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırılmasını gerektirmesi halinde, bunun engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, özel tertibatlı taşıt
2 / 10olarak kabul edilmekte olduğu;
2.4. Öte yandan 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinde “Motorlu Taşıtlar
Vergisinin mükellefi : trafik sicili ile Ulaştırma Bakanlığınca tutulan sivil hava vasıtaları sicilinde adlarına motorlu taşıt kayıt ve tescil edilmiş olan gerçek ve tüzel kişilerdir .” hükmünün yer aldığı, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, engellilik dereceleri
%90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtların motorlu taşıtlar vergisinden istisna olduğunun belirtildiği, 2.5. 10/ 1/ 2004 tarih ve 25342 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 21 Seri No.lu Motorlu Taşıtlar
Vergisi Genel Tebliği’nin “II-İSTİSNALAR” başlıklı bölümünde, “…
2
– Diğer Malûl ve Engellilere Ait Taşıtlarda İstisna Uygulaması
Sakatlık dereceleri % 90 dan az olan malûl ve engellilerin bu durumlarını : tam teşekküllü
Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve tescilli olan taşılların engellilik haline uygun özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş taşıtlar olduğunu belirten “Motorlu Araç Tescil Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış örneği ile “Araçlar İçin Teknik Belge” ve “Proje Raporu”nun aslı veya noter onaylı örneğini ilgili vergi dairelerine ihraz etmeleri halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerdir .
3
– Malûl ve Engelliler İstisnası İle İlgili Bildirim
Malûl ve engelliler istisnasından yararlanacak olan malûl ve engelliler tarafından, “Malûl ve
Engelliler Adına Kayıt ve Tescilli Taşıtlarda Motorlu Taşıtlar Vergisi İstisnası Bildirim Formu” düzenlenerek (Bildirim Formunun internetteki www.gib .gov .tr adresinde bulunan örneğinin düzenlenmesi mümkün bulunmaktadır .) istisnadan yararlanmak için gerekli olan diğer belgeler ile birlikte ilgili vergi dairesine verilecektir . ” açıklamalarının yer aldığı; bu hükümlere göre, engellilik derecesi % 90 dan daha az olan malul ve engelli adına kayıt ve tescil edilecek taşıtın, bizzat malul kişinin engelliliğine uygun özel tertibatlı hale getirilerek tescil ettirilmesi halinde, kayıt ve tescil tarihi itibarıyla motorlu taşıtlar vergisi istisnasının uygulanmasının mümkün olduğu, 2.6. 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesi ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar
Vergisi Kanunun 4 üncü maddesinde düzenlenen istisna uygulamalarında, engellilik durumu ve oranının tevsiki amacıyla ibrazı zorunlu olan . “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere
Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik” çerçevesinde yetkili bir sağlık kuruluşundan alınmış engelli sağlık kurulu raporunun, mezkûr Yönetmelikte öngörülen şekil ve içerik şartlarına uygun olarak düzenlenmiş olması, dolayısıyla her bir engellilik durumuna ve bütün engellilik durumları nihayetinde tüm vücut fonksiyon kaybına ilişkin engellilik oranını da içermesinin yanı sıra, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermesi ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olmasının gerektiği, 2.7. 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinde düzenlenen istisna uygulamasında, “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kumlu
Raporları Hakkında Yönetmelik” çerçevesinde yetkili sağlık kuruluşlarından alman “Engelli
Sağlık Kurulu Raporu”nun esas alınmakta olduğu, bunun dışında kalan raporlara istinaden işlem yapılamadığı; söz konusu istisna uygulamasında, engellilik oranı %90’ın altında olan malul veya engelliler için Sürücü Adayları ve Sürücüler İçin Sağlık Raporunda belirtilen ve ilgili sürücü belgesinde yer verilen araç uyarlama/kısıtlama kodlarının, “Engelli Sağlık Kurulu Raporunda”
3 / 10önerilen özel tertibatın ne olduğu hususunda açıklayıcı ve tamamlayıcı bilgi niteliğinde
değerlendirilmekte olduğu, dolayısıyla, münhasıran Sürücü Adaylar ve Sürücüler İçin Sağlık
Raporunda yer verilen otomatik vites kullanımına ilişkin özel tertibat kodunun, söz konusu istisna uygulamasında dikkate alınmasının, yukarıda yer verilen mevcut ÖTV mevzuatı gereğince mümkün olmadığı, 2.8.Yukarıda yer verilen ÖTV mevzuatı uyarınca, başvuru sahibinin istisnadan yararlanıp yararlanamayacağı hususunda yapılan değerlendirmede, Ege Üniversitesi Hastanesi tarafından engelli adına düzenlenmiş olan 7/ 1/ 2014 tarihli ve numaralı Engelli Sağlık Raporunda yer alan kas iskelet sistemine ilişkin engel durumunun [ 4 kez opere makrodaktili sağ el 2. Parmak
PIF eklemde kısıtlılık (% 4) DIF eklem ankiloze (% 7) ] dikkate alındığı, bu kapsamda, engelli sağlık kurulu raporunda özel tertibatlı araç kullanması gerektiğine dair herhangi bir değerlendirme yer almadığından, sağ elinin işaret parmağı dolayısıyla kısıtlılık yaşayan başvuru sahibinin engel durumunun, manuel vitesli bir taşıtın vitesinin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını zorunlu kılacak nitelikte olmadığının değerlendirildiği ve mezkur
Tebliğde (sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alıntında istisna uygulanmayacağı şeklinde) yapılan açıklamalar da dikkate alınarak, söz konusu istisnadan yararlanmasının mümkün olmadığı yönünde görüş bildirildiği, anlaşılmaktadır .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3.18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1.“Cumhuriyetin Nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir .” 3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır .” 3.3. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir …. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz .” 3.4.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye
4 / 10önerilerde bulunmakla görevlidir .”
5. 06/ 06/ 2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun “Diğer istisnalar” başlıklı 7inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“ (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan;( 1)
a) 87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
200.000 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11
G.T .İ .P. numaralarında yer alanların, engellilik oranı % 90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından,( 2)( 3)
b) (Ek : 6/ 2/ 2014- 6518/ 56 md .) 87.03 G.T .I .P. numarasında yer alan (motor silindir hacmi
2.800 cm 3’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye
kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin % 50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların engellilik durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi % 90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,( 1)
c) 87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
200.000 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11
G.T .İ .P. numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,( 1)( 2)( 3)
d) (Ek : 4/ 6/ 2008- 5766/ 19 md .; Değişik : 6/ 2/ 2014- 6518/ 56 md .) Bu bendin (a), (b) ve (c) alt bentleri kapsamındaki araçların aynı alt bentlerde belirtilen malûl ve engelliler tarafından ilk iktisabından sonra deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılmasında, bu alt bentler kapsamındaki araçları hurdaya çıkaran malûl ve engelliler tarafından, ( 1)
Beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı Vergiden müstesnadır .” 6. 18 Nisan 2015 tarihli ve 29330 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özel Tüketim Vergisi (II)
Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin (II/C/ 1) bölümünde;
“1.1. Tanımlar
Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının ( 2) numaralı bendi uygulamasında;
Engelli sağlık kurulu raporu : Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek 13
Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik (veya raporun alındığı tarihte yürürlükte olan engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili diğer yönetmelik/mevzuat) çerçevesinde yetkili sağlık kurumlarından alınan engelli sağlık kurulu raporunu, Engellilik derecesi (oranı) : Engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili yönetmelik/mevzuat ile belirlenen esaslara göre tespit edilen, engellilik durumu itibarıyla tüm vücut fonksiyon kaybı oranını veya bu orana karşılık gelen derecelendirmeyi,…” 1.3. Engellilik Derecesi %90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna
Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının ( 2) numaralı bendinin (c)
alt bendi uyarınca, (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi mallardan, Türk Gümrük Tarife
5 / 10Cetvelinin,
• 87.03 tarife pozisyonunda yer alan, 1600 cm³ veya altında motor silindir hacmine sahip binek otomobil, panelvan, pick-up, arazi taşıtı, ATV, jeep, steyşın vagon, vb. taşıtların, • 87.04 tarife pozisyonunda yer alan, eşya taşımaya mahsus, 2800 cm³ veya altında motor silindir hacmine sahip van, panelvan, kamyonet, pick-up, vb. taşıtların, • 87.11 tarife pozisyonunda yer alan, motor silindir hacmine bakılmaksızın, motosikletlerin bizzat kullanmak amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malul veya engelliler tarafından ilk iktisabı ÖTV’den müstesnadır .
İstisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olması şarttır .
Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolu kabul edilir . İlk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerekmekte olup, yapılan özel tertibatın kişinin engelliliğiyle uyumlu olması da zorunludur .
Sol el ve/veya kolda engelliliği bulunanların, taşıtta hareket ettirici aksam sayılan manuel vites kolunu engelliliğe uygun olarak direksiyona monte ettirmesi ve benzeri şekilde tadilat yaptırması veya taşıtın fabrika çıkışında vitesin direksiyonun sağ tarafına sabitlenmiş olması gibi haller hareket ettirici aksamda özel tertibat olarak kabul edilir .
Direksiyona topuz takılması, engelin bulunduğu taraftaki silecek kolu, sinyal, cam silecek kumandası, dörtlü flaşör, ön-arka cam su fıskiyesi, korna ve kontak gibi düzeneklerin diğer tarafa alınması veya direksiyon simidine monte edilmesi ve benzeri tadilatlar taşıtı hareket ettirici aksamda özel tertibat kapsamında değerlendirilmez .
Taşıtın otomatik vitesli olması, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırılması şartının aranmasına engel değildir . Dolayısıyla otomatik vitesli taşıtların hareket ettirici aksamında da kişinin engelliliğine uygun olarak sabitlenmiş özel tertibat yaptırılması gerekmektedir . Örneğin, sağ ayağı ampute olan bir engellinin, fren ve gaz pedalında özel tertibat yaptırmadan otomatik vitesli taşıtı kullanması mümkün olmadığından, ancak anılan tertibatın yaptırılması halinde otomatik vitesli bir taşıt bakımından istisnadan faydalanılabilir .
Öte yandan, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilir .
Engellilik durumunun tevsikinde ibrazı zorunlu olan engelli sağlık kurulu raporu, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların) kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermeli ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olmalıdır .
Engellilik derecesi %90’ın altında olanlarda, aranan şartları haiz olmak koşuluyla belli bir engellilik derecesine sahip olunması şartı aranmaz .
Öte yandan engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır . Örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmaz…” 7. 18 Temmuz 1997 tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik
Yönetmeliği’nin; 7.1. 1inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, can ve mal güvenliği yönünden; karayollarında trafik düzeninin sağlanması ve trafik güvenliğini ilgilendiren hususlarda alınacak tedbirler ile ilgili olarak, Yönetmelikte düzenlenmesi işaret edilen ve gerekli görülen diğer hükümleri ve bunların uygulanmasına ait esas ve usulleri belirlemektir .
6 / 107.2. Geçici Madde 10’da (Ek : RG- 17/ 4/ 2015- 29329); “…“H” sınıfı sürücü belgeleri, engellinin
kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirilir .
Değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu istenir . Engelli kişinin kullanacağı araçta bulunması gereken özel tertibat, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine
Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılır…” 8. 29 Aralık 2015 tarih ve 29577 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelikte Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik’in 2inci maddesinde;
“…( 8) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda düzenlenen sağlık raporuna; tanı, sürücü belgesi alabileceği ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod ve sürücü belgesi sınıfı yazılmadan il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak komisyona sevk edilir . İl sağlık müdür yardımcısı veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır . Bu komisyon il sağlık müdürlüğünce uygun görülen ilçelerde de oluşturulabilir . İl sağlık müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulması halinde bu Komisyona elektrik mühendisi dâhil edilebilir . Komisyon tarafından, aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığı kontrol edilebilir…
( 9) Sürücü ve araçlara ilişkin kod tablosu İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Bilim, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığınca belirlenerek bu kurumların internet sitesinde yayımlanır . Sürücü adayları ve sürücüler için düzenlenecek Sağlık Raporunun şekli ve içeriği Sağlık Bakanlığı ve İçişleri
Bakanlığınca (Emniyet Genel Müdürlüğü) belirlenir .
( 10) Sürücünün sağlık şartları ile araçta bulunması gereken özel tertibatlara ilişkin kod numaraları, sürücü ve araçlara ilişkin kod tablosuna uygun olarak sürücü belgesi ve araç tescil belgesinin ilgili bölümüne yazılır…” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ .CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; İdarenin başvuruya konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran; %42 sürekli engelli raporu bulunduğunu, ortopedik ve işitme engelli olduğunu, sağ el parmaklarında makrodaktili bulunduğunu ve 4 kez opere edildiğini, sağ elini tam olarak kullanamadığını, araç kullanırken vites değiştirmede zorlandığını, bu nedenle ehliyetini değiştirdiğini, ehliyet değişimi için İl Sağlık Müdürlüğü’nün heyetine girdiğini, raporda özel tertibatlı araç kullanılmasının uygun görüldüğünü ve ilgili kodların yazıldığını, bu nedenle sadece otomatik vitesli araç kullanabildiğini, İzmir Vergi Dairesine Özel Tüketim Vergisi muafiyetine ilişkin yaptığı başvurusunun olumsuz sonuçlandığını, yaptığı görüşmelerde emsal özelge bulunması halinde
7 / 10başvurusunun tekrar incelenebileceğinin ifade edildiği, ancak rahatsızlığının oldukça nadir
rastlandığını, emsal bulmasının zor olduğunu belirtmekte ve ÖTV muafiyetinden yararlanabilmeyi talep etmektedir .
11. Başvuran Ege Üniversitesi Hastanesi’ne 26/ 12/ 2013 tarihinde başvurarak 07/ 01/ 2014 tarihli %42 engelli oranına sahip sürekli sağlık kurulu raporunu almıştır . Söz konusu sağlık raporunda 4 kez opere makrodaktili, sağ el ikinci parmak PIF eklemde kısıtlılık (% 4) ve DIF eklem ankiloze (% 7)
bulguları da yer almakta olup, işitme azlığı, nöropatik ağrı, makrodaktili (işaret parmağı kısıtlılığı” teşhisi ile anılanın ortopedik ve işitme engelli olduğu belirtilmiş ancak maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların kullanılabileceğine dair değerlendirme yer almamıştır .
12. Başvuran, 02/ 10/ 2015 tarihinde B sınıfı sürücü belgesi almış olup, sürücünün sağlık şartları ile araçta bulunması gereken özel tertibatlara ilişkin kod numaralar kapsamında anılanın sürücü belgesinde otomatik vitese ait olan 10.02 kodu belirtilmiştir .
13. Başvuran İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı’ndan 25/ 07/ 2017 tarihinde ÖTV indiriminden yararlanıp yararlanamama hususunda özelge talebinde bulunmuş ve anılana 07/ 08/ 2017 tarihinde cevabi yazı gönderilmiştir . Söz konusu yazıda “Ege Üniversitesi Hastanesi tarafından adınıza düzenlenmiş olan 07/ 01/ 2014 tarih numaralı Engelli Sağlık Kurulu Raporunda, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşılların veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermemesi ve belirtilen engellilik durumunuzun, manuel vitesli bir taşıtın vites kolunda özel tertibat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) mahiyette olmaması nedeniyle
Özel Tüketim Vergisi Kanununun ( 7/ 2-c) maddesi uygulamasından yararlanmanız mümkün bulunmamaktadır .” değerlendirmesi yer almıştır .
14. Başvuran 26/ 09/ 2017 tarihinde bu defa Gelir İdaresi Başkanlığı’na dilekçe yazarak sağ elinden doğuştan ortopedik engelli olduğunu, 4 kez operasyon geçirdiğini, maalesef düzelme şansının olmadığını ve rahatsızlığının ilerlediğini, araç kullanırken vites değiştirmekte zorlandığı için ehliyetini değiştirdiğini, bu süreçte İl Sağlık Müdürlüğü’nün heyetine girdiğini, otomatik vites kullanmasının uygun görüldüğünü, ÖTV indirimi için yazdığı özelgeye olumsuz yanıt geldiğini belirtmiş ve indirimden yararlanma talebini ifade etmiştir . Başkanlığın 07/ 12/ 2017 tarihli cevabi yazısında ise İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı görüşünün Başkanlıklarınca da uygun bulunduğu belirtilmiştir .
15. Başvuran ile yapılan telefon görüşmesinde anılan, sahip olduğu makrodaktili rahatsızlığı nedeniyle elinde hissiyat kaybı olduğunu, bu nedenle elini kullanmakta güçlük çektiğini belirtmiştir .
olan makrodaktili elin ve daha nadir olarak ayak parmaklarının büyük
Nadir bir konjenital anomali oluşu ile karakterizedir . Kemik ve yumuşak dokuda aşırı büyüme mevcuttur . Makrodaktili bazı sendromlara eşlik edebilir . Tedavide, cerrahi uygulanır .
( http : //www .totmdergisi .org/articles/ 2009/volume 16/issue 1/ 2009_16_1_10.pdf ) . Ayrıca söz konusu hastalığın ağrı ve fonksiyon kaybına neden olabilen, cerrahi tedavi gerektiren ve tekrarlayabilen bir anomali olduğu, dünyada çok az örneğinin bulunduğu da bilinmektedir . Diğer taraftan başvuru eklerinde yer alan başvurana ait sağlık raporunda her ne kadar “sağ el ikinci parmak PIF eklemde kısıtlılık %4 ve DIF Eklem ankiloz %7 olarak belirtilse de anılanın fonksiyon kaybına veya sadece otomatik vitesli araç kullanabileceğine dair anlaşılır değerlendirme içermediği görülmektedir .
16. Malul veya engellilerin taşıt alımında istisna uygulaması 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi
Kanununun ( 7/ 2) maddesinde düzenlenmiş olup, bu istisna uygulamasının usul ve esaslarına ilişkin açıklamalar Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/ 1)
8 / 10bölümünde yapılmıştır . Söz konusu tebliğin “İstisnalar ve Vergi İndirimi” başlıklı ikinci
bölümünün “Diğer İstisnalar” başlıklı C maddesinin “Malul veya Engellilerin Taşıt Alımlarında
İstisna” başlıklı 1inci fıkrasında “Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının ( 2) numaralı bendinde düzenlenen, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların malul veya engelliler tarafından beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabında
uygulanan istisnaya ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş” olup, “ Engelli sağlık kurulu raporu:
Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmelik (veya raporun alındığı tarihte yürürlükte olan engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili diğer yönetmelik/mevzuat) çerçevesinde yetkili sağlık kurumlarından alınan engelli sağlık kurulu raporu”, “Engellilik derecesi (oranı) : Engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili yönetmelik/mevzuat ile belirlenen esaslara göre tespit edilen, engellilik durumu itibarıyla tüm vücut fonksiyon kaybı oranını veya bu orana karşılık gelen derecelendirme” olarak tanımlanmıştır .
“Engellilik Derecesi %90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna” ise 1.3’te düzenlenmiş olup, düzenleme çerçevesinde istisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olmasının şart olduğu, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtların , özel tertibatlı taşıt olarak kabul edildiği, engellilik durumunun tevsikinde ibrazı zorunlu olan engelli sağlık kurulu raporunun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların)
kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermesinin ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olmasının gerektiği, öte yandan engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmasının gerekli olduğu, örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmayacağı hususları belirtilmiştir .
17. Diğer taraftan, başvuran başvurusunda ehliyet değişimi için İl Sağlık Müdürlüğü’nün heyetine girdiğini, raporda özel tertibatlı araç kullanılmasının uygun görüldüğünü ve ilgili kodların yazıldığını belirtmektedir . Ancak “H” sınıfı sürücü belgelerinin, engellinin kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirileceği, değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu isteneceği, engelli kişinin kullanacağı araçta bulunması gereken özel tertibatın, Sürücü
Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılacağına dair hususlar
Karayolları Trafik Yönetmeliği ile düzenlenmiş olup, söz konusu düzenlemenin amacı 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, can ve mal güvenliği yönünden; karayollarında trafik düzeninin sağlanması ve trafik güvenliğini ilgilendiren hususlarda alınacak tedbirler ile ilgili olarak, Yönetmelikte düzenlenmesi işaret edilen ve gerekli görülen diğer hükümleri ve bunların uygulanmasına ait esas ve usulleri belirlemektir . Oysa ki bir üst paragrafta belirtilen mevzuat gereğince ÖTV istisnası uygulamasında Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek
Sağlık Kurulu Raporları Hakkında çerçevesinde yetkili sağlık kurumlarından alınan engelli sağlık kurulu raporu dikkate alınmaktadır .
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; engellilik oranı %90’ın altında olan engelliler açısından mevcut engellilik durumunun, manuel vitesli bir taşıtın vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırılmasını gerektirmesi halinde, otomatik vitesli taşıtların, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilmekte olduğu, engellilik durumunun tevsikinde ibrazı zorunlu olan engelli sağlık kurulu raporunun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermesinin ya da bu
9 / 10hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olmasının gerektiği, engelli sağlık kurulu
raporunun Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları
Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yetkili sağlık kurumlarından alınmasının gerekli olduğu, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmayacağı hususlarının ilgili mevzuatta açıkça düzenlendiği; başvuranın ise belirtilen şekilde “engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtları kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi” içeren ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık bir engelli sağlık kurulu raporuna sahip olmadığı, ancak bunları içeren yeni bir sağlık kurulu ile başvurması halinde söz konusu istisnadan faydalanabileceği tespit edilmiş olup, İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta detaylı olarak mevzuat bilgisine ve ret gerekçesine yer verildiği, ancak hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, İZMİR VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI’NA ve GELİR İDARESİ
BAŞKANLIĞI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi