|
ÖZET: Başvuran, 2017 yılında engelli aracı olarak kaydedilen aracının ÖTV ve MTV muafiyetinden yararlanma talebinde bulunmuş, ancak Gelir İdaresi Başkanlığı, başvuranın engellilik durumunu belirten sağlık raporunun “özel tertibata gerek yoktur” ifadesi nedeniyle muafiyetin geri alınmasını istemiştir. İdare, 2017 tarihli raporun geçersiz olduğunu, dolayısıyla başvuranın muafiyetten yararlanamayacağını belirtmiştir. Ancak, başvuranın 2020 yılında alınan hakem hastane raporunda “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” ifadesi yer almakta ve bu durum, başvuranın engellilik durumunun doğuştan ve sürekli olduğunu göstermektedir.
Danıştay, başvuranın sağlık raporlarındaki tutarsızlıkların mağduriyetine neden olduğunu ve bu nedenle 2020 tarihli raporun esas alınması gerektiğini vurgulamıştır. Hakkaniyet ilkesi gereği, başvuranın ÖTV ve MTV istisnasından yararlanması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, başvuranın engellilik durumunun dikkate alınarak, Gelir İdaresi Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15437-S.21.24701
BAŞVURU NO : 2021/10266
KARAR TARİHİ : 26/10/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
Başvuranın ÖTV ve MTV istisnasından yararlandırılması talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza en son tarihinde yapılan başvuruda başvuran doğumsal olarak sağ obstetrik brakial pleksus felci rahatsızlığına sahip bir engelli olduğunu
2017 yılında aldığı rapor ve özel tertibat komisyon kararıyla yaptığı başvurunun, Araç Firması ve Çorum
Vergi Dairesi görevlileri tarafından uygun kabul edilmesi üzerine alımı onaylan aracı 29.06.2017 tarihinde engelli aracı olarak adına kayıt ve tescilinin yapıldığını, raporların süreli olarak verilmesi nedeniyle 2018 ve 2019 yıllarında almış olduğu raporlardaki değişiklik nedeniyle Çorum Vergi Dairesi tarafından Gelir
İdaresi Başkanlığından görüş yazısı talep edildiğini, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan incelemede
2017 – 2018 ve 2019 yıllarında almış olduğu raporların ilgili istisnadan yararlanmaya uygun olmadığı iddia
edilerek alınan raporlara itiraz edilmesi üzerine yararlanılan istisna tutarları ve gecikme faizi ve ziyai cezası ile birlikte geri alınmasının talep edildiğini, en son itirazı sonucunda Ankara Şehir Hastanesinden alınmış olan rapor ile Gelir İdaresi Başkanlığından tekrardan görüş istendiği ancak Gelir İdaresi Başkanlığının en son rapor tarihi itibariyle engelliliği kabul ettiğini, oysa kendisinin doğuştan engelli olduğunu, durumunda bir değişme ve iyileşmenin söz konusu olmadığını sadece mevzuat güncellemeleri nedeniyle oransal değişiklikler ve tertibat değerlendirilmesi yapılması değişikliği olduğunu belirterek; 2017 yılında adına kayıt ve tescili yapılan aracın alımında yararlandığı ÖTV ve 2017 – 2018 – 2019 ve 2020 yıllarında yararlandığı MTV muafiyetinin, tüm gecikme ve ziyai cezasıyla birlikte iadesine dair idari işlemin iptali ile plakalı aracı için ödemiş olduğum tüm vergilerin iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 02/07/2021 tarih ve sayılı bilgibelge talepli yazısına gönderilen Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 30/07/2021 tarihli ve yazısı ve eklerinde özetle;
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun (7/2) maddesinde malûl veya engellilerin taşıt alımında Özel
Tüketim Vergisi istisnası düzenlenmiş olduğu, söz konusu istisnanın uygulama usul ve esaslarına ilişkin açıklamaların son olarak, 10/8/2019 tarihli ve 30858 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özel Tüketim
Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:6) ile değişik Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/1) bölümünde yapıldığı, mezkûr Genel Tebliğin, adı geçenin Özel Tüketim Vergisi istisnasından yararlandığı tarihte yürürlükte bulunan söz konusu bölümünde, mevcut Özel Tüketim Vergisi mevzuatı uyarınca engellilik derecesi (tüm vücut fonksiyon kaybı oranı) %90’ın altında olan malûl ve engellilerden yalnızca, engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında (debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve/veya vites kolunda) tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak)) nitelikte olanların, mezkûr Genel
Tebliğde öngörülen diğer şartları da haiz olmalarına bağlı olarak, söz konusu istisna uygulamasından yararlanabildiği, Bu bağlamda, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için malûliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların)
kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerektiği ve 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılamayacağı ancak taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirmeyi içermemekle veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeler içermekle birlikte, raporda yer alan tespit ve açıklamalardan (sağ veya sol kol/bacak uzuv yokluğu veya uzuvların fonksiyonlarını yitirdiği/yerine getirmediği/kullanılamadığı vb.) özel tertibat gerekliliğinin açıkça anlaşılması halinde, bu raporlara istinaden de işlem yapılabileceği, Başvuru sahibi tarafından söz konusu aracın ilk iktisabında ibraz edilen 26/5/2017 tarihli ve sayılı engelli sağlık kurulu raporunda belirtilen mevcut engel durumunun (sağ brokial plexus lezyon omuz extansiyon 45° sağ üst extremitede kas gücü 4/5 -%13) özel tertibat yapılmasını zorunlu kılacak nitelikte olmadığı ve bu durumun söz konusu raporun “özel tertibata gerek yoktur” değerlendirmesiyle de açıklandığı görüldüğü, Diğer taraftan, başvuran tarafından ibraz edilen Engelli Sağlık Kurulu Raporunda; teşhis, bulgu ve oranlarla ile ilgili söz konusu istisna uygulamasına ilişkin olarak mevzuat düzenlemelerinde bu konuya yönelik herhangi bir değişiklik olmadığı, söz konusu değerlendirmede, engel oranından bağımsız olarak, engellilik durumunun, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında (debriyaj pedalı, fren pedalı, gaz pedalı ve/veya vites kolunda) tadilat yaptırılmasını gerektirecek (zorunlu kılacak) nitelikte olup olmadığının esas alındığı, Yine, 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, engellilik dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtların motorlu taşıtlar vergisinden istisna olduğu, Söz konusu istisna hükmünün uygulama usul ve esaslarına ilişkin açıklamalara 21 Seri No.lu Motorlu
Taşıtlar Vergisi Genel Tebliğinin “II-İSTİSNALAR” başlıklı bölümünde yer verildiği, /
Bu kapsamda, malul ve engellinin engellilik durumunun % 90 dan az olması halinde, malul ve engelli adına kayıt ve tescil edilecek taşıtın, engellilik durumuna uygun olarak özel tertibatlı hale getirilmiş olması şartıyla, söz konusu taşıtın özel tertibatlı olarak kayıt ve tescil edildiği tarihten itibaren motorlu taşıtlar vergisi istisnasından yararlanılması mümkün olduğu, Öte yandan, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin ” Raporlara itiraz” başlıklı 12 inci maddesinde; raporlara, engelli birey, vasisi veya raporu talep eden kurum tarafından müdürlüğe itiraz edileceği, bireysel rapor itirazlarının, ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yapılacağı, süresinde yapılmayan itirazların değerlendirilmeyeceği, kurum itirazlarının gerekçe belirtilerek yazılı olarak yapılacağı, kurum itirazlarında süre aranmayacağı, rapora itiraz edilmesi hâlinde bireyin, müdürlük tarafından yetkili en yakın farklı bir sağlık kuruluşuna ya da önceki raporu farklı sağlık kuruluşundan alınmış ise sürekli izleminin yapıldığı sağlık kuruluşuna gönderileceği, itiraz edilen rapor ile itiraz üzerine verilen rapordaki kararlar aynı yönde ise raporun kesinleşeceği, rapor sonuçlarının farklı olması ve itirazın devam etmesi hâlinde, müdürlük tarafından en yakın hakem hastaneye yönlendirileceği, hakem hastane tarafından verilen kararın kesin olduğu, ilk veya itiraza istinaden alınan ikinci rapor hakem hastaneden alınmış olsa dahi hakem hastane raporu olarak kabul edilmeyeceği düzenlemeleri yer almaktadır.
Buna göre, Hitit Üniversitesi Erol Olçok Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından başvuran adına düzenlenen 26/5/2017 tarihli ve sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporuna Çorum
Defterdarlığının itirazı üzerine alınan hakem hastane raporlarından farklı sonuçları bulunması (engel oranı)
ve raporda ” Özel Tertibata Gerek Yoktur Durum Bildirir Rapordur” değerlendirmesinden dolayı raporun motorlu taşıtlar vergisi istisnasından yararlanmak için geçersiz bir rapor olduğu, 13/7/2018 tarihli sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporu ve 23/5/2019 tarihli ve 2 sayılı raporların ise itiraz sonucu hakem hastane olan Ankara Şehir Hastanesinden alınan 4/3/2020 tarihli ve sayılı rapor ile farklı sonuçlarının bulunması (engel oranı) ve hakem hastanece verilen kararın kesin olması nedeniyle motorlu taşıtlar vergisi istisnası uygulamasına 4/3/2020 tarihli ve sayılı rapor tarihi itibariyle başlanıldığı, Söz konusu aracın Özel Tüketim Vergisi için vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu ilk iktisap tarihi (29/6/2017) itibarıyla haiz olunan ve ibraz edilen en son tarihli (26/5/2017) rapora istinaden 4760 sayılı
Özel Tüketim Vergisi Kanununun (7/2-c) maddesinde düzenlenen istisnadan yararlanılmasının mümkün bulunmadığı gibi, bu tarihten sonra, vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra, düzenlenen rapora istinaden geçmişe yönelik işlem yapılmasının da mümkün bulunmadığı, Ayrıca, daha önce belirtildiği üzere 26/5/2017 tarihli ve sayılı (1 yıl süreli) Engelli Sağlık
Kurulu Raporunda ” Özel tertibata gerek yoktur” değerlendirmesinin yer alması sebebiyle 197 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen istisna uygulamasından yararlanma imkanının bulunmaması ve 13/7/2018 tarihli sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporu ile 23/5/2019 tarihli ve sayılı erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporuna itiraz sonucu hakem hastane olan Ankara Şehir Hastanesinden alınan 4/3/2020 tarihli ve sayılı rapor ile farklı sonuçlarının bulunması (engel oranı) ve hakem hastanece verilen kararın kesin olması nedeniyle geçmişe yönelik işlem yapılmasının mümkün olmadığı, Konuyla ilgili olarak Başkanlıklarına intikal eden, yargı organlarında açılmış herhangi bir dava veya karar bulunmadığı belirtilmiştir
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Vergi ödevi” başlıklı 73’üncü maddesi “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”
“İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinde; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.
İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesinde “Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.” 6. 4760 sayılı ÖTV Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde; “Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan; a) 87.03 (2020 yılı için; hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
303.200 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, engellilik derecesi %90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından, b) 87.03 G.T.İ.P. numarasında yer alan (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin %50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların, engellilik durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi %90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından, c) 87.03 (2020 yılı için; hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli
303.200 TL’yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,…” 7. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin “İstisnalar ve Vergi İndirimi” başlıklı ikinci başlık altında “C- Diğer İstisnalar” başlıklı bölümünde; 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi
Hakkında Yönetmelik çerçevesinde 20/2/2019 tarihinden itibaren yetkili sağlık kurumlarından alınan 18 yaşını doldurmuş erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporunu veya raporun alındığı tarihte yürürlükte olan engelli sağlık kurulu raporu verilmesine yönelik ilgili diğer yönetmelik/mevzuat çerçevesinde 20/2/2019 tarihinden önce yetkili sağlık kurumlarından alınan (18 yaşın altında olan çocuklar için alınanlar dahil) engelli sağlık kurulu raporunu, ifade eder.
7.1. 1.3. Engellilik Derecesi %90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna; İstisnadan yararlanmak için taşıtın, özel tertibatlı olması ve malul veya engelli tarafından bizzat kullanılabilecek durumda olması şarttır.
Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolu kabul edilir.
İlk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerekmekte olup, yapılan özel tertibatın kişinin engelliliğiyle uyumlu olması da zorunludur.
Sol el ve/veya kolda engelliliği bulunanların, taşıtta hareket ettirici aksam sayılan manuel vites kolunu engelliliğe uygun olarak direksiyona monte ettirmesi ve benzeri şekilde tadilat yaptırması veya taşıtın fabrika çıkışında vitesin direksiyonun sağ tarafına sabitlenmiş olması gibi haller hareket ettirici aksamda özel tertibat olarak kabul edilir.
Direksiyona topuz takılması, engelin bulunduğu taraftaki silecek kolu, sinyal, cam silecek kumandası, dörtlü flaşör, ön-arka cam su fıskiyesi, korna ve kontak gibi düzeneklerin diğer tarafa alınması veya direksiyon simidine monte edilmesi ve benzeri tadilatlar taşıtı hareket ettirici aksamda özel tertibat kapsamında değerlendirilmez.
Taşıtın otomatik vitesli olması, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırılması şartının aranmasına engel değildir. Dolayısıyla otomatik vitesli taşıtların hareket ettirici aksamında da kişinin engelliliğine uygun olarak sabitlenmiş özel tertibat yaptırılması gerekmektedir. Örneğin, sağ ayağı ampute (Ek ibare:RG-10/8/2019-30858) veya her iki ayağında/dizinde ayaklarını kullanmaya mani aynı oranda kısıtlılık olan bir engellinin, fren ve gaz pedalında özel tertibat yaptırmadan otomatik vitesli taşıtı kullanması mümkün olmadığından, ancak anılan tertibatın yaptırılması halinde otomatik vitesli bir taşıt bakımından istisnadan faydalanılabilir.
Öte yandan, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, (Ek ibare:RG10/8/2019-30858) fren ve gaz pedallarında özel tertibat yaptırılmasını gerektirir başkaca engelinin olmaması kaydıyla, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilir.
(Mülga paragraf:RG-10/8/2019-30858)
/
Engellilik derecesi %90’ın altında olanlarda, aranan şartları haiz olmak koşuluyla belli bir engellilik derecesine sahip olunması şartı aranmaz.
Öte yandan engellilik durumu, ilk iktisabı yapılacak taşıtın hareket ettirici aksamında tadilat yaptırılmasını gerektirecek nitelikte olmalıdır. Örneğin, sağ veya sol el parmaklardan herhangi bir ya da birkaçının olmamasına rağmen vitesin değiştirilmesine engel, vites kolunda tadilat yaptırılmasını gerektirecek bir durumun bulunmaması halinde manuel veya otomatik vitesli taşıt alımında istisna uygulanmaz.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Bu uygulamadan yararlanılabilmesi için engellilik durumunun, engellilik sağlık kurulu raporu ile tevsik edilmesi gerekir.
(29)
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) 20/2/2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesi şarttır. Bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılmaz.
(29)
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Bununla birlikte, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir. 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılmaz. Ancak, taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirmeyi içermemekle veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeler içermekle birlikte, raporda yer alan tespit ve açıklamalardan (sağ veya sol kol/bacak uzuv yokluğu veya uzuvların fonksiyonlarını yitirdiği/yerine getirmediği/kullanılamadığı ve benzeri) özel tertibat gerekliliğinin açıkça anlaşılması halinde, bu raporlara istinaden de işlem yapılabilir.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Diğer taraftan, istisnadan yararlanılabilmesi için ayrıca H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. Ancak, sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunması, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alınır.
Bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerekir.
(Ek paragraf:RG-10/8/2019-30858) Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas alınır. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis
/
edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.
(Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) Maluliyet veya engel durumu itibarıyla sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair engellilik sağlık kurulu raporunun bir örneği (elektronik ortamda teyit edilemeyenler için, aslı veya noter onaylı örneği) ile (Mülga ibare:RG-4/5/2016-
29702) (…) sürücü belgesinin ÖTV mükellefine ibraz edilmesi suretiyle, taşıtın ilk iktisabında ÖTV
uygulanmaması talep edilir. ÖTV mükellefleri, bu istisna kapsamındaki taşıt tesliminde hesaplanan ÖTV tutarını, fatura bedeline dâhil etmez, ancak fatura bedeline dâhil edilmeyen bu tutarı düzenlenen faturada
“ÖTV Kanununun 7/2 Maddesi Kapsamında Hesaplanıp Fatura Bedeline Dâhil Edilmeyen ÖTV Tutarı
……………. TL’dir.” şerhi ile gösterir.
İstisna uygulanarak ilk iktisap kapsamında teslim edilen taşıtlar için de mükellefler tarafından (2A)
numaralı ÖTV Beyannamesi verilir, ancak beyannamede ÖTV hesaplanmaz.
Beyannamenin verildiği günü takip eden günün mesai saati bitimine kadar bir dilekçe ekinde;
• Alıcının (malul veya engellinin), (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) maluliyet veya engel durumu itibarıyla sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair engellilik sağlık kurulu raporunun bir örneği (elektronik ortamda teyit edilemeyenler için, aslı veya noter onaylı örneği), • Bizzat kullanım amacıyla, taşıtın hareket ettirici aksamında engelliliğe uygun olarak tadilat yapıldığına dair teknik belgenin aslı veya noter onaylı örneği, • Alıcının (malul veya engellinin) (Mülga ibare:RG-4/5/2016-29702) (…) sürücü belgesinin fotokopisi, • Satış faturasının, aslının aynı olduğu işletme yetkililerince imzalanarak ve kaşe tatbik edilerek onaylanmış fotokopisi mükellef tarafından, beyannamenin verildiği vergi dairesine verilir. Otomatik vitesli taşıtların özel tertibatlı olarak kabul edildiği hallerde, beyannamenin verildiği vergi dairesine, taşıtın engelliliğe uygun olarak tadil edildiğine dair teknik belge yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair uygunluk belgesinin aslı veya noter onaylı örneği verilir. Vites kutusuna ait bilgilere uygunluk belgesinde yer verilmeyen taşıtlarda, uygunluk belgesi yerine taşıtın otomatik vitesli olduğuna dair ÖTV mükellefinden yazılı beyan alınır.
Vergi dairesince beyanname ve söz konusu belgeler incelenerek, (Ek ibare:RG-10/8/2019-
30858) engellilik sağlık kurulu raporunda sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması
gerektiğine dair değerlendirmenin bulunduğu, sürücü belgesinin engele uygun özel tertibat kodunu/kodlarını içerdiği ve taşıtın, ibraz edilen raporda yazılı engelliliğe uygun özel tertibatlı olduğu tespit edilir. (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) Bu tespitler ve bahsi geçen raporun geçerli ve malul veya engellinin haiz olduğu en son tarihli rapor olduğunun Sağlık Bakanlığının sistemi üzerinden elektronik ortamda teyit edilmesi (bu şekilde teyit edilemeyenlerin ilgili hastaneden/il sağlık müdürlüğünden teyit edilmesi) üzerine, istisna uygulandığını gösteren “ÖTV Ödeme Belgesi” mükellefe verilir.
7.2.1.5. Ortak Hususlar
Engellilere, (Değişik ibare:RG-10/8/2019-30858) engellilik sağlık kurulu raporu veya ÇÖZGER” şeklinde, “engelli sağlık kurulu raporları” ibaresi “engellilik sağlık kurulu raporları veya
ÇÖZGER’ler verilmesine dair ilgili mevzuatın değişmesi halinde, değişiklik tarihinden önce usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan engelli sağlık kurulu raporları ÖTV istisnası uygulamasında geçerlidir. Ancak, Özel Tüketim Vergisi Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önce alınmış sağlık kurulu raporlarına dayanılarak bu istisna kapsamında işlem tesis edilmez.
8. 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Aşağıda yazılı motorlu taşıtlar vergiden müstesnadır…
c) (Değişik: 25/12/2003-5035/22 md.) Engellilik oranı % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar…” 9. 21 Seri No.lu Motorlu Taşıtlar Vergisi Genel Tebliğinin “II-İSTİSNALAR” başlıklı bölümünde; “5035 sayılı Kanun’un 22 nci maddesi ile Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun istisnalara ilişkin 4 üncü maddesinin ( c ) bendi; “Sakatlık dereceleri %90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar.” olarak yeniden düzenlenmiştir.
Yapılan düzenleme ile malûl ifadesine engelliler ifadesi eklenmiş, malûl ve engellilerin bu istisnadan yararlanma şartı olan “bizzat kullanmak” zorunluluğu uygulamadan kaldırılarak; sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı olan ve malûl ve engellilerin bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı taşıtlar motorlu taşıtlar vergisinden istisna edilmiştir. Sözkonusu istisnanın uygulama şekli aşağıda açıklanmıştır.
1 – Sakatlık Dereceleri % 90 ve Daha Fazla Olan Malûl ve Engellilere Ait Taşıtlarda İstisna Uygulaması
Sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin bu durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık kurulu raporu ile ilgili vergi dairelerine belgelendirmeleri halinde, sözkonusu malûl ve engellilerin kendi adlarına kayıt ve tescil edilmiş olan taşıtları, motorlu taşıtlar vergisine tabi tutulmayacaktır. Bu istisnadan yararlanmak için, sözkonusu malûl ve engellilere ait taşıtın özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş olması şartı aranmayacaktır.
2 – Diğer Malûl ve Engellilere Ait Taşıtlarda İstisna Uygulaması
Sakatlık dereceleri % 90 dan az olan malûl ve engellilerin bu durumlarını; tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve tescilli olan taşıtların engellilik haline uygun özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş taşıtlar olduğunu belirten “Motorlu Araç Tescil
Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış örneği ile “Araçlar İçin Teknik Belge” ve “Proje
Raporu”nun aslı veya noter onaylı örneğini ilgili vergi dairelerine ibraz etmeleri halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerdir….”
10. 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin ” Raporlara itiraz” başlıklı 12 inci maddesinde; “(1) Raporlara, engelli birey, vasisi veya raporu talep eden kurum tarafından müdürlüğe itiraz edilir.
Bireysel rapor itirazları, ilgilisine teslim tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yapılır. Süresinde yapılmayan itirazlar değerlendirilmez. Kurum itirazları gerekçe belirtilerek yazılı olarak yapılır. Kurum itirazlarında süre aranmaz.
(2) Rapora itiraz edilmesi hâlinde birey, müdürlük tarafından yetkili en yakın farklı bir sağlık kuruluşuna ya da önceki raporu farklı sağlık kuruluşundan alınmış ise sürekli izleminin yapıldığı sağlık kuruluşuna gönderilir. İtiraz edilen rapor ile itiraz üzerine verilen rapordaki kararlar aynı yönde ise rapor kesinleşir.
Rapor sonuçlarının farklı olması ve itirazın devam etmesi hâlinde, müdürlük tarafından en yakın hakem hastaneye yönlendirilir. Hakem hastane tarafından verilen karar kesindir.
(3) İlk veya itiraza istinaden alınan ikinci rapor hakem hastaneden alınmış olsa dahi hakem hastane raporu olarak kabul edilmez.
(4) Süreli/sürekli verilen raporlar ile ilgili olarak kontrol muayeneleri dışında herhangi bir sebeple kurum tarafından yeni bir rapor istenmesi durumunda, ilgili kurumun gerekçeli yazısına istinaden müdürlük tarafından, birinci ve ikinci fıkralara göre işlem yürütülür.
(5) Hakem hastane kararı ile süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanı ile ilgili yeni rapor başvurusu en erken altı ay sonra kabul edilir.
(6) Terör, kaza ve yaralanma nedeniyle verilen, ilaç tedavisi, cerrahi tedavi ve/veya rehabilitasyon ile engel oranının değişmeyeceği hakem hastane kararı ile kesinleşen sürekli ibareli raporlar için yeni rapor başvurusu kabul edilmez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle 2017 yılında adına kayıt ve tescili yapılan aracın alımında yararlandığı ÖTV ve 2017
– 2018 – 2019 ve 2020 yıllarında yararlandığı MTV muafiyetinin, tüm gecikme ve ziyai cezasıyla birlikte iadesine dair idari işlemin iptali ile plakalı aracı için ödemiş olduğum tüm vergilerin iadesini talep etmektedir.
13. İdare ise cevabi yazısında özetle Özel Tüketim Vergisi için vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu ilk iktisap tarihi (29/6/2017) itibarıyla haiz olunan ve ibraz edilen en son 26/5/2017 tarihli ve sayılı (1 yıl süreli) Engelli Sağlık Kurulu Raporunda ” Özel tertibata gerek yoktur” değerlendirmesinin yer alması sebebiyle bu rapora istinaden 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun (7/2-c) maddesinde düzenlenen istisnadan ve yine 197 sayılı MTV Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde düzenlenen istisna uygulamasından yararlanma imkanının bulunmadığını belirterek ve daha önceki erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporuna itiraz sonucu hakem hastane olan Ankara Şehir
Hastanesinden alınan 4/3/2020 tarihli hakem hastane raporuna istinaden geçmişe yönelik işlem yapılmasının da mümkün olmadığını belirtmiştir.
14. Başvuranın ve idarenin açıklamaları ve Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde somut olayda uyuşmazlığın başvuran hakkında çeşitli tarihlerde düzenlenen ve başvurana ÖTV ve MTV indiriminden yararlanma imkanı sağlayan erişkinler için engellilik sağlık kurulu raporlarında yer alan ibare ve oranlardaki tutarsızlıklardan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. İdare hakem hastanece düzenlenen rapora göre başvuranın ÖTV ve MTV den rapor tarihi (4/3/2020) itibari ile yararlanabileceğini ancak ilk düzenlenen raporlarda yer alan ibare ve oranlardan dolayı aracın alındığı 29/6/2017 tarihten hakem hastane raporuna kadar geçen süreçte vergi istisnalarından yararlanamayacağını ifade etmiştir.
15. Başvuran hakkında hakem hastane sıfatıyla Ankara Şehir Hastanesince düzenlenen 4/3/2020 tarihli ve sayılı raporda “SADECE HAREKET ETTİRİCİ AKSAMDA ÖZEL
TERTİBATLI TAŞIT KULLANMASI GEREKİR” denilmek suretiyle %25 engel oranı verildiği, bu açıklamalar çerçevesinde başvuranın ÖTV ve MTV istisnalarından yararlanmasına hukuken bir engel bulunmamaktadır. Başvuranın engellilik durumunun doğuştan ve sürekli olduğu hususu göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın sağlık kurumlarınca düzenlenen sağlık kurulu raporlarında kullandıkları ibareler ve oranlardan dolayı mağdur edilmesi kabul edilemez. Nitekim başvuran hakkında Erol Olçok
Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından başvuran adına düzenlenen 26/5/2017 tarihli ve sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporunda (engel oranı) ve raporda ” Özel Tertibata Gerek Yoktur Durum
Bildirir Rapordur” değerlendirmesi aynı hastanenin 17/12/2019 tarih ve – sayılı yazı ile
%60 engel oranı belirlenerek “özel tertibat gereklidir.(sadece hareket ettirici özel tertibatlı taşıt kullanabilir)
ibaresi uygun görülmüştür.
16. Somut olayımızda başvuran hakkında Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kurumlarınca düzenlenmiş farklı açıklama ve oranlar içeren 5 sağlık kurulu raporu bulunmaktadır. Bu durumda Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin “Raporlara itiraz” başlıklı 12 inci maddesinde yer alan “Rapor sonuçlarının farklı olması ve itirazın devam etmesi hâlinde, müdürlük tarafından en yakın hakem hastaneye yönlendirilir. Hakem hastane tarafından verilen karar kesindir.” Hükmüne istinaden başvuran hakkında hakem hastane sıfatıyla Ankara Şehir Hastanesince düzenlenen 4/3/2020 tarihli raporun esas alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
17. Bilindiği üzere hakkaniyet nihâî amaç olan adalete ulaşmak için kullanılan bir araçtır. Bir hukuk kuralının somut olaya uygulanmasında ortaya çıkan sonucun adil olmasını amaçlar. Düzenleyici hukuk kuralına uygun olarak tesis edilen işlem, özünde hukuka uygun olmasına karşın, somut olayda hakkaniyete
/
aykırı sonuçlar doğabilir. Somut olayımızda başvuran sorumluluklarını yerine getirerek idarece belirlenen tarihlerde ilgili sağlık kurumlarına müracaat etmiştir, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kurumlarınca düzenlenen raporlardaki hata ve eksikliklerden sorumlu tutulamaz. Hakkaniyet ilkesi ve sosyal devlet olmanın bir gereği olarak, başvuranın mağduriyetinin acilen giderilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Engelli bireylere yönelik çalışmaların ana hedefinin engelli bireylerin toplumsal yaşama tam ve eşit katılımının sağlanması ve güçlendirilmesi olduğu, engellilere yönelik hizmetler, haklar ve avantajlar planlanırken engelli bireylerin durumlarının ve ihtiyaçlarının göz önünde bulundurulduğu, bu açıdan ÖTV ve MTV muafiyeti kapsamında mevzuata bakıldığında, engelli bireylerin bir taşıtın iktisabında ÖTV ve
MTV’den muaf tutulmasının temel olarak, engelli bireylerin taşıt kullanmada bir dezavantaj yaratan fonksiyon kaybına sahip olması ya da özel tertibat olsa dahi taşıt kullanamaması düşüncesi üzerine kurulan pozitif ayrımcılık olduğu ve malul, engelli bireylerin sosyal hayata daha etkin katılımını sağlamayı hedeflediği hususunun her zaman göz önünde bulundurulması sosyal devlet ilkesi gereğidir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; Başvuranın engellilik durumunun doğuştan ve sürekli olduğu hususu göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın diğer bir kamu idaresi olan sağlık kurumlarınca hakkında düzenlenen sağlık kurulu raporlarında kullandıkları ibareler ve oranların farklı olması nedeniyle mağduriyetine neden olunmaksızın başvuranın ÖTV ve MTV istisnalarından yararlanıp yararlanamayacağı hususunda hakem hastane sıfatıyla Ankara Şehir Hastanesince düzenlenen 4/3/2020 tarihli raporun esas alınmasının hukuka, hakkaniyete ve sosyal devlet ilkesine uygun olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak
İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Çorum Vergi
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuran hakkında hakem hastane sıfatıyla Ankara Şehir Hastanesince düzenlenen 4/3/2020 tarihli ve 202034135823954c02c sayılı raporu esas alınarak başvuranın ÖTV ve MTV istisnasından yararlandırılması gerektiği yönünde GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Bu kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, GELİR
İDARESİ BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi