Epilepsi hastalarının sürücü belgesi alabilmesi için beş yıl nöbetsiz ve ilaçsız dönem şartı trafik güvenliği açısından hukuka uygun mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/89915-S.20.98608

BAŞVURU NO : 2020/86828

KARAR TARİHİ : 22/12/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

SAĞLIK BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ilaç kullanan epilepsi hastalarına ehliyet verilmesi için mevzuat değişikliği yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 08/07/2020

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, epilepsi hastası olduğunu, inşaat mühendisliğini bitirdiğini, epilepsi hastası olması sebebiyle sürücü belgesi alamadığını ancak dokuz yıldır bir kez nöbet geçirdiğini ifade etmiş; ilaç kullanan epilepsi hasatlarına epilepsi hastalarının nöbet geçirme sürelerine bakılarak sürücü belgesi verilmesi için sürücü belgesi alabilme şartlarının değiştirilmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz tarafından 30/09/2020 tarih ve 85994 sayılı yazı ile İçişleri Bakanlığı’ndan başvuruya ilişkin bilgi ve belge talep edilmiş; Bakanlık tarafından 09/10/2020 tarih ve sayılı yazı ile Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda; 2.1. Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair

Yönetmelik’in 9’uncu maddesinde belirtilen hallerde epilepsi hastalarına sürücü belgesi verilebileceği, ancak bu kişilerin ambulans, resmi ve ticari araç kullanamayacağının ifade edildiği ifade edilmiştir.

2.2. Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde epilepsi hasatlarının sürücü belgesi alabilme şartlarının belirlendiği, bu hususlara göre sürücü belgesi talebinde bulunan kişilerin sağlık durumunun

Sağlık Bakanlığı kuruluşlarınca değerlendirildiği belirtilmiştir.

3. Kurumumuz tarafından 30.09.2020 tarihli 85995 sayılı yazı ile Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talep edilmiş; Bakanlık tarafından 14/10/2020 tarih ve sayılı yazı ile gönderilen cevabi yazıda özetle; 3.1. Ülkemizde can kayıplarında trafik kazaları önemli bir yere sahip olduğu, trafik kazalarına dair veriler değerlendirildiğinde ise bu kazalarda en önemli etmenin insan kaynaklı olduğu, bu nedenle sürücülerin sağlık durumlarının sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceğine yönelik değerlendirmelerin titizlikle yerine getirilmesi trafik güvenliği için önem arz ettiği, araç başında nöbet geçirme ihtimali olan kişiler için özel kriterler getirilmesi gerektiği, 3.2. Bu itibarla sürücüler için epilepsi hastalığında tanımlanan kriterlerin Avrupa Birliği müktesebatı ile uyumlu olarak düzenlendiği, 06.03.2018 tarihli bilimsel komisyon toplantısında tekrar değerlendirildiği ve epilepsi tanısında, Yönetmelikte yer alan hükümlerin korunması yönünde karar verildiği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” , 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair

Yönetmeliğin “Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar kenar başlıklı 9’uncu maddesi 2’nci fıkrasının c bendi; “c) Epilepsi hastalarına aşağıda sayılan hallerde sadece birinci grup sürücü belgesi sınıfları verilebilir. Bu sürücüler ambulans, resmi veya ticari araç kullanamazlar. 1) Şuur kaybının olduğu epilepsi hastalarının altı aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, beş yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilir. Sürücü belgesi alabileceğine dair rapor düzenlenmesi halinde kontrol süresi raporda belirtilir. 2) Direksiyon başında tekrarlanma olasılığı olmayan, fark edilir bir uyarıcı nedeniyle uyarılmış epilepsi nöbeti geçiren kişilere nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. 3) İlk veya tek uyarılmamış epilepsi nöbeti geçiren kişilerin altı aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, üç yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepilepsi ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilebilir. 4) Sadece uykuda geçirilen epilepsi nöbeti olan kişiler altı aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, beş yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilebilir. 5) Bilinci veya hareket etme yetisini etkilemeyen nöbet geçiren kişilerde 6 aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, beş yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde durumları nöroloji sağlık kurulunda değerlendirilebilir. 6) Tedavi edici epilepsi cerrahisi uygulanan kişiler (1) numaralı alt bende göre değerlendirilir. 7) Bu bent kapsamında nöroloji sağlık kurulunca yapılacak tıbbi değerlendirmede, ayrıntılı nörolojik inceleme, elektroensefalografi ve nörogörüntüleme yapılır.

8) Epilepsi tanısı konulan ve araç kullanmalarında sakınca bulunan ya da araç kullanmaları

belirli şartlara bağlanan kişiler hakkında 4 üncü maddenin onbirinci fıkrası kapsamında bildirimde bulunulur. ç) Progresif seyirli, fonksiyon kaybına neden olan parkinson hastalığı, multipl skleroz, motor nöron hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıkları bulunan kişilere yılda bir kez nöroloji uzmanı muayenesinden geçmek kaydıyla hastalıklarındaki fonksiyon kayıplarına göre değerlendirme yapılarak sürücü belgesi verilebilir. (3) Kas hastalıklarından myopati ve progresif muskuler distrofisi, myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslardan trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez. Trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olmayanlara yılda bir kez muayene olmak kaydıyla birinci grup sürücü belgesi sınıflarından verilebilir. Ancak bu fıkrada belirtilen sürücü belgeleri ile iki tekerlekli motorlu araçlar, ambulans, resmi veya ticari araçlar kullanılamaz. (4) Kişide bilinç kaybının yaşandığı ancak epilepsi tanısı konulmayan diğer durumlarda nöroloji uzmanınca bilinç kaybının sürüş esnasında tekrarlama riskine göre değerlendirilir.” hükümlerini ihtiva eder.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu

Başdenetçisine sunulmuştur

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvuruda, epilepsi hastası olduğunu, dokuz yılda bir kez nöbet geçirdiğini ifade ederek, ilaç kullanan epilepsi hastalarının sürücü belgesi alabilme şartlarının değiştirilmesini talep etmiştir.

9. Trafik güvenliğini sağlamak için belirli standartlar oluşturmak kamunun yükümlülüklerinden birisidir. Trafikte, kamu sağlığı, kamu güvenliği ve kamu düzeninin tesisinin yanı sıra bireylerin yaşam hakkı, mülkiyet hakkı gibi temel haklarının korunması ancak belirli standartların getirilmesi ile mümkündür. Nitekim 6047 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 1’inci maddesinde yer alan “Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir.” hüküm söz konusu yükümlülüğün kapsamını belirlemektedir.

10. 6047 sayılı Kanun’da, sürücü belgesi almak isteyen kişilerin belirli sağlık şartları taşıması gerektiğine dair düzenleme “Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” ifadesi ile düzenlenmiştir. Kanun koyucunun, bu hususta genel bir çerçeve belirlediği, sağlık şartlarının belirlenmesinde trafik düzeninden sorumlu kamu otoritesi olan İçişleri Bakanlığı ile kamu sağlığı ve kişilerin sağlığının korunmasında yetkili olan Sağlık Bakanlığı’nı müştereken hazırlayacağı düzenleyici işlemle bu hususta düzenleme yapmaya yetkili kıldığı görülmüştür.

11. İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı’nın hazırlamış olduğu “Sürücü Adayları Ve

Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” sürücü belgesi almak isteyenlerde aranacak sağlık şartlarını düzenlemektedir. Yönetmelikte yer alan düzenlemelerden birisi de sürücü belgesi almak isteyen epilepsi hastalarının hangi sağlık şartlarını taşımaları gerektiğine dairdir.

12. Yönetmelikte yer alan düzenlemeye göre (6. paragraf) epilepsi hastalarının sürücü belgesi alabilmeleri için beş yıl boyunca hiç nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri gerekmektedir. Başvuru konusu uyuşmazlık ilaç kullanmakla birlikte uzun yıllardır nöbet geçirmeyen epilepsi hastalarının sürücü belgesi alamamaları noktasında yoğunlaşmaktadır.

13. Kurumumuza daha önce yapılan başvurularda benzer talepler dile getirilmiştir.

Kurumumuzca, ilgili Bakanlıklar ile konuya ilişkin görüşmelerde bulunmuş ve ilaç kullanan epilepsi hastalarının sürücü belgesi alması hususunda bir değişiklik yapılıp yapılamayacağı sorulmuştur. Aile, Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığı 16/06/2020 tarih ve 1358196 sayılı yazısında, İçişleri Bakanlığı 04/06/2020 tarih ve 54251 sayılı yazısında söz konusu düzenlemenin, bünyesinde epilepsi hastalığı konusunda uzmanları barındıran Sağlık Bakanlığı tarafından değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

14. Sağlık Bakanlığı ise 2020/4106 sayılı yazımıza istinaden göndermiş olduğu 24/03/2020 tarih ve sayılı cevabi yazıda, Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle

Muayenelerine Dair Yönetmelik’in hazırlanma aşamasında Avrupa Birliği müktesebatının incelendiği, çevirisi yapılan mevzuatın öğretim üyesi düzeyinde katılımcıların yer aldığı her bir branş için ayrı ayrı bilimsel komisyonların oluşturulması ile ülkemiz şartlarına uygun hale getirildiği, hekimlerin yer aldığı komisyona ayrıca teknik personelin katılımının da sağlandığı, sağlık formatı ve düzenleme esaslarına dair çalıştay düzenlenerek çalışmaya nihai şekli verildiği ifade edilmiştir.

15. Mezkur yazıda, Sağlık Bakanlığı tarafından, ülkemizde can kayıplarında trafik kazalarının önemli bir yere sahip olduğu, trafik kazalarına ilişkin verilerin değerlendirildiğinde bu kazaların en önemli etmeninin insan unsuru olduğu, bu sebeple sürücülerin sağlık durumlarının sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceğine yönelik değerlendirmenin titizlikle yapıldığı, trafik güvenliği için nöbet geçirme ihtimali olan kişiler için özel kriterlerin belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu hususta belirlenen kriterlerin 06/03/2018 tarihli bilim komisyon toplantısında tekrar değerlendirildiği ve epilepsi tanısına ilişkin Yönetmelikte yer alan hükümlerin korunması yönünde karar verildiği belirtilmiştir.

16. Somut olayda epilepsi hastalarının sürücü belgesi alma haklarına bir müdahalenin varlığı söz konusudur. Anayasanın 13’üncü maddesinde belirtildiği üzere “…Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” ifadesi ile sınırlamanın ölçülülük ilkesi bakımından değerlendirilmelidir. Anayasa Mahkemesi’nin kararlarında ifade edildiği üzere, ölçülülük ilkesinin amacı temel hak ve özgürlüklerin gereğinden fazla sınırlandırılmasının önlenmesidir.

Mahkemeye göre ölçülülük ilkesi, sınırlama için kullanılan aracın sınırlama amacını gerçekleştirmeye uygun olmasını ifade eden elverişlilik, sınırlayıcı önlemin sınırlama amacına ulaşmak bakımından zorunlu olmasına işaret eden gereklilik ve araçla amacın orantısız bir ölçü içinde bulunmaması ile sınırlamanın ölçüsüz bir yükümlülük getirmemesi anlamına gelen orantılılık unsurlarını içermektedir. Yine Mahkeme, ölçülülük ilkesinin şüphesiz tüm temel hak ve özgürlüklere yapılacak müdahaleler bakımından geçerli olduğunu belirtmiştir. ((Ferhat

Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, §§ 45, 48; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 106; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016 § 70; Bülent Kaya

[GK], B. No: 2013/2941, 11/5/2016, § 82).

17. Somut başvuruda, epilepsi hastalığı doğrudan sürücü belgesi alınmasına mani bir hastalık olarak düzenlenmemiştir. Sağlık Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı’nın müştereken düzenlediği

Yönetmelikte, epilepsi hastaları için belirli şartları taşımaları durumunda sürücü belgesi almak için gereken sağlık şartlarını taşıdıklarının kabul edilebileceği düzenleme altına alınmıştır. Söz konusu şartların, sağlık yetkilileri tarafından incelenip raporlanacağı belirtilmiştir. Bununla birlikte Yönetmelikte, epilepsi hastalığına sahip olan kişilerin ambulans, resmi ve ticari araçları kullanamayacağı belirtilmiştir.

18. Başvuranın talebi doğrultusunda, ilaç kullanmakla birlikte uzun yıllar nöbet geçirmeyen epilepsi hastalarının sürücü belgesi alma talebinin Sağlık Bakanlığı bünyesinde oluşturulan bilim kurulunca incelendiği, değiştirilmesi talep edilen düzenlemelerin Avrupa Birliği mevzuatı çerçevesinde incelenerek korunması gerektiğine kanaat getirildiği görülmüştür. Bu çerçevede, epilepsi hastalarının sürücü belgesi almak için yaptıkları başvuruda aranan sağlık şartlarının trafik kamu düzeni, kamu sağlığı, bireylerin can ve mal güvenliğinin sağlanması amacıyla yapıldığı, düzenlemelerin sıralanan amaçları gerçekleştirmeye elverişli ve gerekli olduğu değerlendirilmiştir.

19. Yönetmelik’in 9’uncu maddesinde “beş yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde…”, “Direksiyon başında tekrarlanma olasılığı olmayan, fark edilir bir uyarıcı nedeniyle uyarılmış epilepsi nöbeti geçiren kişilere…”, “İlk veya tek uyarılmamış epilepsi nöbeti geçiren kişilerin altı aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, üç yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepilepsi ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde…”, “Sadece uykuda geçirilen epilepsi nöbeti olan kişiler altı aylık periyodlarla kontrol muayenesini yaptırdıklarını, beş yıl boyunca nöbet geçirmediklerini ve antiepileptik ilaçları kullanmadıklarını belgelemeleri halinde…” düzenlemelerinin yer aldığı ve epilepsi hastalığının farklı seyirleri düzenleme altına alındığı görülmüştür. Söz konusu düzenlemelerde, epilepsi hastalığının sınıflandırıldığı, bazı epilepsi hastalarına hastalığın seyrine göre nöroloji uzmanları tarafından yapılacak değerlendirmelerle sürücü belgesi alabilmesi için sağlık raporu verilebileceği ifade edilmektedir. Bu sebeple, idarenin düzenleyici işleminde epilepsi hastalığını doğrudan sürücü belgesi almaya engel olarak belirlenmediği, orantılı bir müdahale ile bazı durumlarda doktor kontrolünde epilepsi hastalarına sürücü belgesi verilebileceğinin düzenlendiği görülmüştür.

20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın epilepsi hastası olarak sürücü belgesi alma talebinin yukarıda yer alan mevzuat kapsamında ilgili sağlık makamları tarafından değerlendirilmesi gerektiği, belirlenen ölçütlerin uluslararası standarda uygun olduğu, bu itibarla Yönetmelikte belirlenen şartları taşımaması durumunda sürücü belgesi alma talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilemediğinden, başvuranın talebinin reddi yönünde karar verilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 21. Şikâyete konu olan sorunun çözümü amacıyla İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı’nın istenilen belgelerin zamanında ve eksiksiz ve gerekçeli olarak gönderilmesi ile şeffaflık ilkesine uygun davrandığı, idarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verebilirlik, gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, görülmüştür.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, başvurunun REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA, İÇİŞLERİ BAKANLIĞI ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi