|
ÖZET: Başvuran, Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda YDS sınavının yapılabilmesi için bu kurumun sınav merkezi olarak belirlenmesini talep etmiştir. Başvuruda, daha önce bulunduğu Kırıkkale Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda ÖSYM sınavlarına katılımın ücretsiz olduğunu, ancak Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun sınav merkezi olmaması nedeniyle ek maliyetlerle karşılaştığını belirtmiştir. Başvuran, eğitimine devam etme çabası içinde olduğunu ve bu durumun eğitimine olumsuz etkileri olabileceğini ifade etmiştir.
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, sınav merkezlerinin belirlenmesinde çeşitli kriterler dikkate alındığını, bu kriterler arasında potansiyel aday sayısı, bina kapasitesi ve sınav güvenliği gibi unsurların bulunduğunu açıklamıştır. Ayrıca, Konya ili Ereğli ilçesindeki ceza infaz kurumlarının bazı sınavlarda merkez olarak belirlendiği, ancak YDS sınavı için bu durumun geçerli olmadığı belirtilmiştir. İlgili kurumlar, başvuranın talebinin değerlendirilmesi için gerekli bilgi ve belgeleri sunmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. Bu karar, başvuranın eğitim hakkının ihlal edilmediği ve idarenin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanıldığı gerekçeleriyle desteklenmiştir. Başvuran, bu karara itiraz edebilir ve yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/559-S.24.881
BAŞVURU NO : 2023/15984
KARAR TARİHİ : 18.01.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, bulunduğu ceza infaz kurumunun sınav merkezi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (T.C Kimlik No: tarafından yapılmış olan şikayet başvurusunda özetle; kendi isteği ile 05.10.2022 tarihinde Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil olduğunu, Kırıkkale Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu süre boyunca bu yer
ÖSYM sınav merkezi olduğu için ÖSYM tarafından gerçekleştirilen sınavlara sınav ücreti dışında hiçbir ücret ödemeden katıldığını, nakil olduğu Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun ise ÖSYM sınav merkezi olmadığından yapılacak sınavlara başvuru yapamadığını, Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumundayken başvurduğu 2022 YDS’ye Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu sınav merkezi olmadığı için Konya ilinde bulunan E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna götürüldüğünü, Sınava katılan 5 kişi olduğu için yol ücreti olarak kişi başı 550 TL ödemek durumunda kaldığını, söz konusu sınava ödemiş olduğu sınav başvuru ücretinin de 160 TL olduğu dikkate alındığında bu tutarın üç katı fazla para ödemek durumunda kaldığını, ekonomik olarak ailesinin kendisine cezaevindeki ihtiyaçlarını karşılama noktasında ancak destek olabildiğini, cezaevinde bulunduğu süre boyunca kendini geliştirme gayreti içinde olduğunu ve bu doğrultuda 2021 yılında Karaman Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünü kazandığını, 2022 yılında ise Anadolu Üniversitesi Aşçılık Bölümünü bitirdiğini, Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun sınav merkezi olmaması nedeniyle eğitim öğretiminin sekteye uğrayacağını düşündüğünü, zorlu şartlara rağmen eğitimine devam etmeye çalıştığını ifade ederek; Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun YDS sınavında da sınav merkezi olarak belirlenerek mağduriyetinin giderilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 23.11.2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme
kavuşturulması amacıyla Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı Hukuk Müşavirliği tarafından
Kurumumuza gönderilen 22.12.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Bakanlıklara
Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 347. maddesi gereğince Yükseköğretim Kurulu kararlarına ve ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine sahip bir kamu kurumu olduklarını,
2.2 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2. fıkrasının (f) bendi uyarınca “Sınav
yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak”, (i) bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.” hususunda yetkili kılındıklarını,
2.3 Başkanlık tarafından gerçekleştirilen sınavların yapılacağı merkezlerin, “ÖSYM Sınav Merkezlerinin
Belirlenmesine İlişkin Yönerge” hükümleri uyarınca sınava başvuracak potansiyel aday sayısı, bina ve salon kapasitesi, görevli sayısı, sınav güvenliği ve sınav maliyetini teşkil eden nakliye, kamera, görevli ücretleri gibi objektif kriterler dikkate alınarak ÖSYM Yönetim Kurulu kararı ile belirlenmekte ve ilgili sınavın başvuru kılavuzunda belirtilmek suretiyle 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara duyurulduğu,
2.4 Ceza İnfaz Kurumlarında tutuklu/hükümlü olarak bulunan adayların Başkanlıkça yapılan sınavlara
başvuruların ve sınavlara katılımın, İçişleri Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Başkanlık arasında yapılan
“Ceza İnfaz Kurumlarında Hükümlü ve Tutuklu Olarak Bulunan Adayların Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) Tarafından Yapılan Sınavlara Başvuruları ve Sınava Alınmaları ile Sınav
Görevlilerinin Görev ve İşlemleri Hakkında İş Birliği Protokolü” hükümleri doğrultusunda gerçekleştirildiği, Mezkûr Protokol hükümleri uyarınca hükümlü/tutuklu durumda olan adayların sınav başvurularını bulundukları ceza infaz kurumunda yapmakta, ilgili sınavın başvuru kılavuzunda yer alan sınav merkezlerindeki ceza infaz kurumlarında sınava alındığı,
2.5 Konya İli sınırları içerisinde 8 adet Ceza İnfaz Kurumunun sınav binası olarak sistemde kayıtlı olup
Konya İli, Ereğli ilçesinde Ereğli (Konya) T Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu, Ereğli Yüksek
Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Ereğli 1 Nolu Y Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ve Ereğli (Konya)
2 Nolu Y Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu bulunduğu,
2.6 Konya İli, Ereğli İlçesinin 2023-Yükseköğretim Kurumları Sınavının (YKS) sınav merkezleri arasında
yer almakta olup 2023-YKS’de Ereğli (Konya) T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda 48 adayın sınava girdiği, Başvuranın da; 2023-YKS başvurusunu bulunduğu ceza infaz kurumunda yaptığı ve sınava bulunduğu ceza infaz kurumunda girdiği belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 23.11.2023 tarihli ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen
22.12.2023 tarihli ve 10485/186370 sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 Sınav merkezlerinin, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı arasında imzalanan 03.03.2022 tarihli “Ceza İnfaz Kurumlarında Hükümlü ve Tutuklu Olarak
Bulunan Adayların Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı Tarafından Yapılan Sınavlara
Başvuruları ve Sınava Alınmaları ile Sınav Görevlilerinin Görev ve İşlemleri Hakkında İş Birliği
Protokolü”nde yer alan hükümler uyarınca ÖSYM tarafından belirlendiği ve sınavların ilgili sınav kılavuzunda yer alan il ve ilçelerde yapıldığı,
3.2 ÖSYM Başkanlığının 16.11.2022 tarihli ve sayılı yazısında “YKS ve KPSS (Orta Öğretim)
sınavları haricinde Ereğli (Konya) ilçesinin ÖSYM’nin sınav kılavuzlarında belirtilen sınav merkezleri içerisinde olmaması nedeniyle sınavların yapılamadığının” bildirildiği, bu nedenle YKS, KPSS (Orta
Öğretim) sınavları hariç diğer sınavların Konya İli Ereğli ilçesinde yapılamadığı,
3.3 Diğer taraftan, Konya ili Ereğli ilçesinin diğer sınavlarda da sınav merkezi yapılması yönünde
ÖSYM’nin çalışmalarının devam ettiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
4.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,
4.2 “Yürütme yetkisi ve görevi” başlıklı 8. maddesinde; “Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı
(1)
(…) tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.”,
4.3 “I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği” başlıklı 12. maddesinde; “ Herkes, kişiliğine bağlı,
dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.”
4.4 “II: Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
4.5 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir…”
4.6 “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 48. maddesinde; “ Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından
yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tesbit edilir ve düzenlenir…”
4.7 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
5. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme Ek Protokol No.1, “Eğitim
Hakkı” başlıklı 2. maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz…”
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir….”
7. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme Ek Protokol No.1, “Eğitim
Hakkı” başlıklı 2. maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz…”
8. 15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
8.1 ”Tanımlar” başlıklı 346. maddesinde; “(1) Bu Bölümün uygulanmasında; … e) Kılavuz: Ölçme,
seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini,… ifade eder.”,
8.2 “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347. Maddesinin (f) bendinde; “Sınav yapılacak merkezleri
oluşturmak, sınav hizmetini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak”, (i) bendi uyarınca “i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.”
9. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun;
9.1 “ İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinde; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak
istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”
9.2 “Öğretimden yararlanma” başlıklı 76. maddesinde; “Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitim
evlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır.”
10. Adalet Bakanlığının 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların
Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümlere İlişkin Genelgesinin; “Eğitim-Öğretim
Çalışmaları” başlıklı 4. bölümün “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ve Millî Eğitim Bakanlığı
Tarafından Yapılan Sınavlar” ana başlığı altında; “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ve
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarında yapılacaktır. Hükümlü ve tutukluların sınav başvuruları yakınları tarafından yapılabilir, yapılamaması hâlinde, başvuru ceza infaz kurumlarının bulunduğu mahalde yapılabiliyorsa kurum tarafından görevlendirilen bir personel tarafından gerçekleştirilir. Sadece il merkezlerinde başvuru yapılıyorsa, öğrencinin bulunduğu kurum tarafından sınav merkezi olan kuruma bilgi verilerek, gerekli belgeleri gönderecek ve başvuru işlemi il merkezlerindeki sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarından
yapılacak müracaatlarla birlikte, sınav merkezi olan kurum idaresince görevlendirilecek bir personel tarafından gerçekleştirilecektir. Sınavların başvuru tarihi kurum öğretmeni, yokluğunda ise eğitimden sorumlu personel tarafından takip edilecektir. Sınavlar, belirlenen sınav merkezlerindeki ceza infaz kurumlarına gelen sınav komisyonları tarafından yapılmaktadır. Bu nedenle, sınavlara katılacaklara ilişkin
T.C. kimlik numarası, adı soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihine ilişkin bilgileri içeren liste sınavdan en az 20 gün önce Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir. Kuruma yeni gelen hükümlü ve tutuklu olduğu takdirde sınavdan önceki son iş gününe kadar bildirim yapılabilecektir. “Açık İlköğretim Okulu, Açık Öğretim Lisesi ve Açık Öğretim Fakültesine İlişkin Ortak Hükümler” başlığı altındaki 2, 5 ve 6’ıncı maddeler bu sınavlar için de geçerli olacaktır.”
11. 4 Ocak 2013 tarihli ve 28518 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yabancı Dil
Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin “Protokol” başlıklı 6. maddesinde; “ (1) Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavına ilişkin başvuru, ilan, sınav yapılacak yerler, sınav bedeli ve bu bedelin tahsil usulü, sınava girişte uyulacak kurallar, sınav usulü ile sınav yapılacak diller, sınav sonuçlarının duyurulması, sınav sonuçlarına itiraz ve sınavla ilgili diğer hususlar…imzalanacak çoklu protokolle belirlenir.”
12. ÖSYM Sınav Merkezlerinin Belirlenmesine İlişkin Yönerge’nin;
12.1 “Sınav Merkezi İçin Aranan Genel Şartlar” başlıklı 5. Maddesinde; “(1) Sınav merkezinin
kurulacağı il/ilçede en az MYO seviyesinde bir üniversite birimi bulunmalıdır. (2) Başkanlıkça yapılan sınavların uygulanacağı merkezler belirlenirken, sınav yapılması düşünülen il/ilçede ilgili sınava girebilecek potansiyel aday sayısı en az 1.000 olmalıdır. Potansiyel aday say ısı belirlenirken, ilgili sınava başvuran adayların ikamet adresleri ve/veya okul adresleri esas alınır. Bu say ı son 3 yılda yapılan başvuruların ortalaması alınarak bulunur. Sınavın ilk defa uygulanması hâlinde emsal sınavlardaki aday sayısı esas alınır. Potansiyel aday sayısı belirlenirken, sınav merkezi olabilecek il/ilçenin çevresinde yer alan yerleşim yerlerindeki aday sayıları da hesaba katılır. (3) Söz konusu il/ilçenin mevcut en yakın sınav merkezine uzaklığı en az 50 km olmalıdır. En yakın sınav merkezine 50 km’den daha yakın olmasına rağmen, coğrafi konum, ulaşım koşulları veya sosyoekonomik durum itibarıyla sınav merkezi olmasının faydalı olacağı değerlendirilen ilçelerde Yönetim Kurulu kararıyla sınav merkezi kurulabilir. (4) Söz konusu il/ilçenin sınav yapılmaya uygun bina ve salon kapasitesi, en az potansiyel aday sayısı kadar olmalıdır.”
12.2 “Sınav Merkezi Taleplerinin Alınması ve Fizibilite Raporunun Hazırlanması” başlıklı 6.
maddesinde; “(1) Mahalli yetkililerden gelen sınav merkezi talepleri, Başkanlıkça değerlendirilerek 5’inci madde kapsamında fizibilite raporu hazırlanır ve Yönetim Kurulu’na karara bağlanmak üzere sunulur. (2)
Sınav güvenliğini olumsuz etkileyecek bir durumun tespit edilmesi hâlinde, fizibilite raporunda bu konuya da yer verilir.”
12.3 “Yönetim Kurulu Kararlarının Alınması ve Uygulanması” başlıklı 7. Maddesinde; “(1) Yeni
sınav merkezi fizibilite raporu Yönetim Kurulu tarafından değerlendirilip karara bağlandıktan sonra, karar
Dış İlişkiler ve İş Geliştirme Daire Başkanlığı tarafından ilgililere bildirilir. (2) Yönetim Kurulu kararı ile açılması uygun görülen sınav merkezi ile ilgili olarak, ÖSYM daire başkanlıkları kendi sorumluluk alanlar ı içerisinde gerekli hazırlıkları yapar ve sınav merkezinin çalışmasını sağlar. (3) Oluşturulan yeni sınav merkezi ile ilgili bilgiler ve aç ıklamalar, ilgili sınav kılavuzu veya protokolünde belirtilerek adaylara duyurulur. (4) Yeni sınav merkezindeki bina ve salonlar, sınav görevlileri ve diğer bilgiler Başkanlığın belirlediği kriterlere uygun olarak tespit edilir. Gerek görüldüğü takdirde, söz konusu bina ve salonlar Dış
İlişkiler ve İş Geliştirme Daire Başkanlığı’nın görevlendireceği bir heyet tarafından yerinde incelenebilir.
(5) Bir sınav merkezinin, sınav merkezi olma niteliğini kaybetmesi halinde, Dış İlişkiler ve İş Geliştirme
Daire Başkanlığının talebi üzerine Yönetim Kurulu Kararı ile kapatılır.”
13. 03.03.2022 tarihli Ceza İnfaz Kurumlarında Hükümlü Ve Tutuklu Olarak Bulunan Adayların
Ölçme, Seçme Ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı Tarafından Yapılan Sınavlara Başvuruları ve
Sınava Alınmaları ile Sınav Görevlilerinin Görev ve İşlemleri Hakkında İş Birliği Protokolü’nün;
13.1 “Ceza İnfaz Kurumlarında Başvuru Merkezi Oluşturulması, Aday Başvurularının Alınması,
Sınav Listesi Belirlendikten Sonra Ceza İnfaz Kurumuna Gelen Hükümlü ve Tutukluların Durumu” başlıklı İkinci Bölümünün 5. maddesinde; “…(4) Sınava ilişkin ayrıntılı bilgi, ilgili sınavın kılavuzunda yer alır. Sınav kılavuzu başvuru tarihlerinde ÖSYM’nin internet sayfasında yayımlanır. Sınav kılavuzunda belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda başvuru merkezi yetkilisi, adayların başvurularını alır. BMY, kurumdaki bir başka görevliyi de başvuru alma konusunda yetkili kılabilir. Kurumlardan başvuru yapan adaylar, başvurularını kendi kurumlarındaki başvuru merkezi aracılığı ile yapar ve ilgili sınav kılavuzunda belirtilen esaslara göre sınav ücretlerini yatırır…(7)BMY, ceza infaz kurumunun bulunduğu yer ile bağlı olmaksızın hükümlü/tutuklu adayların başvuru sırasında belirttiği tercihe uygun olarak il/ilçe sınav merkezini seçer. Bu işlem yapılırken adayın yazılı beyanı alınır.”
13.2 “Sınava Girecek Adayların Atama İşlemleri” başlıklı Beşinci Bölümünün 6. Maddesinde; “…(6)
Kaplı ve açık ceza infaz kurumunun bulunduğu ilin, yapılacak sınav yönünden sınav merkezi olmaması halinde adayın, sınav merkezi olan en yakın il veya ilçeye ataması yapılır. (7) Bağlı açık ve müstakil açık ceza infaz kurumlarında bulunan adaylar, geçerli kimlik belgesi ve sınava giriş belgesi ile birlikte ÖSYM tarafından belirlenen ve adayın bulunduğu il sınırları içerisinde yer alan sınav merkezlerinde sınavlara alınır.”
13.3 “Diğer Hususlar, Uyuşmazlıkların Çözümü, Yürürlük, Yürütme ve Süre” başlıklı Altıncı
Bölümünün 9. maddesinde; “…(2) Sınav Binası olacak ceza infaz kurumlarının sınav binası olarak belirlenmesinde kurumun niteliği ile hükümlü/tutuklu mevcudu göz önünde bulundurulur. Aday ve görevlilerin atanmasında CTEGM ve ÖSYM arasındaki mutabakat dikkate alınır…”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER ’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; YDS sınavında, Ereğli
T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun sınav merkezi olarak belirlenerek mağduriyetinin giderilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
16. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesinde hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı düzenleme altına almıştır.
17. Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrasında ise; AİHS Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesindeki düzenlemeye benzer bir düzenlemeye yer verilerek; kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı ve öğrenim hakkının kapsamının kanunla belirleneceği düzenlenmiştir.
18. AİHM, ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin, 1 No’lu Protokol’ün 2. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkına sahip olduklarını, ancak bu hakkın mutlak olmadığını ve doğası gereği Devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğini, zımnen kabul edilen bazı kısıtlamalara tabi olabileceğini, fakat hiçbir kısıtlamanın söz konusu hakkı, esasına halel getirecek ve etkililiğini ortadan kaldıracak ölçüde engelleyemeyeceğini, getirilen kısıtlamaların söz konusu hakkın, özünü zedeleyecek ve etkinliğinden yoksun bırakacak düzeyde sınırlamamasını temin etmek amacıyla, kişiler açısından öngörülebilir olması ve meşru bir amaç gütmesi gerektiğini, ayrıca başvurulan yollar ile güdülen amaç arasında makul bir orantısallık ilişkisi bulunması gerektiğini ifade etmiştir. ( Bkz: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 1
No’lu Protokol’ün 2. Maddesi Hakkında Rehber- Eğitim Hakkı)
19. Anayasa Mahkemesi de kararlarında; tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkına yönelik değerlendirmelerde tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçlarının göz önünde tutulması gerektiğini kabul etmiştir. (Bkz: Anayasa Mahkemesi
Başvuru Numarası: 2017/32217, Karar Tarihi : 18.01.2024 24.5.2018)
20. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Rec (89) 12 sayılı “Ceza İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu tavsiye kararında; eğitim hakkının temel bir hak olduğunu, toplumun ve bireyin kalkınmasında eğitimin önemi, cezaevinde eğitimin mahpusları insanileştirdiği ve cezaevi koşullarını iyileştirdiği, cezaevinde eğitimin, mahpusları topluma geri dönüşlerini kolaylaştıran önemli bir yol olduğunu dikkate alarak; üye devletlere “2. Mahpuslara verilecek eğitim, dış dünyada aynı yaş gruplarına sağlanan eğitimle aynı olacak ve öğrenme fırsatlarının alanı mümkün olabildiğince geniş olacaktır…5.Eğitim cezaevi rejimi içerisinde çalışmaktan daha az bir statüye sahip olmayacak ve mahpuslar eğitime katılmakla mali veya başka türlü bir kayba uğramayacaklardır.6. Mahpusun eğitimin bütün yönlerine aktif olarak katılmasını teşvik etmek için her türlü çaba gösterilecektir…” hususlarında politikalar geliştirmesini tavsiye etmiştir.
21. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin usul ve esasları düzenleyen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda; infazda temel amacın hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirerek, toplumu suça karşı korumak ve hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak olduğu ve bu kapsamda da iyileştirme amacıyla kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmalarının sağlanacağı yasal güvenceye bağlanmıştır.
22. Ceza infaz kurumlarında genç ve yetişkin hükümlü ve tutuklulara uygulanacak eğitim ve iyileştirme çalışmalarına ilişkin usul ve esasları göstermek, mevzuatın uygulanmasını kolaylaştırmak ve uygulamada ortaya çıkan sorunları gidermek amacıyla çıkarılan Adalet Bakanlığının 27.07.2007 tarihli ve 46/1 sayılı
Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümlere İlişkin
Genelgesinde; öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarında yapılacağı düzenlenmiştir.
23. Somut olayda; Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
23.1 Başvuranın, kendi isteği ile 05/10/2022 tarihinde Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil
olduğu,
23.2 Konya İli sınırları içerisinde 8 adet Ceza İnfaz Kurumunun sınav binası olarak sistemde kayıtlı olup
Konya İli, Ereğli ilçesinde Ereğli (Konya) T Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu, Ereğli Yüksek
Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Ereğli 1 Nolu Y Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu ve Ereğli (Konya)
2 Nolu Y Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun bulunduğu,
23.3 Konya İli, Ereğli İlçesinin 2023-Yükseköğretim Kurumları Sınavında sınav merkezleri arasında yer
aldığı, ancak YDS sınavı için Ereğli T Tipi Ceza İnfaz Kurumunun sınav merkezi olarak belirlenmediği,
23.4 Konya İli, Ereğli İlçesinin diğer sınavlarda da sınav merkezi yapılması yönünde ÖSYM’nin
çalışmalarının devam ettiği anlaşılmıştır.
24. Başvuranın; “Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun YDS sınavında sınav merkezi olarak belirlenmesi” talebine ilişkin olarak;
24.1 Kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilen personele, tazminat ödenecek yabancı dillerin tespiti
ve yabancı dil sınavlarının düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan Yabancı
Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca; yabancı dil tazminatı almak isteyen kamu personelinin yabancı dil bilgisi seviyesini belirlemek için yapılan Yabancı Dil Bilgisi Seviye
Tespit Sınavının, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yapılacağı, Yabancı Dil Bilgisi
Seviye Tespit Sınavına ilişkin başvuru, ilan, sınav yapılacak yerler, sınav bedeli ve bu bedelin tahsil usulü, sınava girişte uyulacak kurallar, sınav usulü ile sınav yapılacak diller, sınav sonuçlarının duyurulması, sınav sonuçlarına itiraz ve sınavla ilgili diğer hususların imzalanacak çoklu protokolle belirleneceği, yabancı dil bilgisi seviyesini ölçmek isteyen diğer kişilerin de bu sınava katılabileceği düzenlenmiştir.
24.2 Ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklu olarak bulunan adayların ÖSYM tarafından yapılacak
sınavlara başvuruları, sınavlara alınmaları ile sınav görevlisi atamaları, sınav güvenliğinin sağlanması ve ortak standartların belirlenmesi konusunda Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı ile ÖSYM Başkanlığı arasındaki işbirliğinin, görev dağılımının yürütülmesini sağlamak amacıyla Ceza İnfaz Kurumlarında
Hükümlü Ve Tutuklu Olarak Bulunan Adayların Ölçme, Seçme Ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı (ÖSYM) Tarafından Yapılan Sınavlara Başvurusu, Sınava Alınması Ve Sınav Görevlilerinin Görev ve
İşlemleri Hakkında Protokolü imza altına alınmıştır.
24.3 Söz konusu Protokol’ün 5. Maddesinde; Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün, tüm kurumları
ÖSYM’ye bildireceği, ÖSYM tarafından da bildirilen kurumların başvuru merkezi olarak tanımlanacağı, sınava ilişkin ayrıntılı bilginin, ilgili sınavın kılavuzunda yer alacağı ve sınav kılavuzunun başvuru tarihlerinde ÖSYM’nin internet sayfasında yayımlanacağı, sınav kılavuzunda belirtilen usul ve esaslar doğrultusunda başvuru merkezi yetkilisinin adayların başvurularını alacağı, kurumlardan başvuru yapan adayların, başvurularını kendi kurumlarındaki başvuru merkezi aracılığı ile yapacakları, adayların sınav kılavuzunda belirtilen esaslara göre sınav ücretlerini yatıracakları, başvuru merkezi yetkilisinin ceza infaz kurumunun bulunduğu yer ile bağlı olmaksızın hükümlü/tutuklu adayların başvuru sırasında belirttiği tercihe uygun olarak il/ilçe sınav merkezini seçeceğini, bu işlem yapılırken adayın yazılı beyanının alınacağını düzenlenmiştir.
24.4 Protokol’de; sınav binası olacak ceza infaz kurumlarının sınav binası olarak belirlenmesinde kurumun
niteliği ile hükümlü/tutuklu mevcudunun göz önünde bulundurulacağı, kaplı ve açık ceza infaz kurumunun bulunduğu ilin, yapılacak sınav yönünden sınav merkezi olmaması halinde adayın, sınav merkezi olan en
yakın il veya ilçeye atamasının yapılacağı belirtilmiştir.
24.5 ÖSYM Başkanlığı tarafından sınav merkezlerinin belirlenmesi ve bu birimlerin sınav merkezi
niteliğinin sona erdirilmesi işlemlerini düzenlemek amacıyla çıkarılan ÖSYM Sınav Merkezlerinin
Belirlenmesine İlişkin Yönerge kapsamında, sınav merkezinin belirlenmesinde; sınav yapılması düşünülen il/ilçede ilgili sınava girebilecek potansiyel aday sayısı, ilgili sınava başvuran adayların ikamet adresleri ve/veya okul adresleri, sınavın ilk defa uygulanması hâlinde emsal sınavlardaki aday sayısı, söz konusu il/ilçenin mevcut en yakın sınav merkezine uzaklığı, coğrafi konum, ulaşım koşulları veya sosyoekonomik durum itibarıyla sınav merkezi olmasının faydalı olacağı değerlendirilen yerlerde Yönetim Kurulu kararıyla sınav merkezi kurulacağı belirtilmiştir.
24.6 İdare tarafından; Konya İli sınırları içerisinde 8 adet Ceza İnfaz Kurumunun sınav binası olarak
sistemde kayıtlı olduğu, Konya İli, Ereğli İlçesinin 2023-Yükseköğretim Kurumları Sınavının (YKS) sınav merkezleri arasında yer aldığı ve 2023-YKS’de Ereğli (Konya) T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda 48 adayın sınava girdiği, Başvuranın da; 2023-YKS başvurusunu bulunduğu ceza infaz kurumunda yaptığı ve sınava bulunduğu ceza infaz kurumunda girdiği ancak YDS sınavı için Ereğli T Tipi Ceza İnfaz Kurumunun sınav merkezi olarak belirlenmediği belirtilmiştir.
24.7 2023 yılı Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS/1) Kılavuzu incelendiğinde; Sınav merkezi
tercihinde Almanca, Arapça, Fransızca, İngilizce, Rusça dillerinden sınava başvuran adayların, “Sınav
Merkezi Tercihleri” alanına sınav merkezleri tercihlerini yazacakları, ÖSYM’nin gerektiğinde, sınava başvuran aday sayısına bağlı olarak listede yazılı sınav merkezlerine ek sınav merkezleri açabileceği veya listede yazılı sınav merkezlerinden bazılarını iptal edebileceği, kapasitesi dolmuş veya iptal edilmiş sınav merkezlerini isteyen adayların, kapasitesi dolmamış diğer sınav merkezlerine atanacağı, bu tür durumlarda adayın sınava gireceği sınav merkezini belirleme yetkisinin ÖSYM’ye ait olduğu, adayların sınava gireceği merkez belirlendikten sonra hiçbir surette aday talebine göre değişiklik yapılamayacağı ancak ÖSYM’nin, gerekli olduğu hâllerde adayı tercih ettiği sınav merkezlerinden farklı bir sınav merkezine de atayabileceğinin belirtildiği anlaşılmıştır.
24.8 2023 yılı Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS/1) Kılavuzunun, “Sınav Merkezleri Ve
Kodları” başlıklı bölümü incelendiğinde ise; İstanbul, Ankara, İzmir İlleri haricindeki yerlerde yalnızca İl merkezlerinin sınav merkezi olarak belirlendiği görülmüştür.
24.9 İdarenin faaliyetlerini düzenleyen mevzuatta her türlü ayrıntının gösterilememesi, zamanın geçmesiyle
idarenin karşılaştığı sorunların artması, kamu hizmetlerinin değişen nitelikleri nedeniyle idarenin takdir hakkı bulunmaktadır. İdarenin ne zaman, nerede, nasıl bir işlem yapacağının hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. İdarenin belli bir konuda karar alıp almama veya birden fazla karar arasında seçim yapma imkanına idarenin takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idarenin kamu yararını gözeterek, kamu hizmetini yerine getirmesinde, kendisine tanınan bir serbest alandır. Bu alan idarenin ne şekilde veya nasıl hareket edeceğinin mevzuat çerçevesinde kesin bir biçimde açıklanmadığı durumlarda ortaya çıkmaktadır. İdarenin takdir yetkisine sahip olması, elbette ki sınırsız bir takdir yetkisine sahip olduğu anlamına da gelmemektedir. Zira idareye her ne kadar geniş yetkiler verilse de gerek yargı içtihatlarında gerekse de doktrinde takdir yetkisinin kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararına, sosyal devlet ilkesi, eşitlik ilkesi, ölçülülük ilkesine uygun olarak kullanılması gerektiği öngörülmektedir.
24.10 Somut olayda; meri mevzuat kapsamında sınav merkezlerinin belirlenmesinde ÖSYM başkanlığına
takdir yetkisi tanındığı, ÖSYM tarafından söz konusu takdir yetkisinin mevzuatta belirtilen; sınava
başvuracak potansiyel aday sayısı, bina ve salon kapasitesi, görevli sayısı, sınav güvenliği ve sınav maliyetini teşkil eden nakliye, kamera, görevli ücretleri gibi objektif kriterlerin dikkate alınarak belirlendiği, yine 2023 yılı Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı (YDS/1) Kılavuzunun, “Sınav
Merkezleri Ve Kodları” başlıklı bölümü incelendiğinde, İstanbul, Ankara, İzmir İlleri haricindeki yerlerde yalnızca İl merkezlerinin sınav merkezi olarak belirlendiği dikkate alındığında; YDS sınavında Konya İli, Ereğli İlçesinde bulunan Ereğli (Konya) T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun sınav merkezi olarak belirlenmemesinde; takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamamıştır.
25. Yozgat E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun Yabancı Dil Seviye Tespit Sınavı(YDS) ve YÖKDİL sınavlarında sınav merkezi yapılması talebi ile Kurumumuza yapılan başvuruda; 2020/3698 Başvuru
Numaralı dosya kapsamında; YDS ve YÖKDİL sınavlarının sınava başvuran aday sayıları ve belirtilen maliyet unsurları dikkate alındığında Yozgat İlinde yapılmasının mümkün olmadığı ve takdir yetkisinin objektif kriterlere uygun kullanıldığı değerlendirmesi ile 23.07.2020 tarihli ve sayılı Ret Kararı verildiği anlaşılmıştır. (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumunun 23.07.2020 tarih ve sayılı Ret
Kararı)
26. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın; “Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun
YDS sınavında sınav merkezi olarak belirlenmesi” talebine ilişkin olarak; meri mevzuat kapsamında sınav merkezlerinin belirlenmesinde ÖSYM başkanlığına takdir yetkisi tanındığı, ÖSYM tarafından söz konusu takdir yetkisinin mevzuatta belirtilen objektif kriterlerin dikkate alınarak belirlendiği bu kapsamda takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamadığı, ÖSYM Sınav Merkezlerinin Belirlenmesine İlişkin Yönerge kapsamında; gelen sınav merkezi taleplerinin yapılan değerlendirmeler neticesinde; Yönetim Kurulu kararı ile açılması uygun görülebileceği gibi, bir sınav merkezinin, sınav merkezi olma niteliğini kaybetmesi halinde kapatılabileceği, Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 22.12.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde Konya İli Ereğli İlçesinin diğer sınavlarda da sınav merkezi yapılması yönünde ÖSYM’nin çalışmalarının devam ettiğinin belirtildiği dikkate alındığında; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
27. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA VE
CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi