| ÖZET: Bu karar, başvuranın, FETÖ/PDY terör örgütü kapsamında babası hakkında yapılan idari işlemler nedeniyle iptal edilen hizmet damgalı pasaportunun, Çin’de düzenlenecek eğitim programına katılmasını engellemesi üzerine yapılan başvuruyu incelemektedir. İptal işlemi, başvuranın kendi hakkından kaynaklanan bir pasaport olması sebebiyle hukuka aykırı bulunmuş ve başvuranın mağduriyetinin giderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İdarenin, pasaport iptali sırasında başvuranın ergin çocuk olma durumunu dikkate almadığı ve gerekli incelemeleri yapmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, başvuranın uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için idarenin yükümlülükleri vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için yeni bir işlem tesis edilmesi tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 94019529-101.07.04-E.
SAYI
:
BAŞVURUNO
KARAR TARİHİ
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURAN VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE Emniyet Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU Başvuranın 10/05/2017-06/06/2017 tarihinde Çin Halle Cumhuriyetinde düzenlenecek eğitim programına katılmak için aldığı hizmet damgalı pasaportun iptal edilmesi sebebiyle uğradığı mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ 25.10.2017
I. ŞİKAYETİN KONUSU
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran, Bilim, Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığında Müfettiş olarak görev yaptığını, resmi görev ile Çin’e eğitim programına katılmak üzere Bakanlık Makam Onayı, Yuıt dışı çıkış yasağı olmadığına dair yazı ve akabinde gri pasapoıt alınmış olmasına rağmen pasaportun teslim alındıktan bir hafta soma iptal edildiğini, bu duıuından
İstanbul Havaalanındaki pasapoıt kontrolleri sırasında haberi olduğunu, akabinde duı1ımu görev yaptığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına bildirdiğini, sıkıntının sistemden kaynaklı bir hatadan kaynaklandığını ve pasaportun daha soma geçerli hale getirildiği öğrendiğini, ancak, bu aşamada pasaportun halihazırda geçerli olmasının bir önemi kalmadığını, nitekim eğitim programına iştirak edemediğini, sistemden kaynaklandığı dile getirilen problemde, idarenin sunmuş olduğu kamusal hizmetin sağlıklı bir şekilde yüıütülmesi ile ilgili kontrol ve gözetim yükümlülüğü olduğunu beliıterek; ortaya çıkan bu duıuın ile ilgili olarak sonımlulann belirlenmesi ve sonımlular hakkında gereken işlemin yapılması ile, konuya ilişkin olarak yapılan giderler bağlamında, hizmet pasaportu 11
1 / için 94,00 TL, defter ücreti, 15,00 TL pul ücreti, pasaport iptali sonrasında Atatürk Havalimanından
İstanbul Otogarına gidebilmek için 4,00 TL metro bileti ücreti, Ankara’ya ulaşabilmek adına ise 65,00 TL tutarında otobüs bileti ücreti ile söz konusu eğitim programına katılamadığı için uğradığı maddi ve manevi zararın tazmin edilmesi suretiyle mağduriyetinin giderilmesi talebinde bulunmuştur .
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Emniyet Genel Müdürlüğünden 12/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 12/ 01/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısı ekinde alınan 25/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazıda; 2.1. 15/ 07/ 2016 tarihinde FETÖ/PDY terör örgütü tarafından gerçekleştirilen darbe girişimi sonrasında, ülkemizde Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edildiği ve ilgi (a), (b) vc (c) sayılı talimatlara istinaden haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenlerin, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilmek suretiyle bıı şahıslar ile eş ve çocuklarının pasaportlarının iptal edilmekte olduğu, 2.2. adına Ankara Valiliği tarafından tanzim edilen ve 25/ 04/ 2017- 10/ 11/ 2017 tarihleri arasında geçerli bulunan seri numaralı Hizmet Damgalı Pasaportun; ’ın babası hakkında 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesi hükmü gereğince idari işlem tesis edildiğinin ilgi (e) sayılı yazı ile bildirilmesi nedeniyle ilgi (a), (b) ve (c) sayılı talimatlar doğrultusunda sistem üzerinden otomatik olarak iptal edildiğinin tespit edildiği, 2.2.1. “Yurtdışı çıkış işlemleri” başlıklı ilgi (a) ve (b) sayılı talimat yazılarında, TEM, KOM Daire
Başkanlıkları ve İl Emniyet Müdürlüklerince, FETÖ/PDY terör örgütünün ülkemizdeki darbe kalkışması nedeniyle haklarında Soruşturma, Kovuşturma . Arama/Yakalama emri bulunan şahısların açık kimlik bilgilerini içeren isim listeleri, Pasaport ve Güvenli Belge Daire Başkanlığına gönderilerek bu şahıslar ile eş ve çocuklarının pasaportlarının iptal edilmesinin sağlanması gerektiği, Personel Daire Başkanlığınca da PDY terör örgütü üyesi olmaktan haklarında soruşturma veya görevden uzaklaştırma kararı verilen personelin açık kimlik bilgilerini içeren isim listelerinin
Pasaport ve Güvenli Belge Daire Başkanlığına veya İl Emniyet Müdürlükleri Pasaport Şube
Müdürlüklerine gönderilerek bu şahıslar ile eş ve çocuklarının pasaportlarının iptal edilmesinin sağlanması gerektiği, adı geçen Daire Başkanlıklarınca yukarıda belirtilen hususlarla ilgili listelerin güncellenmesi devamlı suretle yapılarak aksatılmadan Pasaport ve Güvenli Belge Daire Başkanlığına bildirerek pasaportlarının iptal edilmesinin sağlanması hususlarının belirtildiği, 2.2.2. “FETÖ/PDY terör örgütü hakkında işlem yapılan şahıslar” başlıklı ilgi (c) sayılı talimat yazısında ise, FETÖ/PDY terör örgütünün ülkemizde darbeye kalkışması nedeniyle, bu örgüte mensup veya müzahir olmaktan dolayı, Devlet memurluğundan çıkarma veya meslekten çıkarma cezası ile tecziye edilenler ve görevden uzaklaştırma karan verilen şahısların, en son çalıştığı kurumun bulunduğu İl Emniyet Müdürlükleri Pasaport Şube Müdürlüklerince pasaportlarının iptal edilmesinin gerektiği ve iptali sağlanan pasaport hamili şahısların tekrar pasaport taleplerinin kesinlikle yerine getirilmeyeceğinin ilgi yazılar ile bildirildiği, İlgi yazılarla ilgili 23.07.2016 tarih ve
29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Olağanüstü Hal Kapsamında Alman Tedbirlere İlişkin
Kanun Hükmünde Kararname” nin 3. maddesinin 1. fıkrası ile 5. maddesi hükümlerine göre hareket
2 / 11edilmesi gerektiği, buna göre, pasaportlarının iptali sağlanan ve hakkında işlem yapılan şahısların
farklı pasaport birimlerinden tekrar pasaport almalarını önlemek amacıyla, PolNet 4 Pasaport
Müracaat Sistemi üzerinde bulunan “Şahıs Bul” ekranı “Açıklamalar” bölümüne “FETÖ/PDY Terör
Örgütü Şüphelisi” ile “kayıt giren il” örneğin “ANKARA” şeklinde şerh düşülmesi, konu ile ilgili herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi gerektiği, hususlarının belirtildiği, 2.3. ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının
Bakanlığa göndermiş olduğu yazılar neticesinde yapılan incelemede; şahsın kendi hakkından dolayı
Hizmet Damgalı Pasaport aldığının tespit edilmesi nedeniyle, seri numaralı pasaportunun 22/ 05/ 2017 tarihinde geçerli hale getirildiği, 2.4. 667 sayılı KHK’nın ‘‘Sorumluluk” başlıklı 9 uncu maddesi ile 668 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ve Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin “Sorumluluk” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrası hükümleri gereği söz konusu kanun hükmünde kararnameler kapsamında karar alan ve görevleri yerine getiren kişilerin bu karar, görev ve fiilleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluğunun doğmayacağı, 2.5. Bu itibarla, 667 sayılı KHK’nin 5 inci maddesi hükmü gereğince pasaportlarının iptali istenen ve kurum ve kuruluşlarınca isimleri bildirilenlerin pasaportlarının, bahsi geçen talimatlar doğrultusunda iptal edildiği, hususlarına yer verildiği görülmektedir .
3. Diğer yandan, başvuran tarafından söz konusu taleple ilgili olarak idari başvuru yolu tüketilmeden yapılan 31/ 05/ 2017 tarihli başvuru hakkında Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderme kararı verilmesi üzerine, adı geçen Genel Müdürlüğün 06/ 09/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ekinde gönderilen belgelerden, 3.1. 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesine atfen milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenlerin, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirildiği ve bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportların iptal edildiği, 3.2. 02/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile CD ortamında
FETÖ/PDY Terör Örgütü kapsamında isimleri bildirilen şahısların kendi haklarından kaynaklı eş ve çocuklarının aldıkları hususi ve hizmet damgalı pasaportların da iptal edildiği, bu nedenle, ’ın babası ’ın da ismi bildirilen şahıslar arasında bulunması sebebiyle çocuğu olan ’ın hizmet damgalı pasaportunun sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği, 3.3. Adı geçeninin seri numaralı hizmet damgalı pasaportunu kendi hakkından dolayı aldığı hususunun anlaşılması üzerine pasaportunun geçerli hale getirildiği, konu ile ilgili olarak
Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına bilgi verildiği ancak a Başbakanlık Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu, OHAL Kanun Hükmünde
Kararnameleri kapsamında 04/ 08/ 2016 tarih ve 2016/ 1 sayılı İlke Kararı doğrultusunda talebine cevap verilemediği, hususları anlaşılmıştır .
3 / 11III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının, 4.1. “IV. Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması” başlıklı 15 inci maddesinde, “Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir . / (Değişik : 7.5.2004- 5170/ 2 md.)Birinci fıkrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz .” 4.2“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 4.3. “3. Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme” başlıklı 121 inci maddesinde, “Anayasanın 119 ve
120 nci maddeleri uyarınca olağanüstü hal ilânına karar verilmesi durumunda, bu karar Resmî
Gazetede yayımlanır ve hemen Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur . Türkiye Büyük
Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya çağırılır . Meclis, olağanüstü hal süresini değiştirebilir, Bakanlar Kurulunun istemi üzerine, her defasında dört ayı geçmemek üzere, süreyi uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir . / 119 uncu madde uyarınca ilân edilen olağanüstü hallerde vatandaşlar için getirilecek para, mal ve çalışma yükümlülükleri ile olağanüstü hallerin her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere, Anayasanın 15 inci maddesindeki ilkeler doğrultusunda temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağı, halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve ne suretle alınacağı, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verileceği, görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağı ve olağanüstü yönetim usulleri, Olağanüstü Hal Kanununda düzenlenir .
/ Olağanüstü hal süresince, Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda, kanun hükmünde kararnameler çıkarabilir . Bu kararnameler, Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur; bunların Meclisce onaylanmasına ilişkin süre ve usul, İçtüzükte belirlenir .” 4.4. “B. Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin son fıkrasında; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür .”, 4.5. “2. Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence” başlıklı 129 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, “Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir .” 5. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale
4 / 11getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde
yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 6. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek Protokol No. 1’in “Mülkiyetin korunması” başlıklı
1 inci maddesinde, “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini
isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir .”, 7. 5682 sayılı Pasaport Kanununun, 7.1. 14 üncü maddesinde; “Madde 14 – A) (Değişik : 28/ 5/ 1988 – 3463/ 2 md.) Hususi damgalı pasaportlar; … Hususi damgalı eşlerine de aynı nevi pasaport verilir . Hususi damgalı pasaport almaya hakkı bulunduğu sırada vefat edenlerin dul eşlerine başkası ile evlenmemiş ise ayrı neviden pasaport verilmesi mümkündür . / (Değişik paragraf : 23/ 7/ 2010- 6009/ 58 md.) Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların ergin olmayan veya ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan öğrenimi devam eden çocuklarına 25 yaşının ikmaline kadar, yine ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan, aynı zamanda bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu resmi sağlık kurumlarının düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklarına da hususi damgalı pasaport verilir . … / B) (Değişik : 25/ 2/ 1981 – 2418/ 2 md.) Hizmet
Damgalı Pasaportlar : … (Değişik son paragraf : 23/ 7/ 2010- 6009/ 58 md.) Hizmet damgalı pasaport alanların eşlerine, ergin olmayan veya ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan öğrenimi devam eden çocuklarına 25 yaşının ikmaline kadar, yine ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan aynı zamanda bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu resmi sağlık kurumlarının düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklarına da hak sahibi kişinin pasaportu ile aynı süre geçerli hizmet damgalı pasaport verilir . / C) (Değişik : 19/ 6/ 1984 – KHK – 240; Değiştirilerek kabul : 7/ 11/ 1984 – 3073/ 4 md.) Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar : Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir, Bu nev’i pasaportlar aynı şart dahilinde İçişleri Bakanlığının muvafakatı ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir . Yukarıdaki
“A” ve “B” bendlerinde yazılı eşlere ve çocuklara hususi veya hizmet damgalı pasaport verilmesi veya çocukların refakat hanesine kaydı için de aynı yazılı başvuruya lüzum vardır . Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır .
7.2. “Umuma mahsus pasaportlar” başlıklı 15 inci maddesinde, “Türk vatandaşlarının umuma mahsus münferit ve umuma mahsus müşterek pasaportları yurt içinde İçişleri Bakanlığınca veya
İçişleri Bakanının vereceği yetkiye göre valiliklerce, yabancı memleketlerde Türkiye Cumhuriyeti konsoloslukları tarafından verilir . / Pasaport sahibi talep ettiği takdirde reşit olmayan kız ve erkek çocukları pasaportun refakat hanesine kaydolunur . / Refakat hanesine yazılı olanlar adına pasaport verilmiş bulunan kimselerin beraberinde bulunmadıkça o pasaportla seyahat edemezler . …” 8. 23/ 07/ 2016 tarih ve 29779 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin,
5 / 118.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “( 1) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin
amacı, 20/ 7/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması zaruri olan tedbirler ile bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemektir .” 8.2. “Yürütülen soruşturmalarda alınacak tedbirler” başlıklı 5 inci maddesinde, “( 1) Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilir . Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilir .”, 8.3. “Sorumluluk” başlıklı 9 uncu maddesinde, “( 1) Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamında karar alan ve görevleri yerine getiren kişilerin bu görevleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluğu doğmaz.”, 9. 23/ 07/ 2016 tarih ve 29783 mükerree sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 668 sayılı Olağanüstü
Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin, 9.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “ ( 1) Bu Kanun Hükmünde Kararname ile 20/ 7/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında, darbe teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde alınması gereken tedbirlere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ve bazı kurum ve kuruluşlara dair düzenleme yapılması amaçlanmaktadır .” 9.2. “Sorumluluk” başlıklı 37 nci maddesinde, “( 1) 15/ 7/ 2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunların devamı niteliğindeki eylemlerin bastırılması kapsamında karar alan, karar veya tedbirleri icra eden, her türlü adli ve idari önlemler kapsamında görev alan kişiler ile olağanüstü hal süresince yayımlanan kanun hükmünde kararnameler kapsamında karar alan ve görevleri yerine getiren kişilerin bu karar, görev ve fiilleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluğu doğmaz.”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Şikâyet başvurucusu, 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere , Çin’de yapılacak 1 aylık bir eğitime katılmak için aldığı hizmet damgalı pasaportun iptal edilmesi nedeniyle uğradığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir .
12. Şikâyet başvurusu hakkında yapılan inceleme neticesinde; 12.1. 02/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile CD ortamında
FETÖ/PDY Terör Örgütü kapsamında isimleri bildirilen şahısların kendi haklarından kaynaklı eş ve çocuklarının aldıkları hususi ve hizmet damgalı pasaportların da iptal edildiği, bu nedenle, ’ın babası ’ın da ismi bildirilen şahıslar arasında bulunması sebebiyle çocuğu
6 / 11olan ’ın 25/ 04/ 2017- 10/ 11/ 2017 tarihleri arasında geçerli hizmet damgalı pasaportunun
sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği, 12.2. Çin Halk Cumhuriyetinde 10/ 05/ 2017- 06/ 06/ 2017 tarihinde düzenlenecek eğitim programı için başvuranın 08/ 05/ 2017 tarihinde Ankara’dan İstanbul’a gittiği, İstanbul Atatürk Havalimanında pasaport işlemlerinin kontrolü esnasında, pasaportun 03/ 05/ 2017 tarihinde iptal edildiği gerekçesiyle başvuranın pasaportuna el konulduğu, 12.3. Adı geçen havalimanında gece boyunca sorunun çözülmesi adına bekledikten sonra, başvuranın 09/ 05/ 2017 Salı günü saat 10:30 ’da İstanbul’dan Ankara’ya hareket ettiği, 12.4. Başvuranın konuya ilişkin olarak, hizmet pasaportu için 94,00 TL defter ücreti yatırdığı, 15,00
TL pul ücreti ödediği, pasaport iptali sonrasında Atatürk Havalimanından İstanbul Otogarına gidebilmek için 4,00 TL metro bileti aldığı, Ankara’ya ulaşabilmek adına 65,00 TL tutarında otobüs bileti aldığı, ayrıca söz konusu eğitime gidemediği için de maddi manevi ayrıca zarara uğradığı gerekçesiyle, uğradığı maddi ve manevi zararın giderilmesi talebi ile görev yaptığı Bakanlık
Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına 10/ 05/ 2017 tarihli dilekçe ile başvuruda bulunduğu, 12.5. Adı geçen Bakanlık Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının (başvurana hitaben) 30/ 05/ 2017 tarih ve
21997 sayılı yazısı ile, başvuranın hizmet pasaportunun iptali hakkındaki ilgi yazısı üzerine Emniyet
Genel Müdürlüğünden alınan cevaptan, pasaportun sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği, ancak daha sonra tekrar geçerli hale getirildiğinin anlaşıldığı, hususlarının belirtildiği, 12.6. Başvuranın aynı taleple 31/ 05/ 2017 tarihinde Kurumumuza başvurması üzerine, idari başvuru yolu tüketilmediği gerekçesiyle 14/ 07/ 2017 tarihinde Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderme kararı verildiği, 12.7. Söz konusu gönderme kararı üzerine Emniyet Genel Müdürlüğünün başvurana herhangi bir yanıt vermediği, başvuranın da aynı taleple 25/ 10/ 2017 tarihinde Kurumumuza müracaatta bulunduğu anlaşılmaktadır .
13. Diğer yandan, başvuran tarafından söz konusu taleple ilgili olarak idari başvuru yolu tüketilmediği gerekçesiyle verilen 14/ 07/ 2017 tarihli Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderme kararı üzerine, adı geçen Genel Müdürlüğün 06/ 09/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ekinde gönderilen belgelerden, 13.1. Başvuranın pasaportunun iptal edilme gerekçesini e-posta yoluyla 10/ 05/ 2017 tarihinde
Emniyet Genel Müdürlüğüne sorduğu, bunun üzerine Emniyet Genel Müdürlüğünün 30/ 05/ 2017 tarihinde e-posta yoluyla verdiği yanıtta, Başbakanlık Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulunun olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri kapsamında 04/08/ 2016 tarih ve 2016/ 1 sayılı ilke kararı aldığı, bu itibarla 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu uyarınca talep edilmesi durumunda başvuranların mezkur 19 ve 20. Maddeleri uyarınca bilgi edinme hakkı kapsamı dışında değerlendirildiği gerekçesiyle başvuranın talebine cevap verilmediği, 13.2. Konuya ilişkin olarak Emniyet Genel Müdürlüğünün (Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına hitaben) 14/ 05/ 2017 tarih ve sayılı yazısında, 02/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile CD ortamında FETÖ/PDY Terör Örgütü kapsamında isimleri bildirilen fazla sayıdaki şahısların pasaportlarının 667 sayılı KHK’nın 5 inci
7 / 11maddesine göre sistem üzerinden toplu olarak iptal edildiği, söz konusu şahısların kendi haklarından
kaynaklı eş ve çocuklarının aldıkları hususi ve hizmet damgalı pasaportların da iptal edildiği, bu nedenle, ’ın babası ’ın da ismi bildirilen şahıslar arasında bulunması sebebiyle çocuğu olan ’ın hizmet damgalı pasaportunun sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği ve kendi hakkından dolayı aldığı anlaşıldığından ilgili pasaportun geçerli hale getirildiği, konu hakkında gizlilik ilkesine riayet edilmesi, hususlarının ifade edildiği, 13.3. Söz konusu yazıda ( 13.2. pr), gizlilik ilkesine riayet edilmesi hususu belirtildiğinden, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının (başvurana hitaben) 30/ 05/ 2017 tarih ve sayılı yazısında, başvuranın hizmet pasaportunun iptali hakkındaki ilgi yazısı üzerine
Emniyet Genel Müdürlüğünden alınan cevaptan, pasaportun sistem tarafından otomatik olarak iptal edildiği, ancak daha sonra tekrar geçerli hale getirildiğinin anlaşıldığı, hususlarının belirtildiği, görülmektedir .
14. Somut olay, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde incelendiğinde; 14.1. 02/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile CD ortamında
FETÖ/PDY Terör Örgütü kapsamında isimleri bildirilen 2629 personelin pasaportlarının 667 sayılı
KHK’nın 5 inci maddesine göre sistem üzerinden toplu olarak iptal edildiği, söz konusu personel arasında başvuranın babası ’ın yer aldığının anlaşıldığı, dolayısıyla söz konusu personelin kendi haklarından kaynaklı eş ve çocuklarının aldıkları hususi ve hizmet damgalı pasaportların da iptal edildiği, 14.2. 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesinde, milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturması veya kovuşturması yürütülenlerin, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirileceği, bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportların iptal edileceği, hususunun düzenlendiği, 14.3. 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesi gereğince iptal edilmesi gereken pasaportların, 5682 sayılı
Pasaport Kanunu gereğince düzenlenen tüm pasaportları içerdiği, idarenin pasaport iptal işlemlerinin tesisi esnasında 5682 sayılı Kanun hükümlerini de göz önünde bulundurması gerektiği, 14.4. 5682 sayılı Pasaport Kanunu gereğince düzenlenen hususi ve hizmet damgalı pasaportların söz konusu pasaportları alabilecek durumda bulunanların eşlerine ve ergin olmayan çocuklarına verilmesi mümkün olduğu gibi, belli şartları sağlamaları halinde ergin olan çocuklara da verilmesinin mümkün bulunduğu, ancak ilgili maddede belirtilen şartları sağlamayan ergin çocuklara verilmesinin mümkün bulunmadığı, 14.5. Nitekim idarenin pasaport iptal işlemlerinin tesisi esnasında 5682 sayılı Kanun hükümlerini de göz önünde bulundurarak, “Yurtdışı çıkış işlemleri” başlıklı 17/ 07/ 2016, 18/ 07 / 2016, 20/ 07/ 2016 tarihli dağıtımlı yazılarında ( 2.2.1. pr), sadece FETÖ/PDY konularından haklarında işlem tesis edilen şahısların değil, aynı zamanda bu şahısların eş ve çocuklarının pasaportlarının da iptal edilmesinin sağlanması, yönünde talimatlara yer verildiği, 14.6. Somut olayda başvuranın babası ’ın pasaportunun iptal edilmesi işlemi sırasında (oğlu) başvuranın da kendi hakkından dolayı aldığı hizmet damgalı pasaportun sistem tarafından
8 / 11otomatik olarak sehven iptal edildiği, bu işlemler esnasında ilgili personelin ergin çocuklarının, 5682
sayılı Kanunda belirtilen şartları taşıyıp taşımadıklarına yönelik gerekli inceleme ve araştırmanın yapılmadığı, 14.7. Nitekim başvuranın babasının da aralarında bulunduğu ve 2629 personelin isimlerinin yer aldığı CD nin 05/ 05/ 2017 tarih ve sayılı yazı ile bildirildiği, bu yazının bahsi geçen
KHK’nın 5. maddesinin uygulaması ile ilgili ilk yazı olmadığı, söz konusu hükmün uygulanması ile ilgili olarak daha önce 17/ 07/ 2016, 18/ 07/ 2016, 20/ 07/ 2016 ve 24/ 07/ 2016 tarihli yazıların da mevcut olduğu ve bu yazılarda ilgili şahıslar ile eş ve çocuklarının pasaportlarının da iptalinin sağlanması hususuna yer verildiği ( 2.2.1. ve 14.5. pr)
14.8. Mevcut olağanüstü halin önemine binaen, Devlet memurluğundan çıkarma, veya meslekten çıkarma cezası ile tecziye edilenler ve görevden uzaklaştırılan şahısların (eşlerinin, ergin olmayan çocuklarının ve belli şartlarda ergin çocuklarının) kendi haklarından kaynaklanan pasaportlarının iptali ile amaçlananın, bu şahısların yurtdışına çıkışlarının engellenmesi olduğu, aynı zamanda iptali sağlanan ve hakkında işlem yapılan şahısların farklı pasaport birimlerinden tekrar pasaport almalarını önlemek amacıyla PolNet 4 Pasaport Müracaat Sistemi üzerinde bulunan “Şahıs Bul” ekranı “Açıklamalar” bölümüne “FETÖ/PDY Terör Örgütü Şüphelisi” ile “kayıt giren il” örneğin
“ANKARA” şeklinde şerh düşülmesi, gibi önlemler alındığı, 14.9. İlgili KHK’nın 5. Maddesi gereği pasaportların iptaline yönelik önlemler alınması esnasında, söz konusu iptal işlemleri sadece hakkında FETÖ/PDY konularından dolayı işlem tesis edilen kişileri değil, 5682 sayılı Kanun hükümleri gereği bu şahıslardan dolayı hususi ve hizmet damgalı pasaport almış olan eş ve çocuklarını da kapsadığından, konuya ilişkin ayrıntılı inceleme ve araştırma yapılması gerekirken, idarenin 02/ 05/ 2017 tarihli yazısından, hakkında FETÖ/PDY konularından dolayı işlem tesis edildiği anlaşılan ın ergin oğlu başvuranın pasaportunun kendi hakkından dolayı alınmış olması ihtimalinin idarece göz önünde bulundurulmadığı, nitekim 03/ 05/ 2017 tarihinde iptal edilen başvuranın hizmet damgalı pasaportunun başvuranın kendi hakkından dolayı aldığının anlaşılması üzerine geçerli hale getirildiği (bu durumun da başvuranın görev yaptığı Kuruma 14/ 05/ 2017 tarihli yazı ile bildirildiği), 14.10. Dolayısıyla idarenin başvuranın hizmet damgalı pasaportunu sehven iptal ettiği hususunun idarece kabul edildiği, bu durumun ’ın ergin çocuğu başvuranın hizmet pasaportunu kendi hakkından dolayı almış olabileceği ihtimalinin araştırılmayarak, ilgili yazı ekinde gönderilen isimlerle birlikte bunların eş ve çocuklarının pasaportlarıyla ilgili otomatik olarak sistem üzerinden iptal işlemi gerçekleştirilmesinden kaynaklandığı, dolayısıyla idarenin sehven gerçekleştirdiği pasaport iptal işlemi neticesinde, Çin Halk Cumhuriyetinde yapılacak olan eğitime katılmak üzere
Ankara’dan İstanbul’a giden başvuranın yurt dışına çıkamadığı ve söz konusu eğitime katılamadığı, 14.11. Somut olayda başvuranın 25/ 04/ 2017- 10/ 11/ 2017 tarihleri arasında geçerli hizmet damgalı pasaportunun 27/ 04/ 2017 tarihinde kendisine tebliğ edildiği, 02/ 05/ 2017 tarihli yazı ile de aralarında babası ’ın da bulunduğu ( 2629) personelin pasaportlarının 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesine göre sistem üzerinden toplu olarak iptal edildiği, başvuranın da 10/ 05/ 2017- 06/ 06/ 2017 tarihlerinde Çin Halk Cumhuriyetinde düzenlenecek eğitim programı için 08/ 05/ 2017 tarihinde yola çıktığı, dolayısıyla başvuranın mağduriyetine yol açan işlemlerin 11 gün gibi kısa bir süre içerisinde gerçekleştiği, söz konusu pasaportun 22/ 05/ 2017 tarihinde idare tarafından geçerli hale getirildiği, bu şekilde idarenin yapmış olduğu hatayı giderdiği anlaşılmakla birlikte; 20/ 7/ 2016 tarihli ve 2016/ 9064
9 / 11sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında, darbe
teşebbüsü ve terörle mücadele çerçevesinde zaruri tedbirlerin kısa zaman içerisinde alınması gerektiğinden, söz konusu zaruri tedbirler kapsamında, hakkında FETÖ/PDY konularından dolayı işlem tesis edilenlerin pasaportlarının şikayet edilen idare tarafından otomatik olarak iptallerinin sağlanmasının makul görülebileceği, ancak somut olayda bu durumun idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı, 14.12. Nitekim idarenin 667 sayılı KHK’nın 5 inci maddesi gereğince pasaport iptal işlemlerini ilk kez gerçekleştirmediği, zira 02/ 05/ 2017 tarihli yazı öncesinde de ilgili şahıslar ile eş ve çocuklarının pasaport iptal işlemlerinin sağlanması ile ilgili daha önce bahsi geçen “Yurtdışı çıkış işlemleri” başlıklı 17/ 07/ 2016, 18/ 07/ 2016, 20/ 07/ 2016 tarihli dağıtımlı yazıların da mevcut olduğu ( 14.5. ve 14.7. pr), 14.13. Diğer yandan, idare cevabi yazısında ( 2. Pr), 667 sayılı KHK’nın “Sorumluluk” başlıklı 9 uncu maddesi ile 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ve Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
“Sorumluluk” başlıklı 37 nci maddesinin birinci fıkrası hükümleri gereği söz konusu kanun hükmünde kararnameler kapsamında karar alan ve görevleri yerine getiren kişilerin bu karar, görev ve fiilleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluğunun doğmayacağı, hususlarının düzenlendiğini ifade etmekte ise de, söz konusu hükmün idarenin, yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan dolayı ilgili memura veya kamu görevlisine rücu edememesi hususunu düzenlediği, ancak idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı, 14.14. Ayrıca Anayasanın temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulmasını düzenleyen 15 inci maddesinde, olağanüstü hallerde savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddî ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamayacağı, kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı ve bunlardan dolayı suçlanamayacağı, suç ve cezalar geçmişe yürütülemeyeceği, suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağı, hususlarının öngörüldüğü, dolayısıyla temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulduğu olağanüstü hallerde söz konusu çekirdek haklar dışında aralarında seyahat hürriyetinin de bulunduğu diğer hakların kısıtlanabileceği anlaşılmakla birlikte, somut olayda geçerli bir hukuki gerekçe yok iken başvuranın hizmet damgalı pasaportunun iptal edildiği ve başvuranın seyahat hürriyetinin ihlal edildiği, değerlendirilmektedir .
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri ve açıklamalar doğrultusunda, başvuranın hizmet damgalı pasaportunun iptal edilmesinde hukuka ve hakkaniyete uygunluk bulunmadığı , sonuç ve kanaatine varılmıştır .
C. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın
10 / 11geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkeleri ile “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine
uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre ŞİKÂYETİN KABULÜNE, Başvuranın 10/ 05/ 2017- 06/ 06/ 2017 tarihlerinde Çin Halk Cumhuriyetinde düzenlenecek eğitim programına katılmak için aldığı hizmet damgalı pasaportun iptal edilmesi işlemi ile ilgili olarak hatalı davranıldığı hususunun kabulü ile başvuranın söz konusu işlem nedeniyle uğradığı mağduriyetin giderilmesini teminen makul sürede yeni bir işlem tesisi, hususunda, İÇİŞLERİ
BAKANLIĞI EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’ne TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel
Müdürlüğü’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞI EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi