|
ÖZET: Başvuru, Etimesgut İlçesi Eryaman Dil Devrimi Caddesi’nin 288. Sokağı ile bağlantısının kapatılması nedeniyle çocukların okula ulaşımında yaşanan zorlukları konu almaktadır. Şikayetçi, bu bağlantının tel örgü ile kapatıldığını ve bu nedenle çocukların okula gidemediğini belirterek, Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne yaptığı başvurulardan sonuç alamadığını ifade etmiştir. İlgili idare, söz konusu alanın imar planında otopark olarak belirlendiğini ve bu nedenle bağlantının açılmasının mümkün olmadığını açıklamıştır.
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı, imar planı gereği bu alanda yaya ve taşıt yolu bağlantısının bulunmadığını, tel örgünün güvenlik amacıyla yerleştirildiğini ve bu durumun can ve mal güvenliğini sağlamak için gerekli olduğunu belirtmiştir. İdare, başvuruya konu olan talebin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda idarenin takdir yetkisini kullanırken hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edememiştir. Sonuç olarak, şikayetçinin talebi, ilgili idarenin açıklamaları ve mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde reddedilmiştir. İdarenin karar verme sürecinde bazı iyi yönetim ilkelerine uymadığı tespit edilse de, başvurunun reddi yönünde hukuka aykırılık bulunmamıştır. Şikayetçiye, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı tanınmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/69527-S.20.75845
BAŞVURU NO : 2020/4301
KARAR TARİHİ : 31/08/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, sokak ile cadde arasına bağlantı açılmasına ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Etimesgut İlçesi Eryaman Dil Devrimi Caddesinin 288. Sokağa bağlantısının bölgede bulunan siteler tarafından tel örgü çekilerek kapatıldığını, bu nedenle çocukların tel örgünün diğer tarafında bulunan okula gidemedikleri gibi yollarının da uzadığı, tel örgünün kaldırılması ve sokak bağlantısının açılması için Büyükşehir Belediyesine verdiği dilekçelerden bir sonuç alamadığını iddia ederek, söz konusu engellerin kaldırılarak sokak bağlantısının açılmasını talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığının konuya ilişkin cevabi yazı ve ekleri;
2.1. İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığının (İmar Planlama Şube Müdürlüğünün)
24/06/2020 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; söz konusu bölge (46542-46541 adalar arası) Eryaman Toplu Konut Alanı imar planlan kapsamında otopark alanı olarak belirlendiği, Başkanlıklarınca adı geçen alanda yülütülen herhangi bir imar planı revizyonu bulunmadığı,
2.2. İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığının (Harita Şube Müdürlüğünün) 11/08/2020 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.2.1. Söz konusu alanın Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 07/03/1994 tarih ve 135 sayılı karar ile onaylanan Eryaman Toplu Konut Alanı 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı kapsamında kaldığı ve Etimesgut Belediye Encümenin 12/11/2002 tarih ve 1254 sayılı kararı ile onaylanan Parselasyon Planı ile kamuya ait otopark olarak oluşturulduğu,
üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, “Mahalli idareler” başlıklı 127 inci maddesinde; “Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir. …”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. g) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; …”, “Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon” başlıklı 27 nci maddesinde; “Büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından uyum ve koordinasyon, büyükşehir belediyesi tarafından sağlanır. Büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyeleri veya ilçe belediyelerinin kendi aralarında hizmetlerin yürütülmesiyle ilgili ihtilaf çıkması durumunda, büyükşehir belediye meclisi yönlendirici ve
düzenleyici kararlar almaya yetkilidir. (…) büyükşehir belediyelerinde meydan, bulvar, cadde, yol, sokak, park, spor ve kültürel tesislerin büyükşehir belediyesi ile büyükşehir kapsamındaki diğer belediyeler arasında dağılımına ilişkin esaslar büyükşehir belediye meclisi tarafından belirlenir.”,
7. 5393 sayılı Belediye Kanununun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … hizmetlerini yapar veya yaptırır. … Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: … p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek …”,
8. Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri İle Başvuru Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmeliğin, “Görevin Yerine Getirilmesinde Kamu Hizmeti Bilinci” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kamu görevlileri, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde; sürekli gelişimi, katılımcılığı, saydamlığı, tarafsızlığı, dürüstlüğü, kamu yararını gözetmeyi, hesap verebilirliği, öngörülebilirliği, hizmette yerindeliği ve beyana güveni esas alırlar.”, “Hizmet
Standartlarına Uyma” başlıklı 7 inci maddesinde; “Kamu kurum ve kuruluşlarının yöneticileri ve diğer personeli, kamu hizmetlerini belirlenen standartlara ve süreçlere uygun şekilde yürütürler, hizmetten yararlananlara iş ve işlemlerle ilgili gerekli açıklayıcı bilgileri vererek onları hizmet süreci boyunca aydınlatırlar.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Şikayetçinin, 288. Sokağın Dil Devrimi Caddesiyle bağlantısının sağlanmasına ilişkin talebinin ilgili İdare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği gerekçesiyle, şikayetçinin talebinin Reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Şikayetçi, Etimesgut İlçesi Eryaman Dil Devrimi Caddesinin 288. Sokağa bağlantısının bölgede bulunan siteler tarafından tel örgü çekilerek kapatıldığını, bu nedenle çocukların tel örgünün diğer tarafında bulunan okula gidemedikleri gibi yollarının da uzadığı, tel örgünün kaldırılması ve sokak bağlantısının açılması için Büyükşehir Belediyesine verdiği dilekçelerden bir sonuç alamadığını iddia ederek, söz konusu engellerin kaldırılarak sokak bağlantısının açılmasını talep etmektedir.
11. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı, söz konusu alanın, Ankara Büyükşehir Belediye
Meclisinin 07/03/1994 tarih ve 135 sayılı kararıyla onaylanan Eryaman Toplu Konut Alanı 1/1000 Ölçekli Uygulama İmar Planı kapsamında kaldığı ve Etimesgut Belediye Encümenin 12/11/2002 tarih ve 1254 sayılı kararıyla onaylanan Parselasyon Planı ile kamuya ait otopark olarak oluşturulduğu, Etimesgut Belediye Başkanlığı Plan ve Projeler Müdürlüğünün 28/07/2020 tarih ve sayılı yazısında bahsedildiği üzere, onaylı imar planında Dil
Devrimi Caddesi ile 288. Sokak arasında taşıt yolu bağlantısı bulunmadığı, yaya yolu bağlantısının ise zeminde tel örgü ile kapatıldığı, ayrıca Etimesgut Belediye Başkanlığının 22/10/2018 tarih ve sayılı yazısında caddede uygulanan tel örgü bariyerin, can ve mal emniyetinin korunması yönünde olduğu, ayrıca yaklaşık 150 m. mesafede kavşak geçişi olması nedeniyle doğru uygulama olarak değerlendirildiği hususlarının belirtildiği, söz konusu bölge Eryaman Toplu Konut Alanı İmar planları kapsamında otopark alanı olarak belirlendiğinden başka bir amaç için (yaya yolu veya taşıt yolu) olarak kullanılmasının uygun olmayacağı açıklamalarına yer verilmiştir.
12. Etimesgut Belediye Başkanlığı, Dil Devrimi Caddesi’nin imar planında 35m. genişliğinde olduğu, imar planında 46541 ada 46542 adalar arasında bulunan alanın “otopark” kullanımında kaldığı ve herhangi bir adaya ait olmadığı, bahsi geçen tel örgünün de cadde üzerinde bulunduğu, konu imar uygulaması kapsamında olmadığı, Dil Devrimi Caddesinin 288 Sokak ile bağlantısında yaklaşık 3,00 m. kot farkı olması nedeniyle güvenlik açısından olduğu tahmin edilen tel örgü bulunduğu, cadde üzerindeki çalışmaların Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığının sorumluluğunda olduğu, caddede uygulan tel örgü bariyerin can ve mal emniyetinin korunması yönünde olması ve yaklaşık 150 m. mesafede kavşak geçişi olması nedeniyle doğru uygulama olarak değerlendirildiği hususlarını belirtmiştir.
13. Anayasa’nın 123 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” hükmü yer almaktadır. Yine Anayasa’nın 127 nci maddesinde; “Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.” hükmü mevcuttur. Bu maddelerde yer alan düzenlemeler, idarenin kanuniliği ilkesine vücut vermektedir. İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev ve yetkilerinin açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gerekli kılar.
Ayrıca idarenin kanuniliği ilkesinde; idarenin, eylem ve işlemlerinde kanunlara dayanması ve kanundan aldığı bu yetkiyi yine kanunlara uygun olarak kullanması gerektiği bir gerçektir.
14. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, 27 nci maddesinde; büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından uyum ve koordinasyonun, büyükşehir belediyesi tarafından sağlanacağı, büyükşehir belediyelerinde meydan, bulvar, cadde, yol, sokak, park, spor ve kültürel tesislerin büyükşehir belediyesi ile büyükşehir kapsamındaki diğer belediyeler arasında dağılımına ilişkin esasların büyükşehir belediye meclisi tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Etimesgut Belediye
Başkanlığı, bu mevzuat hükümleri kapsamda Ankara Büyükşehir Belediyesi Belediye Meclisi tarafından karar alındığı, söz konusu Meclisinin 15/12/2017 tarih ve 2445 no.lu kararı ile 15 metre ve üzerindeki yollar ile bu yollar üzerinde bulunan meydan, saha ve alanların sorumluluğunun Ankara Büyükşehir Belediyesine bırakıldığı hususunu belirtmiştir.
15. Yine 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, 7 nci maddesinde; ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak, ulaşım hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak, durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek, Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile çalışmalarını yürütmek hususları büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. Söz konusu mevzuat hükmü ve bir önceki paragrafta değinilen hususlar birlikte değerlendirildiğinde; Ankara Büyükşehir Belediyesinin, başvuruya konu edilen yerde, (Etimesgut İlçesi Eryaman Dil Devrimi Caddesindeki alanda)
imar planı ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda yaya ve araç geçişlerinin düzenlemesiyle ilgili iş ve işlemlerde takdir yetkisine sahip bulunduğu anlaşılmıştır.
16. İdareye, idari işlem ve eylemlerini tesis ederken belli ölçüde hareket serbestisi tanınmasını ifade eden takdir yetkisi; idareye keyfi hareket etme serbestisi tanındığı anlamına gelmemektedir. Her şeyden önce takdir yetkisinin kullanılmasında idare, Anayasa ile güvence altına alınan hukuk devleti ilkesine riayet etmekle yükümlüdür. (Yayla Yıldızhan, “İdarenin
Takdir Yetkisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 30, S. 1- 2, s.201.) Bu doğrultuda idareden, takdir yetkisini objektif ölçüler içerisinde, yasal amaca ve kamu hizmeti gereklerine uygun biçimde kullanması beklenmektedir. (Azrak Ülkü, “İdari Yargı Denetiminin
Sınırı Olarak İdarenin Takdir Yetkisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 6, S. 1-3, s. 20.) Nitekim Anayasa Mahkemesi; her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla idarenin görev alanının belirlenmesinin zorluğuna dikkat çekerek, idarelere takdir yetkisi tanınmasının zorunluğu olduğuna işaret etmektedir. Yüksek Mahkeme bunun yanında takdir yetkisinin amacının, kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alınarak idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımak olduğunu belirtmektedir. (Anayasa Mahkemesinin; 25/11/2015 tarihli, E: 2015/50 ve
K: 2015/107 sayılı kararı. Kaynak: www.corpus.com.tr)
17. Dolayısıyla idarenin takdir yetkisine sahip olması halinde yapılacak denetim; takdir yetkisinin bu amaç doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığı sınırında kalacaktır. Diğer bir deyişle idarenin tercih ettiği seçeneğin ve bunun uygulanmasının hukuka uygun olup olmadığının araştırılması ve saptanması bu denetimin konusunu oluşturacaktır. Yapılacak denetim faaliyeti sonucunda takdir yetkisinin bu sınır aşılmadan kullanıldığı anlaşılırsa, idareyi seçeneklerden birisini tercihe zorlayacak ya da belli bir yönde işlem ve eylem tesisine zorunlu kılacak biçimde karar vermek, hukuki denetimin dışına çıkılması anlamına gelecektir.
(Danıştay On Yedinci Dairesinin; 18/02/2016 tarihli, E: 2015/12079 ve K: 2016/1040 sayılı kararı. Kaynak: www.corpus.com.tr) Hal böyle olunca somut olayda da, yaya ve araç geçişlerinin düzenlemesine yönelik idareye tanınan takdir yetkisinin belirtilen amaçlar doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.
18. Bu noktada, somut olaydaki idari işlemin reddine dayanak teşkil ettiği değerlendirilen hususların irdelenmesi gerekmektedir. İlgili İdarelerce konuyla ilgili olarak, başvuruya konu edilen yerin (Etimesgut İlçesi Eryaman Dil Devrimi Caddesinin 288. Sokağa bağlantısının bulunduğu alanın) imar planında otopark alanı olarak belirlendiği, imar planında bahsi geçen sokakla ve cadde arasında taşıt yolu bağlantısının bulunmadığı, söz konusu cadde ve sokak arasında yaklaşık 3,00 m. kot farkı olduğu ve bahsi geçen yerde bulunan tel örgü bariyerinin kaldırılmasının (35m. genişliğindeki bir caddeye yayaların kolaylıkla çıkabilmesinin) yayayalar açısından can ve mal güvenliği riski oluşturabileceği ve söz konusu yere yaklaşık 150 m. mesafede kavşak geçişi olduğu hususları belirtilmiştir.
Dolayısıyla idarenin başvuranın talebine yönelik işlemi tesis ederken, imar planını, ilgili mevzuat hükümlerini, trafik ve ulaşım hizmetinin gereklerini göz önünde bulundurarak, hizmetin verimli ve etkin biçimde yürütülmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, ilgili idarenin, takdir yetkisini kullanırken keyfi hareket ettiğine ve takdir yetkisinin kullanılmasındaki sınırı aştığına yönelik bir tespit yapılamamıştır.
19. Şikâyetçinin iddiaları, İdarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçinin, 288. Sokağın
Dil Devrimi Caddesiyle bağlantısının sağlanmasına ilişkin talebinin ilgili İdare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığının, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeleri, süresi içerisinde Kurumumuza gönderilmediği anlaşılmış olup, İdarenin “makul sürede karar verme” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmıştır. Bunun birlikte, bahsi geçen İdare tarafından, başvuruya konu talebinin ileriki süreçte yerine getirileceği şeklinde Ankara Valiliğine ve şikayetçiye (Fen İşleri
Dairesi Başkanlığının 02/04/2019 tarih ve sayılı yazısı ve 21.09.2018 tarih ve sayılı yazısıyla) bilgi verilmesine rağmen adı geçen İdare tarafından Kurumumuza verilen cevabi yazıda şikayetçinin talebinin uygun olmadığı yönünde değerlendirmede bulunulmasının, ‘hesap verilebilirlik’, “nezaket”, ‘şeffaflık’ ve “haklı beklentiye uygunluk” ilkelerine uymadığı sonucuna varılmıştır. İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA
TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi