|
ÖZET: Başvuru, Erzurum ilinde bulunan bir dükkân sahibinin, dükkanının önündeki yolun bariyerle kapatılması nedeniyle yaşadığı mağduriyetin giderilmesi talebine ilişkindir. Şikâyetçi, 2018 yılında satın aldığı dükkânın önünden geçen yolun, Erzurum İl Emniyet Müdürlüğü’ne ait lojmanlar tarafından keyfi bir şekilde kapatıldığını ve bu durumun kendisine maddi ve manevi zarar verdiğini belirtmiştir. İlgili idareler, başvuruya geçiştirici yanıtlar vermiş ve yolun güvenlik gerekçesiyle kapatıldığını ifade etmiştir.
Erzurum Büyükşehir Belediyesi, yolun trafiğe açılması için gerekli yazışmaları yapmış, ancak İl Emniyet Müdürlüğü, güvenlik riskleri nedeniyle bu talebi reddetmiştir. Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından yapılan değerlendirmelerde, komisyon üyeleri arasında fikir birliği sağlanamamış ve yolun kapalı kalmasına karar verilmiştir. Başvuranın, imar planına uygun olarak yolun açılması talebi, kamu denetçiliği kurumu tarafından yeniden gözden geçirilmesi önerisiyle sonuçlanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Erzurum Büyükşehir Belediyesi’ne, başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi için tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarelerin, mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin gerekliliğini ve ölçülülüğünü yeniden gözden geçirmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/1931-S.25.2967
BAŞVURU NO : 2024/11219
KARAR TARİHİ : 21.02.2025
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ERZURUM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Maliki olduğu dükkanın önünde geçen ve bariyerle kapatılan yolun açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, Kurumumuza verdiği dilekçede özetle, “Erzurum İli Merkez İlçesi
Mahallesi /ada/ parselde bulunan Sitesinin zemin katında bulunan numaralı dükkanın sahibi olduğunu, dükkanı aldığı zaman olan 2018 yılında ve öncesinde ve şu anda da İmar
Planında yol olarak görülen yolun, Erzurum İl Emniyet Müdürlüğüne ait lojmanlarda oturan kişiler tarafından hiçbir resmi dayanağı olmadan keyfi bir şekilde demir levha ile kapatıldığını, ve sayılı CİMER başvuruları yaptığını, ancak idarelerin birbirlerine sevk ederek geçiştirici cevap verdiğini, son olarak ekte sunduğu dilekçeye verilen cevapta ise Erzurum ilinin merkezinde olan yer için hiçbir şekilde görülmemiş bir terör sebebi ile bu uygulamanın sonlanmayacağının ifade edildiğini, kendisini maddi ve manevi zarara uğratan, resmi olmayan, hak ihlali oluşturan, hukuka, imar planına aykırı bir şekilde yıllardır kapalı olan ve bugün de halen yol olarak görüldüğünü ifade ve iddia ettiği yolun imar planına uygun bir şekilde açılmasını” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 07/10/2024 tarihli ve S. sayılı yazımızla bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. Erzurum Büyükşehir Belediye
Başkanlığı Ulaşım Planlama Şube Müdürlüğü’nden alınan bila tarih ve E- – – sayılı yazıda (özetle), “Başvuru konusu; Erzurum İli İlçesi Mahallesi
Caddesi ( Sokak); İl Emniyet Müdürlüğüne tahsis edilen TOKİ Polis Lojmanları arasında olması nedeniyle 2019 yılında İl Emniyet Müdürlüğü tarafından lojman çevresi güvenlik amacıyla demir parmaklıklarla kapatılmıştır. Ancak bahse konu yol imar planında yol olarak görünmektedir.
/
Büyükşehir Belediyemiz tarafından söz konusu yolun trafiğe açılması için İl Emniyet Müdürlüğüne muhtelif tarihlerde yazı yazılmıştır. 2023 yılında yapılan yazışmalar yazımız ekinde gönderilmiştir.
İmar ve Şehircilik Daire Başkalığımız tarafında yazılan 02.08.2023 ve 22.09.2023 tarihli yazılarda
TOKİ Polis Lojmanları Yönetiminden kapalı olan yolların açılarak imar planındaki yollarla birleştirilmesi ve trafiğe açılması istenilmiştir. İl Emniyet Müdürlüğünün 12.10.2023 tarihli ve sayılı yazısında talep konusu yolların trafiğe açılmasının güvenlik açısından risk oluşturacağı bildirilerek Ulaşım
Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararıyla trafiğe kapalı alan haline getirilmesi istenilmiştir. UKOME
Genel Kurulunun 19.10.2023 tarihli toplantısında İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığımız tarafından İl
Emniyet Müdürlüğünün 12.10.2023 tarihli yazısındaki talepler gündeme taşınmış, 19.10.2023 tarihli ve
/ – sayılı UKOME Kararı ile paydaş kurumların temsilcilerinden oluşan alt komisyonda çalışma yapılmasına karar verilmiştir. Komisyon tarafından kurumların ve vatandaşların talepleri değerlendirilmiştir. Ancak İl Emniyet Müdürlüğü temsilcileri yolun kapalı olmasında ısrar etmiş, Büyükşehir Belediyesi temsilcileri yolun imar planına uygun olarak açılması için görüş bildirmiştir.
Komisyon üyeleri arasında fikir birliği oluşmadığından komisyon çalışmalarına devam etmemiştir.
Şikâyete konu yolun kapatılması, özellikle başvuranın taşınmazı olmak üzere, başka taşınmazlar açısından ulaşımı imkânsız duruma getirmemiş olsa da nispeten daha uzun bir mesafeden dolaşmalarına sebebiyet vermiştir. Bu durum da başvurucuyu ticari açıdan kısmen mağdur etmiştir. Ancak çıkmaz sokak durumu oluşmamıştır. Sadece lojman sakinlerinin başvurucuya ait dükkandan alışveriş yapması zorlaşmıştır.
Uyuşmazlık konusu hakkında, ‘Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar’ bulunmayıp istenilen diğer bilgi ve belgelerin yazımız ekinde gönderildiği hususlarını; Bilgilerinize arz ederim.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ” hükmüne, 4. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” hükmüne, 5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen
her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. …” 5.1. “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(Değişik birinci fıkra: 12/11/2012-6360/8 md.) “ Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.
Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.
Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. …”, 6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik;… yapar veya yaptırır. …”, 6.1. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: … p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. … ”, 7. 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri
Yönetmeliğinin, “Görev ve yetkileri” başlıklı 18 inci maddesinde; “ (1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla,
b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare:RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, f) İlçe (Ek ibare:RG-25/4/2014-28982) belediyelerince (Mülga ibare:RG-25/4/2014-28982) (…)
düzenlenen yol ve kavşaklar ile büyükşehir belediyesince yapılan sinyalizasyon sistemlerinde aksaklık tespit edildiği takdirde uyarıda bulunmak ve düzeltilmesini sağlamakla, g) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle, ğ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle, görevli ve yetkilidir.” hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Uyuşmazlık konusu özetle; şikâyetçi, Erzurum İli Merkez İlçesi – Mahallesi /ada/ parselde bulunan Sitesinin dükkân sahibi olduğunu, dükkânı aldığı zaman olan
2018 yılında ve öncesinde ve şu anda da İmar Planında yol olarak görülen yolun, Erzurum İl Emniyet
Müdürlüğüne ait lojmanlarda oturan kişiler tarafından hiçbir resmi dayanağı olmadan keyfi bir şekilde demir levha ile kapatıldığını, başvurulara idarelerin birbirlerine sevk ederek geçiştirici cevap verdiğini, son olarak dilekçesine verilen cevapta ise Erzurum ilinin merkezinde olan yer için hiçbir şekilde görülmemiş bir terör sebebi ile bu uygulamanın sonlanmayacağının ifade edildiğini, ifade ve iddia etiği yolun imar planına uygun bir şekilde açılmasını talep etmektedir.
10. Uyuşmazlık konusu olay incelediğinde;
10.1. Başvuru dilekçesi ekinde, başvuranın konuyla ilgili 26/08/2024 tarihli yaptığı başvuruya Erzurum
Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Planlama Şube Müdürlüğü’nce verilen bila tarih ve E– sayılı cevap yazısında; “İlgi dilekçenizde ilçesi Mahallesi ada parselde bulunan şahsınıza ait dükkanın önünden geçen yolun tekrar açılması istenilmiştir. Talep
Büyükşehir Belediyemiz teknik komisyonlarında incelenmiştir. Geçtiğimiz yıllarda Emniyet binalarına ve yerleşkelerine terör örgütleri tarafından çok sayıda saldırıda bulunulmuş olması nedeniyle bahse konu yol muhtemel bombalı saldırılara karşı alınan güvenlik tedbirleri kapsamında İl Emniyet Müdürlüğü tarafından kapatılmıştır. Tekrar açılması durumunda güvenlik zafiyeti oluşacağından talebinizin uygun bulunmadığı hususunda; Gereğini rica ederim.” açıklamalarına yer verildiği,
10.2. İdarenin, ‘ TOKİ Polis Lojmanları Yönetiminden kapalı olan yolların açılarak imar planındaki yollarla birleştirilmesi ve trafiğe açılmasına yönelik’ 02.08.2023 ve 22.09.2023 tarihli yazılarına istinaden Erzurum İl Emniyet Müdürlüğü’nce idareye iletilen 12.10.2023 tarihli cevap yazısında (özetle), “… Bu kapsamda; bahse konu yolların açılmasına yönelik güvenlik değerlendirmesi ve risk analizi yapmak üzere oluşturulan komisyon tarafından tanzim edilen değerlendirme tutanağı ekte gönderilmiş olup komisyonca belirtilen hususlar, riskler ve değerlendirmeler doğrultusunda bahse konu yolların açılması bu aşamada olumsuzluk teşkil edeceğinden yolların Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararıyla trafiğe kapalı alan haline getirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
11. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinde, Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmanın, yaptırmanın ve uygulamanın, kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmenin Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayıldığı, 9’uncu maddesinde, Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kurulacağı ve büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile araç park yerlerini belirleme yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, kararlarının bağlayıcı olduğu, 11.1. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde, ulaşım şehir içi trafik gibi hizmetlerin
Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı içerisinde bulunduğu, 15’inci maddesinde, karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmenin, kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmenin belediyenin yetkisinde bulunduğu,
11.2. Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 18’inci maddesinde, UKOME’nin ulaşım ve trafik konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma yetkisinin bulunduğu; trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almanın; ulaşım planını yapmanın, yaptırmanın, uygulamanın ve uygulatmanın trafikle ilgili sorunları çözümlemenin; karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmenin; trafik mevzuatının
büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almanın; karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının belirlenmesine karar vermenin UKOME’nin görev ve yetkisinde olduğu belirtilmiştir.
1 12. Anayasa Mahkemesinin, mülkiyet hakkına dair emsal kararları incelendiğinde ;
12.1. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa’nın 13. maddesinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa’ya uygun düşebilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir.
12.2. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki, ancak durumun gerektirdiği ölçüde kullanılması koşuluyla haklı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin, somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sınırlandırılması kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamına geleceğinden hukuk devletiyle bağdaşmaz.
12.3. Ölçülülük ilkesi, “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır.
“Elverişlilik” öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, “gereklilik” ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, “orantılılık” ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Konuyla ilgili Anayasa Mahkemesinin ilgili kararları, “ (Tasfiye Hâlinde Cemtur Seyahat ve Turizm Ltd. Şti. [GK], B. No: 2013/865, 1/6/2016) , (Tülay Arslan ve diğerleri, B. No: 2014/7051, 2/2/2017) , (Osman Ukav, B.
No: 2014/12501, 6/7/2017) , (Ali Rıza Akarsu, B. No: 2015/6999, 12/9/2018)” 12.4. Bu çerçevede mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa’ya uygun olabilmesi için amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasının yanında gerekli olması da gerekir. Gereklilik hakka müdahale teşkil eden birden fazla araç arasından hakkı en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Hak ve özgürlüğü sınırlayan tedbirlerden hangisi diğerlerine nazaran hakkın norm alanına daha az müdahale edilmesi sonucunu doğuruyorsa o tedbirin tercih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale oluşturacak aracın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir payının bulunduğu da kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamları, öngörülen amaca ulaşılması bakımından hangi aracın etkili ve verimli sonuçlar doğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktasında daha iyi bir konumdadır.
Özellikle alternatif aracın bulunmadığı veya mevcut alternatiflerin öngörülen meşru amaca ulaşılması bakımından etkili olmadığı ya da daha az etkili olduğu durumlarda kamu makamlarının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sağlamadığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunması gerekir. Konuyla ilgili Anayasa Mahkemesinin ilgili kararları. “ (Ö. Ltd. Şti., B. No: 2018/18975, 15/9/2021) , (Hanife Yıldız Torum ve Nimet Filiz Seven [GK], B. No: 2018/1567, 10/2/2022)”
1 https://www.anayasa.gov.tr/tr/bireysel-basvuru/temel-hak-ve-ozgurluklerin-ihlaline-dair-emsal-kararlar/mulkiyet-hakkina-
dair-emsal-kararlar/mulkiyet-hakkina-dair-emsal-kararlar-tum-liste#baslik12 Erişim tarihi: 27/01/2025
/
13. Hukuk devleti ilkesi idarenin “belirlilik”, “istikrar”, “öngörülebilirlik” ve “haklı beklenti” ilkelerine uygun davranmasını içermektedir. Buna göre, idarenin vatandaşların güvenini boşa çıkaracak uygulamalardan kaçınması gerekir. Hukuk devletinde idareden beklenen açık ve güvenilir olma yükümlülüğüne uygun davranmasıdır. Haklı beklenti, idarenin ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin bir çıkarları ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ya da edinebileceklerini ümit etmelerini ifade eder. (Anayasa Mahkemesinin 31/01/2013 tarihli E. 2011/45 K.
2013/24 sayılı kararı).
14. Başvuru konusu somut olayda; şikayetçinin 2018 yılında aldığı dükkânın önünden geçen yolun bu tarihte, öncesinde ve şu anda da İmar Planında yol olarak görüldüğünü ancak söz konusu yolun, demir levha ile kapatıldığı ve bu durumun mağduriyetine sebep olduğundan bahisle bahse konu yolun imar planına uygun bir şekilde açılması talebinde bulunduğu, söz konusu yolun İl Emniyet Müdürlüğüne tahsis edilen
TOKİ Polis Lojmanları arasında olması nedeniyle 2019 yılında İl Emniyet Müdürlüğü tarafından lojman çevresi güvenlik amacıyla demir parmaklıklarla kapatıldığı, idare tarafından TOKİ Polis
Lojmanları Yönetiminden kapalı olan yolların açılarak imar planındaki yollarla birleştirilmesi ve trafiğe açılmasının istemli yazılara istinaden Erzurum İl Emniyet Müdürlüğünün 12.10.2023 tarihli ve sayılı yazısında talep konusu yolların trafiğe açılmasının güvenlik açısından risk oluşturacağı bildirilerek Ulaşım
Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararıyla trafiğe kapalı alan haline getirilmesinin istenildiği, 19.10.2023 tarihli ve / – sayılı UKOME Kararı ile paydaş kurumların temsilcilerinden oluşan alt komisyonda çalışma yapılmasına karar verildiği, Komisyon tarafından kurumların ve vatandaşların talepleri değerlendirildiği, ancak İl Emniyet Müdürlüğü temsilcilerinin yolun kapalı olmasında ısrar ettiği, Büyükşehir Belediyesi temsilcileri yolun imar planına uygun olarak açılması için görüş bildirdiği, Komisyon üyeleri arasında fikir birliği oluşmadığından komisyon çalışmalarına devam etmediği, hususları anlaşılmıştır.
15. Bu kapsamda, başvuran tarafından açılması istenilen yolun trafiğe kapatılmasına ilişkin Erzurum
Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından alınmış bir karar bulunmadığı, konuyla ilgili 19.10.2023 tarihli ve / – sayılı UKOME Kararı ile yapılan alt komisyon çalışmalarında Komisyon üyeleri arasında fikir birliği oluşmadığından komisyon çalışmalarına devam edilemediği anlaşılmıştır. Anayasa’nın 35.
maddesi uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla sınırlanabilir. Bahse konu yolun trafiğe açılmasının İl Emniyet Müdürlüğünce ifade edildiği üzere güvenlik zafiyetine yol açıp açmayacağı ve söz konusu güvenlik kaygısının yolun trafiğe kapatılmasını gerekli kılıp kılmadığının değerlendirilmesi öncelikli olarak ilgili kamu makamlarının yetkisindedir. Güvenlik hizmetinin etkili ve verimli bir şekilde yürütülmesi yetkili idarelerin sorumluluğunda olup bu hizmetin en iyi biçimde yürütülebilmesi için ne tür tedbirlerin alınması gerektiği hakkında sorumlu ve yetkili otoriteler daha isabetli karar verebilecek konumdadırlar. Bu nedenle hangi tedbirin uygulanacağının belirlenmesi hususunda idarelerin belli ölçüde takdir yetkisi bulunmaktadır.
15.1. Bununla birlikte seçilen aracın gerekliliğine ilişkin olarak idarelerin haiz olduğu takdir yetkisi sınırsız değildir. Somut olaydaki müdahalenin ölçülülüğünün değerlendirilmesi bakımından asıl önem taşıyan ölçüt orantılılıktır. Öngörülen tedbirin başvuranı olağan dışı ve aşırı bir yük altına sokması durumunda müdahalenin orantılı ve dolayısıyla ölçülü olduğundan söz edilemeyecektir. Bu itibarla, başvuru konusu somut olayda bahse konu yolun bariyerle kapatılması yolundaki tedbirin güvenlik amacıyla yapıldığı anlaşılmakla birlikte söz konusu müdahalenin ve müdahalede seçilen aracın gerekliliği hususunda ilgili kamu makamlarınca yeniden değerlendirme yapılması gerekmektedir.
/
16. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuran tarafından maliki olduğu dükkanın önünde geçen ve bariyerle kapatılan yolun açılmasına ilişkin talebine karşın, Erzurum İl Emniyet Müdürlüğünce söz konusu yolun trafiğe açılmasının güvenlik açısından risk oluşturacağı yönündeki görüşü makul karşılanmakla birlikte, Anayasa’nın 35. maddesinde güvenceye bağlanan mülkiyet hakkının, kanuni dayanağı bulunan ve hukuka uygun olan müdahalelerde dahi malikin menfaatini dengeleyici birtakım imkânların getirilmesini zorunlu kıldığı hususu dikkate alındığında söz konusu tedbirin ve bu tedbir için seçilen aracın gerekliliği hususunda yetkili kamu makamlarınca yeniden değerlendirme yapılması ve Erzurum Büyükşehir
Belediyesi UKOME tarafından söz konusu talebin yeniden değerlendirilmesi kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup idarenin işlem veya eylemine karşı mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre,
Başvuran tarafından maliki olduğu dükkânın önünde geçen ve bariyerle kapatılan yolun açılmasına ilişkin talebinin Erzurum Büyükşehir Belediyesi UKOME tarafından yeniden değerlendirilmesi için ERZURUM
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın Başvurana ve ERZURUM BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Erzurum Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/