|
ÖZET: Başvuran, Malatya Şeker Fabrikası’nda kimya teknikeri olarak çalışmakta olup, eşinin tayininden dolayı Ankara Şeker Fabrikası’na nakil talep etmiştir. Ancak, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. tarafından yapılan değerlendirmede, başvuranın 2020 yılından beri Ağrı Şeker Fabrikası’nda çalıştığı ve iş sözleşmesinin gereği olarak üç yıl boyunca nakil talebinde bulunamayacağı belirtilmiştir. Ayrıca, 2023 yılı itibarıyla işgücü ihtiyacının arttığı ve mevcut personelin etkin bir şekilde kullanılmasının gerekliliği vurgulanmıştır. Bu nedenle, başvuranın nakil talebi, 2023-2024 şeker üretim kampanyası sonrasında yeniden değerlendirilecektir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, idarenin kamu hizmetinin sürekliliği ve insan kaynaklarının verimli kullanımı açısından aldığı tedbirleri göz önünde bulundurmuştur. Başvuranın eş durumu mazeretiyle yaptığı nakil talebinin, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı bir durum tespit edilmediği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, başvuranın talep etmesi durumunda nakil talebinin öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebi kısmen kabul edilmiş, ancak 2023-2024 şeker üretim kampanyası süresince nakil işleminin reddine karar verilmiştir. İlgili idarenin, bu karara uygun hareket etmesi ve başvuranın talebini dikkate alması beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12426-S.23.19723
BAŞVURU NO : 2023/12625
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın nakil talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/08/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda; başvuran özetle; Malatya Şeker Fabrikası’nda kimya teknikeri olarak görev yaptığını, eşinin tayininin Ankara Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı’na çıkması nedeniyle kurumuna eş durumu mazeretiyle nakil talebinde bulunduğunu ancak tarafına cevap verilmediğini belirterek Ankara Şeker Fabrikası’na nakil talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’den alınan 22/08/2023 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Başvurucunun 01.06.2020 tarihinden beri Teşekkülleri Ağrı Şeker Fabrikasında 4857 sayılı İş Kanunu ve Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine tâbi, daimi işçi statüsünde kimya teknikeri kadro unvanı ile çalıştığı, 2.2. Başvurucunun işe atandığı Fabrikanın işgücü ihtiyacının giderilmesi amacıyla işe alınmış olup imzalamış olduğu iş sözleşmesi ile 3 yıl içerisinde nakil talebinde bulunmayacağına dair taahhüdünün
01.06.2023 tarihi itibarıyla dolduğu ancak 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş’ın Pazarcık ilçesinde
gerçekleşen deprem nedeniyle depremden etkilenen illerimizden Malatya Şeker Fabrikasında üretim faaliyetinin devam ettiği ve birçok çalışanın depremden etkilendiği, 2.3. Depremden etkilenen çalışanların birçoğunun nakil talebinde bulunduğu ve nakil taleplerinin, sektörde sürekliliğin ve insan kaynaklarının sürdürülebilirliğinin sağlanması mevcut personelin ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlayabilme adına yerine getirilemediği, 2.4. 2023 yılında birçoğu üst yönetici olmak üzere nitelikli personellerinden 603 kişinin çeşitli nedenlerle (emeklilik, vefat, istifa) ayrılmış olup işgücü ihtiyaçlarının had safhaya ulaştığı,
2.5. 15 şeker fabrikasında 2023/2024 yılı şeker üretim kampanyasının sağlıklı bir şekilde yapılması ve sektörde arz güvenliğinin sağlanması için dengeli bir görevlendirme yapılarak atıl işgücü oluşmasına izin verilmemesi ve personel ve maliyet optimizasyonunun sağlanması ve yukarıda bahsedilen hususlar da göz önüne alınarak; ilgilinin nakil talebinin 2023-2024 şeker üretim kampanya dönemi sonrasında tekrar değerlendirileceği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. İdare tarafından gönderilen ek evrakların tetkiki neticesinde; 3.1. Başvuranın Hizmet Dökümünde işe giriş tarihi 1/6/2020 olduğu, Sigortalı İşe Giriş Bildirgesinde
Sigortalılık Türü/Kodu 4/a, Meslek Adı ve Kodu Kimya Teknikeri 3111.13 olduğu tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.” 4.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesi “… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz…
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” 4.3. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde, “Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak için gerekli tedbirleri alır.” 4.4. “Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde, “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.” 4.5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. İşyerleri İçin Türkiye Şeker Sanayii İşverenleri Sendikası İle
Türkiye Gıda Ve Şeker Sanayi İşçileri Sendikası (ŞEKER-İŞ) arasında “İşletme” Seviyesinde akdedilen 01.03.2023 – 28.02.2025 yürürlük süreli 30. Dönem Toplu İş Sözleşmesinin Başka
Fabrikalara Nakil başlıklı 26ncı maddesinde; “Daimi işçilerin nakilleri Türkşeker Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. Ek 4 No’lu Cetvelde belirtilen unvanlar dışındaki işçilerin bir fabrikadan diğerine yapılacak nakillerinde muvafakati alınır. Ancak, muvafakatı alınması gereken kadrolu daimi, sürekli ve kadrolu daimi işçilerin haklarından yararlanan kadrosuz sürekli işçilerden, her yıl fabrika ve işyeri itibariyle % 1 oranında daimi işçinin, işyerinin teklifi üzerine Sendika ile mutabık kalınarak, başka fabrika veya işyerine yapılacak nakilde, ilgilinin muvafakatı aranmaz. % 1 hesabında yarımın üzerindeki kesirler
tama iblağ edilir. % 1’in hesabında kadrolu daimi işçilerle, sürekli işçiler ve kadrolu daimi işçilerin haklarından yararlanan kadrosuz sürekli işçi sayıları esas alınır. Nakillerini dilekçe ile talep edenler, bu konudaki isteklerini dilekçelerinde belirtmek zorundadırlar. Öncelik isteyen haller hariç normal nakiller
Haziran başı ile Ağustos sonu arasındaki 3 aylık devrede yapılır. İşbu madde gereğince yapılan nakillerde işçilere nakil esnasında 12 gün ücretli izin verilir.” 7. Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin Özel Şartlar başlıklı 11inci maddesinin o bendinde; “Adaylar, göreve başladıktan sonra 3 (üç) ay boyunca deneme sürecine tabi tutulacak olup 3 (üç) yıl nakil talebinde bulunamayacaklardır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle; Malatya Şeker Fabrikası’nda kimya teknikeri olarak görev yaptığını belirterek eşinin tayininin Ankara Cumhurbaşkanlığı Muhafız Alayı’na çıkması nedeniyle Ankara Şeker Fabrikası’na nakil talep etmektedir.
10. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden özetle; başvuranın 01.06.2020 tarihinden beri
Teşekkülleri Ağrı Şeker Fabrikasında 4857 sayılı İş Kanunu ve Toplu İş Sözleşmesi hükümlerine tâbi, daimi işçi statüsünde kimya teknikeri kadro unvanı ile çalıştığı, atandığı Fabrikanın işgücü ihtiyacının giderilmesi amacıyla işe alındığı, iş sözleşmesi ile 3 yıl içerisinde nakil talebinde bulunmayacağına dair taahhüdünün 01.06.2023 tarihi itibarıyla dolduğu ancak 06.02.2023 tarihli deprem nedeniyle depremden etkilenen illerden biri olan Malatya ili Malatya Şeker Fabrikasında üretim faaliyetinin devam ettiği ve depremden etkilenen çalışanların birçoğunun nakil talebinde bulunduğu, nakil taleplerinin, sektörde sürekliliğin ve insan kaynaklarının sürdürülebilirliğinin sağlanması mevcut personelin ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlayabilme adına yerine getirilemediği, 2023 yılında birçoğu üst yönetici olmak üzere nitelikli personellerinden 603 kişinin çeşitli nedenlerle (emeklilik, vefat, istifa) ayrılmış olup işgücü ihtiyaçlarının had safhaya ulaştığı, 15 şeker fabrikasında 2023/2024 yılı şeker üretim kampanyasının sağlıklı bir şekilde yapılması ve sektörde arz güvenliğinin sağlanması için dengeli bir görevlendirme yapılarak atıl işgücü oluşmasına izin verilmemesi ve personel ve maliyet optimizasyonunun sağlanması adına ilgilinin nakil talebinin 2023-2024 şeker üretim kampanya dönemi sonrasında tekrar değerlendirileceği anlaşılmaktadır.
11. Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı Kararında; “Kişilerin ailevi ve sosyoekonomik sebepler gibi bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” ifade edilmektedir.
12. Bununla birlikte, idarelerin varlık amacının kamu hizmetinin sürekli ve sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi olduğu düşünüldüğünde kamu hizmetinin aksatılmadan yürütülebilmesi için İdarelerin kadro ve personel planlaması hususlarında aldığı tedbirlerin normal karışlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
13. İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6. baskı,
C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak
imkânı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır. Bu doğrultuda idari görevlere atama yapmak veya görevden almak da idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte idare takdir yetkisini kullanırken hukuk kurallarına uygun olarak işlem tesis etmek durumundadır. İdareye tanınan bu takdir yetkisi, mutlak ve sınırsız olmayıp, objektif olarak eşit bir şekilde, aynı durumda olan personel arasında ayrım gözetilmeksizin kullanılması gereken bir yetkidir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın eş durumu mazeretiyle nakil talebinin sektörde sürekliliğin ve insan kaynaklarının sürdürülebilirliğinin sağlanması, mevcut personelin ve kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması, işgücü ihtiyacı, 15 şeker fabrikasında 2023/2024 yılı şeker üretim kampanyasının sağlıklı bir şekilde yapılması, sektörde arz güvenliğinin sağlanması için dengeli bir görevlendirme yapılarak atıl işgücü oluşmasına izin verilmemesi ve personel ve maliyet optimizasyonunun sağlanması adına ilgili idaresince reddi işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir durum tespit edilemediği ve idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir bir sebep dışında başka bir sebebe dayanmadığı görülerek başvuranın nakil talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. Diğer yandan; başvuranın Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin Özel Şartlar başlıklı 11inci maddesinin o bendi hüküm koşulunu sağladığı, başvuranın eşinin zorunlu yer değiştirmeye tabi olan Türk
Silahlı Kuvvetleri Personeli olduğu ve İdaresince ilgilinin nakil talebinin 2023-2024 şeker üretim kampanya dönemi sonrasında tekrar değerlendirileceğinin belirtildiği göz önüne alınarak başvuranın talep etmesi halinde nakil talebinin öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiğinden kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı ancak idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde başvuranın 30/05/2023 ve 31/07/2023 tarihli talebine ilişkin cevabi yazı tespit edilemediğinden kanunlara uygunluk, nezaket, hesap verebilirlik, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine ve idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KISMEN KABUL-KISMEN REDDİNE;
Başvuranın 2023-2024 şeker üretim kampanya dönemi devam ederken Ankara iline nakil talebinin
REDDİNE,
Başvuranın talep etmesi durumunda; Ankara iline nakil talebinin öncelikli olarak değerlendirilmesi hususunda TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI ANONİM ŞİRKETİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; TÜRKİYE
ŞEKER FABRİKALARI ANONİM ŞİRKETİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE ŞEKER FABRİKALARI ANONİM ŞİRKETİNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi