|
ÖZET: Başvuran, eşinin uzmanlık eğitimi nedeniyle Diyarbakır’a atanması sonucu aile birliği mazeretiyle Tekirdağ’dan Antalya’ya ve ardından Diyarbakır’a atanmış, ancak yolluk talebi, ikametgahının Diyarbakır’da olması gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuran, bu ret işleminin hukuka aykırı olduğunu belirterek yolluk ödemesi talep etmiştir. İdare, 6245 sayılı Harcırah Kanunu’na dayanarak, memuriyet mahallinin ikametgah ile belirlendiğini ve bu nedenle yolluk ödenemeyeceğini savunmuştur.
Danıştay, başvuranın Antalya’dan Diyarbakır’a nakil işleminin harcırah ödemesine tabi olduğunu, ancak Tekirdağ’dan Diyarbakır’a nakil talebinin reddinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, Sağlık Bakanlığı’nın eş durumu mazeretiyle yapılan atamalara ilişkin yönetmelikte düzenleme yapması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın harcırah talebinin kısmen kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8950-S.23.14502
BAŞVURU NO : 2023/6831
KARAR TARİHİ : 19/07/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Harcırah Ödenmesi Talebi
BAŞVURU TARİHİ : 16/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran (T.C Kimlik No: ) Kurumumuza yapmış olduğu başvurusunda Tekirdağ İl Ambulans Servisi Başhekimliği ’ne bağlı olarak çalışmaktayken eşinin tıpta uzmanlık için asistan olarak atanması sebebiyle aile birliği mazeretiyle 2018 yılı Ekim ayında Antalya’ya atandığını. Antalya’da dört yıl çalıştıktan sonra eşinin uzmanlığını alması ve devlet hizmet yükümlülüğü kurası ile Diyarbakır iline atanmasından dolayı aile birliği mazeretinin bitmesi sebebiyle Sağlık Bakanlığı
Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 18.Maddesi 4.Fıkrasında yer alan “İl müdürlükleri, mazereti sona eren personelin belgelerini 15 gün içerisinde Bakanlığa intikal ettirir.” hükmü uyarınca 2022 yılı
Aralık ayında eski görev yeri olan Tekirdağ iline atamasının yapıldığını. Eşi uzman hekim olduğundan ve yine aynı yönetmelik gereğince eşinin yanına tekrar atamasının yapılacağını bildiğinden dolayı Tekirdağ ilinde başlangıç yapıp, aynı gün tekrar aile birliği mazereti ile tayin isteyip yıllık izne çıktığını. Diyarbakır iline de yine aile birliği mazereti sebebiyle atamasının yapıldığını Tekirdağ’dan ayrılış işlemleri sırasında sistemsel bir sorun nedeniyle yolluk almadan ayrılışını yaptığı bununda evraklara işlendiğini, Diyarbakır ilinde yolluk talebinde bulunduğunu fakat talebinin ikametgâhının bu ilde olması nedeniyle görev mahalli içinde yolluk verilemeyeceği gerekçesi ile ret edildiğini, mazeret tayini nedeniyle yolluk ödemesi yapılması gerektiğini ret işleminin hukuka aykırı olduğunu beyan ederek kendisinin ve iki çocuğunun yolluk ödemesinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Diyarbakır Valiliği İl
Sağlık Müdürlüğünün – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
2.1 6245 sayılı Harcırah Kanunu 3. Maddenin g bendinde “Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl
görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri “denilerek memuriyet mahallinin tanımının yapıldığını,
2.2. 6245 sayılı kanun uyarınca kişinin görev gibi ikametgâh adresi de memuriyet mahalli tanımına girdiğinden memuriyet mahalli değişmeyenlerin kendisine ve bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerine sürekli görev yolluğu ödenmesinin mümkün bulunmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 6245 sayılı Harcırah Kanununun, 5.1. “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “ a. Harcırah: Bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını; …
g) Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri; h) Başka yer: Yukarıda (g) fıkrasında yazılı memuriyet mahalli dışındaki yerleri; ifade eder.”
6. 26.03.2013 tarihli ve 28599 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Sağlık Bakanlığı Atama Ve Yer
Değiştirme Yönetmeliğinin; “Bir mazerete dayanan atamalar” başlıklı 18 inci maddesinde; (1)
Personelin aşağıda belirtilen mazeretleri belgelendirmesi ve talebi üzerine hizmet bölgelerindeki veya hizmet gruplarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilir.
a) Sağlık durumu.
b) Aile birliği.
c) Can güvenliği.
(2) Bu mazeretlerin değerlendirilmesinde birinci fıkrada belirtilen öncelik sırası esas alınır. Mazeret durumu haksız bir kazanıma neden olamaz.
(3) (Değişik:RG-2/3/2018-30348) Müracaatlar, gerekli belgelerle birlikte personelin kadrosunun bulunduğu il müdürlüklerine yapılır. (Mülga cümle:RG-16/1/2020-31010) (…)
(4) (Değişik:RG-2/3/2018-30348) 16 ncı maddenin ikinci fıkrasının (f) bendine göre atanan diş tabipleri ile aynı fıkranın (g) bendine göre atananlar öğrenim durumları ile ilgili belgeyi her eğitim ve öğretim yılı başlangıcında, 19 ve 20 nci maddelerine göre atananlar ise, mazeretlerinin devam ettiğine dair belgeleri, her yıl Ocak ayında çalıştığı kuruma bildirmekle yükümlüdür. İl müdürlükleri, mazereti sona eren personelin belgelerini 15 gün içerisinde Bakanlığa intikal ettirir.
(5) (Değişik:RG-2/3/2018-30348) Dördüncü fıkrada belirtilen hükümlere göre atanmış olup atanma gerekçeleri ortadan kalkan personelin bulunduğu il, 5 ve 6 ncı hizmet bölgesinde veya C ve D hizmet grubunda ise talebi hâlinde yerinde bırakılır. Aksi hâlde eski görev yerine veya eski görev yerleri esas alınarak, 26 ncı madde hükümlerine göre atanırlar. Eski görev yeri bulunmayanlar ise; görev yaptıkları yer esas alınarak 26 ncı madde hükümlerine göre atanırlar. Ayrıca, Devlet hizmeti yükümlülüğünü tamamlamadan sağlık ve aile birliği mazereti sona eren Devlet hizmeti yükümlüleri, (Mülga ibare:RG16/1/2020-31010) (…) ilk Devlet hizmeti yükümlüsü kurasıyla atanırlar.
(6) (Değişik:RG-2/3/2018-30348) 19 uncu ve 20 nci maddeler ile 16 ncı maddenin ikinci fıkrasının (f) bendi gereği atanan diş tabiplerine ve aynı fıkranın (g) bendi gereği atananlara, atandığı yerde fiilen beş yıl çalışması hâlinde, dördüncü ve beşinci fıkra hükümleri uygulanmaz.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SAADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebi ile ilgili yazılan
“Kısmen Tavsiye Kısmen Ret” kararı önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran Tekirdağ İl Ambulans Servisi Başhekimliği ’ne bağlı olarak çalışmaktayken eşinin tıpta uzmanlık için asistan olarak atanması sebebiyle aile birliği mazeretiyle 2018 yılı Ekim ayında Antalya’ya atandığını. Antalya’da dört yıl çalıştıktan sonra eşinin uzmanlığını alması ve devlet hizmet yükümlülüğü kurası ile Diyarbakır iline atanmasından dolayı aile birliği mazeretinin bitmesi sebebiyle Sağlık Bakanlığı
Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 18.Maddesi 4.Fıkrasında yer alan “İl müdürlükleri, mazereti sona eren personelin belgelerini 15 gün içerisinde Bakanlığa intikal ettirir.” hükmü uyarınca 2022 yılı
Aralık ayında eski görev yeri olan Tekirdağ iline atamasının yapıldığını. Eşi uzman hekim olduğundan ve yine aynı yönetmelik gereğince eşinin yanına tekrar atamasının yapılacağını bildiğinden dolayı Tekirdağ ilinde başlangıç yapıp, aynı gün tekrar aile birliği mazereti ile tayin isteyip yıllık izne çıktığını. Diyarbakır iline de yine aile birliği mazereti sebebiyle atamasının yapıldığını Tekirdağ’dan ayrılış işlemleri sırasında sistemsel bir sorun nedeniyle yolluk almadan ayrılışını yaptığı bununda evraklara işlendiğini, Diyarbakır ilinde yolluk talebinde bulunduğunu fakat talebinin ikametgâhının bu ilde olması nedeniyle görev mahalli
içinde yolluk verilemeyeceği gerekçesi ile ret edildiğini, mazeret tayini nedeniyle yolluk ödemesi yapılması gerektiğini ret işleminin hukuka aykırı olduğunu beyan ederek kendisinin ve iki çocuğunun yolluk ödemesinin yapılmasını talep etmektedir.
9. Her ne kadar ilgili uyuşmazlığın başvuranın Tekirdağ ilinden Diyarbakır iline naklen tayin işleminde başlangıç işlemini ikametgâhın Diyarbakır iline alınmasından kaynaklandığı düşünülebilecekse de uyuşmazlığın temel sebebinin başvuranın mazeretinin sonlanması akabinde yönetmelik hükmü gereği
Antalya ilinden eski görev yeri olan Tekirdağ’a atanması fakat burada hiç çalışmayıp başlangıç akabinde izin ve ayrılış işlemi yaparak Diyarbakır ilinde başlamasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
10. Harcırah 6245 sayılı Harcırah Kanunu’na göre harcırah ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını ifade etmektedir. Uygulamada ise harcırah, asıl görevli bulundukları yerden başka yerlerde geçici olarak görevlendirilenlere asıl görevli oldukları yerde yapmak zorunda olmadıkları giderler için veya asıl görevli bulundukları yerlerden başka yerlerdeki görevlere naklen atanan memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine taşınmaktan dolayı yapacakları ek masraflar için yapılan ödemelerdir.
11. Tanımlardan da anlaşılacağı üzere harcırahın amacı görev dolayısıyla kişinin bir yerden başka bir yere tayini nedeniyle oluşabilecek mali yükümlülüklerinin sosyal devlet anlayışı gereği de mümkün olduğunca karşılanmasını kapsamaktadır. Bu hususta dikkat edilmesi gereken esas, kişinin görev yerlerindeki mali yükümlülük oluşturacak nâkilidir.
12. Başvuruya konu olayda başvuran eş durumu nedeniyle Tekirdağ ilinden Antalya iline tayin olmuş, mazeretin sonlanması nedeniyle yönetmelik hükmü uyarınca eski görev yerine tekrar tayin olup yine aynı mazeret nedeniyle başka bir mahalle tayin olmuştur. Başvuranın eşinin uzmanlık eğitimi aldığı ve uzmanlığı akabinde mecburi hizmet gereği başka bir yere atandığı, tayinin mazeretinin yine Sağlık
Bakanlığı uygulamasından kaynaklı bir eş durumu mazereti olduğu anlaşılmaktadır. İdarenin kendi uygulamasından kaynaklanan mazerete ilişkin oluşabilecek değişiklikler ve sonuçlara ilişkin olarak gerekli analiz ve değerlendirmeleri yapmış olması gerekmektedir.
13. Başvuranın yönetmelik hükmü gereği mazereti akabinde eski görev yerine dönmesi nedeniyle harcırah aldığı, daha sonra açık ilgili idare tarafından bilinebilecek mazereti sebebiyle izin kullanmak suretiyle fiilen görev yapmadan başka mahalle tayini sonucunda tekrar harcırah alması kamu kaynaklarının etkili kullanılması ilkelerine aykırı olacağı gibi harcırah ödenmesi mantık ve gerekçesine de aykırı olacaktır.
14. Bununla birlikte ilgili uyuşmazlığın oluşmasına sebep olan temel durum ise 26.03.2013 tarihli ve 28599 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Sağlık Bakanlığı Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; “Bir mazerete dayanan atamalar” başlıklı 18 inci maddesinin 4. Fıkrasında yer alan “Dördüncü fıkrada belirtilen hükümlere göre atanmış olup atanma gerekçeleri ortadan kalkan personelin bulunduğu il, 5 ve 6 ncı hizmet bölgesinde veya C ve D hizmet grubunda ise talebi hâlinde yerinde bırakılır. Aksi hâlde eski görev yerine veya eski görev yerleri esas alınarak, 26 ncı madde hükümlerine göre atanırlar” hükmüdür. İlgili hüküm ile her ne kadar bölge esaslı çalışma durumunda eşitlik ve hizmet gerekliliği gözetilmiş olsa da yine aynı bakanlık bünyesinde çalışan eşin uzmanlık eğitim ve zorunlu hizmet yükümlülüğü gibi gerekçeler ile atamalardan kaynaklanan mazeretlerde mazeretin devam ettiği kabul edilmelidir. Bu mazerete dayalı yer değiştirmelerde eski görev yerine atama yapılması uyuşmazlık konusu olayda olduğu gibi gereksiz mesai kaybı ve harcırah gideri oluşturabilecektir. Bu durum kamu kaynaklarının etkin kullanılması ilkesine de aykırılık oluşturacaktır.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümleri ve ilgili idarenin açıklamaları birlikte göz önünde bulundurularak ; başvuranın ilgili idare tarafından görev gereği harcıraha ihtiyaç duyulan ve kamu görevi nedeniyle harcırah ödenmesinin gerekçesine uygun olan nakil işleminin Antalya ilinden Diyarbakır iline nakil işlemi olduğu bu nedenle başvurana Tekirdağ ilinden
Diyarbakır iline nâkile ilişkin harcırah ödenmesi talebinin reddinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı, başvurana Antalya İlinden Diyarbakır iline nakillerde ödenmesi gereken harcırah miktarının hesaplanarak, kendisine ödenen Antalya Tekirdağ arası nakile ilişkin harcırah ödemesinin düşürülüp kalan miktarın ödenmesi gerektiğin kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte Sağlık Bakanlığı’na aynı idare içerisindeki atanmalardan kaynaklanan eş mazereti dayanaklı atamalara ilişkin olarak 26.03.2013 tarihli ve 28599 sayılı Resmi
Gazetede Yayımlanan Sağlık Bakanlığı Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; “Bir mazerete dayanan atamalar” başlıklı 18 inci maddesinin 4. Fıkrasında yer alan “…Aksi hâlde eski görev yerine veya eski görev yerleri esas alınarak, 26 ncı madde hükümlerine göre atanırlar” hükmünün istisnasını teşkil eden bu gibi durumlar için düzenleme yapılması gerektiği yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede Diyarbakır İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın Tekirdağ İlinden Diyarbakır iline ataması nedeniyle harcırah talebinin REDDİNE, Başvurana Antalya ilinden Diyarbakır iline yapılan atamalarda ödenen harcırah miktarının hesaplanarak, başvurana ödenen Antalya ilinden Tekirdağ iline nakil nedeniyle oluşan harcırahın bu miktardan düşürülüp kalan farkın ödenmesi yönünde DİYARBAKIR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA
Sağlık Bakanlığı’na aynı idare içerisindeki atanmalardan kaynaklanan eş mazereti dayanaklı atamalara ilişkin olarak 26.03.2013 tarihli ve 28599 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Sağlık Bakanlığı
Atama Ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; “Bir mazerete dayanan atamalar” başlıklı 18 inci maddesinin 4. Fıkrasında yer alan “…Aksi hâlde eski görev yerine veya eski görev yerleri esas alınarak, 26 ncı madde hükümlerine göre atanırlar” hükmünün istisnasını teşkil eden durumlar için kişinin eski görev yerine dönmesine gerek bırakmayacak şekilde düzenleme yapılması gerektiği yönünde SAĞLIK
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İl Sağlık Müdürlüğü ve Sağlık
Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, DİYARBAKIR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE VE SAĞLIK
BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi