Eş durumu tayin talebinde idarenin takdir yetkisi ve aile birliğinin korunması yükümlülüğü değerlendirmesi (KDK)

4.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü

maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci

maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

6) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;

6.1) “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “Kurumlarda yer

değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.

Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir. Bu suretle izin verilenlere, … Memurların atanamayacakları yerler ve bu yerlerdeki görevler ile kurumların özellik arz eden görevlerine atanabilmeleri için hangi kademelerde ne kadar hizmet etmeleri gerektiği ve yer değiştirme ile ilgili atama esasları Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir. Kurumlar atamaya tabi olacak personeli için bu yönetmelik esaslarına göre Devlet Personel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planı hazırlar.”

6.2) “Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 76 ıncı

maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında, “(Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul:

15/5/1975-1897/1 md.) Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler. Memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler.”

7) 19/4/1983 tarihli ve 83/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Aile

Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere, (…) atanması suretiyle yapılabilir.”

8) Karayolları Genel Müdürlüğü Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına

İlişkin Yönetmeliğin,

8.1) “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinde,

“(1) Bu Yönetmeliğin uygulanması hakkında aşağıdaki ilkelere uyulur:

a) Yer değiştirme suretiyle atamalarda kadro imkânları ile hizmet ihtiyacı göz önünde bulundurulur.

b) Yer değiştirme suretiyle atamalar, hizmet alanının bulunduğu illerin gruplandırılması suretiyle oluşturulan hizmet bölgeleri arasında yapılır.

c) Yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda memurların hizmet bölgeleri arasında adil ve dengeli dağılmasını sağlamak suretiyle hizmetin yerine getirilmesi esastır.

ç) Hizmet alanının bağlı bulunduğu Bölge Müdürlüğünün değiştirilmesi halinde, hizmet alanının bulunduğu il bağlanılan Bölge Müdürlüğünün bulunduğu ilin hizmet bölgesinde değerlendirilir.”

8.2) “Yer değiştirme suretiyle atamalarda göz önünde bulundurulacak hususlar” başlıklı 8

inci maddesinde, “(…) (2) Yapılacak atamalarda; aile birliğini muhafaza etmek bakımından, eş ve sağlık durumları ilgili kurumla gerekli koordinasyon sağlanarak dikkate alınır. (3) Eşi farklı kurumda çalışıp da yer değiştirmeye tabi olan Genel Müdürlük personelinin görev yerinin değiştirilmesinde, unvan, kadro ve görev bakımından üst konumda olan eşin durumu dikkate alınır.”

Hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi

yönündeki karar önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10) 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran; eş durumundan tayin talebine ilişkin

şartların sağlanması nedeniyle tayinin Karayolları Genel Müdürlüğü İstanbul 1. Bölge

Müdürlüğüne yapılmasını talep etmektedir.

11) Başvuru konusu somut olayda; başvuran eşinin İstanbul ili Eyüpsultan Ağız ve Diş Sağlığı

Merkezine diş tabibi olarak atanması ve söz konusu merkezde 10/02/2020 tarihinden itibaren görev yapması nedeniyle Karayolları Genel Müdürlüğü İstanbul 1. Bölge Müdürlüğüne eş durumu mazeretine binaen tayin talebinde bulunduğu, bu kapsamda başvuruya konu İdarenin başvuranın eşinin kurumu Sağlık Bakanlığı ile yazışmalar yaparak başvuranın eşinin yer değişikliği suretiyle Kastamonu iline ya da başka bir yere atamasının yapılıp yapamayacağına dair bilgi istediği, Sağlık Bakanlığının başvuranın eşinin ilgili mevzuat nedeniyle Kastamonu iline ya da başka bir ile tayin talebinde bulunabilmesi için atandığı yerde fiilen en az bir yıl görev yapma şartının bulunduğu bilgisini verdiği anlaşılmıştır.

12) Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin,

atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiş, 41 inci maddesi ile de ailenin, Türk toplumunun temeli olduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı vurgulanıp, Devlete, ailenin korunması için gerekli düzenlemeleri yapması ve teşkilatı kurması konusunda ödevler yüklenmiştir. Bu Anayasal hükümler doğrultusunda çıkarılan 657 sayılı Devlet Memurları

Kanunu ile genel hükümler belirlenmiş, yer değiştirme ile ilgili atama esaslarının Devlet

Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikle de memurun aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği talebinde bulunabileceği belirtilmiştir. Bu hususta idareye takdir yetkisi tanındığı aşikârdır.

13) Diğer taraftan, Anayasanın 65 inci maddesinde yer alan Devletin sosyal ve ekonomik

alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirmesi de gerekmektedir. Devlet

Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile yer değiştirme suretiyle atanma taleplerinin, Devlet Memurlarının adil ve dengeli bir şekilde dağılımının sağlanması için memurun uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

14) Diğer bir anlatımla, kişilerin aile birliği gibi “bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere

atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” (Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı Kararı).

15) Danıştay 5. Dairesinin 13/03/1995 tarih ve E. 1991/3950 K. 1995/956 sayılı Kararında,

“Buna göre idarece res’en yapılan yer değiştirme ve atamalarda eş durumunun göz önüne alınması gerekli iken, kişilerin isteği üzerine yapılan yer değiştirme ve atamalarda durumun farklı bir boyut kazandığına işaret etmek gereklidir. Aile birliğinin aile bireylerinden birinin iradesi dahilinde bozulması halinde, ilgililerin durumlarını belgelendirerek yer değiştirme isteğinde bulunmaları ve idarenin de konuya ilişkin mevzuat hükümleri çerçevesinde bu yöndeki talebi değerlendirmesi mümkündür. Böyle bir durumda yargı kararıyla idareyi aile birliğini yeniden tesis etmekle yükümlü kılmak mümkün olmadığı gibi aksine yorum aile birliğinin korunması ilkesinin kişilerin sübjektif karar ve tutumlarına bağlı olarak uygulanması sonucunu doğurur. Daha açık bir deyimle, boş kadro imkânlarını değerlendirerek istediği yere tayin yaptıran bir kamu görevlisinin eşinin de aynı yere naklini zorunlu görmek kamu görevlisi olan eşlerin istedikleri yerde çalışmalarına ve diğer kamu görevlilerine göre ayrıcalıklı bir duruma gelmelerine yol açar ve kamu hizmetlerinin yürütülmesi açısından büyük sakıncalar yaratır ki, bu da hukuken kabul edilemez. Ancak her idari işlem gibi, eş durumuna dayalı yer değiştirme taleplerinin reddine ilişkin işlemlerin de hukuken geçerli ve kabul edilebilir sebeplere dayanması gerektiğini de burada vurgulamak zorunludur.” denilmektedir.

16) Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı

birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın eşinin 2020 yılı Ocak dönemi İsteğe Bağlı İller

Arası Yer Değiştirme Suretiyle Atanma Kurasında eşinin görev yaptığı Kastamonu ilini tercih etmeyip İstanbul ilini tercih etmesi nedeniyle başvuranın eş durumu mazeret gerekçesinin ortaya çıktığı, kurumlar arası koordinasyon sağlanarak eş durumu tayin taleplerinin değerlendirilmesi gerektiği, ancak 14 üncü paragrafta yer alan mahkeme kararında da belirtildiği üzere, İdarenin aile birliğini muhafaza etmeye özen göstermesi gerekmekle birlikte kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alarak takdir yetkisini kullanması gerektiği, bu kapsamda başvuranın görev yaptığı Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı Kastamonu 15. Bölge Müdürlüğünde 188 adet veri hazırlama ve kontrol işletmeni kadrosundan 14 adedinin dolu, başvuranın atanmak istediği İstanbul l. Bölge Müdürlüğünde ise söz konusu 736 adet kadrodan 369 adedinin dolu bulunduğu, dolaysıyla başvuranın görev yaptığı Kastamonu 15. Bölge Müdürlüğünde başvuranın hizmetine daha fazla ihtiyaç duyulduğu, bu nedenle başvuranın İstanbul l. Bölge Müdürlüğünde şube müdürü olarak görev yapmakta iken hakkında yürütülen disiplin soruşturması sonucunda hazırlanan 11/09/2019 tarihli Rapor neticesinde Kastamonu 15. Bölge Müdürlüğüne atamasının yapıldığı, başvuranın söz konusu atama işlemine ilişkin açmış olduğu davayı da kaybettiği dikkate alındığında

İdarenin işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir husus tespit edilemediği, 15 inci paragrafta yer verilen Mahkeme kararında da ifade edildiği üzere aile birliğinin kamu görevlisi olan eşlerden birinin isteği üzerine bozulması halinde hukuken haklı ve geçerli nedenlere dayanması koşuluyla idarenin eş durumunu göz önüne almaya mecbur olamadığı, idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir sebeplere dayanılarak işlem tesis ettiği anlaşıldığından İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarelerin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle

‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarelerin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ

tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Kastamonu İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi