Eş durumu ve ailevi mazeretlerle geçici görevlendirme talebinde idarenin takdir yetkisi ve aile birliğinin korunması değerlendirmesi (KDK)

2.2) Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Personel Dairesi Başkanlığının 27.10.2020 tarih ve

sayılı yazısında özetle; “…Üniversitemizde 657 sayılı Devlet

Memurları Kanununun 4/A maddesi kapsamında görev yapan ve diğer kurumlara naklen atanma talebinde bulunan personel sayısında artış olduğundan, Yönetim Kurulu Kararımızda değişikliğe gidilmiş ve idari personelin eş durumu nedeniyle geçici görevlendirme taleplerine muvafakat verilebileceği 24.09.2020 tarih ve sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile karara bağlanmıştır. Bu duruma göre adı geçen hakkında söz konusu Yönetim Kurulunda alınan kararlar çerçevesinde eş durumu nedeniyle yeniden geçici görevlendirme talep edilmesi durumunda talep değerlendirilebilecektir.”

Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,

3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü

maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

3.2) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ”Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı

41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.

Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar…”

3.3) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler”

başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”

4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun,

5.1) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Yer değiştirme suretiyle atanma başlıklı 72

nci maddesinin ilgili 1 inci ve 2 nci fıkralarında: (Değişik: 12/5/1982 – 2670/25 md.) “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.

(Değişik: 9/4/1990 – KHK-418/5 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/2/1992 tarihli ve E. 1990/22, K. 1992/6 Sayılı Kararı ile; yeniden düzenleme: 18/5/1994 – KHK527/5 md.) Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir.”

5.2) “Memurların bir kurumdan diğerine nakilleri” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“Memurların bu Kanuna tabi kurumlar arasında, kurumların muvafakatı ile kazanılmış hak dereceleri üzerinden veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde derece yükselmesi suretiyle, bulundukları sınıftan veya öğrenim durumları itibariyle girebilecekleri sınıftan, bir kadroya nakilleri mümkündür. Kazanılmış hak derecelerinin altındaki derecelere atanabilmeleri için ise atanacakları kadro derecesi ile kazanılmış hak dereceleri arasındaki farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurların isteği de şarttır…”

6) 25/6/1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurlarının Yer

Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin,

6.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Yönetmelik; 657 sayılı Devlet Memurları

Kanununun 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2 nci maddesi ve aynı Kanunun

2670 sayılı Kanunla değişik 72 nci maddesine dayanılarak, Devlet Memurlarının aynı kurum

içinde yer değiştirme suretiyle atanmalarını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”,

6.2) “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “ a) Yer değiştirme suretiyle

atanma, aynı kurumda çalışan memurların, bu Yönetmelikte tespit edilen hizmet bölgelerine belirli süreler dahilinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 76 ncı maddesindeki esaslar çerçevesinde atanmasını, … ifade eder.”

6.3) Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği başlıklı 14 üncü maddesinde; (Değişik:

30/6/2014-2014/6578 K.) Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere, b) Eşlerin her ikisinin de aynı kurumda çalışıyor olması halinde, kurumun daha fazla hizmet ihtiyacı duyduğu yere, c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere, d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere, (2) e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.”

7) Ankara Üniversitesi Yönetim Kurulunun 24/09/2020 tarih ve 33514 sayılı kararında;

“…Üniversitemizdeki mevcut personel ihtiyacı ve yürütülen hizmetlerde herhangi bir aksama yaşanmaması hususları göz önüne alınarak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre

Üniversitemizde görev yapan ve il içi ve dışı diğer kurumlara naklen atanma talebinde bulunan idari personele aşağıdaki koşullarda muvafakat verilebileceğine; Engelli kontenjanında bulunanlar, Eş durumu olanlar…” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ:

8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; hazırlanan tavsiye

kararı önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9) Başvuran, Ankara Üniversitesinde çalıştığını, Van ilinde yaşayan annesinin ve babasının

çeşitli rahatsızlıkları olduğunu, eşinin de Van ilinde sözleşmeli öğretmen olarak görev yaptığını, eş durumu nedeniyle Van Yüzüncü Yıl Üniversitesine geçici olarak görevlendirilme talebinin reddedildiğini belirterek, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesine naklen atanma, naklen atanma sağlanıncaya kadar geçici olarak görevlendirilmeyi talep etmektedir.

10) İdare ise verdiği ilk cevapta, Üniversitenin elemana olan ihtiyacı nedeniyle 27.12.2019 tarih

ve sayılı Yönetim Kurulu Kararı gereğince geçici statüde görevlendirmelerin

Rektörlükçe uygun görülmediğini, ikinci cevabında ise 657 sayılı Devlet Memurları

Kanununun 4/A maddesi kapsamında görev yapan ve diğer kurumlara naklen atanma talebinde bulunan personel sayısında artış olduğundan, Yönetim Kurulu Kararında değişikliğe gidildiği ve idari personelin eş durumu nedeniyle geçici görevlendirme taleplerine muvafakat verilebileceğinin 24.09.2020 tarih ve sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile karara bağlandığı, bu duruma göre adı geçen hakkında söz konusu yönetim kurulunda alınan kararlar çerçevesinde eş durumu nedeniyle yeniden geçici görevlendirme talep edilmesi durumunda talebin değerlendirilebileceği bildirilmiştir.

11) Anayasanın 41 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında Ailenin, Türk toplumunun

temeli olduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı, Devletin, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı, teşkilatı kuracağı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 72 nci maddesinin 2 nci fıkrasında ise yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde atamasının, aynı kanunun 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılacağı düzenlenmiştir.

11.1) Anayasanın 41 inci maddesi ile Devlet Memurları Kanununun 72 nci maddesindeki

düzenlemeler, aile birliğini korumayı amaçlayan hükümler getirmektedir. Anayasanın 41 inci maddesi ailenin birliğinin, refah ve huzurunun korunmasının toplum ve Devlet için taşıdığı öneme istinaden, anılan hükümle birlikte Devlete (ailenin birliğini korumak için) gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünü getirmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin temel amacı aile bireylerini bir arada tutmak suretiyle ailenin ve dolayısı ile toplumun huzur ve mutluluğunu devam ettirmek ve bu suretle çalışanları ailevi kaygılardan uzak tutarak kamu hizmetlerini verimli, etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütmeleri için gerekli ortamı sağlamak olduğu açıktır. Bu nedenlerle, gerek Anayasa, gerekse de ilgili diğer mevzuat ile korunması emredilen aile birliği mazeretinin göz ardı edilemeyeceğinden idarenin, kamu görevlilerinin bu sebeplere dayanan tayin taleplerinde olumlu bir işlem tesis etmesinin hukuka, hakkaniyete ve belirtilen hükümlere uygun olacağı değerlendirilmektedir.

11.2) Diğer taraftan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 74 üncü maddesinin birinci

fıkrasındaki hüküm uyarınca, kurumlar arası nakil işlemi kurumların muvafakati ile sağlanmakta olup, kurum amirlerinin muvafakat verip vermeme konusunda takdir yetkilerinin bulunduğu kuşkusuzdur. Ancak; idare, yaptığı işlemlerde takdir yetkisini, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanmak durumundadır.

12) Başvuran, eş durumundan, anne ve babasının sağlık durumlarından ve son olarak eğitim

mazeretine dayanarak öncelikle tayin ve bu gerçekleşinceye kadar geçici olarak görevlendirilmeyi talep etmektedir. İdare ise, Kurumumuza gönderdiği ikinci yazısında, Yönetim Kurulunda alınan kararlar çerçevesinde eş durumu nedeniyle yeniden geçici görevlendirme talep edilmesi durumunda talebin değerlendirilebileceğini bildirmekle, başvuranın taleplerine kısmen de olsa müspet olarak yaklaşmaktadır. İdarenin bu yaklaşımına ek olarak, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile başvuranın mazeretleri dikkate alınarak, makul bir süre içinde, başvuranın tayin talebi hakkında olumlu yönde işlem yapılmasının hakkaniyete uygun olacağı değerlendirilmektedir.

13) Yukarıda belirtilen başvuru içeriği, somut durum ve olgular ile idarenin cevap yazısı,

Anayasanın 41 inci ve 657 sayılı yasanın 72 nci maddesindeki düzenlemeler ve hakkaniyet ilkesi gereğince; başvuranın mazeretleri dikkate alınarak makul bir zaman içinde tayin talebi yerine getirilinceye kadar geçici olarak görevlendirilmesi yönünde Ankara Üniversitesi

Rektörlüğüne tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası

uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemlerine karşı, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Başvuranın mazeretleri dikkate alınarak makul bir zaman içinde tayin talebi yerine getirilinceye kadar Van Yüzüncü Yıl Üniversitesinde geçici olarak görevlendirilmesi yönünde Ankara

Üniversitesi Rektörlüğüne TAVSİYEDE BULUNULMASINA

Bu kararın, Başvurana ve Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

İdare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi