Esenyurt Belediyesi tarafından engelli bireyden ecrimisil talep edilmemesi ve ücretsiz tahsisinin sağlanması talebi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/88988-S.20.97249

BAŞVURU NO : 2020/67344

KARAR TARİHİ : 03/12/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ESENYURT BELEDİYE BAŞKANLIĞI

Başvuranın, Esenyurt Belediyesi tarafından istenen

BAŞVURUNUN KONUSU :

ecrimisil ücretinden vazgeçilmesi ve bundan sonrası için ücretsiz tahsisine devam edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 09/06/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, engelli raporu bulunduğunu ve devlet tarafından engelli maaşı bağlandığını, düzenli bir işi olmadığı için geçim sıkıntısı yaşadığını ve fakir olması sebebiyle zaten Esenyurt

Belediye tarafından kendisine 100,00 TL kumanya yardımı yapıldığını, bu gerekçeler ile

Esenyurt Belediye Başkanlığı’na uygun bir yerde küçük bir iş yeri tahsis edilmesi için başvurması üzerine Belediye tarafından gerekli evraklarla ve fiziksel araştırmalardan sonra kendisine Atatürk Mahallesi’nde iki metre kulübe yeri tahsis edildiğini, bu yerde ayakkabı tamiri ve boyası yaparak 3 küçük çocuk olmak üzere 5 kişilik bir nüfusu geçindirdiğini, durum böyle iken 2019 yılında için söz konusu dükkân için Belediye tarafından ecrimisil tahakkuk ettirildiğini ve yazı gönderildiğini, Belediye ile şifahi görüşmeler yaparak durumu izah etmesine rağmen kendisine yardımcı olunmadığını, Kasım 2018 ile Aralık 2019 yıllarına dönük 5.548,75 TL ecrimisil tahakkuk ettirildiğini, bu tutarı taksitler halinde ödemesi konusunda kendisinden tutanak alındığını, bu yerden çok fazla bir para kazanmadığını, ailesini ancak geçindirebildiğini, durumu ortada olmasına rağmen kimseye yük olmadan geçinmeye çalıştığını, belediye başkanının bu ilçedeki herkesin başkanı olduğunu, sosyal belediyeciliğin bir gereği olarak eskiden beri kendisinden kira vb. ücret istenilmeyen bu yer için şu anda böyle bir uygulama başlatılmasının doğru olmadığını, engelli maaşı ve fakirlik yardımı alan bir vatandaş olarak sosyal amaçlı bu iş yerinden kira, ecrimisil vb. ücret talep edilmesinin doğru olmadığını, idare tarafından kamu zararına yol açacağı gerekçesiyle talebinin reddedildiğinin kendisine bildirildiğini, 100 TL. yardım edilip 350 TL. olarak geri istendiğini ifade etmekte olup eskiden beri kendisine tahsisli olan ayakkabı tamir kulübesi için Esenyurt Belediyesi tarafından gönderilen ecrimisil ücretinden vazgeçilmesini ve bundan sonrası için ücretsiz tahsisine devam edilmesini talep etmektedir.

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.” “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda

Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,

4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin Çalışma ve İstihdam başlıklı 27 nci maddesinde; “(…) Taraf Devletler İş piyasasında engellilerin istihdam olanaklarının ve kariyer gelişiminin desteklenmesine ve engellilerin iş aramasına veya işe başlamasına, çalışmaya devam etmesine ve işe geri dönmelerine yardım eder (…)”

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,

6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu

Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır. … Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur.”

7. 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75 inci maddesinde, “Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir.

Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.(Ek cümle: 23/7/2010-6009/24 md.) Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim

Yardımı, 480 TL. Engelli Aylığı aldığı; 04/02/2020 tarihli bilgiye göre ise başvurana ait 1990 model Tofaş aracın bulunduğu, 537 TL. Engelli Aylığı aldığı, 106 TL. Elektrik Desteği Yardımı aldığı; ayrıca 10/08/2018 tarihinden itibaren Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü tarafından 100

TL aylık kart yardımı yapıldığı görülmektedir.

12. Ayrıca başvurana ait işletmeye Esenyurt Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarından 11/12/2017 tarihli yazı uyarınca elektrik bağlandığı, bu süre zarfında ecri misil talep edileceğine dair bir bildirimde bulunulmadığı, 01/09/2018 tarihi itibariyle ecrimisil işlemi uygulandığı anlaşılmıştır.

13. Anayasamıza göre sosyal bir hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetinin idari yapısını oluşturan kurumlarının tüm eylem ve işlemlerinde “sosyal devlet” ilkesini gözetmeleri bir zorunluluktur. Bu ilke uyarınca, hiçbir ayrım gözetilmeden tüm vatandaşların temel hak ve hürriyetlerini hukuk devleti ve adaleti ile bağdaşmayacak şekilde sınırlayan ekonomik ve sosyal engellerin kaldırılması, bireyin maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulların hazırlanmasına çalışılması Anayasa’da Devletin amaç ve görevleri arasında sayılmaktadır.

14. Toplum yaşamı içinde sayıları yadsınamayacak kadar büyük boyutlara ulaşan engelli vatandaşların iş yaşamı ve sosyal yaşam içinde daha aktif bir biçimde yer alması gerektiği kuşkusuzdur. Bu açıdan, sosyal devlet ilkesi, engellilere yönelik oluşan mağduriyetlerin giderilmesini, engellilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesini, engellilerin hak ve özgürlüklere ulaşmalarının önündeki her türlü engelin kaldırılmasını gerekli kılmaktadır.

15. 5982 sayılı Kanunun birinci maddesiyle 2010 yılında Anayasa’nın 10 uncu maddesine eklenen ek (üçüncü) fıkra yoluyla, sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak dezavantajlı konumda olanların tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması amacıyla, engellilerin de aralarında bulunduğu birtakım gruplara yönelik alınacak özel tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı olmayacağı düzenlenmiştir.

16. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda ise, engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için idarelere gerekli değişiklikleri yapması, tedbirleri alması ve de çalışan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerine dair önlemleri alması yönünde düzenlemeler yer almaktadır.

17. Öncelikle şu hususun belirtilmesi gerekir ki; Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerin işgaliyle ilgili olarak, idarelerin ecrimisil ihbarnamesi düzenlemesi, kamu zararına yol açmamak adına gerekli ve olağan bir uygulama olmakla birlikte, somut olayda başvuranın ihtilaf konusu taşınmazın zilyetliğini yetkili İdarenin izni dışında bulundurmadığı, her ne kadar ecri misil işleminin mevzuat gereği uygulandığı görülse de Anayasamızda yer alan sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak engelli olan başvurandan Belediyenin bilgisi dahilinde tahsis edilen ayakkabı tamiri kulübesinden dolayı ecri misil talep edilmemesi ve bundan sonrası için ücretsiz tahsisinin sağlanması gerektiği kanaatine varılmıştır.

18. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikâyetçiden talep edilen ecrimisil tutarının tahsili yönünde tesis edilen idari işlemin hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle de ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuran hakkında düzenlenen ecrimisil tutarın hakkaniyet gereği iptal edilmesi ve bundan sonrası için ücretsiz tahsisinin sağlanması yönünde yeni bir işlem tesisi için ESENYURT

BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın, BAŞVURANA ve ESENYURT BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi